Adhyaya 27

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । चतुर्युगस्वरूपं तु माहात्म्यं चैव सूतज । प्रमाणं वद कार्त्स्न्येन परं कौतूहलं हि नः

ঋষিসকলে ক’লে: হে সূতপুত্ৰ! চাৰিযুগৰ স্বৰূপ আৰু তাৰ মাহাত্ম্য সম্পূৰ্ণকৈ ক’বা; প্ৰমাণসহ সকলো কথা বিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰা, কিয়নো আমাৰ কৌতূহল অতি গভীৰ।

Verse 2

सूत उवाच । इममर्थं पुरा पृष्टो वासवेन बृहस्पतिः । यथा प्रोवाच विप्रेंद्रास्तद्वो वक्ष्यामि सांप्रतम्

সূতে ক’লে: এই বিষয়টো বহু আগতে বাসৱ (ইন্দ্ৰ) বृहস্পতিকে সুধিছিল। হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠসকল! তেওঁ যিদৰে ক’লে, সেইদৰে মই এতিয়া তোমালোকক ক’ম।

Verse 3

पुरा शक्रं समासीनं सभायां त्रिदशैः सह । सह शच्या महात्मानमुपासांचक्रिरे सुराः

এবাৰ শক্র (ইন্দ্ৰ) ত্ৰিদশ দেৱতাসকলৰ সৈতে সভাত আসীন আছিল, আৰু শচীও কাষতে আছিল; তেতিয়া দেৱতাসকলে সেই মহাত্মা প্ৰভুক উপাসনা কৰি সেৱা কৰিলে।

Verse 4

गन्धर्वाप्सरसश्चैव सिद्धविद्याधराश्च ये । गुह्यकाः किंनरा दैत्या राक्षसा उरगास्तथा

গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰাসীসকল, সিদ্ধ আৰু বিদ্যাধৰসকল, গুহ্যক আৰু কিন্নৰ, লগতে দৈত্য, ৰাক্ষস আৰু উৰগ (নাগ)সকল—সকলো তাত উপস্থিত আছিল।

Verse 5

कलाः काष्ठानिमेषाश्च नक्षत्राणि ग्रहास्तथा । सांगा वेदास्तथा मूर्तास्तीर्थान्यायतनानि च

তাত সময়ৰ বিভাগসমূহ—কলা, কাষ্ঠা আৰু নিমেষ—আছিল; লগতে নক্ষত্ৰ আৰু গ্ৰহসমূহো। সাঙ্গ বেদসমূহ, মূৰ্ত ৰূপধাৰী দেৱসত্তা, আৰু তীৰ্থ তথা পবিত্ৰ আয়তনসমূহো উপস্থিত আছিল।

Verse 6

तथा चक्रुः कथाश्चित्रा देवदानवरक्षसाम् । राजर्षीणां पुराणानां ब्रह्मर्षीणां विशेषतः

তেতিয়া তেওঁলোকে আশ্চৰ্য কাহিনী বৰ্ণনা কৰিলে—দেৱ, দানৱ আৰু ৰাক্ষসসকলৰ; ৰাজর্ষি আৰু প্ৰাচীন পুৰাণ-গাথাৰ, আৰু বিশেষকৈ মহাব্ৰহ্মর্ষিসকলৰ।

Verse 7

कस्मिंश्चिदथ संप्राप्ते प्रस्तावे त्रिदशेश्वरः । पप्रच्छ विनयोपेतो विप्रश्रेष्ठं बृहस्पतिम्

তাৰ পাছত কোনো এক উপলক্ষত প্ৰসঙ্গ উঠাত, ত্ৰিদশসকলৰ ঈশ্বৰে বিনয়সহ ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ বৃহস্পতিকে প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 8

भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि प्रमाणं युगसंभवम् । माहात्म्यं च स्वरूपं च यथावद्वक्तुमर्हसि

হে ভগৱান! মই যুগৰ প্ৰমাণ আৰু তাৰ উৎপত্তি শুনিব বিচাৰোঁ; তাৰ মাহাত্ম্য আৰু সত্য স্বৰূপো। অনুগ্ৰহ কৰি যথাযথভাৱে, ক’বলৈ যি উচিত, তেনেকৈ বৰ্ণনা কৰক।

Verse 9

बृहस्पति रुवाच । अहं ते कीर्तयिष्यामि माहात्म्यं युगसंभवम् । यत्प्रमाणं स्वरूपं च शृणुष्वावहितः स्थितः

বৃহস্পতি ক’লে: মই তোমাক যুগৰ উৎপত্তি আৰু মাহাত্ম্য কীৰ্তন কৰিম—তাৰ প্ৰমাণ আৰু মূল স্বৰূপো। সাৱধানচিত্তে, একাগ্ৰ হৈ শুনা।

Verse 10

अष्टाविंशतिसहस्राणि लक्षाः सप्तदशैव तु । प्रमाणेन कृतं प्रोक्तं यत्र शुक्लो जनार्दनः

ইয়াৰ প্ৰমাণ অষ্টাৱিংশতি সহস্ৰ আৰু সপ্তদশ লক্ষ বুলি কোৱা হৈছে; ইয়াক কৃত (সত্য) যুগ বোলা হয়, য’ত জনাৰ্দন শ্বেতবৰ্ণ (ধৱল ৰূপে) বিদ্যমান।

Verse 12

चतुष्पादस्तथा धर्मः सुसंपूर्णा वसुन्धरा । कामक्रोधविनिर्मुक्ता भयद्वेषविवर्जिताः । जनाश्चिरायुषस्तत्र शान्तात्मानो जितेन्द्रियाः । पञ्चतालप्रमाणाश्च दीप्तिमन्तो बहुश्रुताः

তাত ধৰ্ম চাৰিও পাদত সুদৃঢ়ভাৱে স্থিত, আৰু বসুধৰা সম্পূৰ্ণ সমৃদ্ধ। লোকসকল কাম-ক্রোধমুক্ত, ভয়-দ্বেষবর্জিত; চিৰায়ু, শান্তচিত্ত, ইন্দ্ৰিয়জয়ী—পঞ্চতাল-প্ৰমাণ উচ্চ, দীপ্তিমান আৰু বহুশ্ৰুত।

