Adhyaya 54
এই অধ্যায়ত পুলস্ত্যই বৰ্ণনা কৰে যে ত্ৰিপুষ্কৰ কেনেকৈ অৰ্বুদ পৰ্বতত প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল। পদ্মযোনি ব্ৰহ্মা সন্ধ্যা-উপাসনাৰ বাবে পুষ্কৰৰ দিশে আগবাঢ়ে, কাৰণ মানৱলোকে যিমান দিন থাকিব তিমান দিন ত্ৰিপুষ্কৰত সন্ধ্যাবন্দনা কৰিব—এই ব্ৰত তেওঁৰ। সেই সময়তে বশিষ্ঠৰ যজ্ঞসত্ৰ চলি থাকে; কৰ্মকাল উপস্থিত হোৱাত বশিষ্ঠ কয় যে ব্ৰহ্মাৰ উপস্থিতি নাথাকিলে যজ্ঞ সম্পূৰ্ণ হ’ব নোৱাৰে। সেয়ে তেওঁ ব্ৰহ্মাক অনুৰোধ কৰে—ত্ৰিপুষ্কৰক যজ্ঞস্থললৈ আনক, তাতেই সন্ধ্যা-পূজা কৰি যজ্ঞৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা হৈ থাকি সমাপন কৰাওক। ব্ৰহ্মা ধ্যান কৰি জ্যেষ্ঠ–মধ্য–কনিষ্ঠ ৰূপৰ ত্ৰিবিধ পুষ্কৰ তীৰ্থত্রয়ক অৰ্বুদৰ অতি পুণ্যময় জলাশয়ত স্থাপন কৰে; তেতিয়াৰ পৰাই অৰ্বুদত ত্ৰিপুষ্কৰৰ অস্তিত্ব প্ৰসিদ্ধ। ফলশ্ৰুতিত কোৱা হৈছে—কাৰ্ত্তিক পূৰ্ণিমাত শান্তচিত্তে স্নান আৰু দান কৰিলে চিৰস্থায়ী লোক লাভ হয়। লগতে উত্তৰ দিশত উৎকৃষ্ট সাৱিত্ৰী-কুণ্ড আছে; তাত স্নান-দান কৰিলে শুভ সিদ্ধি লাভ হয়।
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततस्त्रिपुष्करं गच्छेदभीष्टं पद्मजस्य च । ब्रह्मणा तत्समानीतं पर्वतेऽर्बुदसंज्ञके
পুলস্ত্য ক’লে: তাৰ পাছত ত্ৰিপুষ্কৰলৈ যোৱা উচিত, যি পদ্মজ (ব্ৰহ্মা)-ৰো অতি প্ৰিয়। সেই পবিত্ৰ তীৰ্থ ব্ৰহ্মাই অৰ্বুদ নামৰ পৰ্বতলৈ আনি স্থাপন কৰিছিল।
Verse 2
वसिष्ठस्य पुरा सत्रे वर्त्तमाने नराधिप । तस्मिन्नगे समायाता ब्रह्माद्याश्च सुरोत्तमाः
হে নৰাধিপ! পূৰ্বতে বশিষ্ঠৰ সত্র-যজ্ঞ চলি থাকোঁতে, সেই পৰ্বতত ব্ৰহ্মা আদি শ্ৰেষ্ঠ দেৱতাসকল সমবেত হৈছিল।
Verse 3
प्रतिज्ञातं महाराज ब्रह्मणाऽव्यक्तजन्मना । यावत्स्थास्ये नृलोकेऽस्मिंस्तावत्सन्ध्यां त्रिपुष्करे । वंदयिष्यामि संप्राप्ते संध्याकाले समाहितः
হে মহাৰাজ! অব্যক্ত-জন্মা ব্ৰহ্মাই প্ৰতিজ্ঞা কৰিছে—‘যিমান দিন মই এই নৃলোকত থাকিম, তিমান দিন ত্ৰিপুষ্কৰত যথাসময়ে একাগ্ৰচিত্তে সন্ধ্যাৰ পূজা-বন্দনা কৰিম।’
Verse 4
एतस्मिन्नेव काले तु प्रस्थितः पुष्करं प्रति । संध्यार्थं पद्मजो यावद्वसिष्ठस्तावदब्रवीत्
