Adhyaya 46

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । अन्यानि तत्र तीर्थानि यानि संति महामते । तानि कीर्तय सर्वाणि परं कौतूहलं हि नः

ঋষিসকলে ক’লে: হে মহামতে! সেই স্থানে আন কি কি তীৰ্থ আছে? অনুগ্ৰহ কৰি সকলো কীৰ্তন কৰা; আমাৰ কৌতূহল অতি তীব্ৰ।

Verse 2

सूत उवाच । तत्र सारस्वतं तीर्थमन्यदस्ति सुशोभनम् । यत्र स्नातोऽतिमूकोऽपि भवेद्वाक्यविचक्षणः

সূতে ক’লে: তাত আন এক সুন্দৰ তীৰ্থ আছে—সাৰস্বত তীৰ্থ। তাত স্নান কৰিলে অতি মূকজনো বাক্যত বিচক্ষণ আৰু নিপুণ হয়।

Verse 3

लभते चेप्सितान्कामान्मानुषान्दैविकानपि । ब्रह्मलोकादिपर्यतांस्तथालोकान्द्विजोत्तमाः

হে দ্বিজোত্তমসকল! সি ইচ্ছিত কাম লাভ কৰে—মানৱীয় আৰু দৈৱীয় দুয়ো; আৰু ব্ৰহ্মলোক পৰ্যন্ত বিস্তৃত লোকসমূহো প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 4

पुरासीत्पार्थिवो ना्ना विख्यातो बलवर्धनः । समुद्रवलयामुर्वीं बुभुजे यो भुजार्जिताम्

পূৰ্বকালত বলবৰ্ধন নামে এক বিখ্যাত পাৰ্থিৱ ৰজা আছিল; সি নিজৰ বাহুবলে জয় কৰা, সাগৰ-বেষ্টিত পৃথিৱী ভোগ কৰিছিল।

Verse 5

तस्य पुत्रः समुत्पन्नः सर्वलक्षणसंयुतः । तस्य नाम पिता चक्रे संप्राप्ते द्वादशेऽहनि । अम्बुवीचिरिति स्पष्टं समाहूय द्विजोत्तमान्

তেওঁৰ এটি পুত্ৰ জন্মিল, সকলো শুভ লক্ষণেৰে বিভূষিত। দ্বাদশ দিনত পিতৃয়ে নামকৰণ কৰিলে; উত্তম দ্বিজসকলক আহ্বান কৰি স্পষ্টকৈ নাম দিলে “অম্বুবীচি”।

Verse 6

ततः स ववृधे बालो लालितस्तेन भूभुजा । मूकभावं समापन्नो न शक्रोति प्रजल्पितुम्

তাৰ পাছত সেই বালকজন ৰজাই স্নেহে লালন-পালন কৰি ডাঙৰ কৰিলে; কিন্তু মূক অৱস্থালৈ পৰি সি একো ক’ব নোৱাৰিলে।

Verse 7

ततोऽस्य सप्तमे वर्षे संप्राप्ते बलवर्धनः । पंचत्वं समनुप्राप्तः संग्रामे शत्रुभिर्हतः

তাৰ পাছত, সি সপ্তম বছৰত প্ৰৱেশ কৰোঁতেই সেই বলবর্ধক ৰক্ষকজনৰ অন্ত হ’ল; যুদ্ধত শত্রুসকলে বধ কৰি তেওঁ পঞ্চতত্ত্বত লীন হ’ল।

Verse 8

ततो मूकोऽपि बालोपि मंत्रिभिस्तस्य भूपतेः । स सुतः स्थापितो राज्ये अभावेऽन्यसुतस्य च

তাৰ পাছত, সি মূক আৰু এতিয়াও বালক হ’লেও, সেই ৰজাৰ মন্ত্ৰীসকলে অন্য পুত্ৰ নথকাৰ বাবে সেই পুত্ৰকেই সিংহাসনত স্থাপন কৰিলে।

Verse 9

एवं तस्य महीपस्य राज्यस्थस्य जडात्मनः । बालत्वे वर्तमानस्य राज्यं विप्लवमध्यगात्

এইদৰে সেই মহীপতি ৰাজ্যত অধিষ্ঠিত হ’লেও মনত জড়তা লৈ বাল্যাৱস্থাত আছিল; ফলত ৰাজ্যখন বিপ্লৱ আৰু বিশৃঙ্খলাত পতিত হ’ল।