Verse 13

तत्र षोडशसाहस्रं बालत्वं जायते नृणाम् । ततश्च यौवनं प्रोक्तं द्वात्रिंशद्यावदेव हि

তাত মানুহৰ বাল্যাৱস্থা ষোলহ হাজাৰ বছৰলৈকে থাকে। তাৰ পিছত যৌৱন বুলি কোৱা হয়—বত্ৰিশ হাজাৰ বছৰ পৰ্যন্ত।

Verse 14

ततः परं च वार्द्धक्यं शनैः संजायते नृणाम् । लक्षांते परमं यावदन्येषामधिकं क्वचित्

তাৰ পিছত মানুহৰ ওপৰত বাৰ্ধক্য ধীৰে ধীৰে আহে। লক্ষ বছৰৰ অন্ততেহে ই সৰ্বোচ্চ সীমালৈ পৌঁছে—আৰু কিছুমানৰ ক্ষেত্ৰত কেতিয়াবা ইয়াতকৈও অধিক।

Verse 15

तत्र सत्त्वाश्च ये केचित्पशवः पक्षिणो मृगाः । दैवीं वाचं प्रजल्पंति न विरोधं व्रजंति च ।ा

তাত যি কোনো সত্ত্ব আছে—পশু, পক্ষী আৰু বনমৃগ—সকলো দিৱ্য বাক্য উচ্চাৰণ কৰে, আৰু পৰস্পৰে কোনো বিৰোধত নাযায়।

Verse 19

धेनवश्च प्रयच्छंति वांछितं स्वादु सत्पयः । सर्वेष्वपि हि कालेषु भूरि सर्प्पिःप्रदं नृणाम्

তাত ধেনুসকলে মানুহক ইচ্ছিত, মিঠা আৰু পবিত্ৰ দুধ দান কৰে। সঁচাকৈয়ে সকলো সময়তে সিহঁতে মানুহক প্ৰচুৰ ঘিউও প্ৰদান কৰে।

Verse 20

न तत्र विधवा नारी जायते न च दुर्भगा । काकवंध्या सुतैर्हीना न च शीलविवर्जिता

তাত কোনো নাৰী বিধৱা নহয়, আৰু কোনো নাৰীও দুর্ভাগিনী নহয়; কোনো বাঞ্জা বা সন্তানহীন নহয়, আৰু কোনোজনীও শীল-সদাচাৰহীন নহয়।

Verse 21

यथाजन्म तथा मृत्युः क्रमात्संजायते नृणाम् । न वीक्षते पिता पुत्रं मृतं क्वापि कदाचन

যেনেকৈ জন্ম হয়, তেনেকৈয়ে ক্ৰম অনুসাৰে মানুহৰ মৃত্যু ঘটে; কিন্তু তাত কোনো পিতাই কেতিয়াও ক’তো নিজৰ পুত্ৰক মৃত অৱস্থাত দেখা নাপায়।

Verse 22

न प्रेतत्वं च लोकानां मृतानां तत्र जायते । न चापि नरके वासो न च रोगव्यथा क्वचित्

তাত মৃত লোকসকলৰ প্ৰেতত্ব অৱস্থা জন্মে নাহে; নৰকত বাসো নহয়, আৰু ক’তো ৰোগ-যন্ত্ৰণাো নহয়।

Verse 23

वेदांतगा द्विजाः सर्वे नित्यं स्वाध्यायशीलिनः । वेदव्याख्यानसंहृष्टा ब्रह्मज्ञानविचक्षणाः

তাত সকলো দ্বিজ বেদান্তত সুপ্ৰতিষ্ঠিত, সদায় স্বাধ্যায়ত নিবিষ্ট; বেদ ব্যাখ্যাত আনন্দিত, আৰু ব্ৰহ্মজ্ঞানত বিচক্ষণ।

Verse 24

क्षत्रियाश्चापि भूपालमेकं कृत्वा सुभक्तितः । तदादेशात्प्रभुंजंति महीं धर्मेण नित्यशः

ক্ষত্ৰিয়াসকলেও শুভ ভক্তিৰে একে ভূপালক স্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ আদেশ অনুসাৰে ধৰ্মমতে নিত্য মাটি শাসন কৰে আৰু ভোগ কৰে।

Verse 25

वैश्या वैश्यजनार्हाणि चक्रुः कर्माणि भूरिशः । पशुपालनपूर्वाणि क्रयविक्रयजानि च

বৈশ্যসকলে বৈশ্যজনৰ উপযুক্ত বহু কৰ্ম কৰিলে—পশুপালনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ক্ৰয়-বিক্ৰয়জনিত সকলো কাৰ্য।

Verse 26

मुक्त्वैकां द्विजशुश्रूषा न शूद्रास्तत्र चक्रिरे । किंचित्कर्म सुरश्रेष्ठ श्रद्धया परया युताः

দ্বিজসেৱা এৰি তাত শূদ্ৰসকলে আন কোনো কৰ্ম নকৰিলে; হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ, পৰম শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ তেওঁলোকে অল্প কৰ্তব্যহে পালন কৰিলে।

Verse 27

न तत्र चांत्यजो जज्ञे न च संकरसंभवः । नापवित्रो न वर्णानां पञ्चमो दृश्यते भुवि

তাত ‘অন্ত্যজ’ কোনো জন্ম নল’লে, ন সংকৰ-সম্ভৱ সন্তান; কাকো অপবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা নহ’ল, আৰু চাৰি বৰ্ণৰ বাহিৰে ‘পঞ্চম’ কোনো গোষ্ঠী পৃথিৱীত দেখা নগ’ল।

Verse 28

यजनं याजनं दानं व्रतं नियम एव च । तीर्थयात्रां नरास्तत्र निष्कामा एव कुर्वते

তাত লোকসকলে যজন, যাজন, দান, ব্ৰত আৰু নিয়ম পালন কৰে, আৰু তীৰ্থযাত্ৰাও কৰে—সকলো কৰ্ম নিস্কামভাৱে সম্পন্ন কৰে।

