Adhyaya 101

Verse 1

सूत उवाच । एवं तां रजनीं तत्र स उषित्वा रघूत्तमः । उपास्यमानः सर्वैस्तैः सद्भक्त्या वानरोत्तमैः

সূত ক’লে: এইদৰে তাত সেই ৰাতি কটাই ৰঘূত্তম স্থিৰ থাকিল; আৰু সেই শ্ৰেষ্ঠ বানৰসকলে সদ্ভক্তিৰে তেওঁক সন্মানসহ উপাসনা কৰি থাকিল।

Verse 2

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले । कृत्वा प्राभातिकं कर्म समाहूयाथ पुष्पकम्

তাৰ পাছত নিৰ্মল প্ৰভাতত, সূৰ্য্যমণ্ডল উদিত হোৱাত, প্ৰাতঃকৃত্য সম্পন্ন কৰি তেওঁ পুষ্পকক আহ্বান কৰিলে।

Verse 3

सुग्रीवेण सुषेणेन तारेण कुमुदेन च । अंगदेनाथ कुण्डेन वायुपुत्रेण धीमता

সুগ্ৰীৱ, সুসেণ, তাৰা আৰু কুমুদৰ সৈতে; আৰু অঙ্গদ, কুণ্ড, তথা বুদ্ধিমান বায়ুপুত্ৰ (হনুমান) সহ…

Verse 4

गवाक्षेण नलेनेव तथा जांबवतापि च । दशभिर्वानरैः सार्धं समारूढः स पुष्पके

গৱাক্ষ, নল আৰু জাম্বৱানসহ, দহজন বানৰ-বীৰৰ সৈতে তেওঁ পুষ্পক বিমানে আৰোহণ কৰিলে।

Verse 5

ततः संप्रस्थितः काले लंकामुद्दिश्य राघवः । मनोजवेन तेनैव विमानेन सुवर्चसा

তাৰ পাছত উপযুক্ত সময়ত ৰাঘৱে লংকাৰ দিশে গতি কৰি যাত্ৰা কৰিলে, সেই একে দীপ্তিমান বিমানে মনোজৱেৰে।

Verse 6

संप्राप्तस्तत्क्षणादेव लंकाख्यां च महापुरीम् । वीक्षयंस्तान्प्रदेशांश्च यत्र युद्धं पुराऽभवत्

সেই ক্ষণতেই তেওঁ লংকা নামৰ মহাপুৰীত উপস্থিত হ’ল, আৰু সেই সকলো স্থান চাওঁতে লাগিল য’ত পূৰ্বে যুদ্ধ হৈছিল।

Verse 7

ततो विभीषणो दृष्ट्वा प्रोद्द्योतं पुष्पकोद्भवम् । रामं विज्ञाय संप्राप्तं प्रहृष्टः सम्मुखो ययौ । मंत्रिभिः सकलैः सार्धं तथा भृत्यैः सुतैरपि

তেতিয়া বিভীষণে পুষ্পকৰ পৰা উদ্ভাসিত দীপ্তি দেখি, ৰাম আহি পোৱা বুলি জানি আনন্দিত হৈ আগবাঢ়িল—সকলো মন্ত্ৰীসহ, লগতে ভৃত্য আৰু পুত্ৰসকলৰ সৈতে।

Verse 8

अथ दृष्ट्वा सुदूरात्तं रामदेवं विभीषणः । पपात दण्डवद्भूमौ जयशब्दमुदीरयन्

তাৰ পাছত দূৰৰ পৰা ৰামদেৱক দেখি বিভীষণে ‘জয়’ ধ্বনি উচ্চাৰি দণ্ডৱৎ হৈ ভূমিত পৰি গ’ল।

Verse 9

तथागतं परिष्वज्य सादरं स विभीषणम् । तेनैव सहितः पश्चाल्लंकां तां प्रविवेश ह

এইদৰে আহি উপস্থিত হোৱা বিভীষণক সাদৰ স্নেহে আলিঙ্গন কৰি, তেওঁ তাৰ সৈতে একেলগে পাছত সেই লংকাত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 10

