Adhyaya 215

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सांप्रतं वद नः सूत श्राद्धकल्पस्य यो विधिः । विस्तरेण महाभाग यथा तच्चाक्षयं भवेत्

ঋষিসকলে ক’লে: এতিয়া, হে সূত, আমাক শ্ৰাদ্ধ-কল্পৰ বিধি কোৱা। হে ভাগ্যবান, বিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰা, যাতে তাৰ ফল-পুণ্য অক্ষয় হয়।

Verse 2

कस्मिन्काले प्रकर्तव्यं श्राद्धं पितृपरायणैः । कीदृशैर्ब्राह्मणैस्तच्च तथा द्रव्यैर्महामते

হে মহামতে, পিতৃভক্তসকলে কোন সময়ত শ্ৰাদ্ধ কৰ্তব্য? আৰু কিদৰে ব্ৰাহ্মণৰ সৈতে, আৰু কোন কোন দ্ৰব্য-অৰ্ঘ্যেৰে সেই কৰ্ম সম্পন্ন কৰিব লাগে?

Verse 3

सूत उवाच । एतदर्थं पुरा पृष्टो मार्कंडेयो महामुनिः । रोहिताश्वेन विप्रेंद्रा हरिश्चन्द्र सुतेन सः

সূতে ক’লে: এই বিষয়তেই পূৰ্বে মহামুনি মাৰ্কণ্ডেয়ক, হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল, হৰিশ্চন্দ্ৰৰ পুত্ৰ ৰোহিতাশ্বে প্ৰশ্ন কৰিছিল।

Verse 4

हरिश्चन्द्रे गते स्वर्गं रोहिताश्वे नृपे स्थिते । तीर्थयात्राप्रसंगेन मार्कण्डो मुनिसत्तमः

হৰিশ্চন্দ্ৰ স্বৰ্গলৈ গ’লত আৰু ৰোহিতাশ্ব নৃপতি ৰূপে স্থিত হ’লত, তীৰ্থযাত্ৰাৰ প্ৰসঙ্গত মুনিশ্ৰেষ্ঠ মাৰ্কণ্ড (মাৰ্কণ্ডেয়) তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 5

सरय्वाः संगमे पुण्ये स्नानार्थं समुपस्थितः । तत्र स्नात्वा पितॄन्देवान्संतर्प्य विधिपूर्वकम्

সৰয়ূ নদীৰ পুণ্য সঙ্গমত স্নানাৰ্থে তেওঁ উপস্থিত হ’ল। তাত স্নান কৰি, বিধিপূৰ্বক পিতৃসকল আৰু দেৱতাসকলক তৰ্পণ দি সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 6

प्रविष्टस्तां पुरीं रम्यामयोध्यां सत्यनामिकाम् । रोहिताश्वोऽपि तं श्रुत्वा समायातं मुनीश्वरम् । पदातिः प्रययौ तूर्णं दूरदेशं तु सम्मुखम्

তেওঁ সত্যনামখ্যাত মনোৰম নগৰী অযোধ্যাত প্ৰৱেশ কৰিলে। মুনীশ্বৰ আগমন শুনি ৰোহিতাশ্বও পদব্ৰজে তৎক্ষণাৎ ওলাই গৈ কিছুমান দূৰলৈ সন্মুখত গৈ মুখামুখি সাক্ষাৎ কৰিবলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 7

ततः प्रणम्य तं मूर्ध्ना कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं विनयेन समन्वि तः

তাৰ পাছত তেওঁ মূৰ নোৱাই প্ৰণাম কৰিলে আৰু কৃতাঞ্জলি হৈ থিয় হৈ ৰ’ল। বিনয়ে পৰিপূৰ্ণ হৈ তেওঁ মধুৰ বাক্য ক’লে।

Verse 8

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ भूयः सुस्वागतं मुने । धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं संप्राप्तः परमां गतिम् । यत्ते पादरजोभिर्मे मूर्द्धजा विमलीकृताः

