Adhyaya 164

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे पुष्पः प्रहृष्टेनान्तरात्मना । चंडशर्मगृहं गत्वा दिष्ट्यादिष्ट्येति चाब्रवीत्

সূতে ক’লে: সেই সময়তে পুষ্প অন্তৰত পৰম আনন্দে উল্লসিত হৈ চণ্ডশর্মাৰ গৃহলৈ গৈ ক’লে—“ধন্য ভাগ্য! ধন্য ভাগ্য!”

Verse 2

विवर्णवदनं दृष्ट्वा वाष्पपूर्णेक्षणं तदा । बान्धवैः सहितं सर्वैर्दारैर्भृत्यैस्तथा सुतैः

তেতিয়া তেওঁক বিবৰ্ণ মুখেৰে আৰু অশ্ৰুপূৰ্ণ নয়নে দেখা গ’ল—সকলো আত্মীয়-স্বজনৰ সৈতে, লগতে পত্নী, দাস-ভৃত্য আৰু পুত্ৰসকলৰ মাজত ঘেৰাও হৈ—

Verse 3

पुष्प उवाच । तवार्थे च मया सूर्यः कायत्यागेन तोषितः । पतितत्त्वं न ते काये तत्प्रसादाद्भविष्यति

পুষ্প ক’লে: তোমাৰ কাৰণে মই দেহত্যাগৰ দ্বাৰা সূৰ্যদেৱক সন্তুষ্ট কৰিলোঁ। তেওঁৰ প্ৰসাদে তোমাৰ দেহত পতিত বা বিনষ্ট অৱস্থা কেতিয়াও নহ’ব।

Verse 4

तव पुत्राश्च पौत्राश्च ये भविष्यंति वंशजाः । नागराणां च ते सर्वे भविष्यंति गुणाधिकाः

তোমাৰ পুত্ৰ আৰু পৌত্ৰ—আৰু ভৱিষ্যতে তোমাৰ বংশত যিসকল জন্ম ল’ব—সকলো নাগৰ হ’ব আৰু উৎকৃষ্ট গুণেৰে সমৃদ্ধ হ’ব।

Verse 5

तस्मादुत्तिष्ठ गच्छामो नदीं पुण्यां सरस्वतीम् । तस्यास्तटे निवासाय कृत्वा चैवाश्रमं द्विज

সেয়ে উঠা; আহা, আমি পুণ্য সৰস্বতী নদীৰ ওচৰলৈ যাওঁ। হে দ্বিজ, তাৰ তীৰত বাসৰ বাবে এটা আশ্ৰম স্থাপন কৰোঁ।

Verse 6

त्वया सह वसिष्यामि अहमेव न संशयः । अस्ति मे विपुलं वित्तं ये चान्ये तेऽनुयायिनः

মই নিজেই তোমাৰ সৈতে বাস কৰিম—ইয়াত একো সন্দেহ নাই। মোৰ ওচৰত প্ৰচুৰ ধন আছে, আৰু তোমাৰ অনুগামী-সেৱকসকলো আছে।

Verse 7

तान्सर्वान्पोषयिष्यामि त्यज्यतां मानसो ज्वरः । तच्छ्रुत्वा चण्डशर्मा तु पुत्रैर्बंधुभिरन्वितः

মই তেওঁলোক সকলোকে পালন-পোষণ কৰিম আৰু সকলো ব্যৱস্থা কৰিম—মনোৰ জ্বৰ ত্যাগ কৰা হওক। এই কথা শুনি চণ্ডশৰ্মা পুত্ৰ আৰু আত্মীয়-বান্ধৱৰ সৈতে আগবাঢ়িল।

Verse 8

सरस्वतीं समुद्दिश्य निष्क्रांतो नगरात्ततः । स्थानं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कृत्य सुदुःखितः

তাৰ পাছত সৰস্বতীক উদ্দেশ্য কৰি, তেওঁ নগৰৰ পৰা ওলাই গ’ল। অতি দুঃখিত হৈ তেওঁ পবিত্ৰ স্থানটোক প্ৰদক্ষিণা কৰি নমস্কাৰ কৰিলে।

Verse 9

बाष्पपूर्णेक्षणो दीन उत्तराभिमुखो ययौ । पुष्पेण सहितश्चैव मुहुर्मुहुः प्रबोधितः

চকু অশ্ৰুপূৰ্ণ, দীন আৰু নম্ৰ হৈ তেওঁ উত্তৰমুখে গ’ল। আৰু পুষ্প তেওঁৰ সৈতে আছিল; তেওঁক বাৰে বাৰে জাগ্ৰত কৰি আগবঢ়াবলৈ প্ৰেৰণা দিছিল।

