Adhyaya 33

Verse 1

। सूत उवाच । अगस्त्यस्याश्रमोऽन्योस्ति तथा तत्र द्विजोत्तमाः । यत्र तिष्ठति विश्वात्मा स्वयं देवो महेश्वरः

সূতে ক’লে: অগস্ত্যৰ আন এটা আশ্ৰমো আছে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, য’ত বিশ্বাত্মা—দেৱ মহেশ্বৰ স্বয়ং সাক্ষাতে অৱস্থিত।

Verse 2

शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां चैत्रमासे दिवाकरः । स्वयमभ्येत्य देवेशं पूजयत्येव शंकरम्

চৈত্ৰমাহৰ শুক্লপক্ষৰ চতুৰ্দশীত সূৰ্যদেৱ স্বয়ং আহি দেৱেশ শংকৰক পূজা কৰে।

Verse 3

तस्मादन्योऽपि यस्तस्यां भक्त्या चागत्य शंकरम् । तमेव पूजयेद्भक्त्या स याति देवमन्दिरम्

সেয়েহে, যি কোনো আন লোকো তাত ভক্তিৰে আহি সেই শংকৰক ভক্তিৰে পূজা কৰে, সি দেৱলোকৰ দিৱ্য ধামলৈ গমন কৰে।

Verse 4

यस्तत्र कुरुते श्राद्धं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । पितरस्तस्य तृप्यंते पितृमेधे कृते यथा

যি তাত যথাবিধি শ্ৰদ্ধাসহিতে শ্ৰাদ্ধ কৰে, তাৰ পিতৃলোক তৃপ্ত হয়—যেন পিতৃমেধ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰা হ’ল।

Verse 5

ऋषय ऊचुः । अगस्त्यस्याश्रमं प्राप्य कस्माद्देवो दिवाकरः । प्रदक्षिणां प्रकुरुते वदैतन्मे सुविस्तरम्

ঋষিসকলে ক’লে: “অগস্ত্যৰ আশ্ৰমত উপস্থিত হৈ দেৱ দিৱাকৰ সূৰ্য কিয় প্ৰদক্ষিণা কৰে? এই কথা আমাক বিস্তাৰে কওক।”

Verse 6

सूत उवाच । कथयामि कथामेतां शृणुत द्विज सत्तमाः । अस्ति विंध्य इति ख्यातः पर्वतः पृथिवीतले

সূত ক’লে: “এই কাহিনী মই ক’ম—শুনা, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল। পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত ‘বিন্ধ্য’ নামে খ্যাত এক পৰ্বত আছে।”

Verse 7

यस्य वृक्षाग्रशाखायां संलग्नास्तरणेः कराः । पुष्पपूगा इवाधःस्थैर्लक्ष्यंते मुग्धसि द्धकैः

সেই পৰ্বতত সূৰ্যৰ কিৰণ যেন গছৰ শীৰ্ষ শাখাত আঁকোৱালি ধৰে; তলত বাস কৰা নিৰ্মল সিদ্ধসকলৰ দৃষ্টিত সেয়া যেন তললৈ ঝুলা ফুলৰ গুচ্ছ।

Verse 8

अनभिज्ञास्तमिस्रस्य यस्य सानुनिवासिनः । रत्नप्रभाप्रणुन्नस्य कृष्णपक्षनिशास्वपि

তাৰ ঢালত বাস কৰা লোকসকল অন্ধকাৰক চিনি নাপায়; কিয়নো ৰত্নৰ জ্যোতিয়ে তাক দূৰ কৰে—কৃষ্ণপক্ষৰ ৰাতিতোও।

Verse 9

यस्य सानुषु मुंचंतो भांति पुष्पाणि पादपाः । वायुवेगवशान्नूनं नीरौघ नीरदा इव

তাৰ ঢালত গছবোৰে ফুল ঝৰাই দিয়ে; বায়ুৰ বেগে চালিত জলধাৰা ঢালোঁতে থকা মেঘৰ দৰে সিহঁত নিশ্চয়েই দীপ্তিমান দেখা যায়।

