Adhyaya 203
অধ্যায় ২০৩ত নাগৰ দ্বিজৰ সমাজ-সম্মুখত শুদ্ধি (প্ৰমাণীকৰণ) লাভৰ বিধি বৰ্ণিত। আনর্ত সোধে—শুদ্ধিৰ বাবে অহা নাগৰ ব্যক্তি নাগৰসকলৰ আগত থিয় হৈ কেনেকৈ স্বীকৃত শুদ্ধি পায়? গ্ৰন্থ অনুসাৰে এজন নিৰপেক্ষ মধ্যস্থ নিযুক্ত হ’ব; তেওঁ মাতৃ-পিতৃ, গোত্ৰ, প্ৰৱৰ আদি সোধি, পিতৃপক্ষত পিতা–পিতামহ–প্ৰপিতামহলৈকে আৰু মাতৃপক্ষতো তেনেদৰে বহু প্ৰজন্মলৈকে বংশানুক্ৰম সূক্ষ্মভাৱে অনুসন্ধান কৰিব। শুদ্ধিকৰ্মত নিয়োজিত ব্ৰাহ্মণসকলে সাৱধানতাৰে শাখা-আগম আৰু মূলবংশ নিৰ্ণয় কৰিব; বটবৃক্ষৰ বিস্তৃত মূলৰ দৰে এই মূলবংশক আধাৰ বুলি উপমা দিয়া হৈছে। বংশ নিৰ্ধাৰণৰ পাছত সভাত সিন্দুৰ-তিলক আৰু মন্ত্রোচ্চাৰে (চতুষ্পাদ মন্ত্রৰ উল্লেখসহ) শুদ্ধিদান হয়। মধ্যস্থে আনুষ্ঠানিক ঘোষণা কৰে; সমাজে সংকেতস্বৰূপে তিনিবাৰ কৰতালি/তাড়ন কৰে; শুদ্ধ ব্যক্তি সাধাৰণ সামাজিক-যাজ্ঞিক অধিকাৰ লাভ কৰে। তাৰ পাছত তেওঁ অগ্নিত শৰণ লৈ অগ্নিক তৃপ্ত কৰে, পঞ্চমুখ মন্ত্রে পূৰ্ণাহুতি দিয়ে আৰু সামৰ্থ্য অনুসাৰে অন্নসহ দক্ষিণা প্ৰদান কৰে। শেষত সতৰ্কবাণী—যদি মূলবংশ-আধাৰিত শুদ্ধি স্থাপন নহয় তেন্তে নিষেধ আৰোপ কৰিব লাগে; অশুদ্ধ পুৰোহিতে কৰা শ্ৰাদ্ধাদি নিষ্ফল—স্থান আৰু কুলপৰম্পৰাৰ শুদ্ধিয়েই এই কঠোৰ বিধিৰ লক্ষ্য।
Shlokas
Verse 1
आनर्त उवाच । एवं शुद्ध्यर्थमायातो नागराणां पुरः स्थितः । नागरः शुद्धिमाप्रोति यथा तन्मे वद द्विजः
আনর্ত ক’লে: এইদৰে শুদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে আহি নাগৰসকলৰ সন্মুখত থিয় হৈছোঁ। হে দ্বিজ ব্ৰাহ্মণ, নাগৰে কেনেকৈ শুদ্ধি লাভ কৰে—সেয়া মোক কওক।
Verse 2
एवं मध्यस्थवचनात्समुदाये स्थिरे सति । स प्रष्टव्यः पितुर्माता कतमा ते वदस्व नः
এইদৰে নিৰপেক্ষ মধ্যস্থৰ বাক্য অনুসৰি, সভা স্থিৰ আৰু সুস্থিৰ হ’লে তাক সুধিব লাগে— ‘তোমাৰ পিতা-মাতা কোন? আমাক কোৱা।’
Verse 3
किं गोत्रः कतमस्तस्याः पिता किंप्रवरः स्मृतः । एवं तस्यान्वयं ज्ञात्वा गोत्रप्रवरसंयुतम्
‘তাইৰ গোত্ৰ কি? তাইৰ পিতা কোন বুলি গণ্য? তাইৰ প্ৰৱৰ কোনটো স্মৰণীয়?’—এইদৰে গোত্ৰ-প্ৰৱৰসহ তাইৰ বংশধাৰা নিশ্চিত কৰি, শুদ্ধিকৰ্ম সঠিকভাবে পৰীক্ষিত পিতৃ-পৰম্পৰাৰ আধাৰত আগবঢ়াব লাগে।
Verse 4
प्रष्टव्या च ततो माता तस्याश्चापि च या भवेत् । जननी चापि प्रष्टव्या तस्याश्चापि च या भवेत्