Verse 10

ततो जलचरन्यायः संप्रवृत्तो महीतले । पीड्यंते सर्वलोकास्तु दुर्बला बलवत्तरैः

তেতিয়া পৃথিৱীত ‘জলচৰ-ন্যায়’ প্ৰৱৰ্তিল; বলৱানসকলে দুৰ্বলক দমন কৰিলে, আৰু সকলো লোক দুখত পীড়িত হ’ল।

Verse 11

ततस्ते मंत्रिणः प्रोचुर्वसिष्ठं स्वपुरोहितम् । वचोऽर्थं नृपतेरस्य कुरूपायं महामुने

তেতিয়া সেই মন্ত্ৰীসকলে নিজৰ ৰাজপুৰোহিত বশিষ্ঠক ক’লে: “হে মহামুনি, এই ৰজাৰ দুঃখ-দুৰ্দশাৰ উপায় বিচাৰক।”

Verse 12

पश्य कृत्स्नं धरापृष्ठे शून्यतां समुपस्थितम् । जडत्वान्नृपतेरस्य तस्मात्कुरु यथोचितम्

“চোৱা, সমগ্ৰ ধৰাপৃষ্ঠত শূন্যতা নামি আহিছে; এই ৰজাৰ জড়তা-অক্ষমতাৰ বাবে, সেয়ে যি উচিত সেয়া কৰক।”

Verse 13

ततस्तु सुचिरं ध्यात्वा दीनान्प्रोवाच मंत्रिणः । सर्वानार्तिसमोपेताञ्छृण्वतस्तस्य भूपतेः

তেতিয়া তেওঁ বহু সময় ধ্যান কৰি, সকলো দুখেৰে জৰ্জৰিত বিষণ্ণ মন্ত্ৰীসকলক ক’লে, আৰু সেই ৰজা শুনি আছিল।

Verse 14

अस्ति सारस्वतं तीर्थं सर्वकामप्रदं नृणाम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तत्रायं स्नातु भूपतिः

“সাৰস্বত নামে এক তীৰ্থ আছে, যি নৰলোকক সকলো কামনা পূৰণ কৰে। হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰত এই ৰজাই তাত স্নান কৰক।”

Verse 15

अथ तद्वचनात्सद्यः स गत्वा तत्र सत्वरम् । स्नानात्तीर्थेऽथ संजातस्तत्क्षणात्स कल स्वनः

সেই বাক্য শুনিয়েই তেওঁ তৎক্ষণাৎ তাত সত্বৰে গ’ল; আৰু সেই তীৰ্থত স্নান কৰামাত্ৰেই সেই মুহূর্ততে তেওঁৰ বাক্‌শক্তি নিৰ্মল আৰু সম্পূৰ্ণ হ’ল।

Verse 16

तत्प्रभावं सरस्वत्याः स विज्ञाय महीपतिः । श्रद्धया परया युक्तो ध्यायमानः सरस्वतीम्

সৰস্বতীৰ মহাশক্তিৰ প্ৰভাৱ বুজি পাই, সেই মহীপতি পৰম শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ দেবী সৰস্বতীক ধ্যান কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 17

ततस्तूर्णं समादाय मृत्तिकां स नदीतटात् । चकार भारतीं देवीं स्वयमेव चतुर्भुजाम्

তাৰ পাছত তেওঁ তৎক্ষণাৎ নদীৰ তীৰৰ পৰা মাটি লৈ, নিজেই চতুৰ্ভুজা দেবী ভাৰতীৰ মূর্তি গঢ়িলে।

Verse 18

दधतीं दक्षिणे हस्ते कमलं सुमनोहरम् । अक्षमालां तथान्यस्मिञ्जिततारक वर्चसम्

তেওঁ দেবীৰ দক্ষিণ হস্তত অতি মনোহৰ পদ্ম দিলে; আৰু আন হস্তত অক্ষমালা, যাৰ জ্যোতি তৰাসমূহকো অতিক্ৰম কৰিছিল।

Verse 19

कमण्डलुं तथान्यस्मिन्दिव्यवारिप्रपूरितम् । पुस्तकं च तथा वामे सर्वविद्यासमुद्भवम्

আন এক হস্তত তেওঁ দিৱ্য জলে পূৰ্ণ কমণ্ডলু দিলে; আৰু বাম হস্তত পুথি—যাৰ পৰা সকলো বিদ্যাৰ উদ্ভৱ হয়।

Verse 20

ततो मेध्ये शिलापृष्ठे तां निवेश्य प्रयत्नतः । पूजयामास सद्भक्त्या धूपमाल्पानुलेपनैः

