Adhyaya 54

Verse 1

। सूत उवाच । चर्ममुंडा तथा देवी तस्मिन्स्थाने व्यवस्थिता । नलेन स्थापिता पूर्वं स्वयमेव महात्मना

সূতে ক’লে: সেই স্থানতেই দেৱী চর্মমুণ্ডা অধিষ্ঠিতা আছে; পূৰ্বে মহাত্মা নল ৰজাই স্বয়ং তাত স্থাপন কৰিছিল।

Verse 2

अभ्यर्चयति तां भक्त्या यो महानवमी दिने । स कामान्वांछितांल्लब्ध्वा पदं प्राप्नोति शाश्वतम्

যি মহানৱমীৰ দিনা ভক্তিৰে সেই দেৱীক অৰ্চনা কৰে, সি ইচ্ছিত কামনা লাভ কৰি শাশ্বত পদত উপনীত হয়।

Verse 3

वीरसेनसुतः पूर्वं नलोनाम महीपतिः । आसीत्सर्वगुणोपेतः सर्व शत्रुक्षयावहः

পূৰ্বে বীৰসেনৰ পুত্ৰ নল নামে এজন মহীপতি আছিল; সি সকলো গুণে বিভূষিত আৰু সকলো শত্রুৰ বিনাশকাৰী আছিল।

Verse 4

भार्या तस्याभवत्साध्वी प्राणेभ्योपि गरीयसी । दमयंतीति विख्याता विदर्भाधिपतेः सुता

তাঁৰ পত্নী আছিল এগৰাকী সাধ্বী, প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয়; দময়ন্তী নামে খ্যাত, বিদৰ্ভৰ অধিপতিৰ কন্যা।

Verse 5

अथासौ कलिनाविष्टो द्यूतं चक्रे महीपतिः । पुष्करेण समं विप्रा दायादेन दिवानिशम्

তাৰ পাছত ক’লিৰ প্ৰভাৱত আচ্ছন্ন হৈ সেই মহীপতিয়ে, হে বিপ্ৰসকল, নিজৰ আত্মীয় পুষ্কৰৰ সৈতে দিন-ৰাত দ্যূত খেলিলে।

Verse 6

ततः स व्यसनासक्तो वार्यमाणोऽपि सज्जनैः । हारयामास सप्तांगं राज्यं मुक्त्वा च तां प्रियाम्

তাৰ পাছত সেই বিনাশকাৰী ব্যসনত আসক্ত হৈ, সজ্জনসকলে বাধা দিলেও, সি সপ্তাঙ্গ ৰাজ্য হেৰুৱালে আৰু নিজৰ প্ৰিয়াকো ত্যাগ কৰিলে।

Verse 7

अथ तां स समादाय प्रविष्टो गहनं वनम् । निर्जलं लज्जयाविष्टो दुःखव्याकुलितेंद्रियः

তাৰ পাছত সি তাইক লগত লৈ ঘন অৰণ্যত প্ৰৱেশ কৰিলে—নিৰ্জল; লাজত আচ্ছন্ন, দুখে ব্যাকুল ইন্দ্ৰিয়সমূহ।

Verse 8

ततः स चिंतयामास यद्येषा भीममंदिरे । याति तन्मुच्यते कष्टाद्वनवाससमुद्भवात्

তাৰ পাছত সি চিন্তা কৰিলে: “যদি ই ভীমৰ মন্দিৰ-প্ৰাসাদলৈ যায়, তেন্তে এই বনবাসৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা কষ্টৰ পৰা মুক্ত হ’ব।”

Verse 9

न मया तत्र गंतव्यं कथंचिदपि मानिना । तस्मादेनां परित्यज्य रात्रौ गच्छामि दूरतः

“মই—অহংকাৰত বাঁধ খাই থকা—কোনো মতে তাত যাব নোৱাৰোঁ। সেয়ে তাইক ত্যাগ কৰি, মই ৰাতিতে দূৰলৈ গুচি যাম।”