Verse 10

यस्मिन्नानामृगा भांति धावमाना इतस्ततः । कलत्रपुत्रपुष्ट्यर्थं लोभार्थं मानवा इव

তাত নানা প্ৰকাৰৰ হৰিণ আদি পশু ইফালে-সিফালে দৌৰি ফুৰে; যেন লোভবশত মানুহে পত্নী-পুত্ৰৰ পোষণৰ বাবে ব্যস্ত হৈ দৌৰায়।

Verse 11

निर्यासच्छद्मना बाष्पं वासिताशेषदिङ्मुखम् । मुञ्चंति तरवो यत्र दन्तिदन्तक्षतत्वचः

য’ত হাতীৰ দাঁতে ক্ষত-বিক্ষত বাকল থকা গছবোৰে ৰজনীৰ ছলত ‘অশ্ৰু’ ঝৰায়, আৰু সেই সুবাসে সকলো দিশ মুখ সুগন্ধিত কৰে।

Verse 12

चीरिकाविरुतैर्दीर्घै रुदंत इव चापरे । हस्तिहस्तहता वृक्षा मन्यन्ते यस्य सानुषु

আন কিছুমানে চীৰিকা পখীৰ দীঘল কঁকনি শুনি ভাবে—ঢালত হাতীৰ শুঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত গছবোৰ যেন কান্দি আছে।

Verse 13

इतश्चेतश्च गच्छद्भिर्निर्झरांभोभिरावृतः । शुशुभे सितवस्त्राढ्यैः पुमानिव विभूषितः

ইফালে-সিফালে বোৱা ঝৰ্ণাৰ জলে আৱৃত হৈ পৰ্বতটি শোভা পাই উঠিল—যেন বহু শ্বেত বস্ত্ৰে সজ্জিত কোনো পুৰুষ।

Verse 14

यस्य स्पर्द्धा समुत्पन्ना पूर्वं सह सुमेरुणा । ततः प्राह सहस्रांशुं गत्वा स क्रोधमूर्च्छितः

বিন্ধ্য পৰ্বতৰ পূৰ্বে সুমেৰুৰ সৈতে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা জাগিল; তাৰ পাছত ক্ৰোধে মূৰ্ছিত হৈ সহস্ৰ-কিৰণ ভাস্কৰৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে।

Verse 15

कस्माद्भास्कर मेरोस्त्वं प्रकरोषि प्रदक्षिणाम् । कुलपर्वतसंज्ञेऽपि न करोषि कथं मयि

বিন্ধ্য ক’লে: “হে ভাস্কৰ! তুমি কিয় মেরু পৰ্বতৰ প্ৰদক্ষিণা কৰো? মইও ‘কুলপৰ্বত’ নামে খ্যাত, তেন্তে মোৰ প্ৰদক্ষিণা কিয় নকৰা?”

Verse 16

भास्कर उवाच । न वयं श्रद्धया तस्य गिरेः कुर्मः प्रदक्षिणाम् । एष मे विहितः पन्था येनेदं विहितं जगत्

ভাস্কৰে ক’লে: “আমি সেই গিৰিৰ প্ৰদক্ষিণা ব্যক্তিগত শ্ৰদ্ধাৰে নকৰোঁ। এই মোৰ বাবে বিধাতাই নিৰ্ধাৰিত পথ; এই পথেই জগতখন বিধিবদ্ধভাৱে স্থাপিত।”

Verse 17

तस्य तुंगानि शृंगाणि व्याप्य खं संश्रितानि च । तेन संजायते तस्य बलादेव प्रद क्षिणा

তাৰ সুউচ্চ শৃংগসমূহ আকাশ জুৰি বিস্তৃত হৈ তাতেই স্থিত; সেয়ে সেই গিৰিৰ বলেই প্ৰদক্ষিণাৰ গতি স্বয়ং উদ্ভৱ হয়।