তাৰ পিছত পৱিত্ৰ শিলাৰ ওপৰত তাইক যত্নেৰে স্থাপন কৰি, সত্য ভক্তিৰে ধূপ আৰু সৰল অনুলেপন অৰ্পণ কৰি পূজা কৰিলে।

Verse 21

चकार च स्तुतिं पश्चाच्छ्रद्धापूतेन चेतसा । तदग्रे प्रयतो भूत्वा स्वरेण महता नृपः

তাৰ পিছত শ্ৰদ্ধাৰে পৱিত্ৰ হোৱা চিত্তেৰে তেওঁ স্তৱ গাইলে; তাইৰ সন্মুখত সতর্কভাৱে থিয় হৈ ৰজাই উচ্চ আৰু স্পষ্ট স্বৰে স্তুতি উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 22

सदसद्देवि यत्किञ्चिद्बन्धमोक्षात्मकं पदम् । तत्सर्वं गुप्तया व्याप्तं त्वया काष्ठं यथाग्निना

হে দেবী, যি কিছুমান আছে—ভাল বা মন্দ—বন্ধন বা মোক্ষ-সম্বন্ধীয় যিকোনো অৱস্থা; সেয়া সকলো তোমাৰ গোপন ব্যাপ্তিত ভৰপূৰ, যেন কাঠৰ ভিতৰত অগ্নি লুকাই থাকে।

Verse 23

सर्वस्य सिद्धिरूपेण त्वं जनस्य हृदि स्थिता । वाचारूपेण जिह्वायां ज्योतीरूपेण चक्षुषि

সকলৰ সিদ্ধিৰূপে তুমি জনসাধাৰণৰ হৃদয়ত স্থিত; বাক্যৰূপে জিহ্বাত, আৰু জ্যোতিৰূপে চক্ষুত বাস কৰিছা।

Verse 24

भक्तिग्राह्यासि देवेशि त्वमेका भुवनत्रये । शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणे

হে দেৱেশী, ভক্তিৰ দ্বাৰাই কেৱল তোমাক লাভ কৰিব পাৰি; ত্ৰিভুৱনত তুমি একমাত্ৰ—শৰণাগত, দীন-দুখীয়া আৰু আৰ্তজনক ৰক্ষা কৰাত সদা তৎপৰ।

Verse 25

त्वं कीर्तिस्त्वं धृतिर्मेधा त्वं भक्तिस्त्वं प्रभा स्मृता । त्वं निद्रा त्वं क्षुधा कीर्तिः सर्वभूतनिवासिनी

তুমিয়েই কীৰ্তি; তুমিয়েই ধৃতি আৰু মেধা; তুমিয়েই ভক্তি, আৰু তুমিয়েই প্ৰভা বুলি স্মৰণীয়। তুমিয়েই নিদ্ৰা; তুমিয়েই ক্ষুধা; তুমিয়েই যশ—সৰ্বভূতৰ অন্তৰত নিবাসিনী।

Verse 26

तुष्टिः पुष्टिर्वपुः प्रीतिः स्वधा स्वाहा विभावरी । रतिः प्रीतिः क्षितिर्गंगा सत्यं धर्मो मनस्विनी

হে অধীশ্বৰী দেৱী, তুমিয়েই তুষ্টি আৰু পুষ্টি; তুমিয়েই দেহসৌন্দৰ্য আৰু প্ৰেম; তুমিয়েই স্বধা, তুমিয়েই স্বাহা, আৰু তুমিয়েই ৰাত্ৰি। তুমিয়েই ৰতি আৰু প্ৰীতি; তুমিয়েই পৃথিৱী আৰু গঙ্গা; তুমিয়েই সত্য আৰু ধৰ্ম, আৰু স্থিৰ-বিবেচক মনৰ শক্তি।

Verse 27

लज्जा शांतिः स्मृतिर्दक्षा क्षमा गौरी च रोहिणी । सिनीवाली कुहू राका देवमाता दितिस्तथा

তুমিয়েই লজ্জা আৰু শান্তি; তুমিয়েই স্মৃতি আৰু দক্ষতা; তুমিয়েই ক্ষমা। তুমিয়েই গৌৰী আৰু ৰোহিণী; তুমিয়েই সিনীৱালী, কুহূ আৰু ৰাকা, আৰু তুমিয়েই দেৱমাতা, দিতিও তদ্ৰূপ।

