Adhyaya 31
অধ্যায় ৩১ তিনিটা সংযুক্ত ধাৰাত আগবাঢ়ে। প্ৰথমে শৌনকে সোধে—তাৰক বধৰ পাছত কাৰ্ত্তিকেয়ৰ কি হ’ল; লোমশে ‘কুমাৰ-তত্ত্ব’ৰ মহিমা বৰ্ণনা কৰে—তাঁৰ দৰ্শনমাত্ৰেই অৱহেলিত বা পাপী লোকো তৎক্ষণাৎ শুদ্ধ হয়, সেয়ে পুণ্যৰ মান সমাজিক মৰ্যাদাৰ ওপৰত নহয়, অন্তৰৰ শুদ্ধিৰ ওপৰত স্থাপিত। দ্বিতীয় ধাৰাত ধৰ্মৰাজ যমে ব্ৰহ্মা-বিষ্ণুৰ সৈতে শংকৰক সমীপ কৰি মৃ্ত্যুঞ্জয় আদি নামেৰে স্তৱ কৰে আৰু জনায়—কাৰ্ত্তিকেয়ৰ দৰ্শনে স্বৰ্গদ্বাৰ পাপীৰ বাবেও বহল হোৱা যেন লাগে। শিৱে বুজায়—ই পূৰ্বসংস্কাৰ, পূৰ্বসাধনা আৰু অন্তঃকৰণবৃত্তিৰ ধাৰাবাহিক ফল; তীৰ্থ, যজ্ঞ, দান মনঃশুদ্ধিৰ উপায়। তাৰ পাছত তেওঁ অদ্বৈত-প্ৰধান জ্ঞানোপদেশ দিয়ে—আত্মা গুণ-দ্বন্দ্বাতীত; মায়া শুক্তি-ৰজত আৰু ৰজ্জু-সৰ্পৰ দৰে ভ্ৰান্তিৰ উদাহৰণেৰে বুজিব পাৰি; মমতা আৰু বাসনা ত্যাগে মুক্তি। শব্দৰ সীমা বিষয়ে সৰু আলোচনা কৰি শ্ৰৱণ-মনন-বিবেকৰ পথ দেখুৱায়। তৃতীয় ধাৰাত তাৰকনিধনৰ পাছত পৰ্বতসমূহে কাৰ্ত্তিকেয়ক স্তৱ কৰে; তেওঁ বৰ দিয়ে—তেওঁলোক লিঙ্গৰূপ হৈ ভৱিষ্যতে শিৱাৱাস হ’ব আৰু প্ৰসিদ্ধ পৰ্বতমালাৰ উল্লেখ কৰে। নন্দীৰ প্ৰশ্নত ৰত্ন/ধাতুৰ লিঙ্গৰ ভেদ, কিছুমান ক্ষেত্ৰৰ মাহাত্ম্য, আৰু নৰ্মদা (ৰেৱা) নদীৰ বাণলিঙ্গৰ সাৱধান প্ৰতিষ্ঠা-পূজাবিধি বৰ্ণনা কৰে। শেষত পঞ্চাক্ষৰী জপ, মনোনিগ্ৰহ, সৰ্বভূত সমতা আৰু সংযমক সাধনাৰ লক্ষণ বুলি কোৱা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
शोनक उवाच । हत्वा तं तारकं संख्ये कुमारेण महात्मना । किं कृतं सुमहद्विप्र तत्सर्वं वक्तुमर्हसि
শৌনকে ক’লে: “হে মহাব্ৰাহ্মণ! মহাত্মা কুমাৰে যুদ্ধত তাৰকক বধ কৰাৰ পাছত কি মহৎ ঘটনা ঘটিল? সেই সকলো আপুনি ক’বলৈ যোগ্য।”
Verse 2
कुमारो ह्यपरः शंभुर्येन सर्वमिदं ततम् । तपसा तोषितः शंभुर्ददाति परमं पदम्
কুমাৰ নিশ্চয়েই শম্ভুৰ অন্য এক ৰূপ, যাঁৰ দ্বাৰা এই সমগ্ৰ বিশ্ব ব্যাপ্ত। তপস্যাৰে সন্তুষ্ট হ’লে শম্ভুৱে পৰম পদ দান কৰে।
Verse 3
कुमारो दर्शनात्सद्यः सफलो हि नृणां सदा । ये पापिनो ह्यधर्म्मिष्ठाः श्वपचा अपि लोमश । दर्शनाद्धूतपापास्ते भवंत्येव न संशयः