Verse 18

एतच्छ्रुत्वा विशेषेण संक्रुद्धो विंध्यपर्वतः । प्रोवाच पश्य भानो त्वं तर्हि तुंगत्वमद्य मे । रुरोधाथ नभोमार्गं येन गच्छति भास्करः

এই কথা শুনি বিন্ধ্য পৰ্বত বিশেষকৈ ক্ৰুদ্ধ হ’ল আৰু ক’লে: “চোৱা, হে ভানু! আজি তুমি মোৰ উচ্চতা দেখিবা।” তাৰ পাছত ভাস্কৰ যি আকাশপথে গমন কৰে, সেই পথ অৱৰোধ কৰিলে।

Verse 19

अथ रुद्धं समालोक्य मार्गं वासरनायकः । चिन्तयामास चित्ते स्वे सांप्रतं किं करोम्यहम्

যেতিয়া দিননাথ সূৰ্যই দেখিলে যে তেওঁৰ পথ ৰুদ্ধ হৈছে, তেতিয়া তেওঁ নিজ চিত্তত ভাবিলে—“এতিয়া মই কি কৰোঁ?”

Verse 20

करोमि यद्यहं चास्य पर्वतस्य प्रदक्षिणाम् । तद्भविष्यति कालस्य चलनं भुवनत्रये

“যদি মই এই পৰ্বতৰ প্ৰদক্ষিণা কৰোঁ, তেন্তে ত্ৰিলোকত কালৰ গতি পথভ্ৰষ্ট হ’ব।”

Verse 21

मासर्तुभुवनानां च तथा भावी विपर्ययः । अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया यास्यंति संक्षयम् । नष्टयज्ञोत्सवे लोके देवानां स्यान्महाव्यथा

“মাহ, ঋতু আৰু লোকসমূহত বিপৰ্যয় নামিব। অগ্নিষ্টোম আদি সকলো ক্ৰিয়া ক্ষয়লৈ যাব। জগতত যজ্ঞোৎসৱ নষ্ট হ’লে দেৱতাসকল মহা ব্যথাত পৰিব।”

Verse 22

एवं संचिन्त्य चित्तेन बहुधा तीक्ष्णदीधितिः । जगाम मनसा भीतः सोऽगस्त्यं मुनिपुंगवम्

এইদৰে বহু প্ৰকাৰ চিন্তা কৰি, তীক্ষ্ণ কিৰণধাৰী সূৰ্য অন্তৰত ভীত হৈ, মনতে মুনিশ্ৰেষ্ঠ অগস্ত্যৰ শৰণ ল’লে।

Verse 23

नान्योस्ति वारणे शक्तो विंधस्यास्य हि तं विना । अगस्त्यं ब्राह्मणश्रेष्ठं मित्रावरुणसंभवम्

কাৰণ অগস্ত্যক বাদ দি আন কাকো এই বিন্ধ্য পৰ্বতক নিবাৰণ কৰিবলৈ সক্ষম নহয়—অগস্ত্য, ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ, মিত্ৰ-বৰুণৰ পৰা জন্মলাভ কৰা।

Verse 24

ततो द्विजमयं रूपं स कृत्वा तीक्ष्णदीधितिः । चमत्कारपुरक्षेत्रे तस्याश्रमपदं ययौ

তাৰ পিছত তীক্ষ্ণ কিৰণময় সূৰ্যই দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) ৰূপ ধৰি চমৎকাৰপুৰৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত অগস্ত্যৰ আশ্ৰম-ধামলৈ গ’ল।

