Adhyaya 258

Verse 1

गालव उवाच । प्रवृत्तायां शैलपुत्र्यां महत्तपसि दारुणे । कन्दर्पेण पराभूतो विचचार महीं हरः

গালৱ ক’লে: শৈলপুত্ৰী (পাৰ্বতী), পৰ্বতৰ কন্যাই যেতিয়া ভয়ংকৰ আৰু মহান তপস্যাত প্ৰবৃত্ত হ’ল, তেতিয়া কামে পৰাভূত হৰা (শিৱ) পৃথিৱীত ঘূৰি ফুৰিলে।

Verse 2

वृक्षच्छायासु तीर्थेषु नदीषु च नदेषु च । जलेन सिंचत्स्ववपुः सर्वत्रापि महेश्वरः

গছৰ ছাঁত, তীৰ্থত, মহানদী আৰু সৰু নদীত—মহেশ্বৰ সৰ্বত্ৰ জলেৰে নিজৰ দেহ সিঞ্চন কৰি থাকিল।

Verse 3

तथापि कामाकुलितो न लेभे शर्म कर्हिचित् । एकदा यमुनां दृष्ट्वा जलकल्लोलमालिनीम्

তথাপি কামে ব্যাকুল হৈ তেওঁ কেতিয়াও শান্তি নাপালে। এদিন তেওঁ যমুনাক দেখিলে—জলতৰংগৰ মালাৰে সুশোভিতা।

Verse 4

विगाहितुं मनश्चक्रे तापार्तिं शमयन्निव । कृष्णं बभूव तन्नीरं हरकायाग्निवह्निना

তেওঁ তাত ডুব মাৰিবলৈ মন স্থিৰ কৰিলে, যেন তাপজনিত বেদনা শান্ত কৰিব। হৰাৰ দেহ-তেজৰ অগ্নিৰ প্ৰভাৱে সেই পানী ক’লা হৈ পৰিল।

Verse 5

साऽपि दिव्यवपुः पूर्वं श्यामा भूत्वा हराद्यतः

সেয়ো দিব্য দেহধাৰী, প্ৰথমে শ্যামবৰ্ণা হৈ উঠিল; তাৰপিছত হৰ (শিৱ)ৰ অনুগ্ৰহ-প্ৰভাৱত ক্ৰমে ৰূপান্তৰিত হ’ল।

Verse 6

स्तुत्वा नत्वा महेशानमुवाच पुनरेव सा । प्रसादं कुरु देवेश वशगास्मि सदा तव

মহেশানক স্তৱ কৰি আৰু প্ৰণাম কৰি সেয়া পুনৰ ক’লে— “হে দেবেশ! অনুগ্ৰহ কৰ; মই সদায় তোমাৰ আজ্ঞাধীন।”

Verse 7

ईश्वर उवाच । अस्मिंस्तीर्थवरेपुण्ये यः स्नास्यति नरो भुवि । तस्य पापसहस्राणि यास्यंति विलयं ध्रुवम् १

ঈশ্বৰে ক’লে: “এই অতি পুণ্য তীৰ্থবৰত পৃথিৱীত যি নৰ স্নান কৰিব, তাৰ সহস্ৰ পাপ নিশ্চয় বিলীন হ’ব।”

Verse 8

हरतीर्थमिति ख्यातं पुण्यं लोके भविष्यति । इत्युक्त्वा तां प्रणम्याथ तत्रैवांतरधीयत

“ইহা লোকত ‘হৰ-তীৰ্থ’ নামে খ্যাত হ’ব, পুণ্যদায়ক স্থান।” এই কথা কৈ তেওঁ তাইক প্ৰণাম কৰি সেই ঠাইতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 9

तस्यास्तीरे महेशोऽपि कृत्वा रूपं मनोहरम् । कामालयं वाद्यहस्तं कृतपुंड्रं जटाधरम्

তাইৰ তীৰত মহেশেও মনোহৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে— কামালয়ত অৱস্থিত, হাতে বাদ্য ধৰি, পুণ্ড্ৰ-তিলকচিহ্নিত, আৰু জটাধাৰী।