Verse 29

एवंविधं सहस्राक्ष मया ते परिकीर्तितम् । आद्यं कृतयुगं पुण्यं सर्वलोकसुखावहम्

এইদৰে, হে সহস্ৰাক্ষ, মই তোমাক তেনে আদ্য পুণ্য কৃতযুগৰ বৰ্ণনা কৰিলোঁ, যি সকলো লোকলৈ সুখবাহক।

Verse 30

ततस्त्रेतायुगं नाम द्वितीयं संप्रवर्तते । वर्षाणां षण्णवत्याढ्या लक्षा द्वादश संख्यया

তাৰ পাছত ‘ত্ৰেতা যুগ’ নামে দ্বিতীয় যুগ আৰম্ভ হয়; ইয়াৰ আয়ু বাৰ লক্ষ বছৰৰ বুলি কোৱা হৈছে, আৰু তাত অধিক ছিয়ানব্বই হাজাৰ বছৰো সংযোজিত।

Verse 31

सोऽपि साक्षाजगन्नाथः श्वेतद्वीपाश्रयाश्रितः । तत्र रक्तत्वमायाति भग वान्गरुडध्वजः

সেই জগন্নাথ স্বয়ং, শ্বেতদ্বীপৰ আশ্ৰয়ত নিবাস কৰি, তাত ৰক্তবৰ্ণ ধাৰণ কৰে—গৰুড়ধ্বজ ধাৰী ভগৱান।

Verse 32

त्रिपादस्तत्र धर्मः स्यात्पादेनैकेन पातकम् । तेनापि जायते स्पर्द्धा वर्णानामितरेतरम्

তাত ধৰ্ম তিন পাদত স্থিত থাকে, আৰু পাপ এক পাদত; তথাপি বৰ্ণসমূহৰ মাজত পৰস্পৰ স্পৰ্ধা জন্মে।

Verse 33

ततः फलानि वांछंति तीर्थयात्रोद्भवानि ते । व्रतानां नियमानां च स्वर्गवासादिहेतवः

তাৰ পাছত তেওঁলোকে তীৰ্থযাত্ৰাৰ পৰা জন্মা ফল কামনা কৰে, আৰু ব্ৰত-নিয়মৰ ফলও; স্বৰ্গবাস আদি লাভৰ হেতু বিচাৰি।

Verse 34

ततः कामवशान्मोहं सर्वे गच्छंति मानवाः । मोहाद्द्रोहं ततो गत्वा पापं कुर्वंत्यनुक्रमात्

তাৰ পাছত কামৰ বশত সকলো মানুহ মোহত পতিত হয়; মোহৰ পৰা দ্ৰোহলৈ যায়, আৰু তাৰ পিছত ক্ৰমে ক্ৰমে পাপ কৰেই যায়।

Verse 35

ततस्तु रौरवादीनि नरकाणि यमः स्वयम् । सज्जीकरोति देवेन्द्र ह्येकविंशतिसंख्यया

তেতিয়া যম নিজেই ৰৌৰৱ আদি নৰকসমূহ, হে দেৱেন্দ্ৰ, একবিংশতি সংখ্যাৰে সাজু কৰি তোলে।

Verse 36

कर्मानुसारतस्तानि सेवयंति नराधमाः । केचिदन्ये महेन्द्रादिलोकान्मोक्षं तथा परे

কৰ্ম অনুসাৰে সেই নৰাধমসকলে সেই (নৰকীয় অৱস্থা) ভোগ কৰে; আন কিছুমানে মহেন্দ্ৰ আদি লোক লাভ কৰে, আৰু কিছুমানে মোক্ষ প্ৰাপ্ত কৰে।

Verse 37

त्रिविधाः पुरुषास्तत्र श्रेष्ठाश्चाधममध्यमाः । त्रिविधानि च कर्माणि प्रकुर्वंति सुरेश्वर

তাত পুৰুষ তিনিধৰণৰ—শ্ৰেষ্ঠ, মধ্যম আৰু অধম; আৰু তিনিধৰণৰ কৰ্মেই সম্পাদন কৰে, হে সুৰেশ্বৰ।

Verse 38

उन्नतास्तालमात्रेण तेजोवीर्यसमन्विताः । चक्रुश्च कृषिकर्माणि वैश्याश्चैवान्नलिप्सया

তেওঁলোক তাল-মাত্ৰা পৰিমাণে উচ্চ, তেজ আৰু বীৰ্য্যে সমন্বিত আছিল; আৰু বৈশ্যসকলে অন্ন-লিপ্সাৰে কৃষিকৰ্ম সম্পাদন কৰিছিল।

Verse 39

उप्तक्षेत्रं सकृच्चापि सप्तवारं लुनंति ते । यथर्तु फलिनो वृक्षा यथर्तु कुसुमान्विताः

এবাৰ বোৱা খেতিও তেওঁলোকে সাতবাৰ কাটি তোলে; ঋতু অনুসাৰে গছবোৰ ফলধাৰী হয়, আৰু ঋতু অনুসাৰে ফুলেৰে সুশোভিত হয়।

Verse 40

यथर्तु पत्रसंयुक्तास्तत्र स्युः सुमनोहराः । अग्निष्टोमादिका यज्ञाः प्रवर्तंते सहस्रशः

তাত ঋতু অনুসাৰে পাত্ৰেৰে সুশোভিত অতি মনোহৰ দৃশ্য হয়; আৰু অগ্নিষ্টোম আদি যজ্ঞ সহস্ৰ সহস্ৰকৈ প্ৰৱৰ্তিত হয়।

Verse 41

इतरेतरसंस्पर्धैः क्रियमाणा नृपोत्तमैः । ब्राह्मणैश्च सुरश्रेष्ठ स्वर्गलोकमभीप्सुभिः

হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! স্বৰ্গলোক লাভৰ আকাঙ্ক্ষী উত্তম নৃপতি আৰু ব্ৰাহ্মণসকলে পৰস্পৰ প্ৰতিযোগিতাৰে এই পুণ্যকৰ্ম সম্পাদন কৰে।