Verse 10

ततः सरस्वतीं प्राप्य पुण्यां शीतजलां नदीम् । सेवितां मुनिसंघैस्तां लोलकल्लोलमालिनीम्

তাৰ পাছত তেওঁ সৰস্বতী নদীক প্ৰাপ্ত হ’ল—পুণ্যময়ী, শীতল জলেৰে ভৰা। মুনিসংঘে সেৱা কৰা, চঞ্চল ঢৌৰ মালাৰে সুশোভিত।

Verse 11

तस्या दक्षिणकूले स निवासमकरोत्तदा । पुष्पस्य मतिमास्थाय बन्धुभिः सकलैर्वृतः

তাইৰ দক্ষিণ তীৰত তেতিয়া তেওঁ বাস স্থাপন কৰিলে; পুষ্পাৰ উপদেশ মানি, সকলো আত্মীয়-স্বজনৰে বেষ্টিত হৈ।

Verse 12

तस्यासीन्नगरस्थस्य प्रतिज्ञा चण्डशर्मणः । सप्तविंशति भिर्लिंगैर्दृष्टैभोक्ष्याम्यहं सदा

নগৰত বাস কৰা চণ্ডশর্মাৰ এই প্ৰতিজ্ঞা আছিল: “সাতাইশটা লিঙ্গ দৰ্শন নকৰালৈকে মই কেতিয়াও আহাৰ গ্ৰহণ নকৰোঁ।”

Verse 13

तां च संस्मरतस्तस्य प्रतिज्ञां पूर्वसंचिताम् । हृदयं दह्यते तस्य दिवानक्तं द्विजोत्तमाः

সেই পূৰ্বে সঞ্চিত প্ৰতিজ্ঞা স্মৰণ কৰোঁতে, তেওঁৰ হৃদয় দিন-ৰাতি দগ্ধ হ’বলৈ ধৰিলে, হে দ্বিজোত্তমসকল।

Verse 14

स च स्नात्वा सरस्वत्यां शुचिर्भूत्वा समाहितः । षडक्षरस्य मन्त्रस्य जपं चक्रे पृथक्पृथक्

তাৰ পাছত তেওঁ সৰস্বতীত স্নান কৰি, শুচি হৈ আৰু মন একাগ্ৰ কৰি, ষড়ক্ষৰ মন্ত্ৰৰ জপ কৰিলে—প্ৰতিটো জপ পৃথক পৃথককৈ সাৱধানে।

Verse 15

नाम चोच्चार्य लिंगस्य नमस्कारान्तमादधे । कर्दमेन द्विजश्रेष्ठाः पंचांगुलशतेन च

লিঙ্গৰ নাম উচ্চাৰণ কৰি তেওঁ শেষত নমস্কাৰ কৰিলে। আৰু হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, কাদামাটিৰে—পাঁচ আঙুলিৰ মাপে শতগুণ পৰিমাণে—(পূজা/প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে সামগ্ৰী সাজিলে)।

Verse 16

संस्थाप्य पूजयेद्भक्त्या पुष्पधूपानुलेपनैः । प्राणरुद्राञ्जपन्पश्चाच्छ्रद्धया परया युतः

ইয়াক বিধিপূৰ্বক স্থাপন কৰি ভক্তিভাৱে পুষ্প, ধূপ আৰু চন্দন-লেপনেৰে পূজা কৰিব। তাৰ পাছত পৰম শ্ৰদ্ধাৰে প্ৰাণৰুদ্ৰসকলৰ জপ কৰিব।

Verse 17

दुःस्थितं सुस्थितं वापि शिवलिंगं न चालयेत् । इति मत्वा द्विजेन्द्रोऽसौ नैव तानि विसर्जयेत्

শিৱলিঙ্গ দুঃস্থানে থাকিলেও বা সুস্থানে থাকিলেও তাক নচলাব। এই নীতি মানি সেই দ্বিজশ্ৰেষ্ঠে সেই লিঙ্গসমূহ ত্যাগ নকৰিলে।

Verse 19

उपर्युपरि तेषां च कर्दमेन द्विजोत्तमाः । चक्रे लिंगानि नित्यं स सप्तविंशतिसंख्यया

