Adhyaya 16

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गदातीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्भूदानजं फलम्

প্ৰহ্লাদে ক’লে: তাৰ পাছত, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, অনুত্তম গদাতীৰ্থলৈ যোৱা উচিত; তাত ভক্তিভাৱে স্নান কৰিলে মানুহে ভূ-দানৰ পৰা জন্মা পুণ্যফল লাভ কৰে।

Verse 2

तर्पयेत्पितृदेवांश्च ऋषींश्चैव यथाक्रमम् । श्राद्धं च कारयेत्तत्र पितॄणां तृप्तिहेतवे

তাত যথাক্ৰমে পিতৃসকল, দেৱসকল আৰু ঋষিসকলক তৰ্পণ দিব লাগে, আৰু পিতৃসকলৰ তৃপ্তিৰ বাবে তাত শ্ৰাদ্ধো কৰাব লাগে।

Verse 3

गदातीर्थे तु देवेशं विष्णुं वाराहरूपिणम् । समभ्यर्च्य नरो भक्त्या विष्णुलोके महीयते

গদা-তীৰ্থত দেৱেশ্বৰ, বৰাহ-ৰূপী ভগৱান বিষ্ণুক ভক্তিভাৱে সম্যক পূজা কৰিলে, মানুহে বিষ্ণুলোকত সন্মান আৰু মহিমা লাভ কৰে।

Verse 4

नागतीर्थं ततो गच्छेत्सरः परमशो भनम् । यत्र स्नात्वा नरः सम्यङ्नागलोकमवाप्नुयात्

তাৰ পিছত নাগ-তীৰ্থলৈ যাব লাগে—এটি পৰম সুন্দৰ সৰোবৰ। তাত বিধিমতে স্নান কৰিলে মানুহে নাগলোক লাভ কৰে।

Verse 5

भद्रतीर्थं ततो गच्छेत्सरस्त्रिभुवनार्चितम् । स्नानमात्रेण लभते तिलधेनुफलं नरः

তাৰ পিছত ভদ্ৰ-তীৰ্থলৈ যাব লাগে—ত্ৰিভুবনত আৰাধিত সৰোবৰ। কেৱল স্নানমাত্ৰেই মানুহে তিলধেনু-দানৰ সমান পুণ্যফল লাভ কৰে।

Verse 6

चित्रातीर्थं ततो गच्छेत्सरः परमशोभनम् । स्नानमात्रेण लभते घृतधेनुफलं नरः

তাৰ পিছত চিত্ৰ-তীৰ্থলৈ যাব লাগে—পৰম মনোহৰ সৰোবৰ। কেৱল স্নানমাত্ৰেই মানুহে ঘৃতধেনু-দানৰ সমান পুণ্যফল লাভ কৰে।

Verse 7

यदा द्वारावती विप्रा प्लाविता सागरेण हि । पुण्यानि बहुतीर्थानि च्छन्नानि जलपांसुभिः

যেতিয়া, হে বিপ্ৰসকল, দ্বাৰাৱতী সাগৰে প্লাৱিত হয়, তেতিয়া বহু পুণ্য তীৰ্থ জল আৰু বালিৰ তলত আৱৃত হৈ যায়।

Verse 8

दृश्यानि कतिचित्संति ह्यदृश्यान्यपराणि च । तानि सर्वाणि विप्रेन्द्राः कथयिष्यामि सर्वतः

কিছুমান দৃশ্য, আৰু কিছুমান অদৃশ্যো আছে। হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল, মই সেই সকলোকে সম্পূৰ্ণভাৱে সকলো দিশৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 9

चंद्रभागां ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशिनीम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या वाजपेयफलं लभेत्

তাৰ পাছত চন্দ্ৰভাগালৈ যাব লাগে, যি সকলো পাপ বিনাশিনী। য’ত ভক্তিভাৱে স্নান কৰিলে মানুহে বাজপেয় যজ্ঞৰ সমান ফল লাভ কৰে।

Verse 10

देवी चंद्रार्चिता यत्र यशोदा नंदनंदिनी । कौमारिका शक्तिहस्ता खङ्गखेटकधारिणी

সেই পবিত্ৰ স্থানত আছে দেৱী, যাক চন্দ্ৰই অৰ্চনা কৰিছে—যশোদা, নন্দৰ প্ৰিয় কন্যা; কৌমাৰিকা, হাতে শক্তি ধৰি, খড়্গ আৰু খেটক (ঢাল) বহনকাৰিণী।

Verse 11

केश्यादिदैत्यदलिनी स्वसा वै रामकृष्णयोः । यस्या दर्शनमात्रेण सर्वान्कामानवाप्नुयात्

সেই দেৱী কেশী আদি দানৱ-দলিনী; নিশ্চয়েই ৰাম আৰু কৃষ্ণৰ ভগ্নী। যাৰ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰে সকলো কামনা সিদ্ধ হয়।

