Adhyaya 24

Verse 1

। सूत उवाच । तत्र विष्णुपदं नाम तीर्थं तीर्थे शुभे स्थितम् । अपरं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

সূতে ক’লে: তাত সেই শুভ তীৰ্থক্ষেত্ৰত ‘বিষ্ণুপদ’ নামে এক তীৰ্থ অৱস্থিত। হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল, ই আন এক তীৰ্থ, যি সকলো পাপ নাশ কৰে।

Verse 2

अयने दक्षिणे प्राप्ते यस्तत्पूज्य समाहितः । निवेदयेत्तथात्मानं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

দক্ষিণায়ন উপস্থিত হ’লে, যি মন একাগ্ৰ কৰি সেই (তীৰ্থ/বিষ্ণুৰ উপস্থিতি) পূজা কৰে আৰু দৃঢ় শ্ৰদ্ধাৰে তাত নিজকে যথাযথভাৱে সমৰ্পণ কৰে,

Verse 3

स मृतोऽप्ययने याम्ये तद्विष्णोः परमं पदम् । प्राप्नोति नात्र संदेहस्तत्प्रभावाद्द्विजोत्तमाः

সিও যদি দক্ষিণায়নৰ সময়তে মৃত্যুবৰণ কৰে, তথাপি সি সেই প্ৰভু বিষ্ণুৰ পৰম পদ লাভ কৰে। হে দ্বিজোত্তমসকল, ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই—ই সেই প্ৰভাৱৰ ফল।

Verse 4

तथा चैवोत्तरे प्राप्ते पूजयित्वा यथाविधि । सम्यङ्निवेदयेद्भक्त्या आत्मानं यः समाहितः । सोऽपि विष्णोः पदं पुण्यं प्राप्य संजायते सुखी

একেদৰে উত্তৰায়ন উপস্থিত হ’লে, যি মন একাগ্ৰ কৰি বিধিমতে পূজা কৰে আৰু ভক্তিৰে নিজকে যথাযথভাৱে সমৰ্পণ কৰে, সিও বিষ্ণুৰ পুণ্য পদ লাভ কৰি সুখী হয়।

Verse 5

ऋषय ऊचुः । कथं तत्र पदं जातं विष्णोरव्यक्तजन्मनः । कथं निवेद्यते तत्र सम्यगात्माऽ यनद्वये

ঋষিসকলে ক’লে: যাঁৰ জন্ম অব্যক্ত সেই বিষ্ণুৰ ‘পদচিহ্ন’ তাত কেনেকৈ উৎপন্ন হ’ল? আৰু উত্তৰায়ণ-দক্ষিণায়ণ এই দুয়ো অয়নত তাত আত্মাক শুদ্ধভাবে কেনেকৈ নিবেদন কৰিব লাগে?

Verse 6

तस्मिन्दृष्टेऽथवा स्पृष्टे यत्फलं लभ्यते नरैः । तत्सर्वं सूतज ब्रूहि परं कौतृहलं हि नः

তাক কেৱল দেখা বা স্পৰ্শ কৰিলেই মানুহে যি ফল লাভ কৰে, সেই সকলো, হে সূতপুত্ৰ, আমাক কোৱা; কিয়নো আমাৰ কৌতূহল অতি মহান।

Verse 7

सूत उवाच । बलिर्बद्धो यदा तेन विष्णुना प्रभविष्णुना । तदा क्रमैस्त्रिभिर्व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्

সূতে ক’লে: যেতিয়া সেই সর্বশক্তিমান বিষ্ণুৱে বলিক বদ্ধ কৰিলে, তেতিয়া তিন পদক্ষেপে চল-অচলসহ ত্ৰিলোক্য সম্পূৰ্ণভাবে ব্যাপ্ত হ’ল।

Verse 8

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे संन्यस्तः प्रथमः क्रमः । महर्लोके द्विती यस्तु तदा तेन महात्मना

হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰথম পদক্ষেপ স্থাপন কৰা হ’ল; আৰু দ্বিতীয়টো, সেই মহাত্মাই তেতিয়া মহৰ্লোকত স্থাপন কৰিলে।

Verse 9

तृतीयस्य समुद्योगं यदा चक्रे स चक्रधृक् । तदा भिन्नं द्विजश्रेष्ठा ब्रह्मांडं लघुतां गतम्

