Adhyaya 163
অধ্যায় ১৬৩ ব্ৰহ্মস্থানত সংঘটিত এক সমাজ-আইনী আৰু আচার-নৈতিক ঘটনাৰ বৰ্ণনা কৰে। কিছুমান নাগৰ ব্ৰাহ্মণে ধনভৰা পাত্ৰ পোৱাৰ পিছত সভা আহ্বান কৰি, লোভপ্ৰসূত অনুচিত গ্ৰহণ আৰু প্ৰায়শ্চিত্ত প্ৰদানত হোৱা পদ্ধতিগত দোষৰ বিষয়ে ৰায় দিয়ে। সমবেত পৰামৰ্শ নোহোৱাকৈ এজনেই প্ৰায়শ্চিত্ত কৰোৱাইছিল বুলি চণ্ডশৰ্মাক সমাজৰ ‘বাহ্য’ বুলি গণ্য কৰি অপমান কৰা হয়। পুষ্পে ধন আগবঢ়াই ক্ষতিপূৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে; কিন্তু সভাই স্পষ্ট কৰে যে ৰায় ধনলোভৰ বাবে নহয়, স্মৃতি-পুৰাণৰ প্ৰমাণ আৰু সঠিক প্ৰতিষ্ঠানগত বিধিৰ ওপৰত আধাৰিত। তেওঁলোকে কয় যে প্ৰায়শ্চিত্ত অতিৰিক্ত আচার্য/ঋত্বিকসহ, যথোচিত পৰামৰ্শেৰে, বিধিবদ্ধভাৱে দিয়া উচিত। বেদনাত পুষ্পে কঠোৰ আত্মপীড়াক অৰ্ঘ্যৰূপে কৰিবলৈ উদ্যত হোৱাত ভাস্বান সূৰ্য প্ৰকট হৈ সেই দুঃসাহস নিষেধ কৰে আৰু বৰ দিয়ে—চণ্ডশৰ্মা শুদ্ধ হৈ ‘ব্ৰাহ্ম-নাগৰ’ নামে খ্যাত হ’ব, তাৰ বংশধৰ আৰু সহচৰসকলে সন্মান লাভ কৰিব, আৰু পুষ্পৰ দেহ পুনৰুদ্ধাৰ হ’ব। এই অধ্যায়ে লোভ-নিগ্ৰহ, সমাজিক অধিকাৰ আৰু প্ৰায়শ্চিত্তৰ পদ্ধতিগত বৈধতা দেৱানুমোদনেৰে পুনঃপ্ৰতিষ্ঠা কৰে।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अथ ते नागराः सर्वे दृष्ट्वा तद्वित्तभाजनम् । न केनापि ग्रहीतव्यं सर्वान्कामान्निरस्य च
সূতে ক’লে: তেতিয়া সকলো নাগৰ সেই ধনৰ পাত্ৰটো দেখি এই সিদ্ধান্ত ল’লে—“কোনেও ইয়াক নল’ব”; আৰু নিজৰ সকলো কামনা-বাসনা ত্যাগ কৰি তেওঁলোকে আত্মসংযম কৰিলে।
Verse 2
ततस्ते समयं कृत्वा समानीय च मध्यगम् । तस्यास्येन ततः प्रोचुर्ब्रह्मस्थाने व्यवस्थि ताः
তাৰ পাছত তেওঁলোকে পৰস্পৰে সময়-চুক্তি কৰি, তাক মাজলৈ আনিলে; আৰু ব্ৰহ্মস্থান—পবিত্ৰ সভা-কেন্দ্ৰত থিয় হৈ, তাক এইদৰে ক’লে।
Verse 3
अनेन लोभयुक्तेन तिरस्कृत्य द्विजोत्तमान् । पुष्पवित्तमुपादाय प्रायश्चित्तं प्रकीर्तितम्
“এই লোভযুক্ত মানুহে লালসাৰ বশ হৈ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক অপমান কৰিছে। পুষ্পৰ ধনৰ বিষয় লৈ ইয়াত প্ৰায়শ্চিত্ত (পাপশুদ্ধি) ঘোষণা কৰা হ’ল।”
Verse 4
तथा चैव तु षड्भागो गृहीतो विभवस्य च । तस्मादेष समस्तानां बाह्यभूतो भविष्यति
“আৰু ধনৰ ষষ্ঠাংশো নিশ্চয় লোৱা হৈছে। সেয়েহে এইজন সমগ্ৰ সমাজৰ পৰা বাহিৰ কৰা হ’ব—সকলোৰে পৰা বর্জিত।”
Verse 5
नागराणां द्विजेद्राणां यथान्यः प्राकृतस्तथा