Verse 42

तीर्थयात्रां व्रतं दानं नियमं संयमं तथा । परलोकमभीप्संतस्तत्र कुर्वंति मानवाः

তাত মানুহে তীৰ্থযাত্ৰা, ব্ৰত, দান, নিয়ম আৰু সংযম আদি পালন কৰে; পৰলোক লাভৰ আকাঙ্ক্ষাৰে তেওঁলোকে এই সকলো অনুষ্ঠান কৰে।

Verse 43

सहस्रेण तु वर्षाणां तत्र स्याद्यौवनं नृणाम् । सहस्रपञ्चकं यावदूर्ध्वं वार्द्धक मुच्यते

তাত মানুহৰ যৌৱন সহস্ৰ বছৰ পৰ্যন্ত স্থায়ী হয়; আৰু তাৰ ওপৰত পাঁচ সহস্ৰ বছৰলৈকে বাৰ্ধক্য আঁতৰাই ৰখা হয়।

Verse 44

रजकश्चर्मकारश्च नटो बुरुड एव च । कैवर्त्तमेदभिल्लाश्च चंडालाः शूद्रमानवाः

ৰজক (ধোবী), চর্মকাৰ (চামৰাৰ কৰ্মী), নট (অভিনেতা) আৰু বুৰুড; তদুপৰি কৈৱৰ্ত, মেদ, ভিল্ল আৰু চণ্ডাল—এইসকলক মানুহৰ মাজত শূদ্ৰ সমাজ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

Verse 46

इन्द्र उवाच । उत्पत्तिः कथमेतेषामंत्यजानां द्विजो त्तम । यथावद्वद कार्त्स्न्येन अत्र कौतूहलं महत्

ইন্দ্ৰে ক’লে: হে দ্বিজোত্তম! এই অন্ত্যজসকলৰ উৎপত্তি কেনেকৈ হ’ল? যথাযথভাৱে, সম্পূৰ্ণকৈ কোৱা—ইয়াত মোৰ কৌতূহল অতি মহান।

Verse 47

बृहस्पतिरुवाच । एतेषामष्टधा सृष्टिर्जायतेंऽत्यजसंभवा । योनि दोषात्सुरश्रेष्ठ जातेर्वक्ष्याम्यहं स्फुटम्

বৃহস্পতিয়ে ক’লে: হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ! অন্ত্যজ-সম্ভৱ এইসকলৰ সৃষ্টি অষ্টধা ৰূপে জন্মে। যোনি/বংশৰ দোষৰ কাৰণে, মই সিহঁতৰ জাতি স্পষ্টকৈ বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 48

ब्राह्मण्यां क्षत्रियाज्जातः सूत इत्यभिधीयते । सूतेन रजकश्चैव रजकेन च चर्मकृत्

ব্ৰাহ্মণী নাৰীৰ পৰা আৰু ক্ষত্ৰিয় পুৰুষৰ পৰা যি জন্মে, তাক ‘সূত’ বুলি কোৱা হয়। সূতৰ পৰা ‘ৰজক’ (ধোবী) আৰু ৰজকৰ পৰা ‘চৰ্মকৃত’ (চামৰ-কৰ্মী) জন্মে।

Verse 49

चर्मकारेण संजज्ञे नटश्चांत्यजसंज्ञकः । चत्वारः क्षेत्रसंभूता एते क्षेत्रे द्विजन्मनाम्

চৰ্মকাৰৰ পৰা ‘নট’ জন্মিলে, যাক অন্ত্যজ বুলি সংজ্ঞা দিয়া হয়। এই চাৰিও ‘ক্ষেত্ৰ’ৰ পৰা উৎপন্ন—দ্বিজসকলৰ ক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত।

Verse 50

तथा च मागधो जज्ञे वैश्येन द्विजसंभवे । क्षेत्रे मागधवीर्येण बुरुडो मरुदुत्तम

তদ্ৰূপে দ্বিজ-সম্ভৱ বংশত বৈশ্যৰ পৰা ‘মাগধ’ জন্মিলে। আৰু ‘ক্ষেত্ৰ’ত মাগধৰ বীৰ্য (বীজ)ৰ দ্বাৰা, হে মৰুদুত্তম (ইন্দ্ৰ), ‘বুৰুড’ উৎপন্ন হ’ল।

Verse 51

बुरुडेन च कैवर्तः कैवर्तेन च मेदकः । चत्वारो वैश्यसंभूता एते क्षेत्रे द्विजन्मनाम् । प्रजायन्ते सुरश्रेष्ठ सवकर्मसु गर्हिताः

বুৰুডৰ পৰা কৈৱৰ্ত জন্মে, আৰু কৈৱৰ্তৰ পৰা মেদক উৎপন্ন হয়। এই চাৰিও বৈশ্য-বংশজাত, দ্বিজসন্তানৰ ‘ক্ষেত্ৰ’ত জন্ম লয়; হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ, নিজ নিজ কৰ্মত নিন্দিত বুলি কোৱা হয়।

Verse 52

तथा शूद्रेण संजज्ञे ब्राह्मण्यां सुरसत्तम । भिल्लाख्यश्चापि भिल्लेन चंडालश्च प्रजायते

তদ্ৰূপে, হে দেৱসত্তম, যেতিয়া ব্ৰাহ্মণী শূদ্ৰৰ দ্বাৰা গৰ্ভধাৰণ কৰে, তেতিয়া ‘ভিল্ল’ নামে সন্তান জন্মে; আৰু ভিল্লৰ পৰা চণ্ডাল উৎপন্ন হয়।

Verse 53

एतौ द्वावपि शूद्रेण भवतो द्विजसंभवे । क्षेत्रे सर्वसुराधीश सत्यमेतन्मयोदितम्

দ্বিজ-সম্বন্ধীয় সন্তানৰ ক্ষেত্ৰত শূদ্ৰৰ পৰা এই দুয়ো ফল জন্মে। হে সৰ্বসুৰাধীশ, এই কথাই সত্য—এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত মই যি কৈছোঁ।