विभीषणगृहं प्राप्य तत्र सिंहासने शुभे । निविष्टो वानरैस्तैश्च समन्तात्परिवारितः

বিভীষণৰ গৃহত উপস্থিত হৈ, তাত শুভ সিংহাসনত তেওঁ বহিল; আৰু সেই বানৰসকলে চাৰিওফালে ঘেৰি থাকিল।

Verse 11

ततो निवेदयामास तस्मै सर्वं विभीषणः । राज्यं पुत्रकलत्रादि यच्चान्यदपि किंचन

তাৰ পাছত বিভীষণে তেওঁক সকলো নিবেদন কৰিলে—ৰাজ্য, পুত্ৰ-কলত্ৰ আদি, আৰু আন যি কিবা আছিল সেয়াও।

Verse 12

ततः प्रोवाच विनयात्कृतांजलिपुटः स्थितः । आदेशो दीयतां देव ब्रूहि कृत्यं करोमि किम्

তেতিয়া তেওঁ বিনয়ে হাত জোৰ কৰি থিয় হৈ ক’লে: “হে দেৱ! আজ্ঞা দিয়া; ক’বা, কৰ্তব্য কি—মই কি কৰোঁ?”

Verse 14

सूत उवाच । निवेद्य राघवस्तस्मै सर्वं गद्गदया गिरा । वाष्पपूरप्रतिच्छन्नवक्त्रो भूयो विनिःश्वसन्

সূতে ক’লে: সকলো কথা তেওঁক নিবেদন কৰি ৰাঘৱ গদগদ কণ্ঠে ক’লে; চকুপানীৰ ঢলত মুখ আৱৰি, বাৰে বাৰে দীঘল নিশ্বাস এৰিলে।

Verse 15

ततः प्रोवाच सत्यार्थं विभीषणकृते हितम् । तं चापि शोकसंतप्तं संबोध्य रघुनंदनः

তেতিয়া ৰঘুবংশৰ নন্দনে বিভীষণৰ হিতৰ বাবে সত্য বাক্য ক’লে; আৰু শোকে দগ্ধ হোৱা তাকো সান্ত্বনা দি বোধ কৰালে।

Verse 16

अहं राज्यं परित्यज्य सांप्रतं राक्षसोत्तम । यास्यामि त्रिदिवं तूर्णं लक्ष्मणो यत्र संस्थितः

হে ৰাক্ষসশ্ৰেষ্ঠ! এতিয়া মই ৰাজ্য ত্যাগ কৰি শীঘ্ৰে ত্ৰিদিৱলৈ যাম—য’ত লক্ষ্মণ অৱস্থিত।

Verse 17

न तेन रहितो मर्त्ये मुहूर्तमपि चोत्सहे । स्थातुं राक्षसशार्दूल बांधवेन महात्मना

তেওঁ নাথাকিলে মই মর্ত্যলোকে এক মুহূৰ্তও থাকিবলৈ সাহস নকৰোঁ, হে ৰাক্ষসশাৰ্দূল; সেই মহাত্মা আত্মীয়ৰ বিনা।

Verse 18

अहं शिक्षापणार्थाय तव प्राप्तो विभीषण । तस्मादव्यग्रचित्तेन संशृणुष्व कुरुष्व च

হে বিভীষণ! তোমাক শিক্ষা-উপদেশ দিবলৈ মই আহিছোঁ; সেয়ে অব্যগ্ৰচিত্তে ভালদৰে শুনা আৰু তদনুসাৰে কৰা।

Verse 19

एषा राज्योद्भवा लक्ष्मीर्मदं संजनयेन्नृणाम् । मद्यवत्स्वल्पबुद्धीनां तस्मात्कार्यो न स त्वया

ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এই লক্ষ্মীয়ে মানুহৰ ভিতৰত মদ জন্মায়; অল্পবুদ্ধিৰ বাবে ই মদিৰাৰ দৰে—সেয়ে তুমি ইয়াৰ বশ নোহোৱা।

Verse 20

शक्राद्या अमराः सर्वे त्वया पूज्याः सदैव हि । मान्याश्च येन ते राज्यं जायते शाश्वतं सदा