“নাগৰসকল আৰু দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকলৰ মাজত, এইজনক যিকোনো সাধাৰণ প্ৰাকৃত মানুহৰ দৰে গণ্য কৰা হ’ব—কোনো ভেদ নাথাকিব।”
Verse 6
अद्यप्रभृति चानेन यः संबंधं करिष्यति । सोऽपि बाह्यस्तु सर्वेषां नागराणां भविष्यति
আজি পৰা যি কোনোবাই তেওঁৰ সৈতে কোনো সম্পৰ্ক বা সঙ্গ গঢ়িব, সিও সকলো নাগৰ লোকৰ দ্বাৰা বহিষ্কৃত হ’ব।
Verse 7
भोजनं वाथ पानीयं योऽस्य सद्मनि कर्हिचित् । करिष्यति स चाऽप्येवं पतितः संभविष्यति
যি কোনোবাই কেতিয়াবা তেওঁৰ ঘৰত তেওঁক আহাৰ বা পানীয় জল দিব, সিও একেদৰে পতিত (অধঃপতিত) হ’ব।
Verse 8
एवमुक्त्वा ततस्तेन दत्तं तालत्रयं द्विजाः । ब्रह्मस्थाने द्विजश्रेष्ठाः कृत्वा पुष्पसमं च तम्
এইদৰে ক’লে পাছত, হে দ্বিজসকল, তেওঁ দিয়া তিনিটা তাল-মাপ ব্ৰাহ্মণসকলে গ্ৰহণ কৰিলে; আৰু ব্ৰহ্মস্থানত দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকলে তাক ‘পুষ্পৰ সমান’ কৰি বিষয়টো পুষ্পৰ পক্ষত স্থিৰ কৰিলে।
Verse 9
अथ ते ब्राह्मणाः सर्वे जग्मुः स्वंस्वं निवेशनम् । चंडशर्मा स चोद्विग्नः पुष्पपार्श्वं तदा गतः
তাৰ পাছত সেই সকলো ব্ৰাহ্মণ নিজ নিজ নিবাসলৈ গ’ল; আৰু চণ্ডশৰ্মা মনত উদ্বিগ্ন হৈ সেই সময়ত পুষ্পৰ কাষলৈ গ’ল।
Verse 10
एतेषामेव सर्वेषां संमतेन मया तव । प्रायश्चित्तं तदा दत्तं तथा पि पतितः कृतः
এই সকলোৰে সম্মতিত মই সেই সময়ত তোমাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত নিৰ্ধাৰণ কৰিছিলোঁ; তথাপিও তোমাক ‘পতিত’ বুলি ঘোষণা কৰা হ’ল।
Verse 11
तस्मादहं पतिष्यामि सुसमिद्धे हुताशने । नैव जीवितुमिच्छामि स्वजनैः परिवर्जितः
সেয়ে মই সু-প্ৰজ্বলিত অগ্নিত নিজকে নিক্ষেপ কৰিম; নিজৰ লোকসকলে ত্যাগ কৰা মই জীৱিত থাকিব নোখোজোঁ।
Verse 12
पुष्प उवाच । न विषादस्त्वया कार्यः कार्येऽस्मिद्विजसत्तम । वित्तार्थं दूषितस्त्वंहि यतो ब्राह्मणसत्तमैः
পুষ্প ক’লে: ‘হে দ্বিজসত্তম, এই বিষয়ত তুমি বিষাদ নকৰিবা। ধনৰ কাৰণে ব্ৰাহ্মণসত্তমসকলেই তোমাক দুষিত কৰিছে।’
Verse 13
नागरांस्तोषयिष्यामि तानहं विविधैर्धनैः । याचयिष्यंति यन्मात्रं तव गात्रविशुद्धये
‘মই সেই নগৰবাসীসকলক নানা ধনেৰে সন্তুষ্ট কৰিম। তোমাৰ দেহ-শুদ্ধিৰ বাবে তেওঁলোকে যিমানেই বিচাৰে, সিমানেই মই যোগান ধৰিম।’
Verse 14
तावन्मात्रं प्रदास्यामि तेभ्यो हि तव कारणात् । एवमुक्त्वा समागत्य ब्रह्मस्थानं त्वरान्वितः
‘তোমাৰ কাৰণেই মই তেওঁলোকক ঠিক সিমানেই দিম।’ এইদৰে কৈ সি ত্বৰিতভাৱে আহি ব্ৰহ্মস্থানত উপস্থিত হ’ল।