চক্ৰধাৰী প্ৰভুৱে যেতিয়া তৃতীয় পদক্ষেপৰ উদ্যোগ কৰিলে, তেতিয়া, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, ব্ৰহ্মাণ্ড অণ্ড ভেদ হ’ল আৰু যেন সৰু হৈ গ’ল বুলি প্ৰতীয়মান হ’ল।

Verse 10

पादाग्रेणाथ संभिन्ने ब्रह्मांडे निर्मलं जलम् । अंगुष्ठाग्रेण संप्राप्तं क्रमेण धरणीतले

যেতিয়া প্ৰভুৰ পদাগ্ৰে ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ড ভেদ হ’ল, তেতিয়া নিৰ্মল জল উদ্ভৱ হ’ল; আৰু অঙ্গুষ্ঠাগ্ৰেৰে সেয়া ক্ৰমে ধৰণীতললৈ নামি আহিল।

Verse 11

ब्रह्मलोकं तदा कृत्स्नं प्लावयित्वा जलं हि तत् । शुद्धस्फटिकसंकाशं कुन्देन्दुसदृशद्युति । मत्स्यकच्छपसंकीर्णं ग्राहयूथैः समाकुलम्

সেই জল তেতিয়া সমগ্ৰ ব্ৰহ্মলোক প্লাৱিত কৰিলে। ই শুদ্ধ স্ফটিক সদৃশ দীপ্ত, কুন্দফুল আৰু চন্দ্ৰমাৰ দৰে জ্যোতিৰ্ময়; মাছ আৰু কচ্ছপেৰে ভৰা, আৰু গ্ৰাহৰ দলদলেৰে গুঞ্জৰিত আছিল।

Verse 12

ततः प्रभृति सा लोके गंगा विष्णुपदी स्मृता । पवित्रमपि तत्क्षेत्रं नयन्ती सा पवित्रताम्

সেই সময়ৰ পৰা জগতত তাই গঙ্গা ‘বিষ্ণুপদী’ বুলি স্মৃত। ইতিমধ্যে পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰকো তাই অধিক পবিত্ৰতালৈ নি যায়।

Verse 13

एवं विष्णोः पदं तत्र संजातं मुनिसत्तमाः । सर्वपापहरं पुंसां तदा विष्णुपदी स्मृता

এইদৰে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, তাত বিষ্ণুৰ পদচিহ্ন প্ৰকাশ পালে। মানুহৰ সকলো পাপ হৰণকাৰী সেই স্থান তেতিয়া ‘বিষ্ণুপদী’ বুলি স্মৃত হ’ল।

Verse 14

यस्तस्यां श्रद्धया युक्तः स्नानं कृत्वा यथोदितम् । स्पर्शयेत्तत्पदं विष्णोः स याति परमं पदम्

যি কোনো ব্যক্তি শ্ৰদ্ধাযুক্ত হৈ তাত বিধিমতে স্নান কৰে আৰু বিষ্ণুৰ সেই পদচিহ্ন স্পৰ্শ কৰে—সেইজন পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 15

यस्तत्रकुरुते श्राद्धं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । स्नात्वा विष्णुपदीतोये गयाश्राद्धफलं लभेत्

যি জনে তাত যথাযথ শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰাদ্ধ কৰে, বিষ্ণুপদীৰ জলে স্নান কৰি প্ৰসিদ্ধ গয়া-শ্ৰাদ্ধৰ পুণ্যফল লাভ কৰে।

Verse 16

माघमासे नरः स्नानं प्रातरुत्थाय तत्र यः । करोति सततं मर्त्यः स प्रयागफलं लभेत्

মাঘ মাহত যি মর্ত্য মানুহে পুৱাতে উঠি তাত সদায় স্নান কৰে, সি প্ৰয়াগৰ পুণ্যফল লাভ কৰে।

Verse 17

अथवा वत्सरं यावत्क्षणं कृत्वात्र भक्तितः । तत्र स्नानं च यः कुर्यात्स मुक्तिं लभते नरः

অথবা এক ক্ষণ হওক বা এক বছৰ পৰ্যন্ত—যি জনে ভক্তিৰে তাত স্নান কৰে, সেই মানুহে মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 18

यस्यास्थीनि जले तत्र क्षिप्यंते मनुजस्य च । अपि पाप समाचारः स प्राप्नोति परां गतिम्