তাৰ পাছত তাইৰ মাতাক সুধিব লাগে, আৰু যি তাইৰ মাতৃৰো মাতা, তাকো। তেনেদৰে মাতৃ-পক্ষৰ পূৰ্বজাকো সুধিব লাগে, আৰু যি তাইৰ মাতৃৰো মাতা, তাকো—এইদৰে মাতৃ-বংশ সতর্কভাৱে পৰীক্ষা কৰিব লাগে।
Verse 5
ज्ञातव्या सापि यत्नेन ब्राह्मणैः शुद्धि कर्मणि
শুদ্ধিকৰ্ম সম্পাদনৰ সময়ত ব্ৰাহ্মণসকলে তাইকো যত্নসহকাৰে পৰীক্ষা কৰি নিশ্চিতভাৱে জানিব লাগে।
Verse 6
पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । शोधनीयाः प्रयत्नेन त्रयश्चैतेऽपि तस्य च
পিতা, পিতামহ আৰু প্ৰপিতামহ—এই তিনিও তাৰ ক্ষেত্ৰত যত্নসহকাৰে পৰীক্ষা কৰি শোধনীয়।
Verse 7
तथा पितामहीपक्षे त्रय एते द्विजोत्तमाः । मातामहस्ततस्तस्य पिता तस्यापि यः पिता
তথাপি পিতামহী-পক্ষত, হে দ্বিজোত্তম, এই তিনজন গণ্য: মাতামহ, তাৰ পিতা, আৰু সেইজনৰ পিতাৰো পিতা।
Verse 8
माता मातामही चैव तथैवान्या प्रपूर्विका । पितामह्याश्च या माता सापि शोध्या सभर्तृका
মাতা, মাতামহী, আৰু তদুপৰি পূৰ্বতৰা পুৰ্বিকা; আৰু পিতামহীৰ যি মাতা, সেয়াও স্বামীৰ সৈতে শোধনীয়।
Verse 9
एवं शाखाऽगमं ज्ञात्वा तस्य सर्वं यथाक्रमम् । मूलवंशादधिष्ठानं न्यग्रोधस्येव सर्वतः
এইদৰে সেই কুলৰ শাখা-প্ৰশাখা বংশধাৰা যথাক্ৰমে জানি, তাক মূল-বংশৰ আধাৰত স্থাপন কৰিব লাগে—যেনেকৈ বটবৃক্ষৰ আশ্ৰয় মূলৰ পৰা চাৰিওফালে বিস্তৃত হয়।
Verse 10
ततः शुद्धिः प्रदातव्या सिन्दूरति लकेन तु । चातुश्चरणमंत्रैश्च दत्त्वाशीर्वचनं क्रमात्
তাৰ পাছত সিন্দূৰ-চিহ্নযুক্ত বিধানে শুদ্ধি দান কৰিব লাগে; আৰু চাৰিপদী মন্ত্রেৰে ক্ৰমে আশীৰ্বাদ-বচন দিয়া উচিত।
Verse 11
ततो वाच्यं नृपश्रेष्ठ मध्यस्थेन तदग्रतः । दत्त्वा तालत्रयं राजञ्छुद्धोऽयं नागरो द्विजः । सामान्यपदयोग्यश्च संजातः सांप्रतं द्विजः
তাৰ পাছত, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, মধ্যস্থজনে আপোনাৰ সন্মুখত ঘোষণা কৰিব: “হে ৰাজন, ত্ৰি-তাল দান কৰি এই নাগৰ ব্ৰাহ্মণ শুদ্ধ হ’ল; আৰু এতিয়া ই দ্বিজৰ সাধাৰণ পদ-মৰ্যাদাৰ যোগ্য হ’ল।”
Verse 12
ततोऽग्निशरणं गत्वा संतर्प्य च हुताशनम् । पञ्चवक्त्रेण मंत्रेण दत्त्वा पूर्णाहुतिं ततः । विप्रेभ्यो दक्षिणां दद्यात्स्वशक्त्या भोजनान्विताम्
তাৰ পাছত অগ্নিশৰণলৈ গৈ পবিত্ৰ হুতাশনক সন্তৰ্পণ কৰি, পঞ্চবক্ত্ৰ মন্ত্রেৰে পূৰ্ণাহুতি অৰ্পণ কৰিব। তাৰ পিছত নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে ভোজনসহ ব্ৰাহ্মণসকলক দক্ষিণা দান কৰিব।