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, আপোনাক স্বাগতম—পুনৰো সুশ্বাগতম, হে মুনে। মই ধন্য, মই পুণ্যৱান; মই পৰম গতি লাভ কৰিলোঁ, কিয়নো আপোনাৰ পদধূলিয়ে মোৰ মূৰৰ কেশ পবিত্ৰ কৰি দিলে।

Verse 9

एवमुक्त्वा गृहीत्वा तं स्वहस्तालंबनं तदा । ययौ तत्र सभास्थानं बृहत्सिंहासनाश्रयम्

এইদৰে কৈ তেতিয়া তেওঁ হাত ধৰি সহায় কৰি লৈ গ’ল আৰু তাত সভাস্থানলৈ আগবাঢ়িল, য’ত বৃহৎ সিংহাসন সজ্জিত আছিল।

Verse 10

सिंहासने निवेश्याथ तं मुनिं पार्थिवोत्तमः । उपविष्टो धरापृष्ठे कृतांजलिपुटः स्थितः

সেই শ্ৰেষ্ঠ ৰজাই মুনিক সিংহাসনত বহুৱাই দিলে। নিজে ভূমিত বহি কৃতাঞ্জলি হৈ আদৰেৰে স্থিত থাকিল।

Verse 11

ततः प्रोवाच मधुरं विनयावनतः स्थितः । निःस्पृहस्यापि विप्रेंद्र कि वाऽगमनकारणम्

তাৰ পাছত তেওঁ বিনয়ে নতশিৰ হৈ থিয় দি মধুৰ বাক্য ক’লে: “হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ! আপুনি নিষ্কাম হ’লেও, আহিবলৈ প্রকৃত কাৰণ কি?”

Verse 12

तद्ब्रवीहि यथातथ्यं करोमि तव सांप्रतम् । अदेयमपि दास्यामि गृहायातस्य ते विभो

সেয়ে, যি দৰে সত্য তি দৰে কওক; মই এতিয়াই আপোনাৰ কথামতে কৰিম। হে মহাবলী! আপুনি মোৰ ঘৰলৈ আহিছে, সেয়ে সাধাৰণতে অদেয় বস্তুও মই দান কৰিম।

Verse 13

मार्कंडेय उवाच । तीर्थयात्राप्रसंगेन वयमत्र समागताः । सरय्वाः संगमे पुण्ये कल्ये यास्याम्यहे पुनः

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: “তীৰ্থযাত্ৰাৰ প্ৰসঙ্গত আমি ইয়াত সমবেত হৈছোঁ। পৰৱৰ্তী শুভ দিনে মই পুনৰ সৰয়ূ নদীৰ পবিত্ৰ সঙ্গমলৈ যাম।”

Verse 14

निःस्पृहैरपि द्रष्टव्या धर्मवन्तो द्विजोत्तमाः । ततः प्रोक्तं पुराण ज्ञैर्ब्राह्मणैः शास्त्रदृष्टिभिः

নিষ্কাম লোকেও ধৰ্মবান দ্বিজোত্তমসকলক বিচাৰি দৰ্শন কৰা উচিত। তাৰ পাছত শাস্ত্ৰদৃষ্টিসম্পন্ন, পুৰাণজ্ঞ ব্ৰাহ্মণসকলে এই কথা ঘোষণা কৰিলে।

Verse 15

धर्मवन्तं नृपं दृष्ट्वा लिंगं स्वायंभुवं तथा । नदीं सागरगां चैव मुच्येत्पापाद्दिनोद्भवात्

ধৰ্মবান ৰজাক দৰ্শন কৰি, তদুপৰি স্বয়ম্ভূ লিঙ্গকো, আৰু সাগৰগামী নদীকো দৰ্শন কৰিলে, মানুহ দিনেদিনে উদ্ভৱ হোৱা পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 16

एवमुक्त्वा ततश्चक्रे पृच्छां स मुनिसत्तमः । तं दृष्ट्वा नृपशार्दूलं पुरःस्थं विनयान्वितम्

এইদৰে কৈ, সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠে তেতিয়া তেওঁক প্ৰশ্ন কৰিবলৈ ধৰিলে। বিনয়েৰে ভূষিত, সন্মুখত থিয় হোৱা ৰাজসিংহক দেখি।

Verse 17

कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफलं श्रुतम् । कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं धनम्

“তোমাৰ বেদসমূহ ফলৱন্ত নে? তোমাৰ শ্ৰৱণ-অধ্যয়ন ফলৱন্ত নে? তোমাৰ গৃহস্থধৰ্ম আৰু পত্নী ফলৱন্ত নে? তোমাৰ ধন ফলৱন্ত নে?”