Verse 15
चातुश्चरणमानीय मध्यगास्येन सोऽब्रवीत् । चंडशर्मा द्विजो यश्च मदर्थे पतितः कृतः
সকলকে একত্ৰ কৰি সভাৰ মাজত সি সৰ্বজনলৈ লক্ষ্য কৰি ক’লে: ‘চণ্ডশৰ্মা নামৰ সেই ব্ৰাহ্মণ দ্বিজ, যাক মোৰ কাৰণেই পতিত কৰা হ’ল…’
Verse 16
युष्माभिर्वित्तलोभेन तद्वित्तं वो ददाम्यहम् । समस्तं मद्गृहे यच्च क्रियतां वचनं द्विजैः
তোমালোকৰ ধনলোভৰ বাবেই মই সেই ধনেই তোমালোকক দিছোঁ। আৰু মোৰ ঘৰত যি কিবা আছে—সকলো—ব্ৰাহ্মণসকলে যি ক’ব, সেইমতে লওক আৰু ব্যৱস্থা কৰক।
Verse 17
अथ ते कुपिताः प्रोचुः सर्व एव द्विजोत्तमाः । सीत्कारान्विविधान्कृत्वा क्रोध संरक्तलोचनाः
তেতিয়া সেই সকলো শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ ক্ৰোধে জ্বলি উঠি ক’লে। নানা ধৰণৰ সীতকাৰ কৰি, ক্ৰোধে ৰঙা হোৱা চকুৰে তেওঁলোকে কথা ক’লে।
Verse 18
धिग्धिक्पापसमाचार जिह्वा ते शतधा ततः । किं न याति यदेवं त्वं प्रजल्पसि विगर्हितम्
ধিক্ ধিক্ তোক—পাপাচাৰী! তোৰ জিভা তৎক্ষণাৎ শতধা ফাটি যাওক। তই এনেকুৱা নিন্দনীয় কথা ক’লে, সি কিয় নপৰে?
Verse 19
पतितोऽयं कृतो ऽस्माभिर्नैव वित्तस्य कारणात् । प्रायश्चित्तं यतो दत्तमेकेनापि दुरात्मना
এই মানুহজনক আমি ‘পতিত’ কৰিলোঁ—ধনৰ কাৰণে নহয়। কিয়নো প্ৰায়শ্চিত্ত একেজন দুষ্টাত্মাই একলাই দিয়া/গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
Verse 20
स्मृतयो दूषितास्तेन पुराणानि विशेषतः । स्थानं चैवास्म दीयं च कर्म चैतत्प्रकुर्वता
তেওঁ স্মৃতিসমূহক কলুষিত কৰিলে, বিশেষকৈ পুৰাণসমূহক। আৰু এইদৰে কৰ্ম কৰা জনে আমাৰ যথোচিত স্থান, আমাৰ প্ৰাপ্য, আৰু এই আচাৰ-ক্ৰিয়াটোকেই বিকৃত কৰিলে।
Verse 21
प्रायश्चित्तं प्रदातव्यं चतुर्भिरपरैः सह । संमन्त्र्य मनुना प्रोक्तमेतदेव द्विजोत्तमाः
চাৰিজন আনৰ সৈতে একেলগে প্ৰায়শ্চিত্ত দিয়া উচিত। পৰামৰ্শ কৰি মনুৱে ঠিক এই কথাই ঘোষণা কৰিছে, হে দ্বিজোত্তমসকল।
Verse 22
त्वदीयं पातकं चास्य शरीरेऽद्य व्यवस्थितम् । एकाकिना यतो दत्तं तेनायं पतितः स्थितः
তোমাৰ পাপ আজি তাৰ দেহতো স্থিৰ হৈ পৰিল; কিয়নো তুমি একেলগে নকৰাকৈ একাই দিছিলা, সেয়ে সি পতিত অৱস্থাতেই আছে।
Verse 23
सूत उवाच । एवमुक्त्वा द्विजाः सर्वे जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम् । पुष्पोपि च समुद्विग्नो वैलक्ष्यं परमं गतः