Verse 54

एतत्त्रेतायुगे प्रोक्तं मया ते सुरसत्तम । आकर्णय प्रयत्नेन द्वापरस्याधुना स्थितिम्

হে দেৱসত্তম, ত্ৰেতাযুগ সম্বন্ধে এই কথা মই তোমাক কৈছিলোঁ। এতিয়া যত্নেৰে, মনোযোগেৰে, দ্বাপৰযুগৰ বৰ্তমান অৱস্থা শুনা।

Verse 55

लक्षाष्टकप्रमाणेन तद्युगं परिकीर्तितम् । चतुःषष्टिसहस्राणि वर्षाणां परिसं ख्यया । कपिशो जायते तत्र भगवान्गरुडध्वजः

সেই যুগক আঠ লক্ষ পৰিমিত বুলি কীৰ্তিত কৰা হৈছে। সম্পূৰ্ণ গণনাত সি চৌষট্টি হাজাৰ বছৰৰ। সেই যুগত ভগৱান—যাঁৰ ধ্বজত গৰুড় চিহ্নিত—কপিশ, অৰ্থাৎ তাম্ৰ-সোনালী, বানৰ-সদৃশ বৰ্ণে জন্ম গ্ৰহণ কৰে।

Verse 56

द्वौ पादौ चैव धर्मस्य द्वौ पापस्य व्यवस्थितौ । तत्र स्याद्यौवनं नृणां गते वर्षशतेऽ खिले

তাত ধৰ্মৰ দুটা ভাগ আৰু পাপৰ দুটা ভাগ স্থিৰ হৈ থাকে। সেই যুগত মানুহে সম্পূৰ্ণ এশ বছৰ পাৰ হোৱাৰ পাছতহে যৌৱন লাভ কৰে।

Verse 57

ततोऽन्यैः समतिक्रांतैर्वार्धक्यं पञ्चभिः शतैः । तत्र सत्यानृता लोका देवा भूपास्तथा परे

তাৰ পাছত আন এটা কাল অতিক্ৰম হ’লে পাঁচশ বছৰত বাৰ্ধক্য আহে। সেই যুগত লোকসকল—দেৱতা, ৰজা আৰু অন্যসকল—সত্য আৰু অসত্যৰ মিশ্ৰ ৰূপ।

Verse 58

नार्यश्चापि सुरश्रेष्ठ तत्स्व रूपाः प्रकीर्तिताः । पंचहस्तप्रमाणेन चतुर्हस्तास्तथा परं

আৰু হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ, নাৰীসকলকো তেওঁলোকৰ নিজস্ব ৰূপসহ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ মাপ পাঁচ হাত বুলি কোৱা হৈছে, আৰু তাৰ পাছত (অন্য শ্ৰেণীত) চাৰি হাতো।

Verse 59

नातिरूपेण संयुक्ता न च रूपविवर्जिताः । अव्यक्तजल्पकाश्चापि पशवः पक्षिणो मृगाः

তেওঁলোক অতিশয় ৰূপে সংযুক্ত নহয়, আৰু ৰূপবিহীনো নহয়। পশু—চতুষ্পদ, পক্ষী আৰু মৃগ আদি—অস্পষ্ট ধ্বনিৰে যেন কথা কয়।

Verse 60

नातिपुष्पफलैर्युक्ता वृक्षाश्चापिसुरेश्वर । सस्यानि तानि जायन्ते तत्र चोप्तानिकर्षुकैः

হে সুৰেশ্বৰ, গছবোৰো ফুল-ফলত অতিশয় ভৰপূৰ নহয়। তাত কৃষকসকলে যি বোৱে, সেই শস্যই তাত জন্মে।

Verse 61

वर्षंति जलदाः कामं भवन्त्योषधयोऽखिलाः । यत्किंचिद्भूतले ज्ञानं शास्त्रं वा सुरसत्तम । तत्तत्र समभावेन न सत्यं नैव चानृतम्

মেঘে ইচ্ছামতে বৰষে, আৰু সকলো ঔষধি-লতা সম্পূৰ্ণকৈ জন্মে। হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! পৃথিৱীত যি কোনো জ্ঞান বা শাস্ত্ৰ আছে, তাত সমভাৱে তোল-মাপত সি ন সম্পূৰ্ণ সত্য, ন সম্পূৰ্ণ অসত্য।

Verse 62

तीर्थानां च मखानां च द्वापरे सुरसत्तम । फलं भावानुरूपेण दानानां च प्रजायते

হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! দ্বাপৰ যুগত তীৰ্থসেৱা, মখ (যজ্ঞ) আৰু দানৰ ফল অন্তৰৰ ভাব অনুসাৰে জন্মে; যি দৰে শ্ৰদ্ধা আৰু উদ্দেশ্য, সেইদৰে ফল লাভ হয়।

Verse 63

एतत्तव समाख्यातं युगं द्वापरसंज्ञकम् । मया सर्वं सुराधीश यथादृष्टं यथा श्रुतम्

এইদৰে মই তোমাক দ্বাপৰ নামে পৰিচিত যুগৰ বিৱৰণ ক’লোঁ। হে দেৱাধীশ! যি মই দেখিলোঁ আৰু যি পবিত্ৰ পৰম্পৰাত শুনিলোঁ, সেই সকলোকে মই বৰ্ণনা কৰিলোঁ।

Verse 64

शृणुष्वावहितो भूत्वा वदतो मम सांप्रतम् । रौद्रं कलियुगंनाम यत्र कृष्णो जनार्दनः

এতিয়া মনোযোগী হৈ মোৰ কথা শুনা। ৰৌদ্ৰ ‘কলি’ নামে যুগ আছে, য’ত কৃষ্ণ জনাৰ্দন—ৰক্ষাকৰ্তা—মানৱৰ মাজত উপস্থিত নাথাকে।