Verse 18

रोहिताश्व उवाच । कथं स्युः सफला वेदाः कथं स्यात्सफलं श्रुतम् । कथं स्युः सफला दाराः कथं स्यात्सफलं धनम्

ৰোহিতাশ্ব ক’লে: “বেদ কেনেকৈ ফলৱন্ত হয়? শ্ৰুত-অধ্যয়ন কেনেকৈ ফলৱন্ত হয়? গৃহস্থধৰ্ম কেনেকৈ ফলৱন্ত হয়? ধন কেনেকৈ ফলৱন্ত হয়?”

Verse 19

मार्कंडेय उवाच । अग्निहोत्रफला वेदाः शीलवृत्तफलं श्रुतम् । रतिपुत्रफला दारा दत्तभुक्तफलं धनम्

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: “অগ্নিহোত্ৰত পৰিণতি পালে বেদ ফলৱন্ত হয়; শীল আৰু সদাচাৰত পৰিণতি পালে শ্ৰুত-বিদ্যা ফলৱন্ত হয়। প্ৰেম আৰু সুসন্তানত গৃহস্থজীৱন ফলৱন্ত হয়; ধৰ্মমতে ভোগ আৰু দান কৰিলে ধন ফলৱন্ত হয়।”

Verse 20

एवं ज्ञात्वा महाराज नान्यथा कर्तुमर्हसि

এইদৰে জানি, হে মহাৰাজ, তুমি ইয়াৰ বিপৰীত আচৰণ কৰা উচিত নহয়।

Verse 21

चत्वार्येतानि कृत्यानि मयोक्तानि च तानि ते । यथा तानि प्रकृत्यानि लोकद्वयमभीप्सता

এই চাৰিটা কৰ্তব্য মই তোমাক কৈছোঁ; যি ব্যক্তি ইহলোক আৰু পৰলোক—দুয়ো জগতৰ মঙ্গল কামনা কৰে, সি এইবোৰক নিজৰ স্বভাৱসদৃশে আচৰণত স্থাপন কৰিব।

Verse 22

एवमुक्त्वा ततश्चक्रे कथाश्चित्राश्च तत्पुरः । राजर्षीणां पुराणानां देवर्षीणां विशेषतः

এইদৰে কৈ তেওঁ তাত তেওঁলোকৰ সন্মুখত বহু আশ্চৰ্য কাহিনী বৰ্ণনা কৰিলে—ৰাজর্ষিসকলৰ পুৰাতন উপাখ্যানসমূহ, আৰু বিশেষকৈ দেবর্ষিসকলৰ বিষয়ে।

Verse 23

ततः कथावसाने च कस्मिंश्चिद्द्विजसत्तमाः । पप्रच्छ तं मुनिश्रेष्ठं रोहिताश्वो महीपतिः

তাৰপিছত কাহিনী সমাপ্ত হোৱাত, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, ভূমিপতি ৰজা ৰোহিতাশ্বই সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 24

भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि श्राद्धकल्पमहं यतः । दृश्यंते बहवो भेदा द्विजानां श्राद्धकर्मणि

হে ভগৱন, মই শ্ৰাদ্ধৰ বিধি শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ; কিয়নো দ্বিজসকলৰ শ্ৰাদ্ধকৰ্মত বহু প্ৰকাৰ ভেদ দেখা যায়।

Verse 25

मार्कंडेय उवाच । सत्यमेतन्महाभाग यत्पृष्टोऽस्मि नृपोत्तम । श्राद्धस्य बहवो भेदाः शाखाभेदैर्व्यवस्थिताः