হে নাথ, শক্ৰ আদি সকলো অমৰ দেৱতা সদায় তোমাৰ দ্বাৰা পূজ্য আৰু মান্য; তেনে শ্ৰদ্ধা-সন্মানৰ ফলতেই তোমাৰ ৰাজত্ব সদা শাশ্বতভাৱে স্থিৰ হয়।

Verse 21

मम सत्यं भवेद्वाक्य मेतस्मादहमागतः । प्राप्तराज्यप्रतिष्ठोऽपि तव भ्राता महाबलः

মোৰ বাক্য সত্য হওক—এই কাৰণেই মই আহিছোঁ। তোমাৰ মহাবলী ভ্ৰাতা ৰাজত্ব লাভ কৰি সিংহাসনত স্থিত হলেও, অহংকাৰৰ বিপদ আৰু ধৰ্মীয় সংযম স্মৰণ কৰি চলা উচিত।

Verse 22

विनाशं सहसा प्राप्तस्तस्मान्मान्याः सुराः सदा । यदि कश्चित्समायाति मानुषोऽत्र कथंचन । मत्काय एव द्रष्टव्यः सर्वैरेव निशाचरैः

অহংকাৰীক হঠাতে বিনাশে পায়; সেয়ে দেৱতাসকল সদায় মান্য। আৰু যদি কোনোভাৱে কোনো মানুহ ইয়ালৈ আহে, তেন্তে সকলো নিশাচৰে তাক মোৰ দেহ স্বৰূপ বুলি জ্ঞান কৰি অপমান নকৰিব, পবিত্ৰ বুলি মানিব।

Verse 23

तथा निशाचराः सर्वे त्वया वार्या विभीषण । मम सेतुं समुल्लंघ्य न गंतव्यं धरातले

তদ্ৰূপে, হে বিভীষণ, তুমি সকলো নিশাচৰক সংযত কৰি ৰাখিবা; মোৰ সেতু অতিক্ৰম কৰি তেওঁলোকে ধৰণীত নামিব নালাগে, যাতে জগত কষ্ট নাপায়।

Verse 24

विभीषण उवाच । एवं विभो करिष्यामि तवादेशमसंशयम् । परं त्वया परित्यक्ते मर्त्ये मे जीवितं व्रजेत्

বিভীষণে ক’লে: হে প্ৰভু, নিঃসন্দেহে মই আপোনাৰ আদেশ তেনেদৰেই পালন কৰিম। কিন্তু যদি আপুনি মর্ত্যলোক ত্যাগ কৰে, তেন্তে মোৰ জীৱনেই যেন প্ৰস্থান কৰিব।

Verse 25

तस्मान्मामपि तत्रैव त्वं विभो नेतुमर्हसि । आत्मना सह यत्रास्ते प्राग्गतो लक्ष्मणस्तव

সেয়ে হে প্ৰভু বিভো, মোকো আপোনাৰ সৈতে তাতেই লৈ যোৱা উচিত, য’ত আপোনাৰ লক্ষ্মণ—যি আগতে গৈছিল—এতিয়া বাস কৰি আছে।

Verse 26

श्रीराम उवाच । मया तेऽक्षयमादिष्टं राज्यं राक्षससत्तम । तस्मान्नार्हसि मां कर्तुं मिथ्याचारं कथंचन

শ্ৰীৰামে ক’লে: হে ৰাক্ষসশ্ৰেষ্ঠ, মই তোমাৰ বাবে অক্ষয় ৰাজত্ব নিৰ্দেশ কৰিছোঁ; সেয়ে কোনো প্ৰকাৰেও মোক মিথ্যা আচৰণ কৰা যেন নকৰিবা।

Verse 27

अहमस्मिन्स्वके सेतौ शंकरत्रितयं शुभम् । स्थापयिष्यामि कीर्त्यर्थं तत्पूज्यं भवता सदा । भक्तिमान्प्रतिसंधाय यावच्चंद्रार्कतारकम्

এই মোৰ নিজ সেতুত মই কীৰ্তিৰ্থে শুভ শংকৰ-লিঙ্গৰ ত্ৰয় স্থাপন কৰিম। তুমি ভক্তি স্থিৰ কৰি সদায় সেইবোৰ পূজা কৰিবা—যেতিয়ালৈকে চন্দ্ৰ, সূৰ্য আৰু তৰা থাকে।