কুমাৰৰ দৰ্শন মাত্ৰতেই মানুহে তৎক্ষণাৎ সদায় ফল লাভ কৰে। হে লোমশ, পাপী আৰু অধৰ্মত আসক্ত—শ্বপচো হলেও—সেই দৰ্শনে পাপমুক্ত হয়; ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 4
शौनकस्य वचः श्रुत्वा उवाच चरितं तदा । व्यास शिष्यो महाप्रज्ञः कुमारस्य महात्मनः
শৌনকৰ বাক্য শুনি তেতিয়া ব্যাসৰ মহাপ্ৰজ্ঞ শিষ্যই মহাত্মা কুমাৰৰ পবিত্ৰ চৰিত্ৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 5
लोमश उवाच । ह्ताव तं तारकं संख्ये देवानामजयं ततः । अवध्यं च द्विजश्रेष्ठाः कुमारो जयमाप्तवान्
লোমশ ক’লে: যুদ্ধক্ষেত্ৰত তাৰকক বধ কৰি—যি দেৱতাসকলৰ বাবে অজেয় আৰু অবধ্য বুলি গণ্য আছিল—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, কুমাৰে বিজয় লাভ কৰিলে।
Verse 6
महिमा हि कुमारस्य सर्वशास्त्रेषु कथ्यते । वेदैश्च स्वागमैश्चापि पुराणैश्च तथैव च
কুমাৰৰ মহিমা সকলো শাস্ত্ৰতে কোৱা হৈছে—বেদসমূহত, নিজ আগমসমূহত, আৰু তেনেদৰে পুৰাণসমূহতো।
Verse 7
तथोपनिषदैश्चैव मीमांसाद्वितयेन तु । एवंभूतः कुमारोयमशक्यो वर्णितुं द्विजाः
উপনিষদসমূহে আৰু দুয়োটা মীমাংসাতো তেনেদৰেই কোৱা হৈছে—এনে স্বৰূপ এই কুমাৰক, হে দ্বিজসকল, সম্পূৰ্ণৰূপে বৰ্ণনা কৰা অসম্ভৱ।
Verse 8
यो हि दर्शनमात्रेण पुनाति सकलं जगत् । त्रातारं भुवनस्यास्य निशम्य पितृराट्स्वयम्
কাৰণ তেওঁ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰে সমগ্ৰ জগতক পবিত্ৰ কৰে। এই ভুৱনৰ ত্ৰাতা বুলি শুনি পিতৃৰাট (যম) স্বয়ং প্ৰেৰিত হ’ল।
Verse 9
ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य विष्णुं चैव सवासवम् । स ययौ त्वरितेनैव शंकरं लोकशंकरम् । तृष्टाव प्रयतो भूत्वा दक्षिणाशापतिः स्वयम्
ব্ৰহ্মাক আগত ৰাখি, আৰু বিষ্ণুকো বাসৱ (ইন্দ্ৰ)সহ লৈ, তেওঁ তৎক্ষণাৎ লোকশংকৰ শংকৰৰ ওচৰলৈ দৌৰি গ’ল। তাৰপিছত বিনীতচিত্ত হৈ দক্ষিণাশাপতি (যম) স্বয়ং স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 10
नमो भर्गाय देवाय देवानां पतये नमः । मृत्युंजयाय रुद्राय ईशानाय कपर्द्दिने
