Adhyaya 17
এই অধ্যায়ত ঋষিসকলে সূতক চমৎকাৰপুৰ-ক্ষেত্ৰৰ সঠিক প্ৰমাণ আৰু তাত থকা পুণ্যতীৰ্থ-দেৱালয়সমূহৰ বিৱৰণ বিচাৰে। সূতে কয়—এই ক্ষেত্ৰ পাঁচ ক্ৰোশ পৰিসীমাৰ; পূবত গয়াশিৰ, পশ্চিমত হৰিৰ পদচিহ্ন, আৰু দক্ষিণ-উত্তৰত গোকৰ্ণেশ্বৰ স্থানদ্বয় দিশাসূচক পবিত্ৰ সীমা হিচাপে খ্যাত। আগতে এই স্থান ‘হাটকেশ্বৰ’ নামেৰে পৰিচিত আছিল আৰু পাপনাশক ক্ষেত্ৰ হিচাপে প্ৰসিদ্ধ বুলিও তেওঁ উল্লেখ কৰে। তাৰ পাছত ব্ৰাহ্মণসকলৰ অনুৰোধত সূতে ৰজা বিদূৰথৰ কাহিনী আৰম্ভ কৰে। শিকাৰত নামি ৰজাৰ অনুসৰণ ক্ৰমে ভয়ংকৰ ধাওঁ-ধাওঁত পৰিণত হয়; কাঁইটীয়া, নিৰ্জল, নিছায়া অৰণ্যত তীব্ৰ তাপ আৰু হিংস্ৰ জন্তুৰ আশংকাই তেওঁক পীড়া দিয়ে। সেনাৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ তেওঁ অধিক ক্লান্ত আৰু বিপন্ন হয়; শেষত তেওঁৰ ঘোঁৰা ঢলি পৰে—যাৰ দ্বাৰা আগলৈ ক্ষেত্ৰৰ মাহাত্ম্য আৰু ধৰ্মাৰ্থ উন্মোচনৰ ভূমিকা ৰচিত হয়।
Shlokas
Verse 2
। ऋषय ऊचुः । चमत्कारपुरोत्पत्तिः श्रुता त्वत्तो महामते । तत्क्षेत्रस्य प्रमाणं यत्तदस्माकं प्रकीर्तय । यानि तत्र च पुण्यानि तीर्थान्यायतनानि च । सहितानि प्रभावेण तानि सर्वाणि कीर्तय
ঋষিসকলে ক’লে: হে মহামতে, তোমাৰ পৰা চমৎকাৰপুৰৰ উৎপত্তি শুনিলোঁ। এতিয়া সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ পৰিসীমা আমাক কোৱা, আৰু তাত থকা সকলো পুণ্য তীৰ্থ আৰু আয়তনসমূহক সিহঁতৰ প্ৰভাৱসহ বৰ্ণনা কৰা।
Verse 3
सूत उवाच । पञ्चक्रोशप्रमाणेन क्षेत्रं ब्राह्मणसत्तमाः । आयामव्यासतश्चैव चमत्कारपुरोत्तमम्
সূতে ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল, উত্তম চমৎকাৰপুৰৰ ক্ষেত্ৰ পঞ্চ ক্ৰোশ পৰিমাণ—দৈৰ্ঘ্য আৰু প্ৰস্থ দুয়োটাতে।
Verse 4
प्राच्यां तस्य गयाशीर्षं पश्चिमेन हरेः पदम् । दक्षिणोत्तरयोश्चैव गोकर्णेश्वरसंज्ञितौ
ইয়াৰ পূব দিশে গয়াশীৰ্ষ, পশ্চিমে হৰিৰ পদচিহ্ন। আৰু দক্ষিণ-উত্তৰ দুয়োফালে ‘গোকৰ্ণেশ্বৰ’ নামে পৰিচিত পবিত্ৰ স্থান আছে।
Verse 5
हाटकेश्वर संज्ञं तु पूर्वमासीद्द्विजोत्तमाः । तत्क्षेत्रं प्रथितं लोके सर्वपातकनाशनम्
হে দ্বিজোত্তমসকল, পূৰ্বতে ইয়াৰ নাম ‘হাটকেশ্বৰ’ আছিল। সেই ক্ষেত্ৰ জগতত প্ৰসিদ্ধ—সকলো পাপ বিনাশকাৰী।
Verse 6
यतः प्रभृति विप्रेभ्यो दत्तं तेन महात्मना । चमत्कारेण तत्स्थानं नाम्ना ख्यातिं ततो गतम्
