Adhyaya 110
এই অধ্যায়ত দেৱী সোধে—দীৰ্ঘায়ু মানুহৰ বাবেও বহুদূৰৰ তীৰ্থযাত্ৰা বাস্তৱতে কিমান দুষ্কৰ; সেয়ে তীৰ্থসমূহৰ ‘সাৰ’ জানিবলৈ অনুৰোধ কৰে। ঈশ্বৰ উত্তৰ দিয়ে এক ‘অনুত্তম’ তীৰ্থাষ্টক উল্লেখ কৰে—নৈমিষ, কেদাৰ, পুষ্কৰ, কৃমিজঙ্গল, বাৰাণসী, কুৰুক্ষেত্ৰ, প্ৰভাস আৰু হাটকেশ্বৰ—ইয়াত শ্ৰদ্ধাৰে স্নান কৰিলে সকলো তীৰ্থৰ ফল লাভ হয় বুলি ঘোষণা কৰে। দেৱীয়ে কলিযুগৰ উপযোগিতা সোধিলে ঈশ্বৰ হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰক এই আটটাৰ ভিতৰত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু কয় যে কলিযুগতো দিৱ্য বিধানত তাত সকলো ক্ষেত্ৰ আৰু অন্য তীৰ্থ ‘সন্নিহিত’ থাকে। শেষত সূতে ফলশ্ৰুতি দিয়ে—এই মাহাত্ম্য শ্ৰৱণ বা পাঠ কৰিলে স্নানজন্য পুণ্যৰ সমান ফল হয়; সেয়ে গ্ৰন্থশ্ৰৱণ-পাঠো তীৰ্থকর্মৰ সমান্তৰাল পুণ্যসাধনা ৰূপে গণ্য হয়।
Shlokas
Verse 1
श्रीदेव्युवाच । नैतेष्वपि सुरश्रेष्ठ सर्वेषु भुवि मानवाः । अपि दीर्घायुषो भूत्वा स्नातुं शक्ताः कथंचन
শ্ৰী দেৱীয়ে ক’লে: হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! পৃথিৱীত মানুহসকল, দীঘলীয়া আয়ুস লাভ কৰিলেও, এই সকলো তীৰ্থত স্নান কৰিবলৈ কোনো মতে সক্ষম নহয়।
Verse 2
एतेषामपि साराणि मम तीर्थानि कीर्तय । येषु स्नातो नरः सम्यक्सर्वेषां लभते फलम्
সেয়ে এইসকলৰ মাজৰ সাৰ-ভূত, মোৰ মুখ্য তীৰ্থসমূহ কীৰ্তন কৰা; য’ত মানুহে যথাযথভাৱে স্নান কৰিলে, সকলো তীৰ্থৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 3
ईश्वर उवाच । एतेषां मध्यतो देवि तीर्थाष्टकमनुत्तमम् । अस्ति स्नातैर्नरैस्तत्र सर्वेषां लभ्यते फलम्
ঈশ্বৰে ক’লে: হে দেবী, এইসকলৰ মাজতে অতি উত্তম অষ্ট-তীৰ্থৰ এক সমষ্টি আছে; তাত স্নান কৰা নৰসকলে সকলো তীৰ্থৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 4
नैमिषं चैव केदारं पुष्करं कृमिजांगलम् । वाराणसी कुरुक्षेत्रं प्रभासं हाटकेश्वरम्
নৈমিষ, কেদাৰ, পুষ্কৰ, কৃমিজাঙ্গল, বাৰাণসী, কুৰুক্ষেত্ৰ, প্ৰভাস আৰু হাটকেশ্বৰ—এই আটাই প্ৰসিদ্ধ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ।
Verse 5
अष्टास्वेतेषु यः स्नातः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । स स्नातः सर्वतीर्थेषु सत्यमेतन्मयोदितम्
এই আটোটাত যি কোনো জনে যথাযথভাৱে অচল শ্ৰদ্ধাৰে স্নান কৰে, সি সকলো তীৰ্থতে স্নান কৰা বুলি গণ্য হয়—এই সত্য মই ঘোষণা কৰিলোঁ।
Verse 6
श्रीदेव्युवाच । कलिकाले महादेव भविष्यति कथंचन । स्नानं तस्मान्मम ब्रूहि यत्सारं तीर्थमेव हि
শ্ৰী দেবীয়ে ক’লে: হে মহাদেৱ, কলিযুগত প্ৰাণীৰ অৱস্থা কেনেকুৱা হ’ব? সেয়ে মোক সেই স্নান আৰু সেই তীৰ্থ কওক, যি সত্যই সাৰভূত।
Verse 7
अष्टानामपि चैतेषां देवदेव त्रिलोचन । यद्यहं वल्लभा भक्ता तथा चित्तानुवर्तिनी
“হে দেবদেৱ, ত্ৰিলোচন! যদি মই সঁচাকৈ আপোনাৰ প্ৰিয়া, ভক্তা আৰু আপোনাৰ মনৰ অনুগামী হওঁ, তেন্তে এই আট ক্ষেত্ৰৰ মাজত…”
Verse 8
ईश्वर उवाच । अष्टानामपि देवेशि क्षेत्राणामस्ति चोत्तमम् । एतेषामपि तत्क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम्
ঈশ্বৰে ক’লে: “হে দেবী, এই আঠখন পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ মাজত নিশ্চয়েই এটা সৰ্বোত্তম আছে। সেই ক্ষেত্ৰ ‘হাটকেশ্বৰ’ নামে খ্যাত।”
Verse 9
यत्र सर्वाणि क्षेत्राणि संस्थितानि ममाज्ञया । तथान्यानि च तीर्थानि कलिकालेऽपि संस्थिते
য’ত মোৰ আজ্ঞাৰে সকলো ক্ষেত্ৰ স্থিত আছে; তদুপৰি অন্য তীৰ্থসমূহো কলিযুগতো স্থাপিত হৈ থাকে।
Verse 10
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्क्षेत्रं सेव्यमेव हि । मानुषैर्मोक्षमिच्छद्भिः सत्यमेतन्म योदितम्
সেয়ে, সকলো প্ৰয়াসে সেই ক্ষেত্ৰৰ সেৱা কৰাই উচিত। যিসকল মানুহ মোক্ষ কামনা কৰে, তেওঁলোকে নিশ্চয়েই তাক আশ্ৰয় ল’ব—এই সত্য মই ঘোষণা কৰিলোঁ।
Verse 11
सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातमष्टषष्टिसमुद्भवम् । समुच्चयं द्विजश्रेष्ठा नामदेवसमन्वितम्
সূতে ক’লে: “হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, মই তোমালোকক এই সকলো সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ—আঠষষ্ঠিৰ পৰা উদ্ভূত এই সংকলন, দেৱনামসমন্বিত।”
Verse 13
यश्चैतत्पठते भक्त्या ह्यष्टषष्टिसमुद्भवम् । स्नानजं लभते पुण्यं शृण्वानः श्रद्धयान्वितः
যি কোনো ভক্তিভাৱে এই পাঠ কৰে—আঠষষ্ঠিৰ পৰা উদ্ভূত এই বৰ্ণনা—স্নানজনিত পুণ্য লাভ কৰে; আৰু যি শ্ৰদ্ধাৰে শুনে, সিও সেই পুণ্য পায়।
Verse 110
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य ऽष्टषष्टितीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम दशोत्तरशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ ষষ্ঠ গ্ৰন্থ, নাগৰখণ্ডত, শ্ৰী হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত “অষ্টষষ্টি তীৰ্থ-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা” নামৰ একশ দহতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।