Adhyaya 38

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । कुंडं तु शिवलिंगाख्यं ततो गच्छेन्महीपते । यत्र सा जाह्नवी गुप्ता तिष्ठते भूपसत्तम

পুলস্ত্য ক’লে: তাৰ পাছত, হে ভূমিপতি, ‘শিৱলিঙ্গ’ নামৰ কুণ্ডলৈ যোৱা উচিত; য’ত জাহ্নৱী (গঙ্গা) গোপনে অৱস্থিত থাকে, হে ভূপশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 2

तस्यां स्नातो नरः सम्यक्सर्वतीर्थफलं लभेत् । मुच्यते पातकात्कृत्स्नादाजन्ममरणांतिकात्

তাত যি নৰে বিধিপূৰ্বক স্নান কৰে, সি সকলো তীৰ্থৰ ফল লাভ কৰে আৰু জন্ম-মৰণৰ অন্ত পৰ্যন্ত লাগি থকা সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 3

ययाति रुवाच । किमर्थं तत्र सा गुप्ता जाह्नवी तिष्ठते विभो । कस्मिन्काले समायाता परं कौतूहलं हि मे

যযাতিয়ে ক’লে: হে বিভো, সেই জাহ্নৱী তাত গোপনে কিয় থাকে? কোন সময়ত তাই তাত আহিল? মোৰ কৌতূহল অতি মহান।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । यदा प्रसादितो देवैर्भगवान्वृषभध्वजः । अर्बुदेऽस्मिन्सदा स्थेयमचलेन त्वया विभो

পুলস্ত্য ক’লে: যেতিয়া দেৱতাসকলে বৃষভধ্বজ ভগৱান শিৱক প্ৰসন্ন কৰিলে, হে বিভো, তেতিয়া প্ৰাৰ্থনা কৰা হ’ল—“এই অৰ্বুদ পৰ্ব্বতত আপুনি সদায় অচল হৈ অৱস্থান কৰক।”

Verse 5

तत्र संस्थापिते लिंगे स्वयं देवेन शंभुना । यत्पातितं पुरा लिंगं वालखिल्यैर्महर्षिभिः

তাত, যেতিয়া স্বয়ং দেব শম্ভুৱে লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে, সেই একেই লিঙ্গ—যি পূৰ্বে মহর্ষি বালখিল্যসকলে পতিত কৰিছিল—পুনৰ প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।

Verse 6

अतिकोपसमायुक्तैः कस्मिंश्चित्कारणांतरे । तदा देवेन प्रतिज्ञातं सर्वेषां त्रिदिवौकसाम्

কোনো এক বিশেষ কাৰণত তীব্ৰ ক্ৰোধে আচ্ছন্ন হৈ, তেতিয়া দেৱতাই ত্ৰিদিৱবাসী সকলোৰে সন্মুখত এক প্ৰতিজ্ঞা কৰিলে।

Verse 7

अचले तु मयात्रैव स्थातव्यं नात्र संशयः । ततः कालेन महता वसतस्तस्य तत्र च

“কিন্তু এই অচল পৰ্ব্বতত মই ইয়াতেই নিশ্চয় থাকিব লাগিব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।” তাৰপিছত বহু সময় পাৰ হৈ যেতিয়া তেওঁ তাতেই বাস কৰি থাকিল…

Verse 8

अचलेश्वररूपस्य गंगा चित्ते व्यजायत । कथं नित्यं तया सार्द्धं भविष्यति समागमः

অচলেশ্বৰ-ৰূপ ধাৰণ কৰা তেওঁৰ চিত্তত গঙ্গাৰ ভাব উদয় হ’ল— ‘তাইৰ সৈতে নিত্য মিলন কেনেকৈ সম্ভৱ হ’ব?’

Verse 9

अथ जानाति नो गौरी मानिनी परमेश्वरी । तस्यैवं चिन्तयानस्य बहुशो नृपसत्तम

তেতিয়া মানিনী পৰমেশ্বৰী গৌৰীয়ে তেওঁৰ সেই ভাব জানিলে। তেওঁ এইদৰে বহুবাৰ চিন্তা কৰোঁতে, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ!

