
এই অধ্যায়ত সূত–ঋষি সংলাপৰ জৰিয়তে ধুন্ধুমাৰেশ্বৰ ক্ষেত্ৰৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰজা ধুন্ধুমাৰে শিৱলিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰি ৰত্নখচিত প্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰায় আৰু ওচৰৰ আশ্ৰমত কঠোৰ তপস্যা কৰে। কাষতে এটা বাপী/কুণ্ড স্থাপন হয়, যাক শুদ্ধ, মঙ্গলময় আৰু সৰ্বতীৰ্থসম বুলি কোৱা হৈছে। তাত স্নান কৰি ধুন্ধুমাৰেশ্বৰ দৰ্শন কৰিলে যমলোকৰ নৰকীয় কষ্ট আৰু ‘দুৰ্গ’ বাধা ভোগ কৰিব নালাগে—এনে ফলশ্ৰুতি দিয়া হৈছে। ঋষিসকলৰ প্ৰশ্নত সূতে কয় যে ৰজা সূৰ্যবংশীয়, ‘কুৱলয়াশ্ব’ উপাধিৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্ক আছে, আৰু মৰুভূমি অঞ্চলত ধুন্ধু নামৰ দৈত্যক বধ কৰি তেওঁ খ্যাতি লাভ কৰিছিল। শেষত গৌৰী আৰু গণসহ শিৱ স্বয়ং প্ৰকট হৈ বৰ দিয়ে; ৰজাই লিঙ্গত নিত্য দিৱ্য সান্নিধ্য প্ৰাৰ্থনা কৰে। শিৱে চৈত্ৰ শুক্ল চতুৰ্দশীক বিশেষ পুণ্যক্ষণ বুলি নিৰ্দেশ কৰি স্থায়ী সান্নিধ্য দান কৰে। উপসংহাৰত স্নান- পূজাৰ দ্বাৰা শিৱলোকপ্ৰাপ্তি আৰু ৰজা মোক্ষাভিমুখ হৈ তাতেই অৱস্থিত থাকে বুলি পুনৰ কোৱা হৈছে।
Verse 1
। सूत उवाच । तत्रैव स्थापितं लिंगं धुन्धुमारेण भूभुजा । सर्वरत्नमयं कृत्वा प्रासादं सुमनोहरम्
সূত ক’লে: তাতেই ভূভুজ ধুন্ধুমাৰে লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে আৰু সকলো ৰত্নেৰে গঢ়া অতি মনোহৰ প্ৰাসাদ (মন্দিৰ) নিৰ্মাণ কৰিলে।
Verse 2
तत्र कृत्वाऽश्रमं श्रेष्ठं तपस्तेपे सुदारुणम् । यत्प्रभावादयं देवस्तस्मिंल्लिङ्गे व्यवस्थितः
তাত শ্ৰেষ্ঠ আশ্ৰম স্থাপন কৰি তেওঁ অতি কঠোৰ তপস্যা কৰিলে; সেই তপৰ প্ৰভাৱত এই দেৱতা সেই লিঙ্গত স্থিৰভাৱে অধিষ্ঠিত।
Verse 3
तस्य संनिहिता वापी कृता तेन महात्मना । सुनिर्मलजलापूर्णा सर्वतीर्थोपमा शुभा
সেই মহাত্মাই তাৰ ওচৰত এটা ৱাপী (বাওঁলি) নিৰ্মাণ কৰিলে, অতি নিৰ্মল জলেৰে পৰিপূৰ্ণ—শুভ আৰু সকলো তীৰ্থৰ তুল্য।
Verse 4
धुन्धुमारेश्वरं पश्येत्तत्र स्नात्वा नरोत्तमः । न स पश्यति दुर्गाणि नरकाणि यमालये
তাত স্নান কৰি নৰোত্তমে ধুন্ধুমাৰেশ্বৰক দৰ্শন কৰা উচিত; তেন্তে সি যমালয়ত ভয়ংকৰ নৰকসমূহ নেদেখে।
Verse 5
ऋषय ऊचुः । धुंधुमारो महीपालः कस्मिन्वंशे बभूव सः । कस्मिन्काले तपस्तप्तं तेनात्र सुमहात्मना
ঋষিসকলে ক’লে: ‘ধুন্ধুমাৰা মহীপাল কোন বংশত জন্মিছিল? আৰু কোন কালত সেই মহাত্মাই ইয়াত তপস্যা কৰিছিল?’
