Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

ईश्वरोहं सुकेशांते पावनं प्राप्तवानिमम् । ईश्वरस्य वचः श्रुत्वा ऋषिभार्या उवाच तम्

Transliteration

īśvarohaṃ sukeśāṃte pāvanaṃ prāptavānimam | īśvarasya vacaḥ śrutvā ṛṣibhāryā uvāca tam

Translation

তেওঁ ক’লে: “হে সুকেশান্তে, মই ঈশ্বৰ; এই পাৱন স্থানলৈ আহিছোঁ।” ঈশ্বৰৰ বচন শুনি ঋষিৰ পত্নীয়ে তেওঁক ক’লে।

Word by Word

• ईश्वरः: the Lord
• ईश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक, सर्वनाम)
• Form: प्रथमा (1st), एकवचन

• सुकेश-अन्ते: at Sukeśa’s end/border (place-name context)
• सुकेश-अन्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सुकेश (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सुकेशस्य अन्ते = at the end/edge of Sukeśa)

• पावनम्: a purifier / holy (place)
• पावनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पावन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• प्राप्तवान्: have attained / reached
• प्राप्तवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्तवतुँ, past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• इमम्: this
• इमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (प्रातिपदिक, सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• ईश्वरस्य: of the Lord
• ईश्वरस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• वचः: speech / words
• वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having heard)

• ऋषि-भार्या: the sage’s wife
• ऋषि-भार्या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक) + भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ऋषेः भार्या)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तम्: to him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक, सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Speaker

Śiva (as Īśvara) and ṛṣibhāryā (response begins)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (pāvana-sthāna)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śambhu, still in ascetic guise, calmly declares ‘I am Īśvara’ to the fair-haired woman; she listens, startled yet drawn into devotion.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• ṛṣibhāryā
• pāvana-sthāna (holy place)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord identifies Himself with the holy place’s power to purify, linking devotion to sacred geography (kṣetra-māhātmya).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A ‘pāvana’ (purifying) kṣetra within Kedārakhaṇḍa—i.e., the Kedāra sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse emphasizes the sanctity (pāvanatva) of the place.