Verse 10

स्वेच्छया मुनिगेहेषु दर्शयत्यंगचापलम् । क्वचिद्गायति गीतानि क्वचिन्नृत्यति छन्दतः

নিজ ইচ্ছামতে মুনিসকলৰ আশ্ৰমত তেওঁ অঙ্গ-চাপল্যৰ ক্ৰীড়া দেখুৱাইছিল; কেতিয়াবা গীত গাইছিল, কেতিয়াবা ছন্দ-তালত নৃত্য কৰিছিল।

Verse 11

स च क्रुद्ध्यति हसति स्त्रीणां मध्यगतः क्वचित् । एवं विचरतस्तस्य ऋषिपत्न्यः समंततः

কেতিয়াবা স্ত্ৰীসকলৰ মাজত বিচৰণ কৰোঁতে তেওঁ ক্ৰুদ্ধ হ’য়, পুনৰ হাঁহি উঠে। এইদৰে ঘূৰি ফুৰোঁতে মুনিপত্নীসকলে চাৰিওফালে তেওঁক ঘেৰিছিল।

Verse 12

पत्युः शुश्रूषणं गेहे त्यक्त्वा कार्याण्यपि क्षणात् । तमेव मनसा चक्रुः पतिरूपेण मोहिताः

ঘৰৰ কৰ্তব্য আৰু পতি-সেৱা এক মুহূৰ্ততে ত্যাগ কৰি, মোহিত হৈ তেওঁলোকে মনত কেৱল তাকেই স্থাপন কৰিলে—পতিৰূপে তাকেই দেখা বুলি বিভ্ৰান্ত হ’ল।

Verse 13

भ्रमंत्यश्चैव हास्यानि चक्रुस्ता अपि योषितः । ततस्तु मुनयो दृष्ट्वा तासां दुःशीलभावनाम्

ঘূৰি ফুৰোঁতে সেই স্ত্ৰীসকলেও হাঁহি-ধেমালি আৰু ক্ৰীড়াত লিপ্ত হ’ল। তেতিয়া মুনিসকলে তেওঁলোকৰ অশীল ভাবনা আৰু আচৰণ দেখি লক্ষ্য কৰিলে।

Verse 14

चुक्रुधुर्मुनयः सर्वे रूपं तस्य मनोहरम् । गृह्यतां हन्यतामेष कोऽयं दुष्ट उपागतः

তেওঁৰ মনোহৰ ৰূপ সত্ত্বেও সকলো মুনি ক্ৰুদ্ধ হ’ল আৰু চিঞৰি উঠিল, “ধৰি লোৱা! মাৰি পেলোৱা! এই দুষ্ট কোনে ইয়াত আহিল?”

Verse 15

इति ते गृह्य काष्ठानि यदोपस्थे ययुस्तदा । पलायितः स बहुधा भयात्तेषां महात्मनाम्

এইদৰে কৈ তেওঁলোকে কাঠৰ লাঠি ধৰি তেওঁৰ ফালে আগবাঢ়িল। তেতিয়া সেই মহাত্মা ঋষিসকলৰ ভয়ত সি বহু দিশে পলাই গ’ল।

Verse 16

यो जीवकलया विश्वं व्याप्य तिष्ठति देहिनाम् । न ज्ञायते न च ग्राह्यो न भेद्यश्चापि जायते

যি নিজৰ জীৱশক্তিৰ একাংশে বিশ্বজগতক ব্যাপি দেহধাৰীসকলৰ ভিতৰত স্থিত থাকে—তেওঁ সম্পূৰ্ণকৈ জনা নাযায়; ধৰা নাযায়, আৰু ভেদ বা আঘাতো কৰিব নোৱাৰি।

Verse 17

न शेकुस्ते यदा सर्वे ग्रहीतुं तं महेश्वरम् । तदा शिवं प्रकुपिता शेपुरित्थं द्विजातयः

