Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

तथा पुरुषसूक्तं च मधुब्राह्मणमेव च । अध्वर्युः कीर्तयेत्तत्र रुद्रान्पंचांगसंयुतान्

Transliteration

tathā puruṣasūktaṃ ca madhubrāhmaṇameva ca | adhvaryuḥ kīrtayettatra rudrānpaṃcāṃgasaṃyutān

Translation

তদ্ৰূপে পুৰুষ-সূক্ত আৰু মধু-ব্ৰাহ্মণো। তাত অধ্বৰ্যু পুৰোহিতে পঞ্চাঙ্গসহ ৰুদ্ৰসমূহ কীৰ্তন কৰিব।

Word by Word

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• पुरुषसूक्तम्: the Puruṣa-sūkta
• पुरुषसूक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक) + सूक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरुषस्य सूक्तम्)

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• मधुब्राह्मणम्: the Madhu-brāhmaṇa
• मधुब्राह्मणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक) + ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मधुनः ब्राह्मणम्)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle, emphasis)

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• अध्वर्युः: the Adhvaryu priest
• अध्वर्युः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्वर्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ऋत्विज्-विशेषः (Yajurvedic priest)

• कीर्तयेत्: should recite/proclaim
• कीर्तयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्तय् (धातु, णिजन्त)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• रुद्रान्: the Rudras
• रुद्रान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• पञ्चाङ्गसंयुतान्: endowed with five parts/limbs
• पञ्चाङ्गसंयुतान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + संयुत (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः (पञ्चाङ्ग = पञ्चान्यङ्गानि यस्य/येन) + संयुत (सम्+युज् भूतकृदन्त) विशेषणम् (रुद्रान्)

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Two priestly roles highlighted: one recites Puruṣasūkta; the Adhvaryu chants Rudras with pañcāṅga supports; a small yajña fire, ladles, and water pots; devotees witness with reverence; a sense of cosmic vastness and protective power.

Characters & Entities

• Puruṣa-sūkta
• Madhu-brāhmaṇa
• Adhvaryu
• Rudra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic wholeness (Puruṣa) and pacification through Rudra-centered recitation are framed as powerful supports for tīrtha merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The recitation instructions belong to the Garttā-tīrtha ritual program in this chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Recite Puruṣa-sūkta and Madhu-brāhmaṇa; the Adhvaryu should chant Rudra texts with a fivefold set of components.