Verse 28

ब्रह्माणी विनता लक्ष्मीः कद्रूर्दाक्षायणी शिवा । गायत्री चाथ सावित्री कृषिर्वृष्टिः श्रुतिः कला

তুমিয়েই ব্ৰহ্মাণী আৰু বিনতা; তুমিয়েই লক্ষ্মী আৰু কদ্ৰূ; তুমিয়েই দাক্ষায়ণী, শিৱা। তুমিয়েই গায়ত্ৰী আৰু সাৱিত্ৰী; তুমিয়েই কৃষি আৰু বৰষুণ; তুমিয়েই শ্রুতি (বেদবাণী) আৰু সকলো পবিত্ৰ কলা।

Verse 29

बलानाडी तुष्टिकाष्ठा रसना च सरस्वती । यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु बहुत्वाद्यन्न कीर्तितम्

তুমিয়েই বলানাড়ী, তুমিয়েই তুষ্টিকাষ্ঠা, আৰু তুমিয়েই ৰসনা; তুমিয়েই স্বয়ং সরস্বতী। ত্ৰিলোকত যি কিছুমান আছে—তাৰ অপাৰ বিস্তাৰৰ বাবে—মই সকলো নাম কীৰ্তন কৰিব নোৱাৰিলোঁ।

Verse 30

इंगितं नेंगितं तच्च तद्रूपं ते सुरेश्वरि । गन्धर्वाः किन्नरा देवाः सिद्धविद्याधरोरगाः

হে সুৰেশ্বৰী দেৱী! গতি আৰু স্থিতি—সেই একেই অৱস্থা—তোমাৰেই স্বৰূপ। গন্ধৰ্ব, কিন্নৰ, দেৱ, সিদ্ধ, বিদ্যাধৰ আৰু নাগ আদি…

Verse 31

यक्षगुह्यकभूताश्च दैत्या ये च विनायकाः । त्वत्प्रसादेन ते सर्वे संसिद्धिं परमां गताः

যক্ষ, গুহ্যক আৰু ভূত, দৈত্য আৰু যিসকল বিনায়ক—সকলোৱে তোমাৰ প্ৰসাদে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে।

Verse 32

तथान्येऽपि बहुत्वाद्ये न मया परिकीर्तिताः । आराधितास्तु कृच्छ्रेण पूजिताश्च सुविस्तरैः । हरंतु देवताः पापमन्ये त्वं कीर्तिताऽपि च

তদ্ৰূপে আন বহুজন আছে—অগণিত হোৱাৰ বাবে মই সকলোকে সম্পূৰ্ণকৈ কীৰ্তন কৰিব নোৱাৰিলোঁ। কিছুমানক কষ্টসাধ্য তপস্যাৰে সন্তুষ্ট কৰা হয় আৰু বিস্তৃত বিধিৰে পূজা কৰা হয়। অন্য দেৱতাই পাপ হৰণ কৰক; কিন্তু তুমি কেৱল কীৰ্তিত হ’লেও পাপ নাশ কৰা।

Verse 33

एवं स्तुता सा देवेशी भूभुजा तेन भारती । ययौ प्रत्यक्षतां तूर्णं प्राह चेदं सुहर्षिता

এইদৰে সেই ৰজাই স্তৱ কৰা দেৱেশী ভাৰতী তৎক্ষণাৎ প্ৰত্যক্ষ ৰূপে প্ৰকাশ পালে আৰু অতি হৰ্ষিত হৈ এই বাক্য ক’লে।

Verse 34

सरस्वत्युवाच । स्तोत्रेणानेन भूपाल भक्त्या सुस्थिरया सदा । परितुष्टास्मि तेनाशु वरं वृणु यथेप्सितम्

সৰস্বতী ক’লে: হে ভূপাল! এই স্তোত্ৰে আৰু তোমাৰ সদা স্থিৰ ভক্তিত মই সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট। সোনকালে তোমাৰ ইচ্ছামতে বৰ বাছি লোৱা।

Verse 35

राजोवाच । अद्यप्रभृति मद्वाक्यात्त्वया स्थेयमसंशयम् । अत्रार्चायां त्रिलोकेस्मि न्यावत्कीर्तिर्मम स्थिरा

ৰাজাই ক’লে: আজি পৰা মোৰ বাক্য অনুসাৰে তুমি নিঃসন্দেহে ইয়াতেই বাস কৰা। এই পবিত্ৰ অৰ্চা-মূৰ্তিত, ত্ৰিলোকত, যেতিয়ালৈকে মোৰ কীৰ্তি স্থিৰ থাকে।