যেতিয়া তেওঁলোকে সকলোৱে সেই মহেশ্বৰক ধৰি ৰাখিব নোৱাৰিলে, তেতিয়া ক্ৰোধিত দ্বিজাত ঋষিসকলে এইদৰে শিৱৰ ওপৰত শাপ উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 18

यस्माल्लिंगार्थमागत्य ह्याश्रमांश्चोरवत्कृतम् । परदारापहरणं तल्लिङ्गं पततां भुवि

“লিঙ্গৰ কাৰণে ইয়ালৈ আহি তুমি আমাৰ আশ্ৰমসমূহত চোৰৰ দৰে আচৰণ কৰিলা—অন্যৰ পত্নী অপহৰণ কৰিলা—সেয়ে সেই লিঙ্গ ভূমিত পতিত হওক!”

Verse 19

सद्य एव हि शापं त्वं दुष्टं प्राप्नुहि तापस । एवमुक्ते स शापाग्निर्वज्ररूपधरो महान्

“হে দুষ্ট তাপস, তৎক্ষণাৎ তুমি এই শাপ লাভ কৰা!” এইদৰে কোৱা মাত্ৰে সেই মহাশাপাগ্নি বজ্ৰৰূপ ধৰি উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 20

तल्लिगं धूर्जटेश्छित्त्वा पातयामास भूतले । रुधिरौघपरिव्याप्तो मुमोह भगवान्विभुः

ধূৰ্জটী (শিৱ)ৰ সেই লিঙ্গ কাটি তেওঁ মাটিত পেলাই দিলে। ৰক্তধাৰাৰে আৱৃত হৈ সর্বশক্তিমান প্ৰভু বিভু মোহগ্ৰস্ত হ’ল।

Verse 21

वेदनार्त्तोज्ज्वलवपुर्महाशापाभिभूतधीः । तं तथा पतितं दृष्ट्वा त आजग्मुर्महर्षयः

বেদনাৰে পীড়িত হৈ তেওঁৰ দেহ জ্বলি উঠিল, আৰু মহাশাপে তেওঁৰ বুদ্ধি আচ্ছন্ন হ’ল। তেনেদৰে পতিত অৱস্থাত তেওঁক দেখি মহর্ষিসকল তৎক্ষণাৎ তাত আহিল।

Verse 22

आकाशे सर्वभूतानि त्रेसुर्विश्वं चचाल ह । देवाश्च व्याकुला जाता महाभयमुपागताः

আকাশত সকলো জীৱ কঁপি উঠিল আৰু সমগ্ৰ বিশ্ব কঁপিল। দেৱতাসকলেও ব্যাকুল হৈ মহাভয়ত আচ্ছন্ন হ’ল।

Verse 23

ज्ञात्वा विप्रा महेशानं पीडिता हृदयेऽभवन् । शुशुचुर्भृशदुःखार्ता दैवं हि बलवत्तरम्

মহেশান বুলি চিনাক্ত কৰি বিপ্ৰসকলৰ হৃদয় পীড়িত হ’ল। তীব্ৰ দুঃখে ব্যাকুল হৈ তেওঁলোকে কেঁদিলে—নিশ্চয়ই দৈৱই অধিক বলৱান।

Verse 24

किं कृतं भगवानेष देवैरपि स सेव्यते । साक्षी सर्वस्य जगतोऽस्माभिर्नैवोपलक्षितः

আমি কি কৰিলোঁ? এই ভগৱান, যাক দেৱতাসকলেও সেৱা কৰে—সমগ্ৰ জগতৰ সাক্ষী—তেওঁক আমি একেবাৰেই চিনিব নোৱাৰিলোঁ।

Verse 25

वयं मूढधियः पापाः परमज्ञानदुर्बलाः । कथमस्माभिर्यस्यात्मा श्रुतश्च न निवेदितः

আমি পাপী, মোহগ্ৰস্ত বুদ্ধিৰ আৰু পৰম জ্ঞানত দুৰ্বল। যাঁৰ তত্ত্ব আমি শুনিছিলোঁ, সেই পৰমাত্মাৰ সত্য আমি কিয় প্ৰকাশ নকৰিলোঁ?

