Adhyaya 11
পুলস্ত্য ঋষিয়ে ৰজাক কোṭীশ্বৰ লিঙ্গৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ আৰু মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে। দক্ষিণদেশৰ বহু মুনি অৰ্বুদ পৰ্বতলৈ আহি অচলেশ্বৰ দৰ্শনত আগস্থান ল’বলৈ প্ৰতিযোগিতা কৰে; তেতিয়া নীতিবচন দিয়া হয়—যি ব্ৰাহ্মণ দেৰিতে আহে আৰু ভক্তি-শ্ৰদ্ধাহীন, সি অধোগতি লাভ কৰে। এই কথা শুনি মুনিসকল সংযমী, ব্ৰতপৰায়ণ আৰু বেদবিদ্যাত পাণ্ডিত্যসম্পন্ন শান্ত তপস্বী হয়। তেওঁলোকৰ ভক্তিভাৱ দেখি কৰুণাময় শিৱ একে সময়তে ‘কোটি’ আত্মলিঙ্গৰূপে প্ৰকাশ পায়, যাতে প্ৰতিজন মুনিয়ে সেই একে ক্ষণতে পৃথক দৰ্শন পায়। মুনিসকলে বৈদিক স্তোত্ৰে শিৱক স্তৱ কৰে; শিৱে বৰ মাগিবলৈ কয়। তেওঁলোকে প্ৰাৰ্থনা কৰে—সমবেত, একযোগে হোৱা দৰ্শনৰ ফল যেন অতুল হয় আৰু কোটি লিঙ্গৰ পুণ্য ধাৰণ কৰা একেটা লিঙ্গ প্ৰকাশ হওক। পৰ্বত ফাটি লিঙ্গ উদ্ভৱ হয়; আকাশবাণীয়ে তাক ‘কোṭীশ্বৰ’ নাম দিয়ে আৰু মাঘ কৃষ্ণপক্ষ চতুৰ্দশীত পূজাৰ বিধান কৰে। কোৱা হয়, তাত পূজা কৰিলে কোটি-গুণ ফল হয় আৰু তাত কৰা শ্ৰাদ্ধ—বিশেষকৈ দক্ষিণদেশীয়ে কৰিলে—গয়া-শ্ৰাদ্ধৰ সমফলদায়ক। মুনিসকলে গন্ধ, ধূপ, লেপন আদিৰে পূজা কৰি লিঙ্গকৃপাৰে সিদ্ধি লাভ কৰে।
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ देवं कोटीश्वरं परम् । यं दृष्ट्वा मानवः सम्यक्परां सिद्धिमवाप्नुयात्
পুলস্ত্য ক’লে: তেতিয়া, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, পৰম দেৱতা কোটীশ্বৰলৈ গমন কৰা। যাক সম্যক দৰ্শন কৰিলে মানুহে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 2
शृणु तत्राभवत्पूर्वं यदाश्चर्यं महीपते । दक्षिणस्या मुनिवराः कोटिसंख्याप्रमाणतः
শুনা, হে মহীপতি, তাত পূৰ্বে যি আশ্চৰ্য ঘটনা ঘটিছিল। দক্ষিণ দিশাৰ মুনিবৰসকল কোটিসংখ্যা পৰিমাণে একত্ৰ হৈছিল।
Verse 3
अन्योऽन्यं स्पर्धया सर्वे हेलयाऽर्बुदमागताः । अहं पूर्वमहं पूर्वं प्रपश्याम्यचलेश्वरम्
একে-আনে স্পৰ্ধা কৰি সকলোৱে অৱহেলাৰে আৰু তাড়াহুড়োতে অৰ্বুদলৈ আহিল। ‘মই আগতে, মই আগতে’ বুলি কৈ অচলেশ্বৰক দৰ্শন কৰিবলৈ উদ্গ্ৰীৱ হ’ল।
Verse 4
आगमिष्यति यः पश्चाद्ब्राह्मणः श्वा भविष्यति । पापीयान्भक्तिरहितः श्रद्धाहीनो भविष्यति
যি ব্ৰাহ্মণ পাছত আহিব, সি কুকুৰ হ’ব। সি অধিক পাপী, ভক্তিহীন আৰু শ্ৰদ্ধাহীন হ’ব।
Verse 5