সিহঁতৰ ওপৰত ওপৰত কাদামাটিৰে সেই দ্বিজোত্তমে নিত্য লিঙ্গ গঢ়িলে—মুঠ সাতাইশটা।

Verse 20

अथ तुष्टो महादेवस्तस्य भक्त्यतिरेकतः । निर्भिद्य धरणीपृष्ठं तस्य लिंगमदर्शयत्

তেতিয়া তেওঁৰ ভক্তিৰ অতিশয়ত তুষ্ট হৈ মহাদেৱে ধৰণীৰ পৃষ্ঠ বিদীৰ্ণ কৰি তেওঁক নিজৰ লিঙ্গ প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 21

अब्रवीत्सादरं तं च मेघगम्भीरया गिरा । चण्डशर्मन्प्रतुष्टोस्मि तव भक्त्याऽनया द्विज

তাৰ পাছত মেঘগম্ভীৰ কণ্ঠে সাদৰে তেওঁক ক’লে: “হে চণ্ডশৰ্মন, হে দ্বিজ, তোমাৰ এই ভক্তিত মই অতিশয় সন্তুষ্ট।”

Verse 22

तस्माल्लिंगमिदं नित्यं पूजयस्व प्रभक्तितः । सप्तविंशतिलिंगानां यतः फलमवाप्स्यसि

সেয়ে এই লিঙ্গটোক নিত্য সম্পূৰ্ণ ভক্তিৰে পূজা কৰা; ইয়াৰ দ্বাৰাই তুমি সাতাইশ লিঙ্গ পূজাৰ সমান ফল লাভ কৰিবা।

Verse 23

अन्योपि च नरो भक्त्या यश्चैनं पूजयिष्यति । सप्तविंशतिलिंगानां सोऽपि श्रेयोऽभिलप्स्यति

আৰু আন যিকোনো নৰো, যিয়ে ভক্তিৰে এই লিঙ্গক পূজা কৰিব, সিও সাতাইশ লিঙ্গ পূজাৰ সমান শ্ৰেয়স্‌—উচ্চ কল্যাণ—লাভ কৰিব।

Verse 24

एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । चंडशर्मापि तं हृष्टः पूजयामास तत्त्वतः

এইদৰে কৈ সেই ভগৱান তৎক্ষণাৎ দৰ্শনৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল। চণ্ডশৰ্মাও আনন্দে উল্লসিত হৈ, তত্ত্ববোধসহ সঠিক বিধিৰে সেই (লিঙ্গ) পূজা কৰিলে।

Verse 25

प्रासादं कारयामास तस्य लिंगस्य शोभनम् । नाम चक्रे ततस्तस्य विचार्य च मुहुर्मुहुः

সেই লিঙ্গৰ বাবে তেওঁ এক শোভন প্ৰাসাদ (মন্দিৰ) নিৰ্মাণ কৰালে। তাৰ পাছত বাৰে বাৰে চিন্তা কৰি, তাৰ নামো স্থিৰ কৰিলে।

Verse 26

नगरस्थित लिंगानां यस्मात्संस्मरणात्स्थितः । नागरेश्वरसंज्ञस्तु तस्मादेष भविष्यति

নগৰত অৱস্থিত লিঙ্গসমূহৰ স্মৰণৰ দ্বাৰাই এই (লিঙ্গ) স্থিতি লাভ কৰি প্ৰতিষ্ঠিত হৈছে; সেয়ে ইয়াৰ নাম ‘নাগৰেশ্বৰ’ হ’ব।

Verse 27

सूत उवाच । एवं संस्थाप्य तल्लिंगं चंडशर्मा द्विजोत्तमाः । आराधयामास तदा पुष्पधूपानुलेपनैः

সূতে ক’লে: এইদৰে সেই লিঙ্গ স্থাপন কৰি, দ্বিজোত্তম চণ্ডশৰ্মাই তেতিয়া পুষ্প, ধূপ আৰু সুগন্ধি অনুলেপনেৰে ভক্তিভাৱে আৰাধনা কৰিলে।

Verse 28

सप्तविंशतिलिंगानां प्राप्नोति च तथा फलम् । पूजितानां द्विजश्रेष्ठा नगरे यानि तानि च

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, নগৰত যি সাতাইশটা লিঙ্গ পূজিত হয়, সিহঁতক পূজা কৰাৰ সমানেই ফল তেওঁ লাভ কৰে।