Verse 26

मयेदृशो गृहस्थाय ह्यात्माऽयं न निवेदितः । निर्विकारो निर्विषयो निरीहो निरुपद्रवः

মোৰ দৰে গৃহস্থলৈ এই আত্মা প্ৰকাশিত নহ’ল—যি আত্মা নিৰ্বিকাৰ, বিষয়াতীত, নিৰীহ আৰু উপদ্ৰৱৰহিত।

Verse 27

निर्ममो निरहंकारो यः शंभुर्नोपलक्षितः । यस्य लोका इमे सर्वे देहे तिष्ठंति मध्यगाः

সেই শম্ভু—নিৰ্মম আৰু নিৰহংকাৰ—আমাৰ দ্বাৰা চিনাক্ত নহ’ল। যাঁৰ দেহত এই সকলো লোক মধ্যস্থ হৈ স্থিত।

Verse 28

स एष जगतां स्वामी हरोऽस्माभिर्न वीक्षितः । इत्युक्त्वा ते ह्युपविष्टा यावत्तत्र समागताः

‘সেইয়ে জগতসমূহৰ স্বামী—হৰ—তথাপি আমি তাঁক নেদেখিলোঁ।’ এই বুলি কৈ তেওঁলোকে তাত বহিল, যেতিয়ালৈকে আনসকল আহি নাপালেহি।

Verse 29

तान्दृष्ट्वा सहसा त्रस्तः पुनरेव महेश्वरः । विप्रशापभयान्नष्टस्त्रिपुरारिर्दिवं ययौ

তেওঁলোকক দেখি মহেশ্বৰ পুনৰ হঠাতে ভীত হ’ল। বিপ্ৰসকলৰ শাপৰ ভয়ত অদৃশ্য হৈ, ত্ৰিপুৰাৰি স্বৰ্গলৈ গ’ল।

Verse 30

सृष्टिस्थिति विनाशानां कर्त्र्यै मात्रे नमोनमः

সৃষ্টি, স্থিতি আৰু বিনাশৰ কৰ্ত্ৰী মাতৃক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।

Verse 32

सर्वै र्ज्ञाता रसाभिज्ञैर्मधुरास्वाददायिनी । त्वया विश्वमिदं सर्वं बलस्नेहसमन्वितम्

ৰসৰ অভিজ্ঞ ৰসজ্ঞসকলে তোমাক মধুৰ আস্বাদ দানকাৰিণী বুলি জানে; তোমাৰ দ্বাৰাই এই সমগ্ৰ বিশ্ব বল আৰু স্নেহেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ স্থিত।

Verse 33

त्वं माता सर्वरुद्राणां वसूनां दुहिता तथा । आदित्यानां स्वसा चैव तुष्टा वांच्छितसिद्धिदा

তুমি সকলো ৰুদ্ৰৰ মাতৃ, আৰু তেনেদৰে বসুসকলৰ দুহিতা; তুমি আদিত্যসকলৰ ভগ্নীও। সন্তুষ্ট হলে তুমি ইচ্ছিত সিদ্ধি দান কৰা।

Verse 34

त्वं धृतिस्त्वं तथा पुष्टिस्त्वं स्वाहा त्वं स्वधा तथा । ऋद्धिः सिद्धिस्तथा लक्ष्मीर्धृतिः कीर्ति स्तथा मतिः

তুমি ধৃতি, তুমি পুষ্টি; তুমি স্বাহা আৰু স্বধাও। তুমি ঋদ্ধি-সিদ্ধি; তুমি লক্ষ্মী—ধৃতি, কীৰ্তি আৰু সুমতিও তুমি।

Verse 35

कांतिर्लज्जा महामाया श्रद्धा सर्वार्थसाधिनी । त्वया विरहितं किंचिन्नास्ति त्रिभुवनेष्वपि

তুমি কান্তি, লজ্জা, মহামায়া, আৰু সকলো অৰ্থ সাধনকাৰিণী শ্রদ্ধা। তুমিহীন ত্ৰিভুবনত একো বস্তু নাই।