Verse 25

ततस्तु वैश्वदेवांते वेदोच्चारपरायणः । प्रोवाच सोऽतिथिः प्राप्तस्तवाहं मुनिसत्तम

তাৰ পিছত বৈশ্বদেৱ ক্ৰিয়াৰ অন্তত, বেদোচ্চাৰণত নিবিষ্ট সেই অতিথিয়ে ক’লে: “হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, মই তোমাৰ অতিথি হৈ আহিছোঁ।”

Verse 26

ततोऽगस्त्यः कृतानन्दः स्वागतं ते महामुने । मनोरथ इवाध्यातो योऽग्निकार्यांत आगतः

তেতিয়া অগস্ত্য আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ ক’লে: “হে মহামুনে, তোমাক স্বাগতম! তুমি মোৰ অগ্নিকাৰ্যৰ অন্তত আহিলা, যেন আকস্মাতে পূৰ্ণ হোৱা প্ৰিয় মনোৰথ।”

Verse 27

तत्त्वं ब्रूहि मुनिश्रेष्ठ यद्ददामि तवेप्सितम् । अदेयं नास्ति मे किञ्चित्कालेऽस्मिन्प्रार्थितस्य च

“হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ সত্য অভিপ্ৰায় কোৱা, যাতে মই তোমাৰ ইচ্ছিত বস্তু দান কৰিব পাৰোঁ। এই সময়ত প্ৰাৰ্থনা কৰা জনৰ বাবে মোৰ ওচৰত একোৱেই অদেয় নহয়।”

Verse 28

भास्कर उवाच । अहं भास्कर आयातो विप्ररूपेण सन्मुने । सर्वकार्यक्षमं मत्वा त्वामेकं भुवनत्रये

ভাস্কৰে ক’লে: “হে সন্মুনে, মই ভাস্কৰ (সূৰ্য)। মই ব্ৰাহ্মণ ৰূপে আহিছোঁ, কিয়নো ত্ৰিভুবনত সকলো কাৰ্য সাধনত সক্ষম বুলি মই একমাত্ৰ তোমাকেই জানিছোঁ।”

Verse 29

त्वया पूर्वं सुरार्थाय प्रपीतः पयसांनिधिः । वातापिश्च तथा दैत्यो भक्षितो द्विजकण्टकः

হে মুনিবৰ, পূৰ্বে দেৱতাসকলৰ হিতৰ বাবে তুমি সাগৰৰ জল পান কৰিছিলা; আৰু তদ্ৰূপে দ্বিজসকলক কষ্ট দিয়া দানৱ বাতাপীকো তুমি ভক্ষণ কৰিছিলা।

Verse 30

तस्माद्गतिर्भवास्माकं सांप्रतं मुनिसत्तम । देवानामिह वर्णानां त्वमेव शरणं यतः

সেইহেতু, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, এতিয়া তুমি আমাৰ গতি আৰু আশ্ৰয় হওঁক। ইয়াত দেৱতাসকল আৰু বৰ্ণসমূহৰ বাবে তুমি একমাত্ৰ শৰণ।

Verse 31

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा स मुनिर्विप्रा विशेषेण प्रहर्षितः । अर्घ्यं दत्त्वा दिनेशाय ततः प्रोवाच सादरम्

সূত ক’লে: এই কথা শুনি সেই মুনি—হে ব্ৰাহ্মণসকল—বিশেষকৈ অতি আনন্দিত হ’ল। দিনেশ (সূৰ্যদেৱ)লৈ অৰ্ঘ্য দান কৰি, তাৰ পাছত সাদৰে ক’লে।

Verse 32

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोस्मि यन्मे त्वं गृहमागतः । तस्माद्ब्रूहि करिष्यामि तव वाक्यमखंडितम्

মই ধন্য; মোৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ হ’ল, যিহেতু তুমি মোৰ গৃহলৈ আহিলা। সেয়ে কোৱা—তোমাৰ বাক্য মই অখণ্ডিতভাৱে পালন কৰিম।

Verse 33

भास्कर उवाच । एष विंध्याचलोऽस्माकं मार्गमावृत्य संस्थितः । स्पर्द्धया गिरिमुख्यस्य सुमेरोर्मुनिसतम