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে মহাভাগ, হে নৃপোত্তম, তুমি মোক এই প্ৰশ্ন কৰাটো নিশ্চয় সত্যসঙ্গত; কিয়নো শ্ৰাদ্ধৰ বহু ভেদ আছে, যি বেদীয় শাখাসমূহৰ ভেদ অনুসাৰে স্থিৰ কৰা হৈছে।

Verse 26

तस्मात्ते निर्णयं वच्मि भर्तृयज्ञेन यत्पुरा । आनर्त्ताधिपतेः प्रोक्तं सम्यक्छ्राद्धस्य लक्षणम्

সেয়ে মই তোমাক স্থিৰ সিদ্ধান্ত ক’ম—যথাবিধ শ্ৰাদ্ধৰ লক্ষণসমূহ—যি পূৰ্বতে ভর্তৃযজ্ঞই আনর্তৰ অধিপতিক সম্যকভাৱে উপদেশ দিছিল।

Verse 27

भर्तृयज्ञं सुखासीनं निजाश्रमपदे नृपः । आनर्ताधिपतिर्गत्वा प्रणिपत्य ततोऽब्रवीत्

ৰাজা, আনর্তৰ অধিপতি, নিজ আশ্ৰমস্থানে সুখাসীন ভর্তৃযজ্ঞৰ ওচৰলৈ গৈ প্ৰণিপাত কৰি তাৰ পাছত ক’লে।

Verse 28

आनर्त उवाच । सांप्रतं वद मे ब्रह्मञ्छ्राद्धकल्पं पित्रीप्सितम् । येन मे तुष्टिमायांति पितरः श्राद्धतर्पिताः

আনর্ত ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ! এতিয়া মোক পিতৃসকলৰ ইচ্ছিত শ্ৰাদ্ধ-কল্প, অৰ্থাৎ শ্ৰাদ্ধৰ বিধি কওক; যাৰ দ্বাৰা শ্ৰাদ্ধ-তৰ্পণে তৃপ্ত হোৱা মোৰ পিতৃসকল সন্তোষ লাভ কৰে।

Verse 29

कः कालो विहितः श्राद्धे कानि द्रव्याणि मे वद । श्राद्धार्हाणि तथान्यानि मेध्यानि द्वि जसत्तम । यानि योज्यानि वांछद्भिः पितृणां तृप्तिमुत्तमाम्

শ্ৰাদ্ধত কোন সময় বিধিত? মোক কওক কোন কোন দ্ৰব্য ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে—শ্ৰাদ্ধাৰ্হ আৰু অন্যান্য মেধ্য (পবিত্ৰ) বস্তু, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ—যাৰ দ্বাৰা ইচ্ছুকসকলে পিতৃসকলৰ উত্তম তৃপ্তি লাভ কৰে।

Verse 30

कीदृशा ब्राह्मणा ब्रह्मञ्छ्राद्धार्हाः परिकीर्तिताः । कीदृशा वर्जनीयाश्च सर्वं मे विस्तराद्वद

হে ব্ৰাহ্মণ! শ্ৰাদ্ধ গ্ৰহণৰ যোগ্য ব্ৰাহ্মণ কিদৰে বৰ্ণিত? আৰু কিদৰে ব্ৰাহ্মণ বর্জনীয়? এই সকলো কথা মোক বিস্তাৰে কওক।

Verse 31

भर्तृयज्ञ उवाच । अहं ते कीर्तयिष्यामि श्राद्धकल्पमनुत्तमम् । यं श्रुत्वाऽपि महाराज लभेच्छ्राद्धफलं नरः

ভৰ্তৃযজ্ঞ ক’লে: মই তোমাক শ্ৰাদ্ধৰ অনুত্তম বিধি কীৰ্তন কৰিম; হে মহাৰাজ, কেৱল ই শুনিলেও মানুহে শ্ৰাদ্ধৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 32

श्राद्धमिदुक्षयेऽवश्यं सदा कार्यं विपश्चिता । यदि ज्येष्ठतमः सर्गः सन्तानं च तथा नृप