সেই সময়ৰ পৰা, সেই মহাত্মাই যেতিয়া ব্ৰাহ্মণসকলক দান কৰিলে, এক আশ্চৰ্য ঘটনাৰ বলত সেই স্থান সেই নামেই খ্যাতি লাভ কৰিলে।
Verse 7
ब्राह्मणा ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तस्य पूर्वे गयाशिरः । माहात्म्यं तस्य नो ब्रूहि सूतपुत्र सविस्तरम्
ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: “আপুনি কৈছিল যে সেই ক্ষেত্ৰৰ পূবফালে গয়াশিৰ আছে। হে সূতপুত্ৰ, সেই পবিত্ৰ স্থানৰ মাহাত্ম্য আমাক বিস্তাৰে কওক।”
Verse 8
सूत उवाच । आसीद्विदूरथोनाम हैहयाधिपतिः पुरा । यो वै दानपतिर्दक्षः शत्रुपक्षक्षयावहः
সূতে ক’লে: “পূৰ্বতে হৈহয়াসকলৰ এজন অধিপতি বিদূৰথ নামে আছিল—দানৰ অধিপতি ৰূপে দক্ষ, আৰু শত্রুপক্ষ ধ্বংসকাৰী।”
Verse 9
स कदाचिन्मृगान्हंतुं नृपः सेनावृतो ययौ । नानावृक्षलताकीर्णं वनं श्वापदसंकुलम्
এদিনাখন সেই নৃপতি সেনাৰে বেষ্টিত হৈ মৃগ শিকাৰ কৰিবলৈ ওলাই গ’ল; নানা বৃক্ষ-লতাৰে ঘন, শ্বাপদেৰে ভৰা অৰণ্যত তেওঁ প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 10
स जघान मृगांस्तत्र शरैराशीविषोपमैः । महिषांश्चवराहांश्च तरक्षूञ्च्छम्बरान्रुरून्
তাত তেওঁ আশীবিষ সাপৰ দৰে বিষাক্ত তীৰে বন্য পশুসমূহ বধ কৰিলে—মৃগ, মহিষ, বৰাহ, তৰক্ষু, শম্বৰ আৰু ৰুরু; ৰাজশিকাৰৰ উগ্ৰ বীৰ্য প্ৰকাশ পালে।
Verse 11
सिंहान्व्याघ्रान्गजान्मत्ताञ्च्छतशोऽथ सहस्रशः । अथ तेन मृगो विद्धः शरेणाऽनतपर्वणा
সিংহ, ব্যাঘ্ৰ আৰু মত্ত গজ—শতশো নহয়, সহস্ৰশো—সন্মুখত আহিল; তাৰ পাছত সেই মৃগটো তেওঁৰ অনত-পৰ্বযুক্ত তীৰে বিদ্ধ হ’ল।
Verse 12
न पपात धरापृष्ठे सशरो दुद्रुवे द्रुतम् । ततः स कौतुकाविष्टस्तस्य पृष्ठे हयोत्तमम् । प्रेरयामास वेगेन मनोमारुतवेगधृक्
তীৰ লাগিলেও সি মাটিত নপৰিল; তৎক্ষণাৎ দ্ৰুত দৌৰিলে। তেতিয়া কৌতূহলে আৱিষ্ট ৰজাই তাৰ পিছে শ্ৰেষ্ঠ অশ্বক বেগেৰে প্ৰেৰণা দিলে—মন আৰু বায়ুৰ দৰে গতি ধৰি।
Verse 13
ततः सैन्यं समुत्सज्य मृगं लिप्सुर्महीपतिः । अन्यद्वनांतरं प्राप्तो रौद्रं चित्तभयावहम्
তাৰ পাছত মৃগ ধৰি ল’বলৈ উদ্গ্ৰীৱ মহীপতিয়ে সেনাক ত্যাগ কৰি অন্য এক বনান্তৰত প্ৰৱেশ কৰিলে—যি ৰৌদ্ৰ, ভয়ংকৰ আৰু চিত্তক আতংকিত কৰা।
Verse 14
कण्टकीबदरीप्रायं शाल्मलीवनसंकुलम् । तथान्यैः कण्टकाकीर्णै रूक्षै र्वृक्षैः समन्वितम्