যি মনু্ষ্যৰ অস্থি তাতৰ জলে নিক্ষেপ কৰা হয়, সি পাপাচাৰী হলেও পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 19

अपि पक्षिपतंगा ये पशवः कृमयो मृगाः । प्रविष्टाः सलिले तस्मिंस्तृषार्ता भक्तिवर्जिताः

পক্ষী-পতঙ্গও, পশু, কৃমি আৰু মৃগও—তৃষ্ণাতুৰ হৈ ভক্তিহীন অৱস্থাতো সেই জলে প্ৰৱেশ কৰে।

Verse 20

तेऽपि पापविनिर्मुक्ता देहांते चातिदुर्लभम् । चक्रिणस्तत्पदं यांति जरामरणवर्जितम्

তেওঁলোকো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়, আৰু দেহান্তত চক্রধাৰী প্ৰভুৰ অতি দুৰ্লভ ধামলৈ গমন কৰে—যি জৰা-মৰণৰ পৰা মুক্ত।

Verse 21

किं पुनः श्रद्धयोपेताः पर्वकाल उपस्थिते । दत्त्वा दानं द्विजेन्द्राणां नरा वेदविदां द्विजाः

তেন্তে আৰু কিমান অধিক পুণ্য হয়, যেতিয়া শুভ পৰ্বকাল উপস্থিত হয় আৰু শ্ৰদ্ধাযুক্ত লোকসকলে বেদবিদ দ্বিজেন্দ্ৰ—ব্ৰাহ্মণসকলক দান অৰ্পণ কৰে।

Verse 22

तत्र गाथा पुरा गीता नारदेन महर्षिणा । विष्णुपद्याः समालोक्य प्रभावं पापनाशनम्

এই প্ৰসংগত, মহাৰ্ষি নাৰদে বিষ্ণুপদীৰ পাপনাশক প্ৰভাৱ আৰু মহিমা দৰ্শন কৰি, পূৰ্বতে এটা গাথা গাইছিল।

Verse 23

किं व्रतैर्नियमैर्वापि तपोभिर्विविधैर्मखैः । कृतैर्विष्णुपदीतोये संस्थिते धरणीतले

ব্ৰত-নিয়ম, নানাবিধ তপস্যা বা বহু যজ্ঞৰ কি প্ৰয়োজন—যেতিয়া ধৰণীতলত ইয়াত বিষ্ণুপদীৰ পবিত্ৰ জল উপস্থিত আছে?

Verse 24

एकः सर्वेषु तीर्थेषु स्नानं मर्त्यः समाचरेत् । एको विष्णुपदीतोये स्नाति द्वाभ्यां समं फलम्

যদি কোনো মর্ত্যই সকলো তীৰ্থত স্নান কৰে, সেয়া এক মাত্ৰা ফল; কিন্তু বিষ্ণুপদীৰ জলে একবাৰ স্নানেই সেই সমগ্ৰ যোগফলৰ সমান ফল দিয়ে।

Verse 25

एको दानानि सर्वाणि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति । एको विष्णुपदीतोये स्नाति द्वाभ्यां समं हि तत्

যদি কোনো জনে ব্ৰাহ্মণসকলক সকলো প্ৰকাৰ দান দান কৰে, সেয়া এক মহাপুণ্য; কিন্তু যি বিষ্ণুপদীৰ পবিত্ৰ জলে স্নান কৰে, তাৰ ফল তেনেই সমান হয়।

Verse 26

पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे वर्षास्वाकाशमाश्रितः । जलाश्रयश्च हेमंत एकः स्यात्पुरुषः क्षितौ

পৃথিৱীত কোনো পুৰুষে গ্ৰীষ্মত পঞ্চাগ্নি-তপস্যা কৰে, বৰ্ষাত মুকলি আকাশত থাকে, আৰু হেমন্তত জলে আশ্ৰয় লয়—ঋতু অনুসাৰে কঠোৰ সাধনা সম্পন্ন কৰে।

Verse 27

अन्यो विष्णुपदीतोये स्नात्वा विष्णुपदं स्पृशेत् । तावुभावपि निर्दिष्टौ समौ पुरुषसत्तमौ

আন এজনীয়ে বিষ্ণুপদীৰ পবিত্ৰ জলে স্নান কৰি বিষ্ণুৰ পদচিহ্ন স্পৰ্শ কৰে; এই দুয়োকে সমান বুলি কোৱা হৈছে—মানৱৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 28