Verse 36

वह्नेस्तृप्तिप्रदात्री च देवादीनाम् च तृप्तिदा । त्वया सर्वमिदं व्याप्तं जगत्स्थावरजंगमम्

তুমি অগ্নিদেৱক তৃপ্তি দিয়া, দেৱতাসকল আৰু সকলো জীৱকো তৃপ্ত কৰোৱা। তোমাৰ দ্বাৰাই এই সমগ্ৰ জগত—স্থাৱৰ আৰু জংগম—ব্যাপ্ত।

Verse 37

पादास्ते वेदाश्चत्वारः समुद्राः स्तनतां ययुः । चंद्रार्कौ लोचने यस्या रोमाग्रेषु च देवताः

তোমাৰ পদযুগল চাৰি বেদ; সাগৰসমূহ তোমাৰ স্তন হৈ পৰিল। যাৰ চকু চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য, আৰু যাৰ ৰোমৰ আগত দেৱতাসকল বাস কৰে।

Verse 38

शृङ्गयोः पर्वताः सर्वे कर्णयोर्वायवस्तथा । नाभौ चैवामृतं देवि पातालानि खुरास्तथा

তোমাৰ শৃংগত সকলো পৰ্বত; তোমাৰ কৰ্ণত বায়ুসকল। হে দেবী, তোমাৰ নাভিত অমৃত আছে, আৰু পাতালসমূহ তোমাৰ খুৰো বুলিও আছে।

Verse 39

स्कन्धे च भगवान्ब्रह्मा मस्तकस्थः सदाशिवः । हृद्देशे च स्थितो विष्णुः पुच्छाग्रे पन्नगास्तथा

তোমাৰ স্কন্ধত ভগৱান ব্ৰহ্মা অৱস্থিত; তোমাৰ মস্তকত সদাশিৱ বাস কৰে। তোমাৰ হৃদয়দেশত বিষ্ণু স্থিত, আৰু তোমাৰ পুচ্ছৰ আগত নাগসকল আছে।

Verse 40

शकृत्स्था वसवः सर्वे साध्या मूत्रस्थितास्तव । सर्वे यज्ञा ह्यस्थिदेशे किन्नरा गुह्यसंस्थिताः

তোমাৰ বিষ্ঠাত সকলো বসু বাস কৰে, আৰু তোমাৰ মূত্ৰত সাধ্যসকল স্থিত। তোমাৰ অস্থিদেশত সকলো যজ্ঞ আছে, আৰু তোমাৰ গুপ্ত অঙ্গত কিন্নৰসকল অৱস্থিত।

Verse 41

पितॄणां च गणाः सर्वे पुरःस्था भांति सर्वदा । सर्वे यक्षा भालदेशे किन्नराश्च कपोलयोः

পিতৃলোকৰ সকলো গণ সদায় তোমাৰ আগত দীপ্তিমান হৈ থাকে। তোমাৰ ললাট-দেশত সকলো যক্ষ আছে, আৰু তোমাৰ গালত কিন্নৰসকল অৱস্থিত।

Verse 42

सर्वदेवमयी त्वं हि सर्वभूतविवृद्धिदा । सर्वलोकहिता नित्यं मम देहहिता भव

তুমি নিশ্চয়েই সকলো দেৱতাৰ মূৰ্তি, সকলো জীৱৰ বৃদ্ধি দানকাৰিণী। তুমি সদায় সকলো লোকৰ কল্যাণত নিবিষ্ট; এতিয়া মোৰ দেহৰো কল্যাণকাৰিণী হোৱা।

Verse 43

प्रणतस्तव देवेशि पूजये त्वां सदाऽनघे । स्तौमि विश्वार्तिहन्त्रीं त्वां प्रसन्ना वरदा भव

হে দেৱেশী, হে নিৰ্দোষে! মই প্ৰণাম কৰি সদায় তোমাক পূজা কৰোঁ। বিশ্বৰ দুঃখ-আৰ্তি হৰণকাৰিণী বুলি তোমাক স্তৱ কৰোঁ; প্ৰসন্ন হোৱা, আৰু বৰদান দানকাৰিণী হোৱা।