Verse 6
सूत उवाच । सूर्यवंशसमुद्भूतो बृहदश्वसुतो बली । ख्यातः कुवलयाश्वेति धंधुमारस्तथैव सः
সূতে ক’লে: সূৰ্যবংশত জন্মা, বৃহদশ্বৰ বলৱান পুত্ৰ; কুৱলয়াশ্ব নামে খ্যাত, সেইজনেই ধুন্ধুমাৰা বুলিও পৰিচিত আছিল।
Verse 7
तेन धुन्धुर्महादैत्यो निहतो मरुजांगले । धुन्धुमारः स्मृतस्तेन विख्यातो भुवनत्रये
তেওঁ মৰুভূমিৰ জংঘলত মহাদৈত্য ধুন্ধুক বধ কৰিলে; সেইকাৰণে তেওঁ ধুন্ধুমাৰা নামে স্মৃত, ত্ৰিলোকত বিখ্যাত।
Verse 8
चमत्कारपुरं क्षेत्रं स गत्वा पावनं महत् । तपस्तेपे वयोंऽते च ध्यायमानो महेश्वरम्
তেওঁ চমৎকাৰপুৰৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ, অতি পাৱন মহাস্থানলৈ গৈছিল; আৰু জীৱনৰ অন্তিম ভাগত মহেশ্বৰক ধ্যান কৰি তপস্যা কৰিছিল।
Verse 9
संस्थाप्य सुमहल्लिंगं प्रासादे रत्नमंडिते । बलिपूजोपहाराद्यैः पुष्पधूपानुलेपनैः
ৰত্নমণ্ডিত প্ৰাসাদ-মন্দিৰত তেওঁ অতি বৃহৎ লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে; তাৰপিছত বলি, পূজা আৰু উপহাৰ আদি সহ—পুষ্প, ধূপ আৰু চন্দন-লেপনেৰে—আৰাধনা কৰিলে।
Verse 10
ततस्तस्य महादेवः स्वयमेव महेश्वरः । प्रत्यक्षोऽभूद्वृषारूढो गौर्या सह तथा गणैः
তেতিয়া মহেশ্বৰ মহাদেৱ স্বয়ং তেওঁৰ সন্মুখত প্ৰত্যক্ষ হ’ল—বৃষভাৰূঢ়—গৌৰীৰ সৈতে আৰু নিজৰ গণসমূহসহ।
Verse 11
उवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्व यथेप्सितम् । सर्वं तेऽहं प्रदास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्
তেওঁ ক’লে, “মই বৰদাতা; যি ইচ্ছা কৰে সেয়া প্ৰাৰ্থনা কৰা। অতি দুৰ্লভ হলেও মই তোমাক সকলো দিম।”
Verse 12
धुन्धुमार उवाच । यदि देयो वरोऽस्माकं त्वया सर्वसुरेश्वर । संनिधानं प्रकर्तव्यं लिंगेऽस्मिन्वृषभध्वज
ধুন্ধুমাৰে ক’লে, “যদি আপুনি মোক বৰ দিব খোজে, হে সকলো দেৱতাৰ ঈশ্বৰ—হে বৃষভধ্বজ—তেন্তে এই লিঙ্গত আপোনাৰ স্থায়ী সান্নিধ্য স্থাপন কৰক।”
Verse 13
श्रीभगवानुवाच । चैत्रे शुक्लचतुर्दश्यां सांनिध्यं नृपसत्तम । अहं सदा करिष्यामि गौर्या सार्धं न संशयः
শ্ৰী ভগৱানে ক’লে, “হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, চৈত্ৰ মাহৰ শুক্ল চতুৰ্দশীত মই গৌৰীৰ সৈতে সদায় বিশেষ সান্নিধ্য ৰাখিম; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”
Verse 14
तत्र वाप्यां नरः स्नात्वा यो मां संपूजयिष्यति । लिंगेऽस्मिन्संस्थितं भूप मम लोकं स यास्यति
“তাত থকা পুষ্কৰিণীত স্নান কৰি যি মানুহে এই লিঙ্গত স্থিত মোৰ পূজা কৰিব, হে ভূপ, সি মোৰ লোকলৈ যাব।”
Verse 15
सूत उवाच । एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । सोऽपि राजा प्रहृष्टा त्मा स्थितस्तत्रैव मुक्तिभाक्
সূতে ক’লে: এইদৰে কৈ ভগৱান তৎক্ষণাৎ দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল। সেই ৰজাও অন্তৰত আনন্দিত হৈ তাতেই স্থিৰ থাকিল—মুক্তিলাভ কৰা ভাগ্যবান।