Verse 10

येन त्यक्ता मया साध्वी कुण्डिनं याति तत्पुरम् । स एवं निश्चयं कृत्वा सुखसुप्तां विहाय ताम् । प्रजगाम वनं घोरं वन्यश्वापदसंकुलम्

“মোৰ ত্যাগে এই সাধ্বী কুণ্ডিন—সেই নগৰ—লৈ যাব,” এই নिश्चয় কৰি সি; সুখে নিদ্ৰাৰত তাইক এৰি, বন্য পশু-শ্বাপদে ভৰা ভয়ংকৰ অৰণ্যলৈ গ’ল।

Verse 11

प्रत्यूषे चापि सोत्थाय यावत्पश्यति भाभिनी । तावत्पश्यतिशून्यं स्वं पार्श्वं यत्र नलः स्थितः

প্ৰভাতত যেতিয়া সেই দীপ্তিমতী নাৰী জাগি উঠি চাৰিওফালে চালে, তেতিয়া তাই দেখিলে—য’ত নল আছিল—সেই কাষৰ ঠাইখন শূন্য।

Verse 12

ततो विलप्य दुःखार्ता करुणं तत्र कानने । जगाम मार्गमाश्रित्थ पितुर्हर्म्यं शनैःशनैः

তাৰ পাছত দুখে পীড়িত হৈ তাই সেই অৰণ্যত কৰুণ বিলাপ কৰিলে; পথ আশ্ৰয় কৰি ধীৰে ধীৰে পিতৃৰ প্ৰাসাদলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 13

नलोऽपि च वने तस्मिन्भ्रममाणो महीपतिः । एकाकी वृक्षकुंजानि सेवयामास सर्वदा

নলোও সেই অৰণ্যত ভ্ৰমি ফুৰিছিল—পৃথিৱীৰ অধিপতি ৰজা—একা হৈ থাকি সদায় গছৰ কুঞ্জ আৰু ঝোপঝাড়ৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।

Verse 14

ततस्तद्वनमुत्सृज्य जगामान्यन्महावनम् । नानावृक्षगणैर्युक्तं बहुश्वापदसंकुलम्

তাৰ পাছত সেই অৰণ্য ত্যাগ কৰি তেওঁ অন্য এক মহাঅৰণ্যলৈ গ’ল, য’ত নানা প্ৰকাৰ গছ-গছনি আছিল আৰু বহু বনৰীয়া জন্তুৰে ভৰপূৰ আছিল।

Verse 15

एवं स पृथिवीपालो भ्रममाणोवनाद्वनम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रमाससाद ततः परम्

এইদৰে পৃথিৱীৰ ৰক্ষক ৰজাই অৰণ্যৰ পৰা অৰণ্যলৈ ভ্ৰমি অৱশেষত হাটকেশ্বৰ-সম্বন্ধীয় পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হ’ল।

Verse 16

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तं तन्महानवमीदिनम् । विशेषाद्यत्र भूपालाः पूजयन्ति सुरेश्वरीम्

ইতিমধ্যে মহানৱমীৰ সেই পবিত্ৰ দিন উপস্থিত হ’ল—যি বিশেষভাৱে খ্যাত, য’ত ভূপালসকলে সুৰেশ্বৰী দেৱীক পূজা কৰে।

Verse 17

ततः स मृन्मयीं कृत्वा चर्ममुण्डधरां नृपः । विभवाभावतः पश्चात्फलमूलैरतर्पयत्

তাৰ পাছত ৰজাই মাটিৰে দেৱীৰ এক মূৰ্তি গঢ়িলে—চৰ্মধাৰী আৰু মুণ্ডমালাধাৰী। ধনৰ অভাৱত তেওঁ পিছত ফল-মূলৰ নৈবেদ্য দি দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 18

ततस्तस्याः स्तुतिं कृत्वा पुरः स्थित्वा कृतांजलिः । श्रद्धया परया युक्तो निषधाधिपतिः स्वयम्

তাৰ পাছত তেওঁ দেৱীৰ স্তৱ কৰি, সন্মুখত থিয় হৈ কৰযোৰে থাকিল। পৰম শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত নিসধৰ অধিপতিয়ে নিজেই দেৱীৰ আগত প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 19

जय सर्वगते देवि चर्ममुण्डधरे वरे । जय दैत्यकुलोच्छेददक्षे दक्षात्मजे शुभे

জয় হওক, হে সৰ্বব্যাপিনী দেৱী, চৰ্ম-মুণ্ডধাৰী শ্ৰেষ্ঠা! জয় হওক, হে শুভে দক্ষ-কন্যা, দৈত্যকুল উচ্ছেদত নিপুণা!

Verse 20

कालरात्रि जयाचिन्त्ये नवम्यष्टमिवल्लभे । त्रिनेत्रे त्र्यंबकाभीष्टे जय देवि सुरार्चिते

জয় হওক, হে কালৰাত্ৰি, হে অচিন্ত্যা, নবমী-অষ্টমীৰ প্ৰিয়া! হে ত্ৰিনেত্ৰী, ত্ৰ্যম্বকৰ অভীষ্টা, জয় হওক, হে দেৱী, যাক সুৰগণে অৰ্চনা কৰে।

Verse 21

भीमरूपे सुरूपे च महाविद्ये महाबले । महोदये महाकाये जयदेवि महाव्रते

জয় হওক, হে দেৱী—ভীমৰূপা আৰু সুৰূপা; হে মহাবিদ্যা, হে মহাবলা! হে মহোদয়া, হে মহাকায়া, জয় হওক, হে মহাব্ৰতধাৰিণী দেৱী!

Verse 22

नित्यरूपे जगद्धात्रि सुरामांसवसाप्रिये । विकरालि महाकालि जय प्रेतजनानुगे

জয় হওক তোমাক, হে নিত্যৰূপা জগদ্ধাত্রী মাতৃ; সুৰা, মাংস আৰু বসাৰ নিবেদনত সন্তুষ্টা। হে বিকৰালী, হে মহাকালী—জয় হওক তোমাক, যাৰ অনুগামী প্ৰেতগণ।

Verse 23

शवयानरते रम्ये भुजंगाभरणान्विते । पाशहस्ते महाहस्ते रुधिरौघकृतास्पदे

হে ৰমণীয়া, যি শৱৰথত আনন্দ পায়, সৰ্প-অলংকাৰৰে বিভূষিতা। হে পাশধাৰিণী, হে মহাহস্তা—যাৰ নিবাস ৰুধিৰৰ স্ৰোতসমূহৰ মাজত স্থাপিত।

Verse 24

फेत्कारा रवशोभिष्ठे गीतवाद्यविराजिते । जयानाद्ये जय ध्येये भर्गदेहार्धसंश्रये

হে দেবী, ‘ফেট্’ ধ্বনিৰে যাৰ শোভা অধিক উজ্জ্বল, গীত আৰু বাদ্যৰে যি দীপ্তিমান। অনাদি জননীক জয়, ধ্যানযোগ্যাক জয়—হে ভৰ্গ (শিৱ)ৰ অর্ধদেহত অৱস্থিতা, তোমাক জয়।

Verse 25

त्वं रतिस्त्वं धृतिस्तुष्टिस्त्वं गौरी त्वं सुरेश्वरी । त्वं लक्ष्मीस्त्वं च सावित्री गायत्री त्वमसंशयम्

তুমিয়েই ৰতি, তুমিয়েই ধৃতি আৰু তুষ্টি; তুমিয়েই গৌৰী, তুমিয়েই সুৰেশ্বৰী। তুমিয়েই লক্ষ্মী আৰু তুমিয়েই সাবিত্ৰী—নিঃসন্দেহে তুমিয়েই গায়ত্ৰী।

Verse 26

यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु स्त्रीरूपं देवि दृश्यते । तत्सर्वं त्वन्मयं नात्र विकल्पोऽस्ति मम क्वचित्