Verse 65

द्वात्रिंशच्च सहस्राणि वर्षाणां कथितं विभो । तथा लक्षचतुष्केण साधुलोकविवर्जितम्

হে বিভো! কলিযুগৰ কাল বত্ৰিশ হাজাৰ বছৰ বুলি কোৱা হৈছে, আৰু তাৰ ওপৰত চাৰি লক্ষ অধিক; এই যুগ সাধুলোকৰ সঙ্গ আৰু পথপ্ৰদৰ্শনবিহীন বুলি বৰ্ণিত।

Verse 66

तत्रैकपादयुक्तश्च धर्मः पापं त्रिभिः स्मृतम् । पूर्वार्धेभ्यः परं सर्वं संभविष्यति पात कम्

তাত ধৰ্ম একেটা পাদতহে স্থিত থাকে, আৰু পাপ তিন পাদে প্ৰবল বুলি কোৱা হয়। পূৰ্ব যুগসমূহৰ তুলনাত পৰৱৰ্তী কাল অধিকাংশে পতন আৰু অধৰ্মৰ দিশে গতি কৰিব।

Verse 67

न शृण्वंति पितुः पुत्रा न स्नुषा भ्रातरो न च । न भृत्या न कलत्राणि यत्र द्वेषः परस्परम्

সেই কালে পুত্ৰে পিতাৰ কথা নুশুনিব, ন স্নুষা, ন ভ্ৰাতৃগণ; ন ভৃত্য, ন পত্নী-স্বামীও বিশ্বস্ত থাকিব—সৰ্বত্ৰ পৰস্পৰ দ্বেষ বিৰাজ কৰিব।

Verse 68

यत्र षोडशमे वर्षे नराः पलित यौवनाः । तत्र द्वादशमे वर्षे गर्भं धास्यति चांगना

সেই কালে ষোড়শ বছৰতেই মানুহে যৌৱনত বুঢ়া যেন দেখা দিব; আৰু তাত দ্বাদশ বছৰতেই নাৰী গৰ্ভধাৰণ কৰিব।

Verse 69

आयुः परं मनुष्याणां शतसंख्यं सुरेश्वर । नागानां च तरूणां च वर्षाणां यत्र नाधिकम्

হে সুৰেশ্বৰ, সেই কালে মানুহৰ পৰম আয়ু প্ৰায় শত বছৰেই সীমিত হ’ব; আৰু তাত নাগ আৰু বৃক্ষৰ আয়ুও ইয়াতকৈ অধিক নহ’ব।

Verse 70

द्वात्रिंशद्धयमुख्यानां चतुर्विंशतिः खरोष्ट्रयोः । अजानां षोडश प्रोक्तं शुनां द्वादशसंख्यया

ঘোঁৰা আদি জন্তুৰ আয়ু বত্ৰিশ বছৰ বুলি কোৱা হৈছে; গাধা আৰু উটৰ চব্বিশ; ছাগলীৰ ষোড়শ; আৰু কুকুৰৰ দ্বাদশ বছৰ বুলি নিৰ্দিষ্ট।

Verse 71

चतुष्पदानामन्येषां विंशतिः पंचभिर्युता । यत्र काकाश्च गृध्राश्च कौशिकाश्चिरजीविनः

অন্য চতুষ্পদ প্ৰাণীৰ আয়ু পঁচিশ বছৰ; কিন্তু সেই যুগত কাক, গৃধ্ৰ আৰু পেঁচা দীৰ্ঘজীৱী হয়।

Verse 72

तथा पापपरा लोका दुःस्थिताश्च विशेषतः । तथा कण्टकिनो वृक्षा रूक्षाः पुष्पफलच्युताः । सेवितास्तेऽपि गृध्राद्यैर्यत्र च्छायाविवर्जिताः

সেই ঠাইত লোক পাপপৰায়ণ হৈ বিশেষকৈ দুঃস্থিতিত পৰে। তাত গছবোৰো কাঁটাযুক্ত, ৰূক্ষ, ফুল-ফলশূন্য হয়; ছাঁ নেদিয়ে, আৰু গৃধ্ৰ আদি পক্ষীৰে সেবিত হয়।

Verse 73

यत्र धर्मो ह्यधर्मेण पीड्यते सुरसत्तम । असत्येन तथा सत्यं भूपाश्चौरैः सदैव तु

হে সুৰসত্তম! সেই ঠাইত ধৰ্ম অধৰ্মে পীড়িত হয়; অসত্যে সত্যক দমন কৰে, আৰু ভূপসকল সদায় চোৰৰ দৰে গণ্য হয় (বা চোৰস্বভাৱী হয়)।

Verse 74

गुरवश्च तथा शिष्यैः स्त्रीभिश्च पुरुषाधमाः । स्वामिनो भृत्यवर्गैश्च मूर्खैश्चापि बहुश्रुताः

তাত গুৰুক শিষ্যসকলে অপমান কৰে; উত্তম পুৰুষসকল নীচ লোক (আৰু স্ত্ৰী) দ্বাৰা দমিত হয়; স্বামীসকল ভৃত্যবৰ্গে অতিক্ৰম কৰে, আৰু বহুশ্ৰুতজনো মূৰ্খে তুচ্ছ কৰে।

Verse 75

यत्र सीदंति धर्मिष्ठा नराः सत्यपरायणाः । दान्ता विवेकिनः शान्तास्तथा परहिते रताः

সেই ঠাইত ধৰ্মিষ্ঠ, সত্যপৰায়ণ, দান্ত, বিবেকী, শান্ত আৰু পৰহিত-ৰত লোকসকলো কষ্ট আৰু দুঃখত ডুব যায়।

Verse 76

आधयो व्याधयश्चैव तथा पीडा महाद्भुता । सदैव संस्थिता यत्र साधुपीडनवांछया

তাত মানসিক আধি আৰু দেহগত ব্যাধি, আৰু আশ্চৰ্য পীড়া সদায় স্থিত থাকে, সাধুসকলক নিপীড়ন কৰাৰ বাসনাৰে।

Verse 77

अल्पायुषस्तथा मर्त्या जायंते वर्णसंकरात् । ये केचन प्रजीवंति दुःखेन ते समन्विताः

বৰ্ণসংকৰ আৰু সমাজৰ বিশৃঙ্খলাৰ ফলত মর্ত্যসকল অল্পায়ু হৈ জন্মে; আৰু যিসকলে কোনো মতে জীয়াই থাকে, সিহঁত দুখেৰে সৈতে যুক্ত থাকে।