एकांतरोपवासी य एकः स्याज्जीवितावधि । एकोविष्णुपदीतोये स्नाति द्वाभ्यां समं फलम्

কোনো এজনীয়ে জীৱনৰ অন্ত পৰ্যন্ত একদিন অন্তৰে উপবাস কৰে; তথাপি বিষ্ণুপদীৰ পবিত্ৰ জলে একবাৰ স্নান কৰিলেই দুয়োৰ সমান ফল লাভ হয়।

Verse 29

त्रिरात्रोपोषितस्त्वेको यावद्वर्षशतं नरः । एको विष्णुपदीतोये स्नाति द्वाभ्यां समं फलम्

কোনো নৰে বছৰশতকাল ধৰি বাৰে বাৰে ত্ৰিৰাত্ৰি উপবাস পালন কৰে; তথাপি বিষ্ণুপদীৰ পবিত্ৰ জলে একবাৰ স্নান কৰিলেই দুয়োৰ সমান ফল লাভ হয়।

Verse 30

सूत उवाच । एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदो द्विजसत्तमाः । विरराम मुनीनां स बहूनां पुरतोऽसकृत्

সূত উৱাচ: এইদৰে কৈ মুনিশ্ৰেষ্ঠ নাৰদে বহু ঋষি আৰু শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলৰ সন্মুখত পুনঃপুনঃ নিজৰ উপদেশ সমাপ্ত কৰি নীৰৱ হ’ল।

Verse 31

तस्मात्सर्व प्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत । संस्पृशेच्च पदं विष्णोर्य इच्छेच्छ्रेय आत्मनः

সেয়েহে সৰ্ব প্ৰয়াসে সেই পবিত্ৰ তীৰ্থত স্নান কৰা উচিত; আৰু যিয়ে নিজৰ পৰম মঙ্গল কামনা কৰে, সিয়ে ভক্তিভাৱে বিষ্ণুৰ পদচিহ্ন স্পৰ্শ কৰিব।

Verse 32

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तमात्मानं विनिवेदयेत् । विष्णोः पदस्य संप्राप्ते अयने दक्षिणोत्तरे

ঋষিসকলে ক’লে: আপুনি যি কৈছে—নিজকে সম্পূৰ্ণ সমৰ্পণ কৰা—যেতিয়া বিষ্ণুৰ পদচিহ্নত উপনীত হয়, দক্ষিণ বা উত্তৰ অয়নৰ সময়ত—

Verse 33

तत्केन विधिना सूत मन्त्रैश्च वद सत्वरम् । वयं येन च तत्कुर्मः सर्वं भक्तिसमन्विताः

সেইটো কোন বিধিৰে, হে সূত, আৰু কোন কোন মন্ত্ৰেৰে—শীঘ্ৰে কওক—যাতে আমি সকলোৱে ভক্তিসহিতে সেই সকলো সম্পন্ন কৰিব পাৰোঁ।

Verse 34

सूत उवाच । दक्षिणे चोत्तरे चापि संप्राप्ते चायनद्वये । पूजयित्वा पदं विष्णोरिमं मन्त्रमुदीरयेत्

সূত উৱাচ: দক্ষিণ বা উত্তৰ—যি কোনো অয়নদ্বয় উপস্থিত হ’লে—বিষ্ণুৰ পদচিহ্ন পূজা কৰি এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 35

षण्मासाभ्यंतरे मृत्युर्यद्यकस्माद्भवेन्मम । तत्ते पदं गतिर्मे स्यादहं ते भृत्यतां गतः

যদি ছয় মাহৰ ভিতৰত হঠাতে মোৰ মৃত্যু ঘটে, তেন্তে তোমাৰ সেই পবিত্ৰ চৰণ-চিহ্নেই মোৰ আশ্ৰয় আৰু মোৰ গতি হওক; মই তোমাৰ দাসত্বত আশ্ৰিত হ’লোঁ।

Verse 36

एवं प्रोच्य हरिं पश्चात्पूजयेद्ब्राह्मणांस्ततः । अथ तैः सममश्नीयात्ततः प्राप्नोति सद्गतिम्

এইদৰে হৰিক সম্বোধন কৰি, তাৰ পাছত ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মান কৰিব লাগে; আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে একেলগে আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলে—সেইদ্বাৰাই উত্তম গতি লাভ হয়।