চন্দ্ৰক্ষয়, অৰ্থাৎ অমাৱস্যাত, জ্ঞানীলোকে সদায় নিশ্চয় শ্ৰাদ্ধ কৰিব লাগে। হে নৃপ, ই বংশ আৰু সন্তানৰ বাবেও সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বিধান।

Verse 33

शीतार्ता यद्वदिच्छंति वह्निं प्रावरणानि च । पितरस्तद्वदिच्छंति क्षुत्सामाश्चन्द्रसंक्षयम्

যেনেকৈ শীতত কাতৰ লোকসকলে অগ্নি আৰু আৱৰণ বিচাৰে, তেনেকৈ ক্ষুধা আৰু ক্লান্তিত ক্ষীণ পিতৃসকলে চন্দ্ৰৰ অন্ধকাৰ, অৰ্থাৎ অমাৱস্যাৰ সময় কামনা কৰে।

Verse 34

दरिद्रोपहता यद्वद्धनं वांछंति मानवाः । पितरस्तद्वदिच्छंति क्षुत्क्षामाश्चन्द्रसं क्षयम्

যেনেকৈ দাৰিদ্ৰ্যত আঘাতপ্ৰাপ্ত মানুহে ধন কামনা কৰে, তেনেকৈ ক্ষুধা আৰু অভাৱত ক্ষীণ পিতৃসকলে চন্দ্ৰক্ষয়, অৰ্থাৎ অমাৱস্যাৰ অৱসৰ কামনা কৰে।

Verse 35

यथा वृष्टिं प्रवांछन्ति कर्षुकाः सस्यवृद्धये । तथात्मप्रीतये तेऽपि प्रवांछन्तींदुसंक्षयम्

যেনেকৈ কৃষকে শস্যবৃদ্ধিৰ বাবে বৰষুণ কামনা কৰে, তেনেকৈ আত্মতৃপ্তিৰ বাবে পিতৃসকলেও ইন্দুৰ সংক্ষয়, অৰ্থাৎ অমাৱস্যাৰ সময় কামনা কৰে।

Verse 36

यथोषश्चक्रवाक्यश्च वांछन्ति रवि दर्शनम् । पितरस्तद्वदिच्छंति श्राद्धं दर्शसमुद्भवम्

যেনেকৈ উষা আৰু চক্ৰৱাক পক্ষী সূৰ্যদৰ্শনৰ বাবে আকুল হয়, তেনেকৈ পিতৃগণো দৰ্শা (অমাৱস্যা) সংযুক্ত শ্ৰাদ্ধৰ কামনা কৰে।

Verse 37

जलेनापि च यः श्राद्धं शाकेनापि करोति वाः । दर्शस्य पितरस्तृप्तिं यांति पापं प्रण श्यति

যদি কোনোবাই দৰ্শা (অমাৱস্যা) দিনা কেৱল পানীৰে, বা সৰল শাক-পাতৰে শ্ৰাদ্ধ কৰে, তেন্তে পিতৃগণ তৃপ্তি লাভ কৰে আৰু পাপ নাশ হয়।

Verse 38

अमावास्यादिने प्राप्ते गृहद्वारं समाश्रिता । वायुभूताः प्रवांछन्ति श्राद्धं पितृगणा नृणाम् । यावदस्तमयं भानोः क्षुत्पिपासास माकुलाः

অমাৱস্যাৰ দিন আহিলে, বায়ুৰ দৰে সূক্ষ্ম পিতৃগণ মানুহৰ ঘৰৰ দুৱাৰত অৱস্থান কৰে, শ্ৰাদ্ধৰ আকাঙ্ক্ষাৰে; আৰু সূৰ্য অস্ত যোৱা পৰ্যন্ত ক্ষুধা-পিপাসাত ব্যাকুল হৈ থাকে।

Verse 39

ततश्चास्तं गते भानौ निराशा दुःखसंयुताः । निःश्वस्य सुचिरं यांति गर्हयंति स्ववंशजम्

