Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5
Devanagari script
विदूरथो नरेन्द्रोऽहं क्षुत्पिपासातिपीडितः । मृगलिप्सुरिह प्राप्तो वने जन्तुविवर्जिते
Transliteration
vidūratho narendro'haṃ kṣutpipāsātipīḍitaḥ | mṛgalipsuriha prāpto vane jantuvivarjite
Translation
“মই বিদূৰথ নৰেন্দ্ৰ; ক্ষুধা-পিপাসাই অতি পীড়িত। মৃগ শিকাৰৰ আশায় মই ইয়ালৈ আহিছোঁ—এই বন জন্তু-জীৱবিহীন।”
Word by Word
विदूरथःVidūratha
विदूरथः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविदूरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; नाम (proper noun)
नरेन्द्रःking of men
नरेन्द्रः:
Karta (Apposition/कर्ता-समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणाम् इन्द्रः)
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
क्षुत्पिपासातिपीडितःseverely afflicted by hunger and thirst
क्षुत्पिपासातिपीडितः:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षुत् (प्रातिपदिक) + पिपासा (प्रातिपदिक) + अति (अव्यय) + पीडित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √पीड्)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; समासः द्वन्द्वपूर्वक-तत्पुरुषः (क्षुत्-पिपासाभ्याम् अति पीडितः)
मृगलिप्सुःdesiring to obtain a deer
मृगलिप्सुः:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootमृग (प्रातिपदिक) + लिप्सु (कृदन्त-प्रातिपदिक, desiderative from √लभ्)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (मृगं लिप्सुः = desiring a deer)
इहhere
इह:
Desha-adhikarana (Place adverbial/देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (here)
प्राप्तःarrived
प्राप्तः:
Kriya (Predicative/क्रिया-भाव)
TypeVerb
Rootप्र (उपसर्ग) + आप्/आप्नोति (धातु)
Formक्त (past participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्तरि (having arrived)
वनेin the forest
वने:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन
जन्तुविवर्जितेdevoid of creatures
जन्तुविवर्जिते:
Adhikarana (Qualifier of locus/अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootजन्तु (प्रातिपदिक) + विवर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √वर्ज्)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (जन्तुभिः विवर्जितम्); विशेषणम् (वने)
Speaker
King Vidūratha
Visual Art Cues
Scene: A solitary king, dusty and fatigued, in a lifeless forest without animals; he declares his name and plight, emphasizing thirst and hunger under a harsh sky.
Characters & Entities
V
VidūrathaF
forest (vana)M
mṛga (game/deer)FAQs
Worldly aims (like hunting) can end in emptiness; the Purāṇa often redirects such pursuits toward sacred purpose and dharmic remedy.
Not yet identified; this is self-introduction within the lead-up to tīrtha-related teaching.
None; it states the king’s condition and motive for entering the forest.