Verse 10

उपायं सुमहद्ध्यात्वा जाह्नवीसंगसंभवम् । तेनादिष्टा गणाः सर्वे नंदिभृङ्गिपुरःसराः

জাহ্নৱী (গঙ্গা)ৰ সৈতে সংগম ঘটাব পৰা এক অতি মহান উপায় ধ্যান কৰি, নন্দী আৰু ভৃঙ্গীৰ অগ্ৰগণ্যতাত সকলো গণক আদেশ দিলে।

Verse 11

अभिप्रायोऽस्ति मे कश्चिज्जलाश्रयव्रतोद्भवः । क्रियतामुत्तमं कुण्डमस्मिन्पर्वतरोधसि

তেওঁ ক’লে— ‘মোৰ এটা অভিপ্ৰায় আছে, যি জলাশ্ৰয়ী ব্ৰতৰ পৰা উদ্ভৱ। এই পৰ্বতৰ ঢালত এক উত্তম কুণ্ড নিৰ্মাণ কৰা হওক।’

Verse 12

तत्राहं जलमध्यस्थः स्थास्यामि जलतत्परः । तच्छ्रुत्वा त्वरितं चक्रुर्गणाः कुण्डमनेकशः

‘তাত মই জলৰ মাজত অৱস্থিত হৈ থাকিম, জলত পৰায়ণ হৈ থাকিম।’ এই কথা শুনি গণসকলে তৎক্ষণাৎ বহু প্ৰকাৰৰে তৎপৰতাৰে কুণ্ড নিৰ্মাণ কৰিলে।

Verse 13

स्वच्छोदकसमाकीर्णं सुतीर्थं सुसुखावहम् । ततो गौरीमनुज्ञाप्य जाह्नवीसंगलालसः

স্বচ্ছ জলেৰে পৰিপূৰ্ণ, অতি উত্তম তীৰ্থ—যি মহাসুখ দান কৰে; তাৰ পাছত গৌৰীৰ অনুমতি লৈ, জাহ্নৱী (গঙ্গা)ৰ সঙ্গ লাভৰ আকাঙ্ক্ষাৰে…

Verse 14

व्रतव्याजेन देवेशो विवेश तदनन्तरम् । चिन्तयामास तत्रस्थो गंगां त्रैलोक्यपाविनीम्

তাৰ পাছত দেবেশ্বৰজনে ব্ৰতৰ অজুহাতে তৎক্ষণাৎ সেই জলে প্ৰৱেশ কৰিলে। তাতেই অৱস্থিত হৈ তেওঁ ত্ৰিলোক-পাৱিনী গঙ্গাক ধ্যান কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 15

सा ध्याता तत्क्षणात्तत्र शिवेन सह संगता । एवं स भगवांस्तत्र जाह्नवीं भजते सदा

তেওঁ ধ্যান কৰামাত্ৰেই তাই তৎক্ষণাৎ তাত প্ৰকাশ পাই শিৱৰ সৈতে মিলিত হ’ল। এইদৰে সেই স্থানত ভগৱান সদায় জাহ্নৱী (গঙ্গা)ক ভজনা কৰে।

Verse 16

व्रतव्याजेन राजेन्द्र न तु गौरी व्यजानत । कस्यचित्त्वथ कालस्य नारदो भगवान्मुनिः । कैवल्यज्ञानसंपन्नस्तत्रायातः परिभ्रमन्

হে ৰাজেন্দ্ৰ, ব্ৰতৰ এই অজুহাতে গৌৰীয়ে প্ৰকৃত ঘটনা বুজি নাপালে। কিছু কাল পাছত, কৈৱল্যদায়ী জ্ঞানসম্পন্ন ভগৱান মুনি নাৰদ পৰিভ্ৰমণ কৰি তাত আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 17

