Adhyaya 232

Verse 1

ऋषय ऊचुः । प्रसुप्ते देवदेवेशे शंखचक्रगदाधरे । यच्चान्यदपि कर्तव्यं नियमो व्रतमेव वा

ঋষিসকলে ক’লে: শঙ্খ-চক্ৰ-গদাধাৰী দেৱদেৱেশ্বৰ পবিত্ৰ নিদ্ৰাত থাকোঁতে, আন কি কৰ্তব্য? কোন নিয়ম বা কোন ব্ৰতহে পালনীয়?

Verse 2

होमो वाथ जपो वाथ दानं वा तद्वदस्व नः । सूत उवाच । यः कश्चिन्नियमो विप्राः प्रसुप्ते गरुडध्वजे

এইটো হোম নে জপ নে দান—আমাক কোৱা। সূত ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণসকল, গৰুড়ধ্বজ প্ৰভু পবিত্ৰ নিদ্ৰাত থাকোঁতে যি কোনো নিয়ম পালন কৰা হয়—

Verse 3

अनंतफलदः स स्यादित्युवाच पितामहः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कश्चिद्बाह्यो विजानता

সেয়া অনন্ত ফল দান কৰে—এইদৰে পিতামহ ব্ৰহ্মাই কৈছিল। সেয়ে সকলো প্ৰয়াসে জ্ঞানীজনে কোনো বাহ্য নিয়ম (দৃশ্যমান আচাৰ) অৱলম্বন কৰা উচিত।

Verse 4

नियमो वा जपो होमः स्वाध्यायो व्रतमेव वा । कर्तव्यं ब्राह्मणश्रेष्ठास्तुष्ट्यर्थं चक्रपाणिनः

নিয়ম হওক, জপ হওক, হোম হওক, স্বাধ্যায় হওক বা ব্ৰত হওক—হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল—চক্ৰপাণি প্ৰভুৰ সন্তুষ্টিৰ বাবে এইবোৰ পালন কৰা উচিত।

Verse 5

चतुरो वार्षिकान्मासानेकभक्तेन यो नयेत् । वासुदेवं समुद्दिश्य स धनी जायते नरः

যি মানুহে চাতুৰ্মাসৰ চাৰি মাহ একভক্ত—দিনে এবাৰ আহাৰ—নিয়মে কটায়, আৰু তাক বাসুদেৱলৈ উৎসৰ্গ কৰে, সি ধনী হয়।

Verse 6

नक्षत्रैर्भोंजनं कुर्याद्यः प्रसुप्ते जनार्दने । स धनी रूपसंपन्नः सुमतिश्च प्रजायते

জনাৰ্দন পবিত্ৰ নিদ্ৰাত থাকোঁতে যি নক্ষত্ৰ অনুসৰি আহাৰ গ্ৰহণ কৰে, সি ধনী, ৰূপসৌন্দর্যসম্পন্ন আৰু সুমতি লাভ কৰে।

Verse 7

एकांतरोपवासैश्च यो नयेद्द्विजसत्तमाः । चतुरो वार्षिकान्मासान्वैकुंठे स सदा वसेत्

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল! যি জনে চাৰিমাহ একদিন অন্তৰ উপবাস পালন কৰে, সি সদায় বৈকুণ্ঠধামত নিবাস কৰে।

Verse 8

षष्ठान्नकालभोजी स्याद्यः प्रसुप्ते जनार्दने । राजसूयाश्वमेधाभ्यां स कृत्स्नं फलमाप्नुयात्

যেতিয়া জনাৰ্দন (বিষ্ণু) যোগনিদ্ৰাত থাকে, যি জনে দিনৰ ষষ্ঠ ভাগত মাত্ৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰে, সি ৰাজসূয় আৰু অশ্বমেধ—দুয়োটা যজ্ঞৰ সম্পূৰ্ণ পুণ্যফল লাভ কৰে।

Verse 9

त्रिरात्रोपोषितो यस्तु चतुर्मासान्सदा नयेत् । न स भूयोऽपि जायेत संसारेऽत्र कथंचन

যি জনে তিনিৰাতি উপবাস কৰি তাৰ পাছত বিধিমতে চাৰিমাহৰ ব্ৰত পালন কৰে, সি এই সংসাৰচক্ৰত কোনোপধ্যেই পুনৰ জন্ম নলয়।

Verse 10

सायंप्रातः परो भूत्वा चतुर्मासान्सदा नयेत् । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य स फलं लभते नरः

যি জনে সন্ধ্যা আৰু প্ৰভাত—দুয়ো সময়ত অধিক পবিত্ৰতাৰে থাকি চাৰিমাহৰ ব্ৰত সদায় পালন কৰে, সেই নৰে অগ্নিষ্টোম যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 11