তাৰ পাছত সূৰ্য অস্ত গ’লে, তেওঁলোক নিৰাশ আৰু দুঃখভাৰে ভাৰাক্ৰান্ত হৈ গুচি যায়; দীঘল নিশ্বাস পেলাই দূৰলৈ যায় আৰু ব্যৰ্থ কৰা নিজৰ বংশজক নিন্দা কৰে।

Verse 40

आनर्त उवाच । किमर्थं क्रियते श्राद्धममावास्यादिने द्विज । विशेषेण ममाचक्ष्य विस्तरेण यथातथम्

আনর্ত ক’লে: হে দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ), অমাৱস্যাৰ দিন শ্ৰাদ্ধ কিয় কৰা হয়? বিশেষকৈ মোক কোৱা—বিস্তাৰে আৰু যথাক্ৰমে।

Verse 41

मृताश्च पुरुषा विप्र स्वकर्मजनितां गतिम् । गच्छन्ति ते कथं तस्य सुतस्याश्रयमाययुः

হে বিপ্ৰ! মৃত পুৰুষসকলে নিজৰ কৰ্মে জনিত গতি লাভ কৰে; তেন্তে তেওঁলোকে সেই পুত্ৰৰ আশ্ৰয় (তেওঁৰ কৰা শ্ৰাদ্ধাদি কৰ্মৰ দ্বাৰা) কেনেকৈ লাভ কৰে?

Verse 42

एष नः संशयो विप्र सुमहान्हृदि संस्थितः

হে বিপ্ৰ! এই অতি মহান সংশয় আমাৰ হৃদয়ত উঠি স্থিৰ হৈ আছে।

Verse 43

भर्तृयज्ञ उवाच । सत्यमेतन्महाभाग यत्त्वया व्याहृतं वचः । स्वकर्मार्हां गतिं यांति मृताः सर्वत्र मानवाः

ভৰ্তৃযজ্ঞ ক’লে: হে মহাভাগ! তুমি যি বাক্য উচ্চাৰণ কৰিলা সেয়া সত্য; সৰ্বত্ৰ মানুহে মৃত্যুৰ পিছত নিজৰ কৰ্মৰ যোগ্য গতি লাভ কৰে।

Verse 44

परं यथा समायांति वंशजस्याश्रयं प्रति । तथा तेऽहं प्रव क्ष्यामि न तथा संशयो भवेत्

কিন্তু তেওঁলোকে কেনেকৈ বংশজৰ আশ্ৰয়লৈ আহে—সেয়া মই তোমাক বুজাম, যাতে কোনো সংশয় নাথাকে।

Verse 45

मृता यांति तथा राजन्येऽत्र केचिन्महीतले । ते जायंते न मर्त्येऽत्र यावद्वंशस्य संस्थितिः

হে ৰাজন! এই পৃথিৱীত কিছুমান মৃত লোক সেই অৱস্থালৈ যায়; আৰু যেতিয়ালৈকে তেওঁলোকৰ বংশ স্থিৰ থাকে, তেতিয়ালৈকে তেওঁলোকে ইয়াত মর্ত্যলোকত পুনৰ জন্ম নলয়।

Verse 46

परं शुभात्मका ये च ते तिष्ठंति सुरालये । पापात्मानो नरा ये च वैवस्वतनिवासिनः

আৰু যিসকল পৰম শুভ স্বভাৱৰ, তেওঁলোকে দেৱালয়ত বাস কৰে; কিন্তু পাপাত্মা নৰসকল বৈৱস্বত (যম)ৰ লোকত নিবাসী হয়।

Verse 47

अन्यदेहं समाश्रित्य भुंजानाः कर्मणः फलम् । शुभं वा यदि वा पापं स्वयं विहितमात्मनः

অন্য দেহ আশ্ৰয় কৰি তেওঁলোকে নিজৰ কৰ্মৰ ফল ভোগ কৰে—শুভ হওক বা পাপ—যি কৰ্ম তেওঁলোকে নিজেই সম্পাদন কৰিছে।