स तु दृष्ट्वा महादेवं जलस्थं व्रतधारिणम् । कामजैरिंगितैर्युक्तं तत्राऽसौ विस्मयान्वितः

তেওঁ মহাদেৱক জলে অৱস্থিত, ব্ৰতধাৰী ৰূপে দেখিলে; কিন্তু কামজ ইঙ্গিত-ভাৱৰে যুক্ত দেখি নাৰদ তাত বিস্ময়ে অভিভূত হ’ল।

Verse 18

वक्त्रनेत्रविकारोऽयं किमस्य व्रतधारिणः । ईदृक्कामसमायुक्तस्ततो ध्यानस्थितो मुनिः

“ব্ৰতধাৰী এই মুনিৰ মুখ আৰু চকুত এনে বিকাৰ কিয়? ই কামনাৰে পৰিপূৰ্ণ”—এইদৰে ভাবি মুনিজনে ধ্যান-স্থিতিত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 19

अथाऽपश्यद्ध्यानदृष्ट्या गंगासक्तं महेश्वरम् । गौर्या भयेन सव्याजं ततो विस्मयमागतः

তাৰ পাছত ধ্যানদৃষ্টিৰে তেওঁ গঙ্গাত আসক্ত মহেশ্বৰক দেখিলে; আৰু গৌৰীৰ ভয়ত অজুহাত কৰি এই কাৰ্য চলিছে বুলি বুজি তেওঁ বিস্মিত হ’ল।

Verse 20

तदा स कथयामास सर्वं हरविचेष्टितम्

তেতিয়া তেওঁ হৰ (শিৱ)ৰ আচৰণৰ সকলো কথা সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 21

ततो देवी त्वरायुक्ता ययौ यत्र महेश्वरः । आताम्रनयना रोषाद्वेपमाना मुहुर्मुहुः

তাৰ পাছত দেৱী ত্বৰিত হৈ য’ত মহেশ্বৰ আছিল তাত গ’ল। ক্ৰোধত তাইৰ চকু ৰঙা হৈ উঠিল, আৰু তাই বাৰে বাৰে কঁপিবলৈ ধৰিলে।

Verse 22

तां दृष्ट्वा कोपसंयुक्तां समायातां महेश्वरीम् । उवाच जाह्नवी भीता ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

ক্ৰোধে পৰিপূৰ্ণ মহেশ্বৰীক আগবাঢ়ি আহোঁতে দেখি, জাহ্নৱী ভয়তে কঁপি উঠিল; দিৱ্য দৃষ্টিৰে সকলো বুজি পাই তাই ক’লে।

Verse 23

आवयोः संगमे देवी नारदेन निवेदिता । सेयं रुष्टा समायाति कुरुष्व यदनन्तरम्

হে দেবী, আমাৰ মিলনৰ কথা নাৰদে নিবেদন কৰিছে। সেয়া ক্ৰুদ্ধ হৈ ইয়ালৈ আহিছে; এতিয়া যি পৰৱৰ্তী কৰ্তব্য, সেয়া কৰা।

Verse 24

श्रीमहादेव उवाच । कर्त्तव्यं जाह्नवि श्रेयः पुरो गत्वा नगात्मजाम् । अत्यर्थं मानिनी ह्येषा साम्ना च वशवर्तिनी

শ্ৰী মহাদেৱ ক’লে: হে জাহ্নৱী, শ্ৰেয় এই যে তুমি আগতে আগবাঢ়ি পৰ্বত-কন্যা (পাৰ্বতী)ৰ ওচৰলৈ যোৱা। ই অতি মানিনী, তথাপি স্নিগ্ধ সাম-সান্ত্বনাৰে বশ হয়।

Verse 25

तत्क्षणाज्जायते साध्वी तस्मात्सामपरा भव । नो चेच्छापं मया सार्धं तव दास्यत्यसंशयम्

সেই ক্ষণতে সেয়া সাধ্বী হৈ প্ৰসন্ন হ’ব; সেয়ে সাম-সান্ত্বনাত পৰায়ণ হোৱা। নহ’লে মই নিশ্চয়েই তোমাক শাপ দিম—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 26

एवमुक्ता च रुद्रेण जाह्नवी नृपसत्तम । कुण्डान्निर्गत्य सा गंगा सम्मुखं प्रययौ तदा

ৰুদ্ৰে এনেদৰে কোৱাৰ পাছত, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, জাহ্নৱী—গঙ্গা—কুণ্ডৰ পৰা ওলাই তেতিয়া সোজাকৈ সন্মুখলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 27

प्रत्युद्ययौ सलज्जा च कृतांजलिपुरःसरा । प्रणम्य शिरसा चेयं ततः प्राह स्वलंकृता

সেয়া লাজেৰে আগবাঢ়িল, আগত কৃতাঞ্জলি ধৰি। মূৰ নোৱাই প্ৰণাম কৰি, সুসজ্জিতা হৈ তেতিয়া ক’লে।

Verse 28

पुराऽहं तव कांतेन निपतन्ती नभस्तलात् । धृता देवि तवा प्येतद्विदितं नृपतेः कृते

পূৰ্বে, মই আকাশ-মণ্ডলীৰ পৰা পৰি আছিলোঁ, তেতিয়া তোমাৰ প্ৰিয়জনেই মোক ধৰি ৰাখিছিল। হে দেবী, এই কথাও তোমাৰ বিদিত—ৰাজাৰ বোধৰ হেতু।

Verse 29

भगीरथाभिधानस्य ततः स्नेहो व्यवर्धत । आवयोस्तव भीत्या च नाभूत्क्वापि समागमः

তাৰ পাছত ‘ভগীৰথ’ নামে জনাৰ প্ৰতি স্নেহ বৃদ্ধি পালে; কিন্তু তোমাৰ ভয়ৰ কাৰণে আমাৰ দুয়োৰে ক’তো কেতিয়াও মিলন নহ’ল।

Verse 30

अधुना तव वाक्येन जानेऽहं न सुरेश्वरि । समाहूताऽस्मि रुद्रेण किं वा स्वच्छन्दतः शुभे

কিন্তু এতিয়া তোমাৰ বাক্যৰ দ্বাৰা, হে সুৰেশ্বৰী, মই বুজিলোঁ—মোক ৰুদ্ৰই আহ্বান কৰিছে নে, হে শুভে, মই স্বেচ্ছায় আহিছোঁ?

Verse 31

त्रैलोक्यस्य प्रभुरयं तन्निष्क्रम्य कथञ्चन । तस्मादत्रैव संप्राप्ता सत्यमेतन्मयोदितम्

তেওঁ ত্ৰিলোকৰ প্ৰভু; কোনো উপায়ে তেওঁৰ পৰা বাহিৰ হৈ, সেয়েহে মই ইয়াতেই উপস্থিত হ’লোঁ। মই যি কৈছোঁ, সেয়া সত্য।

Verse 32

पुलस्त्य उपाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ततो देवी प्रहर्षिता । प्रोवाच मधुरं वाक्यं सत्यमेतत्त्व योदितम्

পুলস্ত্য ক’লে: তাইৰ বাক্য শুনি দেবী আনন্দিত হ’ল। তেতিয়া দেবীয়ে মধুৰ বাক্য ক’লে—“তুমি যি কৈছা, সেয়া নিশ্চয় সত্য।”

Verse 33

तस्माद्वरय भद्रं ते वरं मत्तो यथेप्सितम् । मुक्त्वैकं पतिधर्म्मत्वे मम कांतं महेश्वरम्

সেয়ে, তোমাৰ মঙ্গল হওক, মোৰ পৰা তোমাৰ ইচ্ছামতে বৰ বাছি লোৱা; কিন্তু এটা কথাত ব্যতিক্ৰম—পতিব্ৰতা ধৰ্মত মোৰ প্ৰিয় মহেশ্বৰক মোৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰিবলৈ নুচাবা।

Verse 34

गंगोवाच । अपि दौर्भाग्ययुक्ताऽहं भार्या जाताऽस्मि शूलिनः । तस्मादेकं दिनं देहि क्रीडनार्थमनेन तु

গঙ্গাই ক’লে: যদিও মই দুৰ্ভাগ্যচিহ্নিত, তথাপি মই শূলধাৰী প্ৰভুৰ পত্নী হৈছোঁ। সেয়ে মোক কেৱল এটা দিন দিয়া, যাতে মই তেওঁৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰিব পাৰোঁ।

Verse 35

चैत्रशुक्लत्रयोदश्यामहोरात्रं सुरेश्वरि । शिवकुंडं तथास्त्वेतन्मया यस्मात्समावृतम्

হে সুৰেশ্বৰী, চৈত্রৰ শুক্ল পক্ষৰ ত্ৰয়োদশীত—সেই দিন-ৰাতি জুৰি—ইয়াক ‘শিৱকুণ্ড’ বুলিয়েই জনা হওক, কিয়নো ই মোৰ দ্বাৰাই আৱৃত হৈছিল।

Verse 36

शिवगंगाभिधानं च तस्मात्कुण्डं धरातले । ख्यातिं यातु प्रसादेन तव पर्वतनंदिनि

সেয়ে পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত সেই কুণ্ড ‘শিৱগঙ্গা’ নামে খ্যাত হওক; আৰু তোমাৰ প্ৰসাদে, হে পৰ্বতনন্দিনী, ই বহুল খ্যাতি লাভ কৰক।

Verse 37

पुलस्त्य उवाच । एवमस्त्विति सा देवी प्रोच्य गंगां महानदीम् । ततो विसर्जयामास तामालिंग्य मुहुर्मुहुः

পুলস্ত্য ক’লে: “এৱমস্ত্বু”—এইদৰে কৈ সেই দেৱীয়ে মহানদী গঙ্গাক সম্বোধন কৰিলে; তাৰ পাছত বাৰে বাৰে আলিঙ্গন কৰি তাক বিদায় দিলে।

Verse 38

गतायामथ गंगायामधोवक्त्रं सुलज्जितम् । पाणौ गृह्य ययौ रुद्रं भ्रममाणा गृहं प्रति

গংগা গুচি যোৱাৰ পাছত, লাজত মুখ নোৱাই দেৱীজনী ৰুদ্ৰৰ হাত ধৰি, ঘূৰি চোৱা চোৱা কৰি নিজৰ গৃহৰ ফালে গ’ল।

Verse 39

एवमेतत्पुरावृत्तं तस्मिन्कुण्डे नराधिप । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चतुर्द्दश्यां समाहितः

হে নৰাধিপ! সেই কুণ্ডত প্ৰাচীন কালত এইদৰে ঘটনাটো ঘটিছিল। সেয়ে চতুৰ্দশী তিথিত সকলো প্ৰযত্নে সংযমী আৰু একাগ্ৰ হৈ থাকিবা।

Verse 40

शुक्लायां चैत्रमासे तु स्नानं तत्र समाचरेत् । सांनिध्याद्देवदेवस्य गंगायाश्च नृपोत्तम

হে নৃপোত্তম! চৈত্ৰমাসৰ শুক্লপক্ষত তাত স্নান কৰা উচিত, কিয়নো তাত দেৱদেৱ মহাদেৱ আৰু গংগাৰ সান্নিধ্য আছে।

Verse 41

यत्र संक्षयमायाति सर्वं तत्राशुभं कृतम् । तत्र यो वृषभं दद्याद्ब्राह्मणाय नृपोत्तम । तद्रोमसंख्ययास्वर्गे स पुमान्वसति ध्रुवम्

হে নৃপোত্তম! য’ত সকলো অশুভ কৰ্ম ক্ষয়লৈ যায়, তাত যি ব্ৰাহ্মণক এক বৃষভ দান কৰে, সেই পুৰুষে সেই বৃষভৰ ৰোমসংখ্যা যিমান, সিমান বছৰ নিশ্চয় স্বৰ্গত বাস কৰে।