इत्येवं स्पर्धमानास्ते हेलयाऽर्बुदमागताः । ततः सर्वे यतात्मानः सम्यग्व्रतपरायणाः
এইদৰে স্পৰ্ধা কৰি তেওঁলোকে অৱহেলাৰে অৰ্বুদলৈ আহিল; তাৰ পিছত তেওঁলোক সকলোৱে আত্মসংযমী হৈ সম্যকভাৱে ব্ৰতপৰায়ণ হ’ল।
Verse 6
शांतास्तपस्विनः सर्वे वेदविद्याविशारदाः । तेषामीहितमाज्ञाय सम्यक्कामनिषूदनः
সকলো তপস্বী শান্তস্বভাব, বেদ আৰু ধৰ্মবিদ্যাত বিশাৰদ আছিল। তেওঁলোকৰ অভিপ্ৰায় যথাযথ বুজি কামনিষূদনে তদনুযায়ী উত্তৰ দিলে।
Verse 7
कृपया परयाविष्टो भक्तिभावान्महेश्वरः । कोटिं कृत्वाऽत्मलिंगानां तस्मिन्स्थाने व्यवस्थितः
পৰম কৃপা আৰু ভক্তসকলৰ অন্তৰৰ ভক্তিভাৱে আবিষ্ট হৈ মহেশ্বৰে নিজৰেই লিঙ্গৰ এক কোটি প্ৰকাশ কৰিলে আৰু সেই স্থানতেই প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।
Verse 8
एकस्मिन्नेव काले तु सर्वैर्दृष्टो महेश्वरः । मुनिभिश्च नृपश्रेष्ठ कोटिसंख्यैः पृथक्पृथक्
একে সময়তেই মহেশ্বৰক সকলোৱে দেখিলে; হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, কোটি সংখ্যক মুনিয়ে পৃথক পৃথকভাৱে নিজ নিজ ৰূপে তেওঁৰ দৰ্শন কৰিলে।
Verse 9
अथ ते मुनयः सर्वे समं दृष्ट्वा महेश्वरम् । विस्मयोत्फुल्लनयना साधुसाध्विति चाब्रुवन्
তাৰ পাছত সেই সকলো মুনিয়ে একেলগে মহেশ্বৰক দেখি বিস্ময়ে চকু ফুলি উঠিল আৰু ক’লে, “সাধু! সাধু!”
Verse 10
भक्तियुक्ता द्विजाः सर्वेऽस्तुवंस्ते वैदिकैः स्तवैः । तेषां तुष्टस्ततः शंभुर्वाक्यमेतदुवाच ह
ভক্তিযুক্ত সকলো দ্বিজে বৈদিক স্তৱেৰে তেওঁৰ স্তুতি কৰিলে। তেওঁলোকত সন্তুষ্ট হৈ শম্ভুৱে তেতিয়া এই বাক্য ক’লে।
Verse 11
श्रीमहादेव उवाच । तुष्टोऽहं मुनयः सर्वे श्रद्धया परया हि वः । वरं वै व्रियतां शीघ्रं सर्वैश्चैव पृथक्पृथक्
শ্ৰী মহাদেৱে ক’লে: হে মুনিসকল, তোমালোকৰ পৰম শ্ৰদ্ধাই মোক সন্তুষ্ট কৰিছে। শীঘ্ৰে বৰ বাছি লোৱা—তোমালোক সকলোৱে পৃথক পৃথককৈ।
Verse 12
ऋषय ऊचुः । एष एव वरोऽस्माकं सर्वेषां हृदि वर्त्तितः । युगपद्दर्शनाद्देव जायतां फलमुत्तमम्
ঋষিসকলে ক’লে: এই একেই বৰ আমাৰ সকলোৰে হৃদয়ত স্থিত। হে দেৱ, এই একেলগে দৰ্শনৰ পৰা সৰ্বোত্তম ফল উদ্ভৱ হওক।
Verse 13
श्रीमहादेव उवाच । न वृथा दर्शनं मे स्याद्विशेषाद्ब्राह्मणस्य च । दर्शनं ये करिष्यंति तेषां च तीर्थजं फलम्
শ্ৰী মহাদেৱে ক’লে: মোৰ দৰ্শন বৃথা নহ’ব—বিশেষকৈ ব্ৰাহ্মণৰ বাবে। যিসকলে এই দৰ্শন লাভ কৰিব, তেওঁলোকে তীৰ্থজ ফলও পাব।