সূত ক’লে: এইদৰে কৈ সকলো ব্ৰাহ্মণ নিজ নিজ গৃহলৈ গ’ল; আৰু পুষ্পো গভীৰভাৱে উদ্বিগ্ন হৈ পৰম লজ্জা আৰু বিষাদত নিমজ্জিত হ’ল।
Verse 24
जगामाथ निजावासं निःश्वसन्नुरगो यथा
তাৰ পাছত সি সাপৰ দৰে দীঘল নিশ্বাস এৰি নিজৰ বাসস্থানলৈ গ’ল।
Verse 25
ततः स चिन्तयामास यावन्नो साहसं कृतम् । तावत्सिद्धिर्मनुष्याणां न कथंचित्प्रजायते
তেতিয়া সি চিন্তা কৰিলে: ‘যিমানদিন আমাৰ এই দুঃসাহসিক অপৰাধ সংশোধিত নহয়, তিমানদিন মানুহৰ সিদ্ধি কোনোপধ্যেই জন্ম নলয়।’
Verse 26
तस्मादहं करिष्यामि चण्डशर्मकृते महत् । कृतघ्नता यथा न स्यात्प्रोक्तं चैव यतो बुधैः
সেয়ে মই চণ্ডশৰ্মাৰ বাবে এক মহৎ কাৰ্য কৰিম, যাতে মই অকৃতজ্ঞতাৰ দোষী নহওঁ—যেনে জ্ঞানীসকলে নিশ্চিতকৈ ঘোষণা কৰিছে।
Verse 27
ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नव्रते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः
ব্ৰাহ্মণ-হন্তা, সুৰাপায়ী, চোৰ আৰু ভঙ্গ-ব্ৰতী—এইসকলৰ বাবে সদ্জনে প্ৰায়শ্চিত্ত বিধান কৰিছে; কিন্তু অকৃতজ্ঞৰ বাবে কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত নাই।
Verse 28
एवं निश्चित्य मनसा सूर्यवारेण सप्तमी । यदाऽयाता द्विजश्रेष्ठास्तदा चाष्टोत्तरं शतम्
এইদৰে মনত দৃঢ় সংকল্প কৰি, যেতিয়া ৰবিবাৰে সপ্তমী পৰিল আৰু শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল আহি উপস্থিত হ’ল, তেতিয়া (ক্ৰিয়া) একশ আঠৰ পবিত্ৰ সংখ্যাৰে সম্পন্ন হ’ল।
Verse 29
प्रदक्षिणाः कृतास्तेन पुष्पादित्यस्य धीमता । तीक्ष्णं शस्त्रं समादाय पूर्वोक्तविधिना ततः । छित्त्वाछित्त्वा निजांगानि जुहुयाज्जातवेदसि
সেই ধীমান পুষ্পাদিত্যৰ প্ৰদক্ষিণা কৰিলে। তাৰ পাছত তীক্ষ্ণ অস্ত্ৰ লৈ, পূৰ্বোক্ত বিধি অনুসাৰে, নিজৰ অঙ্গসমূহ বাৰে বাৰে কাটি জাতবেদস অগ্নিত আহুতি ৰূপে অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 30
ततः पूर्णाहुतिं यावत्कायशेषेण यच्छति । तावत्प्रत्यक्षतां गत्वा स प्रोक्तो भास्वता स्वयम्
তাৰ পাছত, যিমানলৈকে সি পূৰ্ণাহুতি পৰ্যন্ত—দেহৰ যি অৱশিষ্ট আছিল তাৰ দ্বাৰাই—আহুতি দি থাকিল, সিমানলৈকে ভাস্বান সূৰ্য প্ৰত্যক্ষ হৈ স্বয়ং তাক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 31
पुष्प मा साहसं कार्षीः परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । भूय एव महाभाग ब्रूहि किं ते ददाम्यहम्
পুষ্পা, এনেকুৱা দুঃসাহস নকৰিবা; হে অনঘ, মই তোমাত সন্তুষ্ট। এতিয়া পুনৰ, হে ভাগ্যৱান, কোৱা—মই তোমাক কি বৰ দিম?