Verse 36

यस्त्वामाराधयेत्सम्यगत्रस्थां मन्निमित्ततः । भक्त्यानुरूपमेवाशु तस्मै देयं त्वया हि तत्

যি কোনোবাই মোৰ নিমিত্তে ইয়াত অৱস্থিত তোমাক বিধিপূৰ্বক সঠিকভাৱে আৰাধনা কৰে, তুমি তাৰ ভক্তিৰ অনুৰূপ যি বৰ, সেয়া শীঘ্ৰে দান কৰিবা।

Verse 37

सरस्वत्युवाच । यो मामत्र स्थितां नित्यं स्नात्वाऽत्र सलिले शुभे । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पूजयिष्यति मानवः

সৰস্বতীয়ে ক’লে: যি মানুহে ইয়াৰ শুভ জলত নিত্য স্নান কৰি, এই স্থানত অৱস্থিত মোক পূজা কৰে—বিশেষকৈ অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত—

Verse 38

तस्याहं वांछितान्कामान्संप्रदास्यामि पार्थिव । सूत उवाच । एवं तत्र स्थिता देवी स्वयमेव सरस्वती

হে পাৰ্থিৱ! মই তাৰ মনোবাঞ্ছিত কামনা পূৰণ কৰি দিম। সূতে ক’লে: এইদৰে দেৱী সৰস্বতী স্বয়ং তাতেই প্ৰতিষ্ঠিত হৈ ৰ’ল।

Verse 39

ततःप्रभृति लोकानां हिताय परमेश्वरी । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासपरायणः

তেতিয়াৰ পৰা লোকহিতৰ বাবে পৰমেশ্বৰীয়ে এই বিধান স্থাপন কৰিলে: অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত উপবাসত পৰায়ণ হোৱা উচিত।

Verse 40

यस्तां पूजयते मर्त्यः श्वेतपुष्पानुलेपनैः । स स्याद्वाग्ग्मी सुमेधावी सदा जन्मनिजन्मनि

যি মৰ্ত্যই শ্বেত পুষ্প আৰু সুগন্ধি অনুলেপনেৰে তেঁওক পূজা কৰে, সি জন্মে জন্মে সদায় বাক্‌পটু আৰু তীক্ষ্ণ-মেধাসম্পন্ন হয়।

Verse 41

सरस्वत्याः प्रसादेन जायमानः पुनःपुनः । अन्वयेऽपि न तस्यैव कश्चिन्मूर्खः प्रजायते

সৰস্বতীৰ প্ৰসাদে, সি পুনঃপুনঃ জন্মিলেও, তাৰ বংশধাৰাত কেতিয়াও কোনো মূৰ্খ জন্ম নলয়।

Verse 42

यो धर्मश्रवणं तस्याः पुरतः कुरुते नरः । स नूनं वसति स्वर्गे तत्प्रभावाद्युगत्रयम्

যি নৰে তেঁওৰ সন্মুখত ধৰ্মশ্ৰৱণ কৰে, সি নিশ্চয়েই সেই প্ৰভাৱত তিনিযুগ পৰ্যন্ত স্বৰ্গত বাস কৰে।

Verse 43

विद्यादानं नरो यश्च तस्या ह्यायतने सदा । करोति श्रद्धया युक्तः सोऽश्वमेधफलं लभेत्

যি নৰে শ্ৰদ্ধাযুক্ত হৈ তেঁওৰ পবিত্ৰ আয়তনত সদায় বিদ্যাদান কৰে, সি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 44

यो यच्छति द्विजेन्द्राय धर्मशास्त्रसमुद्भवम् । पुस्तकं वाजिमेधस्य स समग्रं फलं लभेत्

যি ধৰ্মশাস্ত্ৰ-পরম্পৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পুথি এজন শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজেন্দ্ৰ (ব্ৰাহ্মণ)ক দান কৰে, সি বাজিমেধ যজ্ঞৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰে।

Verse 458

यो वेदाध्ययनं तस्याः करोति पुरतः स्थितः । सोऽग्निष्टोमस्य यज्ञस्य कृत्स्नं फलमवाप्नुयात्

যি জনে তেওঁৰ সন্মুখত থিয় হৈ বেদ পাঠ আৰু অধ্যয়ন কৰে, সি অগ্নিষ্টোম যজ্ঞৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰে।