Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 12

Devanagari script

इत्युक्तो गुरुणा सोऽपि प्रत्युवाच गुरुं प्रति । दक्षिणां प्रार्थय स्वामिन्नहं दास्याम्यसंशयम्

Transliteration

ityukto guruṇā so'pi pratyuvāca guruṃ prati | dakṣiṇāṃ prārthaya svāminnahaṃ dāsyāmyasaṃśayam

Translation

গুৰুৱে এইদৰে ক’লে, সিও গুৰুক উত্তৰ দিলে: “স্বামী, দক্ষিণা প্ৰাৰ্থনা কৰক; মই নিশ্চয় দিম।”

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-निदर्शक (quotative particle)

• उक्तः: having been told
• उक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे कर्तरि विशेषणम्

• गुरुणा: by the teacher
• गुरुणा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (also/even)

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति+वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• गुरुम्: to the teacher
• गुरुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• प्रति: towards
• प्रति: Adhikarana (Directional/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय/उपसर्ग)
• Form: अव्यय; उपसर्गसदृश-निपात (towards)

• दक्षिणाम्: fee (gift to teacher)
• दक्षिणाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• प्रार्थय: ask (for)
• प्रार्थय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+अर्थ् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative); मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• स्वामिन्: O master
• स्वामिन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: स्वामिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा (1st), एकवचन

• दास्यामि: will give
• दास्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्/Future); उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• असंशयम्: without doubt
• असंशयम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अ+संशय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषणरूपेण; द्वितीया-एकवचन-आकारान्तं नपुंसकलिङ्गं रूपम् (adverbial accusative)

Speaker

Uttaṅka (disciple, in context)

Visual Art Cues

Scene: Uttaṅka, respectful and resolute, addresses Gautama with folded hands, requesting an assignment for guru-dakṣiṇā; Gautama listens with composed dignity.

Characters & Entities

• Uttaṅka
• Guru-dakṣiṇā
• Gautama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Learning is sealed by gratitude—offering guru-dakṣiṇā expresses humility and completion of discipleship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None directly; the verse advances the dharma narrative within Arbuda-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

The dharmic practice of offering guru-dakṣiṇā (a requested offering to the teacher) is highlighted.