Verse 12

ततो गच्छेत विप्रेन्द्रास्तीर्थं महिषसंज्ञकम् । यस्य दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः

তাৰ পাছত, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল, মহিষ নামে পৰিচিত তীৰ্থলৈ যাব লাগে। যাৰ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰে সকলো পাতক-অপৰাধৰ পৰা মুক্তি হয়।

Verse 13

मुक्तिद्वारं ततो गच्छेत्तीर्थं पाप प्रणाशनम्

তাৰ পিছত পাপ-নাশক ‘মুক্তিদ্বাৰ’ নামৰ তীৰ্থলৈ গমন কৰা উচিত।

Verse 14

वसिष्ठेन समानीता मुनिना यत्र गोमती । स्नातो भवति गंगायां यत्र स्नात्वा कलौ युगे

সেই ঠাইত গোমতী নদী আছে, যাক মুনি বশিষ্ঠে তাত আনিছিল। তাত স্নান কৰিলে গঙ্গাত স্নান কৰাৰ সমান ফল হয়—বিশেষকৈ কলিযুগত যি তাত স্নান কৰে।

Verse 15

गोमती निःसृता यस्मा त्प्रविष्टा वरुणालयम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत्

য’ৰ পৰা গোমতী ওলাই বৈ গৈ বৰুণদেৱৰ আলয়ত প্ৰৱেশ কৰে—তাত ভক্তিভাৱে স্নান কৰিলে মানুহে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 16

भृगुणा हि तपस्तप्तं स्थापिता यत्र चांबिका । भृग्वर्चिता ततो देवी प्रसिद्धा श्रूयते क्षितौ

সেই ঠাইত ভৃগুৱে তপস্যা কৰিছিল আৰু তাত অম্বিকা দেৱী স্থাপিত হৈছিল। সেয়ে ভৃগুৱে অৰ্চিত সেই দেৱী পৃথিৱীত প্ৰসিদ্ধ বুলি শ্ৰৱণ হয়।

Verse 17

संसिद्धिं परमां याति यस्याः संस्मरणान्नरः । शिवलिंगान्यनेकानि यत्र सन्ति महीतले

তাঁৰ স্মৰণমাত্ৰে মানুহে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰে। আৰু সেই স্থানৰ ভূমিত বহু শিৱলিঙ্গ বিদ্যমান।

Verse 18

ततो गच्छेत विप्रेन्द्राः कालिन्दीसर उत्तमम् । कालिन्दी सूर्यतनया सरश्चक्रे त्वनुत्तमम्

তেতিয়া, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল, কালিন্দীৰ উত্তম সৰলৈ গমন কৰা উচিত। সূৰ্য্য-কন্যা কালিন্দীয়ে সেই অনুত্তম সৰ নিজে নিৰ্মাণ কৰিছিল।

Verse 19

तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या न दुर्गतिमवाप्नुयात् । सांबतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशनम्

তাত ভক্তিভাৱে স্নান কৰিলে মানুহে দুৰ্গতি নাপায়। তাৰ পিছত সৰ্বপাপ-প্ৰণাশক সাঁবতীৰ্থলৈ গমন কৰা উচিত।

Verse 20

कृत्वा श्राद्धं च विधिवल्लभेद्गोदानजं फलम्

আৰু বিধি অনুসাৰে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে গোধানৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা পুণ্যফল লাভ হয়।

Verse 21

गच्छेच्च शांकरं तीर्थं ततस्त्रैलोक्यपावनम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्बहुसुवर्णकम्

তাৰ পিছত ত্ৰৈলোক্য-পাৱন শাঁকৰ তীৰ্থলৈ গমন কৰা উচিত। য’ত ভক্তিভাৱে স্নান কৰিলে মানুহে বহুসুৱৰ্ণ, অৰ্থাৎ মহা সমৃদ্ধি আৰু পুণ্য, লাভ কৰে।

Verse 22

ततो नागसरो गच्छेत्तीर्थं पापप्रणाशनम् । पितॄन्सन्तर्प्य विधिवन्नागलोकमवाप्नुयात्

তাৰ পিছত পাপ-প্ৰণাশক তীৰ্থ নাগসৰলৈ গমন কৰা উচিত। বিধি অনুসাৰে পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰি মানুহে নাগলোক লাভ কৰে।

Verse 23

लक्ष्मीं नदीं ततो गच्छेद्गच्छन्तीं सागरं प्रति । यस्या दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः

তাৰ পাছত সাগৰৰ পিনে বৈ যোৱা লক্ষ্মী নদীৰ ওচৰলৈ যাব লাগে; যাৰ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰেই সকলো মহাপাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়।