Verse 32
पुष्प उवाच । चण्डशर्मा द्विजेन्द्रोऽयं मदर्थे पतितः कृतः । समस्तैर्नागरैर्देव तं तैर्नय समानताम्
পুষ্পা ক’লে: ‘এই দ্বিজেন্দ্ৰ চণ্ডশৰ্মা মোৰ কাৰণে পতিত কৰা হ’ল। হে দেৱ, সেই সকলো নাগৰৰ দ্বাৰাই তাক পুনৰ সমান মৰ্যাদালৈ আনক।’
Verse 33
शास्त्रं दृष्ट्वा प्रदत्तं मे प्रायश्चित्तं महात्मना । तथापि दूषितः क्षुद्रैः समस्तैरसहिष्णुभिः
শাস্ত্ৰ চাই মহাত্মাই মোৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত বিধান কৰিলে; তথাপি সেই সকলো ক্ষুদ্ৰ আৰু অসহিষ্ণু লোকেই মোক দোষাৰোপ কৰি নিন্দা কৰিলে।
Verse 34
भगवानुवाच । एकस्यापि वचो नैव शक्यते कर्तुमन्यथा । नागरस्य द्विजश्रेष्ठ समस्तानां च किं पुनः
ভগৱানে ক’লে: ‘হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, এজন নাগৰৰ কথাও অন্যথা কৰা নাযায়; তেন্তে সকলো নাগৰৰ একেলগে কথাৰ কথা কিমান অধিক!’
Verse 35
परमेष द्विजः पूतश्चंडशर्मा भविष्यति । ब्राह्मोऽयं नागरः ख्यातः समस्ते धरणीतले
হে পৰমেশ, চণ্ডশৰ্মা নিশ্চয়েই দ্বিজৰূপে পবিত্ৰ হ’ব। এই নাগৰ ‘ব্ৰাহ্ম’ নামে সমগ্ৰ ধৰণীত খ্যাত হ’ব।
Verse 36
एतस्य ये सुताश्चैव भविष्यंति धरातले । विख्यातिं तेऽपि यास्यंति मान्याः पूज्या महीभृताम्
আৰু পৃথিৱীত তেওঁৰ যিসকল পুত্ৰ জন্ম ল’ব, তেওঁলোকেও খ্যাতি লাভ কৰিব; ৰজাসকলৰ দ্বাৰাও মান্য আৰু পূজ্য হৈ উঠিব।
Verse 37
ये चापि बांधवा श्चास्य सुहृदश्च समागमम् । करिष्यंति समं तेऽपि भविष्यंति सुशोभनाः
আৰু তেওঁৰ আত্মীয়-স্বজন আৰু সদ্ভাৱাপন্ন বন্ধুসমূহো—যিসকলে একেলগে সমাগম কৰিব—তেওঁলোকেও সুন্দৰ আৰু দীপ্তিময় ৰূপ লাভ কৰিব।
Verse 38
त्वं चापि मत्प्रसादेन संपूर्णांगो भविष्यसि
আৰু তুমিও মোৰ কৃপাৰ বলত সম্পূৰ্ণ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গসহ দেহে সম্পূৰ্ণ হৈ উঠিবা।
Verse 39
एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्ततश्चादर्शनं गतः । पुष्पोऽपि चाक्षतांगत्वं तत्क्षणात्समपद्यत
এইদৰে কৈ সহস্ৰাংশু (সূৰ্যদেৱ) তাৰপিছত দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল। আৰু পুষ্পেও সেই ক্ষণতে অক্ষত অঙ্গসহ সম্পূৰ্ণ দেহাৱস্থা লাভ কৰিলে।
Verse 163
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागररखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्राह्मनागरोत्पत्तिवृत्तांतवर्णनंनाम त्रिषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত ‘ব্ৰাহ্মণ নাগৰসকলৰ উৎপত্তি-বৃত্তান্ত বৰ্ণনা’ নামক একশ ত্ৰিসত্তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।