ভাস্কৰে ক’লে: হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, এই বিন্ধ্যাচল আমাৰ পথ আৱৰুদ্ধ কৰি থিয় হৈ আছে, পৰ্বতমুখ্য সুমেৰুৰ সৈতে স্পৰ্ধাৰ বাবে।

Verse 34

सामाद्यैर्विविधोपायैस्तस्मादेनं निवारय । कालात्ययो यथा न स्याद्गतेर्भंगस्तथा कुरु

সেয়ে সান্ত্বনা আদি নানাবিধ উপায়ে তাক নিবাৰণ কৰা। এনেদৰে কৰাঁ, যাতে সময়ৰ বিলম্ব নাহে আৰু আমাৰ গতি ব্যাহত নহয়।

Verse 35

अगस्त्य उवाच । अहं ते वारयिष्यामि वर्धमानं कुलाचलम् । स्वस्थानं गच्छ तस्मात्त्वं सुखीभव दिवाकर

অগস্ত্য ক’লে: বাঢ়ি উঠা সেই কুলাচল পৰ্বতক মই ৰোধ কৰিম। সেয়ে, হে দিবাকৰ (সূৰ্য), তুমি নিজ স্থানলৈ উভতি যোৱা আৰু নিশ্চিন্ত হওঁ।

Verse 36

ततः स प्रेषितस्ते न भास्करस्तीक्ष्णदीधितिः । स्वं स्थानं प्रययौ हृष्टस्तमामंत्र्य मुनीश्वरम्

তেতিয়া তোমাৰ দ্বাৰা প্ৰেৰিত তীক্ষ্ণ কিৰণময় ভাস্কৰ, মুনীশ্বৰক বিদায় জনাই, আনন্দেৰে নিজৰ স্থানলৈ গ’ল।

Verse 37

अगस्त्योऽपि द्रुतं गत्वा विंध्यं प्रोवाच सादरम् । न्यूनतां व्रज मद्वाक्याच्छीघ्रं पर्वतसत्तम

অগস্ত্যও দ্ৰুত গৈ বিন্ধ্যক সাদৰে ক’লে: “মোৰ বাক্য অনুসৰি, হে পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ, শীঘ্ৰে নিম্ন অৱস্থালৈ যোৱা।”

Verse 38

दाक्षिणात्येषु तीर्थेषु स्नाने जाताद्य मे मतिः । तवायत्ता गिरे सैव तत्कुरुष्व यथोचितम्

আজি দক্ষিণৰ তীৰ্থসমূহত স্নান কৰাৰ মোৰ সংকল্প জাগিছে। হে গিৰি, সেই অভিপ্ৰায় তোমাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ; সেয়ে যথোচিতভাৱে কৰাঁ।

Verse 39

स तस्य वचनं श्रुत्वा विंध्यः पर्वतसत्तमः । अभजन्निम्नतां सद्यो विनयेन समन्वितः

তেওঁৰ বাক্য শুনি বিন্ধ্য—পৰ্বতসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠ—তৎক্ষণাৎ নত হ’ল, বিনয়-ভাৱে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 40

अगस्त्योऽपि समासाद्य तस्यांतं दक्षिणं द्विजाः । त्वयैवं संस्थितेनाथ स्थातव्यमित्युवाच तम्

হে দ্বিজসকল, অগস্ত্যোও তাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তত উপনীত হৈ তাক ক’লে—“হে নাথ, তুমি এইদৰে স্থিৰ হৈ থাকিবা।”

Verse 42

स तथेति प्रतिज्ञाय शापाद्भीतो नगोत्तमः । न जगाम पुनर्वृद्धिं तस्यागमनवांछया

“তথাই হ’ব” বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি, শাপৰ ভয়ত কঁপি উঠা সেই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতে অগস্ত্যৰ পুনৰাগমনৰ আকাঙ্ক্ষাত পুনৰ বৃদ্ধি নকৰিলে।

Verse 43

सोऽपि तेनैवमार्गेण निवृत्तिं न करोति च । यावदद्यापि विप्रेंद्रा दक्षिणां दिशमाश्रित तः

সেও সেই একে পথেদি উভতি নাহে; আজিও, হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠসকল, সি দক্ষিণ দিশাতেই আশ্ৰয় লৈ স্থিত আছে।

Verse 44

अथ तत्रैव चानीय लोपामुद्रां मुनीश्वरः । समाहूय सहस्रांशुं ततः प्रोवाच सादरम्

তাৰ পাছত সেই ঠাইতেই মুনীশ্বৰ লোপামুদ্ৰাক আনিলে; আৰু সহস্ৰাংশু সূৰ্যদেৱক আহ্বান কৰি সাদৰে ক’লে।

Verse 45

तव वाक्यान्मया त्यक्तः स्वाश्रमस्तीक्ष्णदी धिते । तवार्थे च न गंतव्यं भूयस्तत्र कथंचन

তোমাৰ বাক্য অনুসৰি, হে তীক্ষ্ণ-কিৰণধাৰী, মই মোৰ নিজ আশ্ৰম ত্যাগ কৰিলোঁ। আৰু তোমাৰ কাৰণে মই তাত পুনৰ কেতিয়াও, কোনো প্ৰকাৰেই নাযাম।

Verse 46

तस्मान्मद्वचनाद्भानो चतुर्दश्यां मधौ सिते । यन्मया स्थापितं तत्र लिंगं पूज्यं हि तत्त्व या

সেইহেতু, হে ভানু (সূৰ্য), মোৰ বাক্য মানি মধু মাহৰ (চৈত্ৰ) শুক্ল পক্ষৰ চতুৰ্দশীত, মই যি লিঙ্গ তাত স্থাপন কৰিছোঁ, সেয়া তত্ত্বজ্ঞান আৰু ধৰ্মনীতিৰে নিশ্চয় পূজ্য হ’ব।

Verse 47

भास्कर उवाच । एवं मुने करिष्यामि तव वाक्यादसंशयम् । पूजयिष्यामि तल्लिंगं वर्षांते स्वयमेव हि

ভাস্কৰে ক’লে: এইদৰেই কৰিম, হে মুনি, তোমাৰ বাক্য অনুসৰি বিনা সন্দেহে। নিশ্চয় বছৰৰ অন্তত মই নিজেই সেই লিঙ্গ পূজা কৰিম।

Verse 48

योऽन्यो हि तद्दिने लिंगं पूजयिष्यति मानवः । मम लोकं समासाद्य स भविष्यति मुक्तिभाक्

আৰু যি কোনো অন্য মানুহে সেই দিনাই সেই লিঙ্গ পূজা কৰিব, সি মোৰ লোকত উপনীত হৈ মুক্তিৰ ভাগী হ’ব।

Verse 49

सूत उवाच । एतस्मात्कारणात्तत्र भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां सांनिध्यं कुरुते सदा

সূতে ক’লে: এই কাৰণতে তাত ভগৱান তীক্ষ্ণ-কিৰণধাৰী (সূৰ্য) চৈত্ৰ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ চতুৰ্দশীত সদায় নিজৰ সান্নিধ্য প্ৰকাশ কৰে।

Verse 50

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि द्विजोत्तमाः । भूयो वदत वै कश्चित्संदेहश्चे द्धृदि स्थितः

হে দ্বিজোত্তমসকল, তোমালোকে যি সুধিছিলা, সেই সকলো কথা মই তোমালোকক ক’লোঁ। যদি হৃদয়ত এতিয়াও কোনো সন্দেহ স্থিৰ হৈ থাকে, তেন্তে পুনৰ কোৱা—মই আকৌ ব্যাখ্যা কৰিম।