
সূতে এটা তীৰ্থ-উৎপত্তিৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে, য’ত যাজ্ঞবল্ক্যৰ প্ৰসংগসহ মাতৃ-শুদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে এটা লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। পিপ্পলাদে মুখ্য কৰ্তা হৈ শ্রুতি-অধ্যয়ন আৰু যজ্ঞকর্মত নিপুণ ব্ৰাহ্মণসকলক আহ্বান কৰি কয়—তেওঁৰ মাতৃ কংসাৰী দেহত্যাগ কৰিছে; তেওঁৰ স্মৃতিত তেওঁ লিঙ্গৰ অভিষেক-প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে আৰু তেওঁলোকৰ পৰামৰ্শে জনসমক্ষে স্বীকৃতি বিচাৰে। তেওঁ গোবৰ্ধনক নাগৰ সমাজক নিত্য পূজালৈ পথ দেখুৱাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে—নিত্য পূজাই বংশৰ সমৃদ্ধি বৃদ্ধি কৰে, অৱহেলাই অৱনতি আনে—এই সামাজিক-ধাৰ্মিক দাবী স্পষ্ট কৰে। ব্ৰাহ্মণসকলে দেৱতাৰ নাম “কংসাৰীশ্বৰ” বুলি স্থিৰ কৰে। তাৰ পিছত পাঠ-শ্ৰৱণ আৰু দেৱসন্নিধিত ভক্তি-আচৰণৰ ফল বৰ্ণিত হয়—অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশী তিথিত স্নান, নীলৰুদ্ৰ আৰু আন ৰুদ্ৰমন্ত্ৰৰ জপ, আৰু দেৱালয়ত অথৰ্ববেদ পাঠ। ইয়াৰ ফলত মহাপাপ শমন, ৰাজনৈতিক-প্ৰাকৃতিক সংকটত ৰক্ষা, শত্রুনাশ, সময়মতে বৰষুণ, ৰোগ-দুঃখ উপশম আৰু ধৰ্মময় শাসনৰ উদয়—এই ফল পিপ্পলাদৰ আশ্বাস আৰু ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যৰ আধাৰত ঘোষণা কৰা হয়।
Verse 1
सूत उवाच । दृष्ट्वा प्रतिष्ठितं लिंगं याज्ञवल्क्येन धीमता । स्वमातुः शुद्धिहेतोः स तन्नाम्ना लिंगमुत्तमम्
সূতে ক’লে: জ্ঞানী যাজ্ঞৱল্ক্যই মাতৃৰ শুদ্ধিৰ হেতু প্ৰতিষ্ঠা কৰা লিঙ্গটি দেখি, তেওঁ সেই উত্তম লিঙ্গক সেই নামেই চিনিলে আৰু প্ৰখ্যাত কৰিলে।
Verse 3
स्थापयामास विप्रेंद्राः श्रद्धया परया युतः । ततश्चानीय विप्रेंद्रं मध्यगं नागरोद्भवम् । गर्तातीर्थसमुद्भूतमाहिताग्निं प्रयाजिनम् । यथैतन्नगरस्थानं तथा त्वमपि दीक्षितः
হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল, পৰম শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ তেওঁ তাক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে। তাৰপিছত গৰ্তা-তীৰ্থৰ পৰা উদ্ভূত, নাগৰসকলৰ মাজত মধ্যগ, আহিতাগ্নি আৰু যজ্ঞকাৰী এক শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণক আনি কোৱা হ’ল: ‘যেনেকৈ এই নগৰ-আসন, তেনেকৈ তুমিও ইয়াত দীক্ষিত হৈ অধিষ্ঠাতা হওঁ।’
Verse 4
अष्टषष्टिषु गोत्राणां नायकत्वे व्यवस्थितः । तव वाक्येन सर्वाणि गोत्राणि द्विजसत्तम
আঠষষ্ঠি গোত্ৰৰ নায়কত্বত তুমি প্ৰতিষ্ঠিত; হে দ্বিজসত্তম, তোমাৰ বাক্যৰ দ্বাৰাই সকলো গোত্ৰ পথপ্ৰাপ্ত হ’ব।
Verse 5
वर्तयिष्यंति कृत्येषु यावच्चन्द्रार्कतारकाः । गोवर्धन त्वया चिंता कार्या चास्य समुद्भवा
চন্দ্ৰ-সূৰ্য-তাৰকা যিমানদিন থাকে, সিমানদিন তেওঁলোকে কৰ্তব্যকর্মত প্ৰৱৰ্তিত থাকিব। আৰু হে গোবৰ্ধন, ইয়াৰ উদ্ভৱ আৰু বিকাশৰ বিষয়ে চিন্তা কৰি এই ব্যৱস্থাৰ ৰক্ষণ-পালন তুমি কৰিবা।
Verse 6
लिंगस्य पूजनार्थाय प्रेरणीयाश्च नागराः । पूजया तस्य लिंगस्य वृद्धिं यास्यति तेऽन्वयः