Verse 13
सिन्दूरतिलके जाते ब्रह्माग्रे द्विजवाक्यतः । पितॄणां जायते तुष्टिर्वंशो नोऽद्य प्रतिष्ठि तः
যেতিয়া ব্ৰহ্মাৰ সন্মুখত দ্বিজসকলৰ বাক্য অনুসাৰে সিন্দূৰৰ তিলক দিয়া হয়, তেতিয়া পিতৃসকল সন্তুষ্ট হয় আৰু আজি আমাৰ বংশ দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হয়।
Verse 14
यस्य नो जायते शुद्धिः शाखाभिर्मूलवंशगा । निग्रहस्तस्य कर्तव्यो द्विजार्हो द्विजसत्तमैः
যদি কোনো ব্যক্তিৰ শুদ্ধি মূলবংশলৈ যোৱা শাখাসমূহৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত নহয়, তেন্তে দ্বিজসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠসকলে ব্ৰাহ্মণিক যোগ্যতাৰ বিধি অনুসাৰে তাৰ ওপৰত উপযুক্ত নিয়ন্ত্ৰণ আৰোপ কৰিব।
Verse 15
यथा नान्यो हि जायेत शुद्धि स्तस्य प्रकल्पिता । एवं संशोधितो विप्रः श्राद्धार्हो जायते ततः
যাতে আন কোনো সন্দেহ নুঠে, তাৰ বাবে শুদ্ধিৰ বিধান যথাযথভাৱে নিৰ্ধাৰিত কৰা হৈছে। এইদৰে সংশোধিত ব্ৰাহ্মণ তেতিয়া শ্ৰাদ্ধ-কর্মৰ বাবে যোগ্য হয়।
Verse 16
अपि चाष्टकुलोत्पन्नः सामान्यः किं पुनर्हि यः । अशुद्धेन तु विप्रेण यः श्राद्धा द्यं करोति हि । तस्य भस्महुतं यद्वत्सर्वं तज्जायते वृथा
আঠ কুলৰ উচ্চ বংশত জন্ম হোৱা হলেও—অন্য ক্ষেত্ৰত তেন্তে আৰু কি কথা—যদি অশুদ্ধ ব্ৰাহ্মণে শ্ৰাদ্ধ আদি কর্ম কৰে, তেন্তে সেয়া সকলো ভস্মত হোম দিয়া দৰে নিষ্ফল হয়।
Verse 17
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शोध्योऽयं नागरो द्विजः । स्वस्थानस्य विशुद्ध्यर्थं तथैव स्वकु लस्य च
সেইকাৰণে, নিজৰ স্থান আৰু নিজৰ বংশৰ পৱিত্ৰতাৰ বাবে, এই নাগৰ ব্ৰাহ্মণক সৰ্বতোপ্ৰকাৰে শুদ্ধ কৰা উচিত।
Verse 203
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नागरविशुद्धिप्रकारवर्णनंनाम त्र्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীস্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশি হাজাৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাত ষষ্ঠ নাগৰ খণ্ডৰ হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰ মাহাত্ম্যত 'নাগৰ বিশুদ্দীকৰণৰ পদ্ধতি বৰ্ণনা' নামৰ দুশ তিনিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।