Verse 24

श्राद्धे कृते तु विप्रेन्द्राः पितरो मुक्तिमाप्नुयुः । दाने मनोरथावाप्तिर्जायते नात्र संशयः

হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠসকল, শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন হ’লে পিতৃগণে মুক্তি লাভ কৰে; আৰু দান কৰিলে ন্যায়সঙ্গত মনোৰথ পূৰ্ণ হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 25

कंबुसरस्ततो गच्छेत्तीर्थं पापप्रणाशनम् । तर्पणे च कृते श्राद्धे ह्यग्निष्टोमफलं लभेत्

তাৰ পাছত পাপনাশক তীৰ্থ কম্বু-সৰসলৈ যাব লাগে। তাত তৰ্পণ আৰু শ্ৰাদ্ধ কৰিলে অগ্নিষ্টোম যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়।

Verse 26

कुशतीर्थं ततो गच्छेत्स्नात्वा सन्तर्पयेत्पितॄन् । दानं दत्त्वा यथाशक्त्या निर्मलं लोकमाप्नुयात्

তাৰ পাছত কুশতীৰ্থলৈ যাব লাগে; স্নান কৰি বিধিমতে পিতৃগণক সন্তুষ্ট কৰিব লাগে। নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান দিলে তেওঁ নিৰ্মল লোক লাভ কৰে।

Verse 27

द्युम्नतीर्थं च तत्रैव सर्वपापप्रणाशनम् । कृत्वा श्राद्धं च तत्रैव वाजिमेधफलं लभेत्

আৰু তাতেই আছে দ্যুম্নতীৰ্থ, যি সকলো পাপ নাশ কৰে। তাত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে বাজিমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়।

Verse 28

कुशतीर्थं ततो गच्छेत्पितॄणां तृप्तिरक्षया । यत्र श्राद्धात्तर्पणाच्च जायते नात्र संशयः

তাৰ পিছত কুশতীৰ্থলৈ যোৱা উচিত; তাত পিতৃসকলৰ তৃপ্তি অক্ষয় হয়। য’ত শ্রাদ্ধ আৰু তৰ্পণৰ পৰা এই ফল জন্মে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 29

जालतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपापहरं शुभम् । दुर्वाससा यत्र शप्ताः कोपाद्यदुकुमारकाः

তাৰ পিছত জালতীৰ্থলৈ যোৱা উচিত—শুভ আৰু সকলো পাপ হৰণকাৰী। এই সেই স্থান, য’ত ক্ৰোধত দুৰ্বাসাই যদুবংশৰ কুমাৰসকলক শাপ দিছিল।

Verse 30

देवो जालेश्वरस्तत्र सं बभूव उमापतिः । जालेश्वरं नरो दृष्ट्वा सद्यः पापात्प्रमुच्यते

তাত উমাপতি প্ৰভু শিৱ জালেশ্বৰ ৰূপে প্ৰকাশিত হৈছিল। জালেশ্বৰক মাত্ৰ দৰ্শন কৰিলেই মানুহ তৎক্ষণাৎ পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 31

संपूज्य देवं भक्त्या च शिवलोकमवाप्नुयात्

আৰু ভক্তিৰে বিধিপূৰ্বক দেৱক পূজা কৰি মানুহে শিৱলোক লাভ কৰে।

Verse 32

चक्रस्वामिसुतीर्थं च ततो गच्छेद्धि मानवः । कृत्वा स्नानं पितॄंस्तर्प्य विष्णुलोकमवाप्नुयात्

তাৰ পিছত মানুহে চক্ৰস্বামী-সুতীৰ্থলৈ যোৱা উচিত। তাত স্নান কৰি আৰু পিতৃসকলক তৰ্পণ দান কৰি বিষ্ণুলোক লাভ কৰে।

Verse 33

जरत्कारुकृतं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् । स्नात्वा तत्र द्विजश्रेष्ठा न दुर्गतिमवाप्नुयात्

জৰতকাৰুৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত এই তীৰ্থে সকলো পাপ বিনাশ কৰে। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তাত স্নান কৰিলে কোনো জনে দুঃগতি লাভ নকৰে।

Verse 34

ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं खञ्जनकाभिधम् । आसीत्खञ्जनको नाम दैत्यश्चातिबलान्वितः

তাৰ পাছত, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, খঞ্জনক নামে পৰিচিত তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত। পূৰ্বে খঞ্জনক নামৰ এক দানৱ আছিল, যি অতি মহাবলে সমন্বিত আছিল।

Verse 35

ततः खञ्जनकं तीर्थं तस्य नाम्नेति विश्रुतम् । तत्र स्नात्वा नरो याति सोमलोकं न संशयः

এইদৰে সেই তীৰ্থ তেওঁৰ নাম অনুসাৰে খঞ্জনক-তীৰ্থ বুলি খ্যাত হ’ল। তাত স্নান কৰিলে নৰ নিশ্চিতভাৱে সোমলোকলৈ যায়—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 36