Verse 78

न वर्षति घनः काले संप्राप्तेऽपि यथोचिते । न सस्यं स्यात्सुवृष्टेपि कर्षुकस्यापि वांछितम्

যথোচিত ঋতু আহিলেও মেঘে সময়মতে বৰষা নকৰে; আৰু অতিবৃষ্টি হলেও শস্য কৃষকৰ ইচ্ছামতো নহয়।

Verse 79

न च क्षीरप्रदा गावो यद्यपि स्युः सुपोषिताः । न भवंति प्रभू ताश्च यत्नेनापि सुरक्षिताः

গাইবোৰ ভালকৈ পোহ-পাল দিলেও দুধ নেদিয়ে; আৰু যত্নেৰে ৰক্ষা কৰিলেও সিহঁত সমৃদ্ধ বা ফলপ্ৰসূ নহয়।

Verse 80

आविकानां तथोष्ट्रीणां यत्र क्षीरप्रशंसकाः । लोका भवंति निःश्रीकास्तथा ये च मलिम्लुचाः

য’ত মানুহে ভেড়া আৰু উষ্ট্ৰীৰ দুধৰ প্ৰশংসা কৰে, তাত জনসাধাৰণ শ্ৰী-সমৃদ্ধি আৰু মৰ্যাদা হেৰুৱায়; আৰু তাত মলিম্লুচ—অশুচি লুণ্ঠনপ্ৰবৃত্তি লোক—ও থাকে।

Verse 81

तथा तपस्विनः शूद्राः शूद्रा धर्मपरायणाः । शूद्रा वेदविचारज्ञा यज्ञकर्मणि चोद्यताः

তদ্ৰূপে কিছুমান শূদ্ৰ তপস্বী-সন্ন্যাসীৰ দৰে জীৱন যাপন কৰে; কিছুমান শূদ্ৰ ধৰ্ম-পরায়ণ; কিছুমান শূদ্ৰ বেদ-বিচাৰত নিপুণ; আৰু কিছুমান শূদ্ৰ যজ্ঞ-কর্মত উদ্যমে নিয়োজিত।

Verse 82

शूद्राः प्रतिग्रहीतारः शूद्रा दानप्रदास्तथा । शूद्राश्चापि तथा वन्द्याः शद्रास्तीर्थेषु संस्थिताः

শূদ্ৰ দান গ্ৰহণকাৰীও হয়, আৰু শূদ্ৰ দান প্ৰদানকাৰীও হয়। তীৰ্থত প্রতিষ্ঠিত আৰু সম্মানিত শূদ্ৰসকলো বন্দনীয়।

Verse 83

पंचगर्तान्खनंत्येव मृत्युकाले नराधमाः । शिरसा हस्तपादाभ्यां मोहात्संनष्टचेतनाः

মৃত্যুকালত নৰাধমসকলে নিশ্চয় পাঁচটা গৰ্ত খনন কৰে—মূৰ, হাত আৰু ভৰিৰে—মোহগ্ৰস্ত হৈ, চেতনাহীন অৱস্থাত।

Verse 84

वेदविक्रयकर्तारो ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः

ব্ৰাহ্মণসকলে বেদ বিক্ৰী কৰা লোক হৈ পৰিব, আৰু শৌচ-শুদ্ধিৰ পৰা বঞ্চিত হ’ব।

Verse 85

स्वाध्यायरहिताश्चैव शूद्रान्ननिरताः सदा । असत्प्रतिग्रहाः प्रायो जिह्वालौल्यसमुत्सुकाः

স্বাধ্যায়বিহীন হৈ, সদায় শূদ্ৰৰ অন্নত আসক্ত; প্ৰায়ে অসৎ দান গ্ৰহণকাৰী; আৰু জিহ্বাৰ লোভত উদ্‌গ্ৰীৱ—তেওঁলোক তেনেকুৱাই হ’ব।

Verse 86

पाखंडिनो विकर्मस्थाः परदारोपजीविनः । कार्यकारणमाश्रित्य यत्र स्नेहः प्रजायते

পাখণ্ডী নাস্তিক, নিষিদ্ধ কৰ্মত লিপ্ত, পৰস্ত্ৰী-আশ্ৰয়ে জীৱনধাৰী—‘কাৰণ-কাৰ্য’ৰ অজুহাত ধৰি য’তেই, তাতেই স্নেহ-মোহ জন্মে।

Verse 87

न स्वभावात्सहस्राक्ष कथंचिदपि देहिनाम् । यास्यंति म्लेच्छभावं च सर्वे वर्णा द्विजातयः

হে সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ), কেৱল স্বভাৱৰ বলত নহয়; কোনো না কোনোভাবে দেহধাৰী সকলেই—সকলো বৰ্ণ, দ্বিজোতিও—ম্লেচ্ছ-সদৃশ অৱস্থালৈ ঢলি পৰিব।

Verse 88

नष्टोत्सवाविधर्माणो नित्यं संकरकारकाः । सार्धहस्तत्रयाः पूर्वं भविष्यंति युगादितः

উৎসৱ নষ্ট, ধৰ্মবিধি ভাঙি পৰিব; সদায় সংকৰ আৰু বিশৃঙ্খলা সৃষ্টিকাৰী—যুগৰ আদিৰ পৰা সাৰে তিন হাত পৰিমাণ সময় থাকিব।

Verse 89

ततो ह्रासं प्रयास्यंति वृद्धिं याति कलौ युगे । भविष्यन्ति ततश्चांते मनुष्या बिलशायिनः

তাৰ পাছত হ্ৰাসলৈ আগবাঢ়িব, যেতিয়া কলিযুগ বৃদ্ধি পায়; আৰু তাৰ অন্তত মানুহ গুহা আৰু বিলত শয়নকাৰী হ’ব।

