Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

जगत्संधारयेत्सर्वं विष्णुपूजारतः सदा । नारायणः स्मृतो ध्यातः क्लेशदुःखादिनाशनः

Transliteration

jagatsaṃdhārayetsarvaṃ viṣṇupūjārataḥ sadā | nārāyaṇaḥ smṛto dhyātaḥ kleśaduḥkhādināśanaḥ

Translation

যি সদায় বিষ্ণুৰ পূজাত ৰত, সি ধৰ্মৰ বলত সমগ্ৰ জগত ধাৰণ কৰে। নাৰায়ণক স্মৰণ কৰি ধ্যান কৰিলে, তেওঁ ক্লেশ-দুঃখ আদি বিনাশ কৰে।

Word by Word

• जगत्: the world
• जगत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• संधारयेत्: should sustain/support
• संधारयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + धृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Potential/optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सर्वम्: entire
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (जगत्)

• विष्णुपूजारतः: devoted to worship of Viṣṇu
• विष्णुपूजारतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक) + पूजा (प्रातिपदिक) + रत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (विष्णोः पूजा; पूजायां रतः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (नारायणः/सः)

• सदा: always
• सदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• नारायणः: Nārāyaṇa
• नारायणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्मृतः: remembered
• स्मृतः: Samānādhikaraṇa (Predicate/समानााधिकरण)
• Type: Kridanta
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (भूतकर्मणि/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समानााधिकरण (नारायणः)

• ध्यातः: meditated upon
• ध्यातः: Samānādhikaraṇa (Predicate/समानााधिकरण)
• Type: Kridanta
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (भूतकर्मणि/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समानााधिकरण (नारायणः)

• क्लेशदुःखादिनाशनः: destroyer of affliction, sorrow, etc.
• क्लेशदुःखादिनाशनः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्लेश (प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (क्लेश-दुःख-आदि-नाशनः = तेषां नाशनः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (नारायणः)

Speaker

Brahmā

Visual Art Cues

Scene: A devotee in anjali before a serene four-armed Nārāyaṇa; the world symbolically balanced upon dharma—lotus, conch, discus, mace; a halo suggesting removal of sorrow.

Characters & Entities

• Brahmā
• Viṣṇu
• Nārāyaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Constant worship and remembrance of Nārāyaṇa sustains dharma and removes inner suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is devotional and universal in scope; it sits within the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya frame but does not name a distinct site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Regular Viṣṇu-pūjā along with smaraṇa (remembrance) and dhyāna (meditation) on Nārāyaṇa.