Verse 48

यमलोके स्थितानां हि स्वर्गस्थानामपि क्षुधा । पिपासा च तथा राजंस्तेषां संजायतेऽधिका

যমলোকত থকা লোকসকলৰ—আৰু স্বৰ্গত অৱস্থিতসকলৰো—ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণা জন্মে; হে ৰাজন, সেয়া তেওঁলোকৰ বাবে অধিক তীব্ৰ হয়।

Verse 49

यावन्नरत्रयं राजन्मातृतः पितृतस्तथा । तेषां च परतो ये च ते स्वकर्म शुभाशुभम् । भुंजते क्षुत्पिपासा च न तेषां जायते क्व् चित्

হে ৰাজন, মাতৃপক্ষত আৰু পিতৃপক্ষত ‘তিনজন ব্যক্তি’ যিমানদিন থাকে, আৰু তেওঁলোকৰ পৰৱৰ্তীসকলেও, নিজৰ কৰ্মৰ শুভ-অশুভ ফল ভোগ কৰে; আৰু তেওঁলোকৰ ক’তাও ক্ষুধা-তৃষ্ণা জন্মে নাহে।

Verse 50

तत्रापि पतनं तस्मात्स्थानाद्भवति भूमिप । वंशोच्छेदान्पुनः सर्वे निपतंति महीतले । त्रुटद्रज्जुनिबद्धं हि भांडं यद्वन्निराश्रयम्

হে ভূমিপাল, সেই অৱস্থাৰ পৰাও সেই স্থানৰ পৰা পতন ঘটে। বংশোচ্ছেদ হ’লে সকলেই পুনৰ পৃথিৱীত পতিত হয়—যেন ছিঙি যোৱা ৰজ্জুত বাঁধা পাত্ৰ আশ্ৰয়হীন হৈ পৰে।

Verse 51

एतस्मात्कारणाद्यत्नः सन्तानाय विचक्षणैः । प्रकर्तव्यो मनुष्येंद्र वंशस्य स्थितये सदा

এই কাৰণতে, হে মনুষ্যেন্দ্ৰ, বিচক্ষণসকলে সদায় সন্ততি লাভৰ বাবে যত্ন কৰিব লাগে, যাতে বংশৰ স্থিতি সদা অটুট থাকে।

Verse 52

अपि द्वादशधा राजन्नौरसादिसमु द्भवाः । तेषामेकतमोऽप्यत्र न दैवाज्जायते सुतः

হে ৰাজন, পুত্ৰসকলক ঔৰস আদি কৰি বাৰটা প্ৰকাৰত কোৱা হয় যদিও, ইয়াত তেওঁলোকৰ মাজৰ এজনো কেৱল দেৱ-ভাগ্য (দৈৱ) বশত জন্ম নলয়।

Verse 53

पितॄणां गुप्तये तेन स्थाप्योऽश्वत्थः समाधिना । पुत्रवत्परिपाल्यश्च निर्विशेषं नराधिप

সেয়ে পিতৃসকলৰ ৰক্ষা-কল্যাণৰ বাবে একাগ্ৰ সমাধি-চিত্তে অশ্বত্থ (পিপল) স্থাপন কৰিব লাগে; আৰু হে নৰাধিপ, তাক পুত্ৰৰ দৰে নিৰ্বিশেষে পালন কৰিব লাগে।

Verse 54

यावत्संधारयेद्भूमिस्तमश्वत्थं नराधिप । कृतोद्वाहं समं शम्या तावद्वंशोऽपि तिष्ठति

হে নৰাধিপ, যিমান দিন ধৰণীয়ে সেই অশ্বত্থক ধাৰণ কৰে, সিমান দিন বংশো স্থিৰ থাকে—শম্যা দণ্ডৰ দৰে দৃঢ়, যেন বিধিমতে বিবাহ-সংস্কাৰে সুপ্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 55

अश्वत्थजनका मर्त्या निपत्य जगती तले । पापामुक्ताः समायांति योनिं श्रेष्ठां शुभान्विताः