Verse 29

ततः कालेन महता नागरेश्वरतुष्टितः । शिवलोकं गतः साक्षाद्यानमध्ये निवेशितः

তাৰ পাছত বহু কাল গ’লত, নাগৰেশ্বৰক সন্তুষ্ট কৰি, তেওঁ সোজাকৈ শিৱলোকলৈ গ’ল আৰু দিৱ্য বিমানৰ মধ্যভাগত স্থাপিত হ’ল।

Verse 30

पुष्पोपि स्थापयामास पुष्पादित्यमथापरम् । पुण्ये सरस्वतीतीरे ततः पूजापरोऽभवत्

তাৰ পাছত পুষ্পইও আন এটা দেবতা—পুষ্পাদিত্য—স্থাপন কৰিলে। পুণ্য সৰস্বতীৰ তীৰত তেতিয়াৰ পৰা তেওঁ পূজাতেই সম্পূৰ্ণ নিমগ্ন হ’ল।

Verse 31

तस्यापि दर्शनं गत्वा प्रीत्या वचनमब्रवीत् । पुष्प तुष्टोस्मि भद्रं ते वरं प्रार्थय सुव्रत

তেওঁক দৰ্শন কৰিবলৈ গৈ, দেবতাই প্ৰীতিসহ ক’লে: “পুষ্প, মই তোমাত সন্তুষ্ট; তোমাৰ মঙ্গল হওক। হে সুৱ্ৰত, এটা বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা।”

Verse 32

अदेयमपि दास्यामि तस्मात्प्रार्थय मा चिरम्

সাধাৰণতে যি দানযোগ্য নহয়, সেয়াও মই দিম; সেয়ে প্ৰাৰ্থনা কৰা—বিলম্ব নকৰিবা।

Verse 33

पुष्प उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । तद्देहि याचमानस्य मम यद्धृदि संस्थितम्

পুষ্পে ক’লে: হে দেৱ, যদি তুমি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হোৱা, আৰু যদি মোৰ বাবে বৰ দানযোগ্য হয়, তেন্তে যি মোৰ হৃদয়ত স্থিত, সেইটো মোক প্ৰাৰ্থনাকাৰীক দিয়া।

Verse 34

चमत्कारपुरे देव तव या मूर्तयः स्थिताः । द्वादशैव प्रमाणेन पूज्याः सर्वदिवौकसाम्

হে দেৱ, চমৎকাৰপুৰত তোমাৰ যি মূৰ্তিসমূহ স্থিত আছে—প্ৰমাণ অনুসাৰে ঠিক বাৰটা—সেইবোৰক স্বৰ্গবাসী সকলোয়ে পূজা কৰে।

Verse 35

तासां पूजाफलं कृत्स्नं संप्राप्नोतु नरो भुवि । यः पूजयति मूर्तिं ते यैषा संस्थापिता मया

ভূমিত যি নৰে তোমাৰ এই মূৰ্তিক পূজা কৰে, যিখন মই স্থাপন কৰিছোঁ, সি সেই (বাৰটা ৰূপৰ) পূজাৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰক।

Verse 36

नागरादित्य इत्येषा ख्याता भवतु भूतले । येयं सरस्वतीतीरे प्रासादे स्थापिता मया

ইয়াক ভূতলত ‘নাগৰাদিত্য’ নামে খ্যাত হওক—এই মূৰ্তিখন, যিখন মই সৰস্বতী নদীৰ তীৰৰ প্ৰাসাদত স্থাপন কৰিছোঁ।

Verse 37

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय गतश्चादर्शनं रविः । दीपवद्ब्राह्मणश्रेष्ठास्तदद्भुतमिवा भवत्

সূতে ক’লে: ‘তথাস্তূ’ বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি ৰৱি-সূৰ্যদেৱ দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, সেয়া সত্যই আশ্চৰ্য—যেনেকৈ প্ৰদীপ হঠাতে নুমাই যায়।

Verse 38

ततः कालेन महता पुष्पोपि द्विजसत्तमाः । सूर्यलोकमनुप्राप्तो विमानेन सुवर्चसा

তাৰ পাছত বহু সময় অতিবাহিত হোৱাৰ পিছত, হে দ্বিজসত্তমসকল, পুষ্পোও সুৱৰ্চসা বিমানে আৰূঢ় হৈ সূৰ্যলোকত উপনীত হ’ল।

Verse 39

शाकम्भरीति विख्याता भार्याऽसीच्चंडशर्मणः । तया संस्थापिता दुर्गा सरस्वत्याः शुभे तटे