হে দেবী, ত্ৰিলোকত যি কোনো স্ত্ৰী-ৰূপ দেখা যায়, সেয়া সকলো তোমাৰেই স্বৰূপময়। এই বিষয়ে মোৰ ক’তো একো সন্দেহ নাই।

Verse 27

येन सत्येन तेन त्वमत्रावासं द्रुतं कुरु । सान्निध्यं भक्तितस्तुष्टा सुरासुरनमस्कृते

সেই সত্যৰ বলত তুমি ইয়াত শীঘ্ৰে তোমাৰ নিবাস স্থাপন কৰা। ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ তোমাৰ সান্নিধ্য-অনুগ্রহ দান কৰা—হে দেবী, যাক দেৱ আৰু অসুৰ উভয়ে নমস্কাৰ কৰে।

Verse 28

सूत उवाच । एवं स्तुता च सा देवी नलेन पृथिवीभुजा । प्रोवाच दर्शनं गत्वा तं नृपं भक्तवत्सला

সূত ক’লে: এইদৰে নল নামৰ পৃথিৱীপতিৰ স্তৱত প্ৰশংসিত হৈ, ভক্তবৎসলা সেই দেবী দিৱ্য দৰ্শন দান কৰি সেই নৃপৰ সন্মুখলৈ আহি কথা ক’লে।

Verse 29

श्रीदेव्युवाच । परितुष्टाऽस्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन सांप्रतम् । तस्माद्गृहाण मत्तस्त्वं वरं मनसि संस्थितम्

শ্ৰীদেৱী ক’লে: হে বৎস, এই স্তোত্ৰেৰে মই এতিয়া তোমাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট। সেয়ে তোমাৰ মনত স্থিৰ হোৱা বৰটি মোৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা।

Verse 30

नल उवाच । दमयन्तीति मे भार्या प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । सा मया निर्जने मुक्ता । वने व्यालगणान्विते

নল ক’লে: দময়ন্তী মোৰ পত্নী, মোৰ প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয়। তথাপি মই তাক একাকী এৰি দিলোঁ—নিৰ্জন বনত, য’ত বন্য পশুৰ দল আছিল।

Verse 31

अखण्डशीलां निर्दोषां यथाहं त्वत्प्रसादतः । लभे भूयोऽपि तां देवि तथात्र कुरु सत्वरम्

হে দেবী, তোমাৰ প্ৰসাদে যেন মই সেই অখণ্ডশীলা, নিৰ্দোষা পত্নীক পুনৰ লাভ কৰোঁ—তেনে ইয়াতেই শীঘ্ৰে সম্পন্ন কৰা; দয়া কৰি বিলম্ব নকৰিবা।

Verse 32

स्तोत्रेणानेन यो देवि स्तुतिं कुर्यात्पुरस्तव । तत्रैव दिवसे तस्मै त्वया देयं मनोगतम्

হে দেবী! যি কোনো এই স্তোত্ৰেৰে তোমাৰ সন্মুখত স্তৱ কৰে, সেই দিনেই তুমি তাক হৃদয়ৰ কামনা অনুসাৰে দান কৰিবা।

Verse 33

सूत उवाच । सा तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शनं ततः । सोऽपि पार्थिवशार्दूलो लेभे सर्वं तयोदितम्

সূতে ক’লে: ‘তথাই হওক’ বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি তাই তাৰ পিছত দৰ্শনৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল। আৰু ৰজাসকলৰ মাজৰ সেই ব্যাঘ্ৰসম নৃপতিয়ে তাই কোৱা সকলো লাভ কৰিলে।

Verse 54

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नलनिर्मितचर्ममुण्डामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुष्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ অন্তৰ্গত ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডৰ হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যত ‘নলে নিৰ্মিত চর্মমুণ্ডাৰ মাহাত্ম্য-বৰ্ণন’ নামক চতুঃপঞ্চাশত্তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।