Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8
Devanagari script
ततस्तं प्राह देवेज्यःस्वय मेव शतक्रतुम् । कस्मात्त्वं व्याकुलीभूतः कृत्येऽस्मिंस्त्रिदशाधिप
Transliteration
tatastaṃ prāha devejyaḥsvaya meva śatakratum | kasmāttvaṃ vyākulībhūtaḥ kṛtye'smiṃstridaśādhipa
Translation
তেতিয়া দেৱেশ্য (বৃহস্পতিয়ে) নিজে শতিক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ক ক’লে: “হে ত্ৰিদশাধিপ, এই কৰ্মত তুমি কিয় ব্যাকুল হৈ পৰিছা?”
Word by Word
ततःthen
ततः:
Kriya-Visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक (then)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + अह्/ब्रू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 'he said'
देवेज्यःthe gods' priest (Bṛhaspati)
देवेज्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव + इज्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानाम् इज्यः = priest of the gods)
स्वयम्himself
स्वयम्:
Kriya-Visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; स्वकर्तृत्व/स्वयंकृत्ये (oneself)
एवindeed
एव:
Prayojaka (Emphasis/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (indeed)
शतक्रतुम्Śatakratu (Indra)
शतक्रतुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशत + क्रतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रयोगः (शतं क्रतवो यस्य/शतक्रतुः = Indra)
कस्मात्why
कस्मात्:
Hetu (Reason/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचनस्य प्रश्नार्थक-अव्ययीभूत-प्रयोगः; हेतुप्रश्ने (why/from what reason)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
व्याकुलीभूतःbecome agitated
व्याकुलीभूतः:
Karta-Bhava (State of subject/भाव)
TypeVerb
Rootवि + आकुली + भू (धातु)
Formभू-धातोः क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'having become agitated'
कृत्येin this act/rite
कृत्ये:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम
त्रिदशाधिपO lord of the gods
त्रिदशाधिप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootत्रिदश + अधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिदशानाम् अधिपः)
Speaker
Sūta (narrator)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Nāga-bila
Type: cave
Visual Art Cues
Scene: Bṛhaspati approaches Indra, calm and luminous, questioning the cause of his agitation; the cave/tīrtha landscape remains in the background.
Characters & Entities
B
Bṛhaspati (Deveśya/Devejya)I
Indra (Śatakratu, Tridaśādhipa)FAQs
When duty becomes perplexing, seeking wise counsel (guru-vākya) is upheld as dharmic conduct.
Indirectly Hāṭakeśvara-kṣetra; the dialogue frames the explanation that follows about sacred geography.
None; it introduces Bṛhaspati’s inquiry and guidance.