‘শাকম্ভৰী’ নামে খ্যাতা সেই নাৰী চণ্ডশর্মণৰ পত্নী আছিল। তাই সৰস্বতীৰ শুভ তীৰত দুৰ্গাদেৱীক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 41

पुत्रि तुष्टास्मि भद्रं ते शाकंभरि प्रगृह्यताम् । वरं यत्ते सदाभीष्टं मत्प्रसादादसंशयम्

‘কন্যা, মই তোমাত সন্তুষ্ট; তোমাৰ মঙ্গল হওক, হে শাকম্ভৰী। বৰ গ্ৰহণ কৰা—যি সদায় তোমাৰ অভীষ্ট, মোৰ কৃপাৰে নিঃসন্দেহে সিদ্ধ হ’ব।’

Verse 42

शाकम्भर्युवाच । चतुःषष्टिगणा देवि मातृणां ये व्यवस्थिताः । चमत्कारपुरे ख्याता हास्यात्तुष्टिं व्रजंति याः

শাকম্ভৰীয়ে ক’লে: ‘হে দেবী, মাতৃগণৰ চৌষট্টি গণ যিসকল যথাযথভাৱে স্থাপিত—চমৎকাৰপুৰত খ্যাত, আৰু হাস্যৰ দ্বাৰা সন্তুষ্টি লাভ কৰে—’

Verse 43

या रात्रौ बलिदानेन जाते वृद्धौ ततः परम् । तत्सर्वं जायतां पुण्यं यस्ते मूर्तिं प्रपूजयेत्

ৰাতিৰ বেলি-দানৰ পৰা পাছত যি বৃদ্ধি হোৱা ফল জন্মে, সেই সকলো পুণ্য তোমাৰ মূৰ্ত্তিক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰা জনৰ হোক।

Verse 44

अत्रागत्य नदीतीरे यैषा संस्थापिता मया

ইয়ালৈ আহি নদীৰ তীৰত এই (দেৱী-ৰূপ) মই স্থাপন কৰিছিলোঁ।

Verse 45

श्रीदेव्युवाच । आश्विनस्य सिते पक्षे महानवमिसंज्ञिते । यो ममाग्रे समागत्य पूजयिष्यति भक्तितः

শ্ৰী দেৱীয়ে ক’লে: আশ্বিন মাহৰ শুক্ল পক্ষত ‘মহানৱমী’ নামে যি তিথি, সেই দিনা যি মোৰ আগত আহি ভক্তিৰে পূজা কৰিব—

Verse 46

तस्य कृत्स्नं फलं सद्यो भविष्यति न संशयः । नागरस्य विशेषेण सत्यमेतन्मयोदितम्

সেই ভক্তৰ সম্পূৰ্ণ ফল তৎক্ষণাৎ হ’ব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। বিশেষকৈ নাগৰ দেশত ই সত্য; এইদৰে মই ঘোষণা কৰিলোঁ।

Verse 47

एवमुक्त्वा तु सा देवी ततश्चादर्शनं गता । तस्या नाम्ना च सा देवी प्रोक्ता शाकम्भरी भुवि

এইদৰে কৈ সেই দেৱী তৎক্ষণাৎ অদৃশ্য হ’ল। আৰু পৃথিৱীত সেই দেৱী নিজৰ নাম অনুসাৰে ‘শাকম্ভৰী’ বুলি খ্যাত হ’ল।

Verse 48

वृद्धेरनंतरं तस्या यः पूजां कुरुते नरः । तस्य वृद्धेर्न विघ्नः स्यात्कदाचिद्द्विजसत्तमाः

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, যি মানুহে সমৃদ্ধি লাভৰ পাছত তেঁওৰ পূজা কৰে, তাৰ বৃদ্ধি পোৱা সমৃদ্ধিত কেতিয়াও কোনো বিঘ্ন নঘটে।

Verse 164

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नागरेश्वरनागरादित्यशाकम्भर्युत्पत्तिवर्णनंनाम चतुःषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণত—একাশি সহস্ৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ ভিতৰত, ষষ্ঠ ভাগ নাগৰখণ্ডত—শ্ৰী হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত ‘নাগৰেশ্বৰ, নাগৰাদিত্য আৰু শাকম্ভৰীৰ উৎপত্তি-বৰ্ণনা’ নামক অধ্যায়, অৰ্থাৎ ১৬৪তম অধ্যায়, সমাপ্ত হ’ল।