अयाचितं चरेद्यस्तु प्रसुप्ते मधुसूदने । न विच्छेदो भवेत्तस्य कदाचित्सह बंधुभिः

যেতিয়া মধুসূদন (বিষ্ণু) যোগনিদ্ৰাত থাকে, যি জনে নাযাচিত—অর্থাৎ নোমাগি যি আহাৰ পায় তাতে জীৱন যাপন কৰে, তাৰ কেতিয়াও আত্মীয়-বন্ধুৰ সৈতে বিচ্ছেদ নহয়।

Verse 12

तैलाभ्यंगं च यो जह्याद्घृताभ्यंगं विशेषतः । चतुरो वार्षिकान्मासान्स स्वर्गे भोगभाग्भवेत्

যি জনে তেল-মালিশ ত্যাগ কৰে—বিশেষকৈ ঘিউৰ অভ্যঙ্গ—বছৰৰ চাৰি মাহ (চাতুৰ্মাস্য) জুৰি, সি স্বৰ্গত দিৱ্য ভোগৰ অংশীদাৰ হয়।

Verse 13

ब्रह्मचर्येण यो मासांश्चतुरोऽपि नयेन्नरः । विमानवरमारूढः स स्वर्गे स्वेच्छया वसेत्

যি নৰে ব্ৰহ্মচৰ্য্যৰ অনুশাসনেৰে সেই চাৰি মাহো অতিবাহিত কৰে, সি উত্তম বিমানত আৰূঢ় হৈ স্বৰ্গত নিজৰ ইচ্ছামতে বাস কৰে।

Verse 14

यः स्नानं चतुरो मासान्कुरुते तैलवर्जितम् । मधुमांसपरित्यागी स भवेन्मुक्तिभाक्सदा

যি জনে চাৰি মাহ ধৰি তেল নলগাই স্নান কৰে আৰু মধু-মাংস ত্যাগ কৰে, সি সদায় মুক্তিৰ অধিকারী হয়।

Verse 16

न स पापेन लिप्येत संवत्सरकृते पुनः । एतत्प्राह द्विजश्रेष्ठा मनुः स्वायंभुवो वचः

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, সি পুনৰ পাপে লিপ্ত নহয়—এটা বছৰ জুৰিও; কিয়নো এই উপদেশ স্বায়ম্ভুৱ মনুৰ বচন বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 17

शाके संक्रमते ब्रह्मा श्रावणे मासि संस्थिते । दध्नि भाद्रपदे विष्णुः क्षीरे चाश्वयुजे हरः

শ্ৰাৱণ মাহত শাক-পাতত ব্ৰহ্মাৰ ‘সংক্রমণ’ কোৱা হয়; ভাদ্ৰপদত দধিত বিষ্ণু অৱস্থিত; আৰু আশ্বযুজত ক্ষীৰত হৰ (শিৱ) নিবাস কৰে।

Verse 18

वर्जयेच्छ्रावणे शाकं दधि भाद्रपदे च यः । क्षीरमाश्वयुजे मासि कार्तिके च सदामिषम्

সেয়ে শ্ৰাৱণ মাহত শাক-পাতে বর্জন কৰিব, ভাদ্ৰপদত দধি, আশ্বযুজ মাহত ক্ষীৰ, আৰু কাৰ্ত্তিকত সদায় মাংস সম্পূৰ্ণ ত্যাগ কৰিব।

Verse 19

यः कांस्यं वर्जयेन्मर्त्यः प्रसुप्ते गरुडध्वजे । स फलं प्राप्नुयात्कृत्स्नं वाजपेयातिरात्रयोः

যেতিয়া গৰুড়ধ্বজধাৰী ভগৱান বিষ্ণু পবিত্ৰ নিদ্ৰাত লীন হয়, তেতিয়া যি মর্ত্য কাঁস্য (ঘণ্টাধাতু) ব্যৱহাৰ বর্জন কৰে, সি বাজপেয় আৰু অতিরাত্ৰ যজ্ঞৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰে।

Verse 20

अक्षारलवणाशी च यो भवेद्ब्राह्मणोत्तमः । तस्यापि सकलाः पूर्ताः प्रभवंति सदा ततः

আৰু যি শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ ক্ষাৰীয় আৰু লৱণযুক্ত আহাৰ বর্জন কৰি জীৱন যাপন কৰে, সেই নিয়মৰ ফলত তাৰ বাবে পূর্ত ধৰ্মকৰ্মৰ সকলো পুণ্য সদায় উদ্ভৱ হয়।

Verse 21

यो होमं चतुरो मासान्प्रकरोति तिलाक्षतैः । स्वाहांतैर्वैष्णवैर्मंत्रैर्न स रोगेण युज्यते