ঠিক সেই সময়তে, পদ্মজ (ব্ৰহ্মা) সন্ধ্যাৰ কৰ্মৰ বাবে পুষ্কৰলৈ যাত্ৰা কৰিবলৈ ওলাই যেতিয়া, তেতিয়া বশিষ্ঠে তেওঁক ক’লে।
Verse 5
वसिष्ठ उवाच । कर्मकालश्च सम्प्राप्तो यज्ञेऽस्मिन्सुरसत्तम । स विना न त्वया देव सिद्धिं यास्यति कर्हिचित्
বশিষ্ঠ ক’লে: হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! এই যজ্ঞত কৰ্মৰ নিৰ্ধাৰিত সময় আহি পৰিছে। তোমাৰ অবিহনে, হে দেৱ, ই কেতিয়াও সিদ্ধি নাপাব।
Verse 6
तस्मादानय चात्रैव पद्मयोने त्रिपुष्करम् । संध्योपास्तिं ततः कृत्वा तत्र भूयः सुरेश्वर । ब्रह्मत्वं कुरु देवेश सत्रे चास्मिन्दयानिधे
সেয়ে, হে পদ্মযোনি! ত্ৰিপুষ্কৰক ইয়ালৈকে আনক। তাত সন্ধ্যাৰ উপাসনা কৰি পুনৰ আহক, হে সুৰেশ্বৰ; এই সত্রত ব্ৰহ্মত্ব (ব্ৰহ্মা-পুৰোহিতৰ পদ) গ্ৰহণ কৰক, হে দেৱেশ, দয়াৰ নিধি।
Verse 7
एवमुक्तो वसिष्ठेन ब्रह्मा लोक पितामहः । ध्यात्वा तत्रानयामास ज्येष्ठमध्यकनिष्ठिकम् । पुष्करत्रितयं चागात्सुपुण्ये सलिलाशये
বসিষ্ঠৰ এই বাক্য শুনি, লোক-পিতামহ ব্ৰহ্মাই ধ্যান কৰি তাত জ্যেষ্ঠ, মধ্য আৰু কনিষ্ঠ—এই তিন পুষ্কৰ আনিলে আৰু অতি পুণ্যময় জলাশয়লৈ গমন কৰিলে।
Verse 8
ततःप्रभृति संजातमर्बुदेऽस्मिंस्त्रिपुष्करम्
সেই সময়ৰ পৰা এই অৰ্বুদত ত্ৰিপুষ্কৰ প্ৰকট হ’ল।
Verse 9
तत्र यः कार्तिके मासि पौर्णमास्यां समाहितः । स्नानं करोति दानं च तस्य लोकाः सनातनाः
যি কোনো ব্যক্তি কাৰ্ত্তিক মাহৰ পূৰ্ণিমাত মন একাগ্ৰ কৰি তাত স্নান কৰে আৰু দান কৰে, তাৰ লোক-ফল সনাতন হয়।
Verse 10
तस्य चोत्तरदिग्भागे सावित्रीकुण्डमुत्तमम् । स्नानदानादिकं कुर्वन्यत्र याति शुभां गतिम्
তাৰ উত্তৰ দিশত উত্তম সাৱিত্ৰী-কুণ্ড আছে। তাত স্নান, দান আদি কৰোঁতে মানুহে শুভ গতি লাভ কৰে।
Verse 54
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे त्रिपुष्करमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुष्पंचाशत्तमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ তৃতীয় অৰ্বুদখণ্ডত ‘ত্ৰিপুষ্কৰ-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নামৰ চৌৱান্নতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।