Verse 28

एवमुक्त्वा रघुश्रेष्ठो राक्षसेन्द्रं विभीषणम् । दशरात्रं तत्र तस्थौ लंकायां वानरैः सह

এইদৰে কৈ ৰঘুবংশশ্ৰেষ্ঠই ৰাক্ষসেন্দ্ৰ বিভীষণক সম্বোধন কৰি, বানৰসকলৰ সৈতে লংকাত দহ ৰাতি তাতেই অৱস্থান কৰিলে।

Verse 29

कुर्वन्युद्धकथाश्चित्रा याः कृताः पूर्वमेव हि । पश्यन्युद्धस्य सर्वाणि स्थानानि विविधानि च

তেওঁলোকে আগতে সংঘটিত যুদ্ধৰ বহু বিচিত্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিলে আৰু য’ত য’ত যুদ্ধ হৈছিল সেই সকলো নানাবিধ স্থানো চাবলৈ গ’ল।

Verse 30

शंसमानः प्रवीरांस्तान्राक्षसान्बलवत्तरान् । कुम्भकर्णेन्द्रजित्पूर्वान्संख्ये चाभिमुखागतान्

তেওঁ সেই মহাবলী, পৰাক্ৰমী ৰাক্ষসসকলৰ প্ৰশংসা কৰিলে, যিসকল যুদ্ধত সন্মুখসমৰে আগবাঢ়ি আহিছিল—তেওঁলোকৰ মাজত কুম্ভকৰ্ণ আৰু ইন্দ্ৰজিত অগ্ৰগণ্য আছিল।

Verse 31

ततश्चैकादशे प्राप्ते दिवसे रघुनंदनः । पुष्पकं तत्समारुह्य प्रस्थितः स्वपुरीं प्रति

তাৰ পাছত একাদশ দিন আহি পোৱাত, ৰঘুবংশৰ আনন্দ ৰাম সেই পুষ্পক বিমানত আৰোহণ কৰি নিজৰ নগৰীলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 32

वानरैस्तैः समोपेतो विभीषणपुरःसरः । ततः संस्थापयामास सेतुप्रांते महेश्वरम्

সেই বানৰসকলৰ সৈতে, আৰু বিভীষণক অগ্ৰসাৰ কৰি, তেওঁ তাৰ পাছত সেতুৰ প্ৰান্তত মহেশ্বৰক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 33

मध्ये चैव तथादौ च श्रद्धापूतेन चेतसा । रामेश्वरत्रयं राम एवं तत्र विधाय सः

শ্ৰদ্ধাৰে পৱিত্ৰ হোৱা চিত্তেৰে ৰামে তাত ৰামেশ্বৰ ত্ৰয় স্থাপন কৰিলে—এটা মধ্যভাগত আৰু তদ্ৰূপ এটা আৰম্ভণিত—এইদৰে তেওঁ সেই স্থানত বিধান কৰিলে।

Verse 34

सेतुबंधं तथासाद्य प्रस्थितः स्वगृहं प्रति । तावद्विभीषणेनोक्तः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

সেতুবন্ধত উপনীত হৈ তেওঁ নিজৰ গৃহলৈ যাত্ৰা কৰিলে। তেতিয়াই বিভীষণে বাৰে বাৰে প্ৰণিপাত কৰি কোৱা কথা ক’লে।

Verse 35

विभीषण उवाच । अनेन सेतुमार्गेण रामेश्वरदिदृक्षया । मानवा आगमिष्यंति कौतुकाच्छ्रद्धयाविताः

বিভীষণে ক’লে: এই সেতু-মাৰ্গেৰে ৰামেশ্বৰ দৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষাত মানুহ আহিব; পবিত্ৰ কৌতূহলত আকৃষ্ট আৰু শ্ৰদ্ধাৰে অনুপ্ৰাণিত।

Verse 36

राक्षसानां महाराज जातिः क्रूरतमा मता । दृष्ट्वा मानुषमायांतं मांसस्येच्छा प्रजायते