যি চাৰি মাহ ধৰি তিল আৰু অখণ্ড চাউল (অক্ষত) লৈ ‘স্বাহা’ অন্তযুক্ত বৈষ্ণৱ মন্ত্রেৰে হোম কৰে, সি ৰোগত আক্রান্ত নহয়।

Verse 22

यो जपेत्पौरुषं सूक्तं स्नात्वा विष्णोः स्थितोऽग्रतः । मतिस्तस्य विवर्धेत शुक्लपक्षे यथोडुराट्

যি স্নান কৰি ভগৱান বিষ্ণুৰ সন্মুখত থিয় হৈ পৌৰুষ সূক্ত জপ কৰে, তাৰ বুদ্ধি শুক্লপক্ষৰ চন্দ্ৰমাৰ দৰে ক্ৰমে ক্ৰমে বৃদ্ধি পায়।

Verse 23

शतमष्टोत्तरं यावत्फलहस्तः प्रदक्षिणाम् । करोति विष्णोर्मौनेन न स पापेन लिप्यते

যিমানলৈকে কোনো ভক্তে হাতে ফল ধৰি মৌন ব্ৰত পালন কৰি ভগৱান বিষ্ণুৰ ১০৮ বাৰ প্ৰদক্ষিণা কৰে, সিমানলৈকে তেওঁ পাপে লিপ্ত নহয়।

Verse 24

मिष्टान्नं ब्राह्मणेंद्राणां यो ददाति स्वशक्तितः । विशेषात्कार्तिके मासि सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्

যি জনে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলক মিঠা অন্ন দান কৰে—বিশেষকৈ কাৰ্তিক মাহত—সেই জনে অগ্নিষ্টোম যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 25

यः स्वाध्यायं चतुर्वेदैर्विष्णोरायतने चरेत् । चतुरो वार्षिकान्मासान्स विद्वान्सर्वदा भवेत्

যি জনে বছৰি চাৰি মাহ ভগৱান বিষ্ণুৰ আয়তনত চাৰিও বেদৰ স্বাধ্যায় কৰে, সেই জন সদায় বিদ্বান হৈ থাকে।

Verse 26

नृत्यगीतादिकं यश्च कुर्याद्विष्णोः सदा गृहे । अप्सरसोऽस्य कुर्वंति पुरतः स्वर्गतस्य च

যি জনে সদায় ভগৱান বিষ্ণুৰ গৃহত নৃত্য-গীত আদি কৰে, তেওঁৰ সন্মুখত অপ্সৰাসকল সেৱা কৰে—সেই জন স্বৰ্গলৈ গ’লেও।

Verse 27

यस्तु रात्रिदिनं विप्रो नृत्यगीतादिकं ददेत् । चतुरो वार्षिकान्मासान्स गन्धर्वत्वमाप्नुयात्

কিন্তু যি ব্ৰাহ্মণে ৰাতি-দিন নৃত্য-গীত আদি যোগান ধৰে আৰু বছৰি চাৰি মাহ এই সেৱা কৰে, তেওঁ গন্ধৰ্বত্ব লাভ কৰে।

Verse 28

एते च नियमाः सर्वे शक्यंते यदि भो द्विजाः । कर्तुं च चतुरो मासानेकस्मिन्वाऽपि कार्त्तिके

হে দ্বিজসকল! যদি এই সকলো নিয়ম পালন কৰা সম্ভৱ হয়, তেন্তে চাৰি মাহ ধৰি—অথবা অন্ততঃ কেৱল কাৰ্ত্তিক মাহতো—ইয়াক আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 29

तथापि चैव कर्तव्यं लोकद्वयमभीप्सता । कार्तिक्यां ब्राह्मणश्रेष्ठा वैष्णवैः पुरुषैरिह

তথাপি, হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল! যিসকল বৈষ্ণৱ পুৰুষ দুয়ো লোকত সিদ্ধি কামনা কৰে, তেওঁলোকে ইয়াত কাৰ্ত্তিক মাহত নিশ্চয় এই ব্ৰত-নিয়ম পালন কৰিব লাগে।

Verse 30

कांस्यं मांसं क्षुरं क्षौद्रं पुनर्भोजनमैथुने । कार्तिके वर्जयेद्यस्तु य एतान्ब्राह्मणः सदा

কাৰ্ত্তিকত যি ব্ৰাহ্মণে সদায় কাঁসৰ পাত্ৰ, মাংস, ক্ষুৰেৰে দাড়ি-মুণ্ডন, মধু, আহাৰৰ পাছত পুনৰ ভোজন, আৰু মৈথুন—এই সকলো বর্জন কৰে, সেয়াই বিধিসম্মত নিয়ম পালন কৰে।

Verse 31

पूर्वोक्तानां तु सर्वेषां नियमानां फलं लभेत्

তেন্তে তেওঁ পূৰ্বে কোৱা সকলো নিয়মানৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 32