নাগৰসকলক লিঙ্গ-পূজনৰ বাবে প্ৰেৰণা দিব লাগে। সেই লিঙ্গৰ পূজাৰে তোমাৰ বংশ বৃদ্ধি আৰু সমৃদ্ধি লাভ কৰিব।
Verse 7
अपूजया विनाशं च यास्यत्यत्र न संशयः । तव वंशोद्भवा ये च पूजयित्वा प्रभक्तितः
পূজা অৱহেলা কৰিলে ইয়াত বিনাশ ঘটে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। কিন্তু তোমাৰ বংশত জন্মা যিসকলে এই লিঙ্গক গভীৰ ভক্তিৰে পূজে, তেওঁলোকে শুভ ফল লাভ কৰিব।
Verse 8
एतल्लिंगं करिष्यंति कृत्यानि विविधानिच । तानि सिद्धिं प्रयास्यंति प्रसादादस्य दीक्षित
দীক্ষিতসকলে এই লিঙ্গৰ সৈতে সম্পৰ্কিত নানা পবিত্ৰ কৃত্য সম্পাদন কৰিব; ইয়াৰ প্ৰসাদে সেই কৃত্যসমূহ সিদ্ধি আৰু সফলতা লাভ কৰিব।
Verse 9
गोवर्धन उवाच । अहमर्चां करिष्यामि लिंगस्यास्य सदा द्विज । भक्तिं च प्रकरिष्यामि हेतोरस्य हेतोरस्य कृते द्विज । पूजार्थं चैव ये चान्ये मम वंशसमुद्रवाः
গোৱর্ধনে ক’লে: হে দ্বিজ, মই সদায় এই লিঙ্গৰ অৰ্চনা কৰিম। আৰু এই উদ্দেশ্যতেই, হে দ্বিজ, মই ভক্তি বিকশিত কৰিম। পূজাৰ বাবে মোৰ বংশৰ আন লোকসকলেও আগবাঢ়িব।
Verse 10
पिप्पलाद उवाच । गोवर्धन द्रुतं विप्रांस्तत्र चानय नागरान् । तेषां मतेन देवस्य नाममात्रं करोम्यहम्
পিপ্পলাদে ক’লে: গোৱর্ধন, সোনকালে তাত বিদ্বান বিপ্ৰসকলক আন আৰু নাগৰসকলকো আন। তেওঁলোকৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি মই দেৱতাৰ নাম স্থাপন কৰিম।
Verse 11
ततश्चानाययामास विप्रांश्चैव विचक्षणान् । श्रुताध्ययनसंपन्नान्यज्ञकर्मपरायणान्
তাৰ পাছত তেওঁ বিচক্ষণ আৰু পণ্ডিত বিপ্ৰসকলক আনিলে—শ্ৰুতি-শাস্ত্ৰৰ শ্ৰৱণ-অধ্যয়নত সম্পন্ন, আৰু যজ্ঞ-কর্মত পৰায়ণ।
Verse 12
तानब्रवीत्प्रणम्योच्चैः पिप्पलादो महामुनिः । मम माता मृता पूर्वं कंसारीति च नामतः
প্ৰণাম কৰি মহামুনি পিপ্পলাদে উচ্চস্বৰে তেওঁলোকক ক’লে: “মোৰ মাতা আগতেই দেহত্যাগ কৰিছে; নামত তেওঁ কংসাৰী।”
Verse 13
तस्या उद्देशतो लिंगं मयैतत्संप्रतिष्ठितम् । युष्मद्वाक्यात्प्रसिद्धिं च प्रयातु द्विजसत्तमाः
“তাঁৰ উদ্দেশে, তাঁকেই সমৰ্পণ কৰি, মই এই লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলোঁ। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, আপোনালোকৰ প্ৰামাণ্য বাক্যৰ দ্বাৰা ই প্ৰসিদ্ধি লাভ কৰক।”
Verse 14
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां यश्चैतत्स्नापयिष्यति । याज्ञवल्क्येश्वरोत्थं च स वै श्रेयो ह्यवाप्स्यति
অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত যি কোনোবাই এই (লিঙ্গ) স্নাপন কৰায়, আৰু যাজ্ঞবল্ক্যেশ্বৰ-সম্বন্ধীয় পবিত্ৰ তত্ত্বকো সন্মান কৰে, সি নিশ্চয়েই পৰম শ্ৰেয় লাভ কৰিব।
Verse 15
सूत उवाच । अथ तैर्ब्राह्मणैः सर्वैस्तस्य नाम प्रतिष्ठितम् । कंसारीश्वर इत्येवं गौरवात्तस्य सन्मु नेः
সূতে ক’লে: তাৰ পাছত সেই সকলো ব্ৰাহ্মণে সেই সন্মানীয় মুনিৰ গৌৰৱৰ বাবে দেৱতাৰ নাম ‘কংসাৰীশ্বৰ’ বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।
Verse 16
एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्ठोऽस्मि द्विजोत्तमाः । कंसारीश्वरसंज्ञस्तु यथा जातस्तु पापहा । स्थापितः पिप्पलादेन स्वयं चैव महात्मना