Verse 44

विप्रशापाग्निना दग्धं शरीरं मम शोभने । स्वतेजसा पुनः कर्त्तुमर्हस्यमृतसंभवे

হে শোভনে, ব্ৰাহ্মণৰ শাপৰ অগ্নিয়ে মোৰ শৰীৰ দগ্ধ কৰিছে। হে অমৃত-সম্ভৱে, তোমাৰ নিজ দিৱ্য তেজেৰে ইয়াক পুনৰ স্থাপন কৰিবলৈ তুমি যোগ্য।

Verse 45

इत्युक्त्वा ता परिक्रम्य तस्या देहे लयं गतः । साऽपि गर्भे दधाराथ सुरभिस्तदनन्तरम्

এইদৰে কৈ তেওঁ তাইক পৰিক্ৰমা কৰি, তাৰ দেহত লয় প্ৰাপ্ত হ’ল। তাৰ পাছত সুৰভীয়ে তৎক্ষণাৎ তেওঁক নিজৰ গৰ্ভত ধাৰণ কৰিলে।

Verse 46

कालातिक्रमयोगेन सर्वव्याकुलतां ययौ । यस्मिन्प्रनष्टे देवेशे विप्रशापभयावृते

কাল অতিবাহিত হোৱাত সকলো প্ৰাণী অতি ব্যাকুলতালৈ গ’ল; কিয়নো দেবেশ্বৰ অন্তৰ্হিত হৈছিল, ব্ৰাহ্মণৰ শাপৰ ভয়ত আৱৃত।

Verse 47

देवा महार्तिं प्रययुश्चचाल पृथिवी तथा । चंद्रार्कौ निष्प्रभौ चैव वायुरुच्चण्ड एव च

দেৱতাসকল মহা আৰ্তিত পৰিল; পৃথিৱীও কঁপিবলৈ ধৰিলে। চন্দ্ৰ-সূৰ্য দুয়ো নিষ্প্ৰভ হ’ল, আৰু বায়ুও অতি উগ্ৰ হৈ উঠিল।

Verse 48

समुद्राः क्षोभमग मंस्तस्मिन्काले द्विजोत्तम

সেই সময়ত, হে দ্বিজোত্তম, সাগৰসমূহ ক্ষোভে উথলি উঠি ভয়ংকৰ অস্থিৰতালৈ গ’ল।

Verse 49

यस्मिञ्जगत्स्थावरजंगमादिकं काले लयं प्राप्य पुनः प्ररोहति । तस्मिन्प्रनष्टे द्विजशापपीडिते जयद्धतप्राय मवर्तत क्षणात्

যাঁৰ ভিতৰত সমগ্ৰ জগত—স্থাৱৰ-জঙ্গম—নিয়ত কালে লয় পাই পুনৰ উদ্ভৱ হয়; সেই প্ৰভু ব্ৰাহ্মণৰ শাপত পীড়িত হৈ অন্তৰ্হিত হোৱাত, ক্ষণমাত্ৰতে বিশ্ব যেন বিনাশপ্ৰায় হৈ পৰিল।

Verse 258

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये हरशापो नामाष्टपंचाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণত—একাশীতিসাহস্ৰ শ্লোকসমূহৰ সংহিতাৰ ভিতৰত—ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত, শেষশায়ী উপাখ্যানত, ব্ৰহ্মা-নাৰদ সংবাদত, চাতুৰ্মাস্য-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত “হৰশাপ” নামক ২৫৮তম অধ্যায় সমাপ্ত।

Verse 311

या त्वं रसमयैर्भावैराप्यायसि भूतलम् । देवानां च तथासंघान्पितॄणामपि वै गणान्

হে দেবী, তুমি ৰসময় ভাবসমূহেৰে ভূতলক পোষণ কৰা; তদ্ৰূপে দেৱগণৰ সংঘসমূহক আৰু পিতৃগণৰ গণসমূহকো তৃপ্ত কৰোৱা।