Verse 14
मुनय ऊचुः । अवश्यं यदि दातव्यो वरोऽस्माकं महेश्वर । एकं कोटिमयं लिंगं क्रियतां वृषभध्वज
মুনিসকলে ক’লে: হে মহেশ্বৰ, যদি নিশ্চয়েই আমাক বৰ দিব লাগে, তেন্তে হে বৃষভধ্বজ, একেটা কোটিময় লিঙ্গ স্থাপন কৰা হওক।
Verse 15
यस्मिन्दृष्टे फलं नृणां जायते कोटिलिंगजम् । एवमेष वरोऽस्माकं दीयतां वृषभध्वज
যাৰ দৰ্শনত মানুহৰ ফল কোটিলিঙ্গজ ফলৰ সমান হয়—এইয়েই আমাৰ বৰ। হে বৃষভধ্বজ, এইটো দান কৰা।
Verse 16
पुलस्त्य उवाच । एवं सप्रार्थमानानां मुनीनां भावितात्मनाम् । निर्भिद्य पर्वतश्रेष्ठं सहसा लिंगमुद्गतम्
পুলস্ত্য ক’লে: এইদৰে ভাবিত-আত্মা, সংযমী মুনিসকলে প্ৰাৰ্থনা কৰি থাকোঁতেই, হঠাতে পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠক বিদীৰ্ণ কৰি এক পবিত্ৰ লিঙ্গ উদ্গত হ’ল।
Verse 17
एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । कृपया परया सर्वांस्तानृषीन्वसुधाधिप
ঠিক সেই সময়তে, হে বসুধাধিপ, পৰম কৃপাৰে প্ৰেৰিত এক অশৰীৰী বাণীয়ে কথা ক’লে আৰু সেই সকলো ঋষিক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 18
वागुवाच । कोटीश्वराख्यं मे लिंगं लोके ख्यातिं गमिष्यति । माघकृष्णचतुर्द्दश्यां यश्चैनं पूजयिष्यति
বাণীয়ে ক’লে: মোৰ লিঙ্গ ‘কোটীশ্বৰ’ নামেৰে লোকত খ্যাতি লাভ কৰিব। যিয়ে মাঘ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত ইয়াক পূজা কৰিব…
Verse 19
सर्वं कोटिगुणं तस्य फलं विप्रा भविष्यति । दाक्षिणात्यो नरो यस्तु श्राद्धमत्र करिष्यति
হে বিপ্ৰসকল, তাৰ ফল কোটিগুণ হ’ব। আৰু যি দক্ষিণদেশীয় নৰ ইয়াত শ্ৰাদ্ধ কৰিব…
Verse 20
फलं कोटिगुणं तस्य गयाश्राद्धसमं भवेत् । तस्माद्विशेषतः पूज्यं मम लिंगं च मानवैः
…তাৰ ফল কোটিগুণ হ’ব, গয়াত কৰা শ্ৰাদ্ধৰ সমান। সেয়ে মানুহে বিশেষ ভক্তিৰে মোৰ লিঙ্গ পূজা কৰিব লাগে।
Verse 21
पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा तु सा वाणी विरराम महीपते । ततस्ते मुनयः सर्वे गंधधूपानुलेपनैः
পুলস্ত্য ক’লে: “হে মহাৰাজ, এইদৰে কৈ সেই দিৱ্য বাণী নীৰৱ হ’ল। তাৰ পাছত সকলো মুনি গন্ধ, ধূপ আৰু সুগন্ধি অনুলেপন লৈ (আগবাঢ়িল)।”
Verse 22
तल्लिंगं पूजयामासुः श्रद्धया परया नृप । पूजयित्वा गताः सिद्धिं सर्वे लिंगप्रसादतः
হে নৃপ, তেওঁলোকে সেই লিঙ্গক পৰম শ্ৰদ্ধাৰে পূজা কৰিলে। পূজা কৰি লিঙ্গৰ প্ৰসাদত সকলোৱে সিদ্ধি লাভ কৰিলে।