হে দ্বিজোত্তমসকল! তোমালোকে যি সুধিছিলা, সেই সকলো কথা মই ক’লোঁ—কিদৰে প্ৰভু ‘কংসাৰীশ্বৰ’ নামে পাপহাৰী ৰূপে খ্যাত হ’ল, আৰু মহাত্মা পিপ্পলাদে নিজে কেনেকৈ তেখেতক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।
Verse 17
यश्चैतत्पुण्यमाख्यानं तस्य देवस्य संनिधौ । संपठेच्छृणुयाद्वापि सम्यक्छक्तिसमन्वितः
যি কোনো ব্যক্তি যথাযথ শ্ৰদ্ধা আৰু আধ্যাত্মিক সামৰ্থ্যসহ সেই দেৱতাৰ সন্নিধানত এই পুণ্যময় আখ্যান পাঠ কৰে—অথবা কেৱল শুনেও—সেই সম্পূৰ্ণ পবিত্ৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 18
मनसा चिंतितं पापं परदारकृतं च यत् । तस्य तन्नाशमायाति पिप्पलाद वचो यथा
মনতে চিন্তা কৰা পাপো, আৰু পৰস্ত্ৰী-গমন তথা অন্যৰ বিবাহ ভংগ কৰাৰ পাপো—তাৰ বাবে বিনষ্ট হয়; এইদৰে পিপ্পলাদৰ বচন ঘোষণা কৰে।
Verse 19
यस्तस्य पुरतो भक्त्या नीलरुद्रा न्सदा जपेत् । प्राणरुद्रान्विशेषेण भवरुद्रसमन्वितान्
যি ব্যক্তি তেখেতৰ সন্মুখত ভক্তিসহ সদায় নীল-ৰুদ্ৰসমূহৰ মন্ত্র জপ কৰে—বিশেষকৈ প্ৰাণ-ৰুদ্ৰসমূহক, আৰু ভৱ-ৰুদ্ৰসহ—সেই নিৰ্দিষ্ট ফল লাভ কৰে।
Verse 20
ब्रह्महत्योद्भवं चैव अपि तस्य प्रणश्यति । परचक्रभये जाते ह्यना वृष्टिभये तथा
তাৰ বাবে ব্ৰাহ্মণ-হত্যাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা কলংকো বিনষ্ট হয়। আৰু শত্রু-সেনাৰ ভয় উঠিলে, বা অনাবৃষ্টি অৰ্থাৎ বৰষুণ নোহোৱাৰ ভয় হ’লে, তেতিয়াও এই সাধনাই ৰক্ষা আনে।
Verse 21
अथर्ववेदे साद्यंते पठिते तस्य चाग्रतः । शत्रुर्विलयमभ्येति वृष्टिः सञ्जायते द्रुतम्
যেতিয়া তেওঁৰ সন্মুখত অথৰ্ববেদৰ ৰক্ষাকৰ বিধি যথাবিধি পাঠ কৰা হয়, তেতিয়া শত্রু লয় পায় আৰু শীঘ্ৰে বৰষুণ নামি আহে।
Verse 22
राजदौःस्थ्ये समुत्पन्ने राजा भवति धार्मिकः । सर्वरोगविनिर्मुक्तः प्रजापालनतत्परः
যেতিয়া ৰাজদুঃস্থি উদ্ভৱ হয়, তেতিয়া ৰজা ধৰ্মিষ্ঠ হয়; সকলো ৰোগৰ পৰা মুক্ত হৈ প্ৰজাৰ পালন-ৰক্ষাত নিবিষ্ট থাকে।
Verse 23
उपसर्गभये जाते तस्य दोषः प्रशाम्यति । शनैः शनैरसंदिग्धं पिप्पलादवचो यथा
যেতিয়া উপসৰ্গ বা মহামাৰীৰ ভয় জাগে, তেতিয়া তেওঁৰ দোষ শান্ত হয়—ধীৰে ধীৰে, নিঃসন্দেহে—পিপ্পলাদৰ বচন অনুসাৰে।
Verse 24
किं वा ते बहुनोक्तेन यत्किंचिद्व्यसनं महत् । तत्तस्य व्यसनं किंचिदथर्वणः प्रकी र्तनात्
আৰু অধিক ক’বলৈ কি আছে? যি কোনো মহান বিপদেই হওক, অথৰ্বণৰ শক্তিৰ কীৰ্তন/পাঠে সেয়া তেওঁৰ বাবে তুচ্ছ হৈ পৰে।
Verse 25
अस्य देवस्य पुरतो याति नाशं च वै द्रुतम्
এই দেৱতাৰ সন্মুখত সেয়া নিঃসন্দেহে শীঘ্ৰেই বিনাশলৈ যায়।
Verse 176
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कंसारेश्वरोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्सप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ অন্তৰ্গত ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডৰ হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যত ‘কংসাৰেশ্বৰ উৎপত্তিৰ মাহাত্ম্য-বৰ্ণনা’ নামক একশ ছিয়াত্তৰতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।