सन्ति तीर्थान्यनेकानि सुगुप्तानि द्विजोत्तमाः । तानि गच्छेत्तु विप्रेन्द्राः सर्वपापापनुत्तये

হে দ্বিজোত্তম, বহু তীৰ্থ আছে যিবোৰ সুগোপনে ৰক্ষিত। হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, সকলো পাপ সম্পূৰ্ণৰূপে দূৰ কৰিবলৈ সিহঁতলৈ যোৱা উচিত।

Verse 37

ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थमानकदुन्दुभेः । शूरतीर्थं परमकं गदतीर्थमतः परम्

তাৰ পাছত, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, আনকদুন্দুভি (ৱসুদেৱ)ৰ তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত। তাৰ পিছত পৰম উৎকৃষ্ট শূৰ-তীৰ্থ, আৰু তাৰো পিছত গদা-তীৰ্থ।

Verse 38

गावल्गणस्य तीर्थं च अक्रूरस्य महात्मनः । बलदेवस्य तीर्थं तु उग्रसेनस्य चापरम्

ইয়াত গাৱল্গণৰ তীৰ্থ আছে আৰু মহাত্মা অক্রূৰৰো তীৰ্থ; তদুপৰি বলদেৱৰ তীৰ্থ আৰু উগ্ৰসেনৰ আন এক তীৰ্থো আছে।

Verse 39

अर्जुनस्य च तीर्थं तु सुभद्रातीर्थमेव च । देवकीतीर्थमाद्यं तु रोहिणीतीर्थमेव च

ইয়াত অর্জুনৰ তীৰ্থ আৰু সুভদ্ৰাৰ তীৰ্থো আছে; তদুপৰি সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ দেবকী-তীৰ্থ আৰু ৰোহিণী-তীৰ্থো আছে।

Verse 40

उद्धवस्य च तीर्थं तु सारंगाख्यं तथैव च । सत्यभामाकृतं तीर्थं भद्रातीर्थमतः परम्

ইয়াত উদ্ধৱৰ তীৰ্থ আছে আৰু সাৰঙ্গ নামে পৰিচিত তীৰ্থো আছে; সত্যভামাই স্থাপন কৰা তীৰ্থ আৰু তাৰ পিছত ভদ্ৰা-তীৰ্থ আছে।

Verse 41

जामदग्न्यस्य तीर्थं तु रामस्य च महात्मनः । भासतीर्थं च तत्रैव शुकतीर्थमतः परम्

ইয়াত মহাত্মা জামদগ্ন্য ৰামৰ তীৰ্থ আছে; আৰু তাতেই ভাস-তীৰ্থ, তাৰ পিছত শুক-তীৰ্থ আছে।

Verse 42

कर्दमस्य च तीर्थं तु कपिलस्य महात्मनः । सोमतीर्थं च तत्रैव रोहिणीतीर्थमेव च

ইয়াত কৰ্দমৰ তীৰ্থ আছে আৰু মহাত্মা কপিলৰ তীৰ্থো আছে; আৰু তাতেই সোম-তীৰ্থ আৰু ৰোহিণী-তীৰ্থো আছে।

Verse 43

एतान्यन्यानि संक्षेपान्मया वः कथितानि च । सर्वपापहराणीह मोक्षदानि न संशयः

এইবোৰ আৰু আন বহু তীৰ্থ মই তোমালোকক সংক্ষেপে ক’লোঁ। ইয়াত ইহঁতে সকলো পাপ হৰণ কৰে আৰু মোক্ষ দান কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 44

प्रच्छन्नानि द्विजवरास्तीर्थानि कलिसंक्रमे । प्लावितानि समुद्रेण पांसुनाऽप्युदकेन च

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল! কলিযুগৰ আৰম্ভণিতে এই তীৰ্থসমূহ গোপন হৈ পৰিল; সাগৰে ঢাকি পেলালে, আৰু বালি আৰু পানীৰোও আৱৃত হ’ল।

Verse 45

एतन्मया वः कथितं संक्षेपात्तीर्थविस्तरम् । आत्मप्रज्ञानुमानेन किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ

এইদৰে তীৰ্থসমূহৰ বিস্তাৰ মই তোমালোকক সংক্ষেপে ক’লোঁ। তোমালোকৰ নিজৰ আত্মবোধ-বিবেচনাৰে, আৰু কি শুনিব খোজা?

Verse 46

शृणुयात्परया भक्त्या तीर्थयात्रामिमां द्विजाः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

হে দ্বিজসকল! যিয়ে পৰম ভক্তিৰে এই তীৰ্থযাত্ৰাৰ বৃত্তান্ত শুনে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ বিষ্ণুলোকলৈ গমন কৰে।