সেই অঞ্চল কণ্টকী বদৰী (বদৰী-ঝোপ) সদৃশ, শাল্মলী গছৰ ঘন বনৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল; আৰু আন আন ৰূক্ষ, কাঁইট-আবৃত বৃক্ষসমূহেৰেো ভৰি আছিল।
Verse 15
तत्र रूक्षाऽखिला भूमिर्निर्जला तमसा वृता । चीरिकोलूकगृधाढ्या शीर्षच्छायाविवर्जिता
তাত সমগ্ৰ ভূমি ৰূক্ষ, নিৰ্জল আৰু তমসাৰে আৱৃত আছিল; চিৰিকিৰি কৰা পখী, কুলুক (উলু) আৰু গৃধ্ৰেৰে ভৰি আছিল, আৰু ওপৰৰ ছাঁ-আশ্ৰয় একেবাৰে নাছিল।
Verse 16
ग्रीष्मे मध्यगते सूर्ये मृगाकृष्टः स पार्थिवः । दूराध्वानं जगामाऽथ प्रासपाणिर्वराश्वगः
গ্ৰীষ্মকালত, সূৰ্য মধ্যাকাশত থাকোঁতে, সেই ৰজা—হৰিণে টানি নিয়া—হাতে প্ৰাস (বল্লম) লৈ, উত্তম অশ্বত আৰূঢ় হৈ, দীঘল পথ অতিক্ৰম কৰিলে।
Verse 17
तेन तस्यानुगा भृत्याः सर्वे सुश्रांतवाहनाः । क्षुत्पिपासाकुलाः श्रांताः स्थाने स्थाने समाश्रिताः
সেই অনুসৰণৰ ফলত, তেওঁৰ অনুগামী ভৃত্যসকল—যিসকলৰ বাহন সম্পূৰ্ণ ক্লান্ত হৈছিল—ক্ষুধা-পিপাসাত ব্যাকুল হৈ, শ্ৰান্ত অৱস্থাত, পথে পথে ঠাই ঠাই আশ্ৰয় ল’লে।
Verse 18
सिंहव्याघ्रैस्तथा चान्यैः पतिता नष्टचेतनाः । भक्ष्यंते चेतयन्तोऽपि तथाऽन्ये चलनाक्षमाः
কিছুমান লোক পৰি গৈ অচেতন হৈ পৰিল আৰু সিংহ, বাঘ আদি অন্য পশুৱে তেওঁলোকক ভক্ষণ কৰিলে; আন কিছুমান আকৌ চেতনাত থাকিলেও, চলিব নোৱাৰা অৱস্থাতেই ভক্ষিত হ’ল।
Verse 19
ततः सोऽपि महीपालः क्षुत्पिपासासमाकुलः । दृष्ट्वा तद्व्यसनं प्राप्तमात्मनः सेवकैः समम्
তেতিয়া সেই মহীপালও ক্ষুধা-পিপাসাত ব্যাকুল হৈ, নিজৰ সেৱকসকলৰ সৈতে একেলগে নিজৰ ওপৰত আহি পৰা সেই বিপদ দেখিলে।
Verse 20
कांतारस्यांतमन्विच्छन्प्रेरयामास तं हयम् । जात्यं सर्वगुणोपेतं कशाघातैः प्रताडयन्
কান্তাৰৰ অন্ত বিচাৰি তেওঁ সেই ঘোঁৰাটোক আগবঢ়াই দিলে—জাতিত উত্তম, সকলো গুণেৰে সমৃদ্ধ—আৰু চাবুকৰ আঘাতেৰে তাক তাড়িত কৰি উচটাই থাকিল।
Verse 21
ततः स नृपतिस्तेन वायुवेगेन वाजिना । नीतो दूरं दुर्गमार्गं सर्वजंतुविवर्जितम्
তাৰ পাছত সেই নৃপতি সেই বায়ু-গতিসম বাজিকৰ বেগেৰে বহু দূৰলৈ নীত হ’ল, এক দুৰ্গম পথেদি, য’ত কোনো জীৱ-জন্তু নাছিল।
Verse 22
एवं तस्य नरेन्द्रस्य कांदिशीकेऽनवस्थिते । सोऽश्वोऽपतद्धरापृष्ठे सोऽप्यधस्तात्तुरंगमात्
এইদৰে যেতিয়া সেই নৰেন্দ্ৰ বিভ্ৰান্ত আৰু অস্থিৰ হৈ পৰিল, তেতিয়া সেই ঘোঁৰাটো মাটিৰ ওপৰত পৰি গ’ল, আৰু তেওঁও তুৰঙ্গৰ পৰা তললৈ ঢলি পৰিল।