যিসকল মৰ্ত্যই ধৰণীত অশ্বত্থ স্থাপন কৰি তাৰ ‘জনক’ হয়, তেওঁলোকে পাপমুক্ত হৈ শুভগুণে সংযুক্ত শ্ৰেষ্ঠ যোনি লাভ কৰে।

Verse 56

एतस्मात्कारणादन्नं नित्यं देयं तथोदकम् । समुद्दिश्य पितॄन्राजन्यतस्ते तन्मयाः स्मृताः

এই কাৰণতে নিত্য অন্ন দান কৰিব লাগে আৰু তদ্ৰূপ জলও; পিতৃসকলক উদ্দেশ্য কৰি, হে ৰাজন, কিয়নো তেওঁলোক সেই অৰ্ঘ্য-অৰ্পণতেই পোষিত বুলি স্মৃত।

Verse 57

अदत्त्वा सलिलं सस्यं पितॄणां यो नराधिप । स्वयमश्नाति वा तोयं पिवेत्स स्यात्पितृद्रुहः । स्वर्गेऽपि च न ते तोयं लभंते नान्नमेव च

হে নৰাধিপ, পিতৃসকলক আগতে জল আৰু অন্ন নেদি নিজে খায় বা পানী পান কৰে যি, সি পিতৃদ্ৰোহী হয়। স্বৰ্গতো তেওঁলোকে ন জল পায়, ন অন্ন।

Verse 58

न दत्तं वंशजैर्मर्त्यैश्चेद्व्यथां यांति दारुणाम् । क्षुत्पिपासासमुद्भूतां तस्मात्संतर्पयेत्पितॄन्

যদি মর্ত্য বংশধৰসকলে দান-অৰ্পণ নকৰে, তেন্তে পিতৃসকল ক্ষুধা-পিপাসাজনিত ভয়ংকৰ ব্যথালৈ পতিত হয়; সেয়ে পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰি সন্তুষ্ট কৰিব লাগে।

Verse 59

नित्यं शक्त्या नरो राजन्पयोऽन्नैश्च पृथग्विधैः । तथान्यैर्वस्त्रनैवेद्यैः पुष्पगन्धानुलेपनैः

হে ৰাজন, নৰে নিজৰ শক্তি অনুসাৰে নিত্য দুগ্ধ আৰু নানা বিধ অন্নে, আৰু আন বস্তু—বস্ত্ৰ, নৈবেদ্য, পুষ্প, সুগন্ধি আৰু অনুলেপনে—পিতৃসকলক সন্মান কৰিব লাগে।

Verse 60

पितृमेधादिभिः पुण्यैः श्राद्धैरुच्चावचैरपि । तर्पितास्ते प्रयच्छंति कामानिष्टान्हृदि स्थितान् । त्रिवर्गं च महाराज पितरः श्राद्धतर्पिताः

পিতৃমেধ আদি পুণ্যকর্ম আৰু নানাবিধ (সৰল বা বিস্তৃত) শ্রাদ্ধে পিতৃসকল তৃপ্ত হলে, তেওঁলোকে হৃদয়স্থিত ইষ্ট কামনা দান কৰে। হে মহাৰাজ, শ্রাদ্ধে সন্তুষ্ট পিতৃসকল ত্ৰিবৰ্গো প্ৰদান কৰে।

Verse 61

तर्पयंति न ये पापाः स्वपितॄन्नित्यशो नृप । पशवस्ते सदा ज्ञेया द्विपदाः शृंगवर्जिताः

হে নৃপ! যিসকল পাপী লোকে নিত্য নিজৰ পিতৃগণক তৰ্পণ কৰি তৃপ্ত নকৰে, তেওঁলোকক সদায় পশু বুলি জানিবা—দুইপদ, শিংবিহীন।

Verse 215

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धावश्यकताकारणवर्णनंनाम पञ्चदशोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ অন্তৰ্গত, ষষ্ঠ গ্ৰন্থ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত, শ্ৰাদ্ধ-কল্প অংশত ‘শ্ৰাদ্ধৰ আৱশ্যকতাৰ কাৰণবৰ্ণন’ নামৰ দুইশ পঞ্চদশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।