अथ यः कार्तिके मासि प्रासादस्योपरि द्विजाः । जलशाय्याख्यदेवस्य कलशे दीपकं ददेत् । पूर्वोक्तनियमानां च स षण्णां फलभाग्भवेत्

এতিয়া, হে দ্বিজসকল! যি কোনোবাই কাৰ্ত্তিক মাহত মন্দিৰ-প্ৰাসাদৰ ওপৰত, জলশায়ী নামে দেৱতাৰ কলশত এটা দীপ অৰ্পণ কৰে, তেওঁ পূৰ্বোক্ত ছয় নিয়মানৰ ফলৰ অংশীদাৰ হয়।

Verse 33

यद्यदिष्टतमं किंचि त्सुप्राप्यं चैव यद्भवेत् । नियमस्तस्य कर्तव्यश्चातुर्मास्ये शुभार्थिभिः

যি যি অতি ইষ্ট, আৰু যি যি লাভ কৰাটো দুষ্কৰ—শুভ ফল কামনা কৰা ভক্তসকলে সেইটো লাভ কৰিবলৈ চাতুৰ্মাসত তদনুৰূপ নিয়ম-অনুশাসন গ্ৰহণ কৰিব লাগে।

Verse 34

नियमे च कृते दद्याद्ब्राह्मणाय तदेव हि । नियमस्तु कृतो यस्य स्वशक्त्या स्यात्फलं ततः

নিয়ম সম্পন্ন হ’লে সেই সংকল্পিত দান নিশ্চয়েই ব্ৰাহ্মণক দিব লাগে। যিজনে নিজৰ শক্তি অনুসাৰে নিয়ম গ্ৰহণ কৰে, ফলও তেনেকৈয়ে তাৰ পৰা উদ্ভৱ হয়।

Verse 35

यो विना नियमं मर्त्यो व्रतं वा जाप्यमेव वा । चतुर्मासान्नयेन्मूर्खो जीवन्नपि मृतो हि सः

যি মূৰ্খ মর্ত্যই চাতুৰ্মাসৰ চাৰি পবিত্ৰ মাহ নিয়ম নকৰাকৈ—ব্ৰত বা জপ নকৰাকৈ—কাটে, সি জীয়াই থাকিলেও সত্যই মৃতসম।

Verse 36

यथा काक यवाः प्रोक्ता यथारण्यास्तिलोद्भवाः । नाममात्रप्रसिद्धाश्च तथा ते मानवा भुवि

যেনেকৈ ‘কাক-যৱ’ বুলি কোৱা হয়, আৰু যেনেকৈ অৰণ্যত জন্মা তিলৰ কথা কোৱা হয়—কেৱল নামমাত্ৰে প্ৰসিদ্ধ—তেনেকৈ পৃথিৱীত তেনে মানুহো কেৱল নামেই, অন্তঃসাৰশূন্য।

Verse 37

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्यो यत्नेन कार्तिके । एकोऽपि नियमः कश्चित्सुसूक्ष्मोऽपि द्विजोत्तमाः

সেয়ে হে দ্বিজোত্তমসকল, সৰ্বপ্ৰযত্নে—বিশেষকৈ কাৰ্তিক মাহত—অতি সূক্ষ্ম হ’লেও কোনো এটা নিয়ম অৱশ্যেই পালন কৰিব লাগে।

Verse 38

एतद्वः सर्वमाख्यातं चातुर्मासीसमुद्भवम् । व्रतानां नियमानां च माहात्म्यं विस्तराद्द्विजाः

হে দ্বিজসকল, চাতুৰ্মাস্য-সম্বন্ধে উদ্ভৱ হোৱা ব্ৰত আৰু নিয়মসমূহৰ মাহাত্ম্য মই তোমালোকক বিস্তাৰে সকলো বৰ্ণনা কৰিলোঁ।

Verse 39

यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं पठेद्वापि समाहितः । चातुर्मासी कृतात्पापात्सोऽपि मुक्तिमवाप्नुयात्

যি জনে নিত্য এই কথা শুনে বা একাগ্ৰচিত্তে পাঠ কৰে, সি চাতুৰ্মাস্য কালত কৃত পাপৰ পৰাও মুক্ত হৈ মোক্ষ লাভ কৰে।

Verse 232

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्याने चातुर्मास्यव्रतनियमवर्णनंनाम द्वात्रिंशदुत्तरद्विशतमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশি-সহস্ৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাত, ষষ্ঠ গ্ৰন্থ নাগৰখণ্ডৰ হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত, ‘জলশায়্যু’ উপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত ‘চাতুৰ্মাস্য ব্ৰত-নিয়ম বৰ্ণন’ নামক দুইশ বত্রিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।