হে মহাৰাজ, ৰাক্ষসজাতি আটাইতকৈ নিষ্ঠুৰ বুলি গণ্য। মানুহ ওচৰ চাপি আহিলে সিহঁতৰ ভিতৰত মাংসৰ লালসা জাগে।

Verse 37

यदा कश्चिज्जनं कश्चिद्राक्षसो भक्षयिष्यति । आज्ञाभंगो ध्रुवं भावी मम भक्तिरतस्य च

যদি কোনো সময় কোনো ৰাক্ষসে কোনো মানুহক ভক্ষণ কৰে, তেন্তে মোৰ আজ্ঞাভংগ নিশ্চিত হ’ব—যদিও সি মোৰ ভক্তিত ৰত থাকে।

Verse 38

भविष्यंति कलौ काले दरिद्रा नृपमानवाः । तेऽत्र स्वर्णस्य लोभेन देवतादर्शनाय च

হে ৰাজন, কলিযুগৰ সময়ত নৃপ-মানৱ দৰিদ্ৰ হ’ব। তথাপি সিহঁত ইয়ালৈ আহিব—সোণৰ লোভত আৰু দেৱতাৰ দৰ্শনৰ বাবেও।

Verse 39

नित्यं चैवागमिष्यन्ति त्यक्त्वा रक्षःकृतं भयम् । तेषां यदि वधं कश्चिद्राक्षसात्प्रापयिष्यति

সিহঁত নিত্যই আহিব, ৰাক্ষসসৃষ্ট ভয় ত্যাগ কৰি। যদি কোনোবাই ৰাক্ষসৰ হাতত সিহঁতৰ বধ ঘটায়…

Verse 40

भविष्यति च मे दोषः प्रभुद्रोहोद्भवः प्रभो । तस्मात्कंचिदुपायं त्वं चिन्तयस्व यथा मम । आज्ञाभंगकृतं पापं जायते न गुरो क्वचित्

হে প্ৰভু! মোৰ ওপৰত স্বামীৰ দ্ৰোহৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা দোষ পৰিব। সেয়ে, হে গুৰু, তুমি কোনো উপায় চিন্তা কৰা, যাতে আজ্ঞা-ভংগৰ পৰা জন্মা পাপ মোৰ ওপৰত কেতিয়াও নপৰে।

Verse 41

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततः स रघुसत्तमः । बाढमित्येव चोक्त्वाथ चापं सज्जीचकार सः

সেই বাক্য শুনি ৰঘুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠজন ক’লে, “বাঢ়ম্—তথাস্তূ,” আৰু তাৰ পাছত তেওঁ ধনু সাজু কৰি ল’লে।

Verse 42

ततस्तं कीर्तिरूपं च मध्यदेशे रघूत्तमः । अच्छिनन्निशितैर्बाणैर्दशयोजनविस्तृतम्

তাৰ পাছত ৰঘূত্তমে মধ্যদেশত সেই কীৰ্তিৰূপ গঠনক তীক্ষ্ণ বাণেৰে ছেদন কৰিলে—দশ যোজন বিস্তৃত।

Verse 43

तेन संस्थापितो यत्र शिखरे शंकरः स्वयम् । शिखरं तत्सलिंगं च पतितं वारिधेर्जले

য’ত তেওঁ নিজে শংকৰক এক শিখৰত স্থাপন কৰিছিল, সেই শিখৰ আৰু তাত থকা লিঙ্গ—দুয়োটাই সাগৰৰ জলত পতিত হ’ল।

Verse 44

एवं मार्गमगम्यं तं कृत्वा सेतुसमुद्भवम् । वानरै राक्षसैः सार्धं ततः संप्रस्थितो गृहम्

এইদৰে সেতু-সমুদ্ভৱ সেই অগম্য পথ গম্য কৰি, তাৰ পাছত তেওঁ বানৰ আৰু ৰাক্ষসসকলৰ সৈতে গৃহলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 101

इति श्रीस्कांदे महापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सेतुमध्ये श्रीरामकृतरामेश्वरप्रतिष्ठावर्णनंनामैको त्तरशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী সহস্ৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডৰ হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যত ‘সেতুৰ মধ্যভাগত শ্ৰী ৰামকৃত ৰামেশ্বৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বৰ্ণনা’ নামক একশ একতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।