Verse 90

अल्पत्वाद्दुर्लभत्वाच्च अशक्ता गृहकर्मणि । भविष्यंत्यफला यज्ञास्तथा वेदव्रतानि च

অল্পতা আৰু দুৰ্লভতাৰ বাবে লোক গৃহকৰ্মত অক্ষম হ’ব; যজ্ঞসমূহ নিষ্ফল হ’ব, আৰু বেদীয় ব্ৰত-নিয়মো তেনেদৰে।

Verse 91

नियमाः संयमाः सर्वे मंत्रवादास्तथैव च । तीर्थानि म्लेच्छसंस्पर्शाद्दूषितानि शतक्रतो

সকলো নিয়ম-সংযম আৰু মন্ত্ৰ-সাধনাও—হে শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)! ম্লেচ্ছৰ স্পৰ্শত তীৰ্থসমূহ কলুষিত হয়।

Verse 92

स्वस्वभावविहीनानि हीनानि च तथा जलैः । कुत्सिता मंत्रवादा ये कुत्सिताश्च तपस्विनः

সেই যুগত লোকসকল নিজ স্বভাৱ আৰু অন্তৰ-সংযমৰ পৰা বঞ্চিত হ’ব; শুচিতাত হ্ৰাস পাব—জলৰ দৰে মৌলিক বিষয়তো। মন্ত্ৰ বেচা-কেনা কৰা লোক নীচ হ’ব, আৰু তপস্বীসকলো নিন্দিত হ’ব।

Verse 93

तत्र ते संभविष्यंति कुत्सिता ये च मानवाः । कुलीनमपि संत्यज्य वरं रूपवयोन्वितम्

তাত নিন্দিত মানুহেই সমৃদ্ধ হ’ব। কুলীনতাকো ত্যাগ কৰি লোকসকলে সত্য গুণৰ সলনি কেৱল ৰূপ আৰু যৌৱনকেই ‘শ্ৰেষ্ঠ’ বুলি বাছিব।

Verse 94

वित्तलोभात्प्रदास्यंति कुत्सिताय नराः सुताम् । कन्यकाः प्रसविष्यंति कन्यकाः सुरतोत्सुकाः

ধনৰ লোভত নৰসকলে অযোগ্য লোকক নিজৰ কন্যা বিয়া দিব। কাম-ৰসত উৎসুক কন্যাসকলে কন্যা অৱস্থাতেই সন্তান প্ৰসৱ কৰিব।

Verse 95

कन्यकाः प्रकरिष्यंति पुरुषैः सह संगतिम् । भर्तारं वंचयिष्यंति कुलीना अपि योषितः

কন্যাসকলে পুৰুষৰ সৈতে সঙ্গতি স্থাপন কৰিব। কুলীন ঘৰৰ যুৱতীসকলেও নিজৰ ভৰ্তাক প্ৰবঞ্চনা কৰিব।

Verse 96

सर्वकृत्येषु दुःशीलाः ।सुयत्नेनापि रक्षिताः । निर्दयाश्चापि भूपालाः पीडयिष्यंति कर्षुकान्

প্ৰত্যেক কৰ্তব্যত লোকসকল দুশ্চৰিত্ৰ হ’ব; যত্নেৰে ৰক্ষা আৰু উপদেশ দিলেও। আৰু নিৰ্দয় ৰজাসকলেও কৃষকসকলক পীড়া দিব।

Verse 97

पीडयिष्यंति निर्दोषान्वित्तलोभादसंशयम् । वधार्हमपि संप्राप्य वित्तलोभान्मलिम्लुचम्

ধনৰ লোভত নিঃসন্দেহে তেওঁলোকে নিৰ্দোষক পীড়া দিব। আৰু দণ্ডযোগ্য অপৰাধীকো পালে, সেই একে ধনলোভতেই তাক মুক্ত কৰি দিব।

Verse 98

संत्यक्ष्यंति युगे तस्मिन्प्राणिद्रोहेऽपि वर्तिनम् । क्षात्रधर्मं परित्यज्य करिष्यंति तथा रणम्

সেই যুগত তেওঁলোকে প্ৰাণীহিংসাত লিপ্তজনকো ত্যাগ কৰিব। ক্ষাত্ৰধৰ্ম পৰিত্যাগ কৰি যুদ্ধ কৰিব, কিন্তু ধৰ্মবিহীনভাৱে।

Verse 99

बृहस्पतिरुवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं युगानां लक्षणं मया । प्रमाणं च सुरश्रेष्ठ चतुर्णामप्यसंशयम्

বৃহস্পতিয়ে ক’লে: যুগসমূহৰ এই সকলো লক্ষণ মই তোমালোকক বৰ্ণনা কৰিলোঁ; আৰু হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ, চাৰিটাৰ পৰিমাপো নিঃসন্দেহে।

Verse 100

यश्चैतत्कीर्तयेन्मर्त्यः सदैव सुसा माहितः । स नूनं मुच्यते पापादाजन्ममरणांतिकात्

যি মর্ত্যই এই কথা সদায় ভক্তি আৰু শুভচিত্তে কীৰ্তন কৰে, সি জন্মৰ আৰম্ভণিৰ পৰা মৃত্যুৰ অন্তলৈকে পাপৰ পৰা নিশ্চয় মুক্ত হয়।

Verse 101

शृणुयाद्वा नरो यश्च श्रद्धापूतेन चेतसा । सोऽपि मुच्येन्न सन्देहः पापाच्च दिवसोद्भवात्

অথবা যি নৰ শ্ৰদ্ধাৰে পবিত্ৰ হোৱা চিত্তেৰে ইয়াক শুনে, সিও নিঃসন্দেহে দিনেদিনে সঞ্চিত পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 458

संभवंति युगे तस्मिन्यो निसंसर्गतो विभो । तथान्ये संख्यया हीना एतेभ्यो निंदिता नराः

হে প্ৰভো! সেই যুগত কিছুমান লোক সৎসঙ্গৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ বাস কৰে; আৰু আন কিছুমান, সংখ্যাত কম, তেওঁলোকতকৈও অধিক নিন্দিত বুলি গণ্য হয়।