ভৰ্গ দেৱক নমস্কাৰ, সেই দীপ্তিমান প্ৰভুক নমস্কাৰ। দেৱসকলৰ পতিক নমস্কাৰ। মৃত্যুঞ্জয় ৰুদ্ৰক, ঈশানক, জটাধাৰীক নমস্কাৰ।
Verse 11
नीलकंठाय शर्वाय व्योमावयवरूपिणे । कालाय कालनाथाय कालरूपाय वै नमः
নীলকণ্ঠক, শৰ্ভক নমস্কাৰ; যাৰ ৰূপ আকাশৰ বিস্তাৰেই গঠিত, তাক নমস্কাৰ। কালক, কালনাথক, আৰু যাৰ স্বভাৱেই কাল—তাক নমস্কাৰ।
Verse 12
यमेन स्तूयमानो हि उवाच प्रभुरीश्वरः । किमर्थमागतोऽसि त्वं तत्सर्वं कथयस्व नः
যমে স্তৱ কৰা হ’লে প্ৰভু ঈশ্বৰে ক’লে: “তুমি কিহৰ উদ্দেশ্যে আহিছা? সেই সকলো কথা আমাক কোৱা।”
Verse 13
यम उवाच । श्रूयतां देवदेवेश वाक्य वाक्यविशारद । तपसा परमेणैव तुष्टिं प्राप्तोसि शंकर
যমে ক’লে: “শুনা হওক, হে দেৱদেৱেশ, বাক্যত নিপুণ! পৰম তপস্যাৰে তুমি তুষ্টি লাভ কৰিছা, হে শংকৰ।”
Verse 14
कर्मणा परमेणैव ब्रह्मा लोकपितामहः । तुष्टिमेति न संदेहो वराणां हि सदा प्रभुः
পৰম কৰ্ম, অৰ্থাৎ ধৰ্মৰ উত্তম আচৰণে, লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাই তুষ্টি লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই; কিয়নো প্ৰভু সদায় বৰদান দাতা।
Verse 15
तथा विष्णुर्हि भगवान्वेदवेद्यः सनातनः । यज्ञैरनेकैः संतुष्ट उपवासव्रतैस्तथा
তদ্ৰূপে ভগৱান বিষ্ণু—সনাতন, বেদে বেদ্য—বহু যজ্ঞে তুষ্ট হয়, আৰু উপবাস আৰু ব্ৰত-অনুষ্ঠানেও।
Verse 16
ददाति केवलं भावं येन कैवल्यमाप्नुयुः । नराः सर्वे मम मतं नान्यता हि वचो मम
তেওঁ কেৱল সেই একাগ্ৰ ভাব দান কৰে, যাৰ দ্বাৰা মানুহে কৈৱল্য—মুক্ত একান্ততা—লাভ কৰে। সকলো লোকে মোৰ মত গ্ৰহণ কৰক; মোৰ বাক্যৰ অন্য অৰ্থ নাই।
Verse 17
ददाति तुष्टो वै भोगं तथा स्वर्गादिसंपदः । सूर्यो नमस्ययाऽरोग्यं ददातीह न चान्यथा
তেওঁ সন্তুষ্ট হ’লে ভোগ আৰু স্বৰ্গ আদি সমৃদ্ধি দান কৰে। সূৰ্যদেৱক নমস্কাৰ কৰিলে এই লোকত আৰোগ্য লাভ হয়—ইয়াৰ বাহিৰে নহয়।
Verse 18
गणेशो हि महादेव अर्घ्यपाद्यादिचंदनैः । मंत्रावृत्त्या तथा शंभो निर्विघ्नं च करिष्यति
হে মহাদেৱ! গণেশক অৰ্ঘ্য, পাদ্য আদি আৰু চন্দনেৰে, লগতে মন্ত্ৰজপেৰে সন্মান কৰিলে, হে শম্ভু, কাৰ্য নিৰ্বিঘ্ন কৰি দিব।
Verse 19
तथान्ये लोकपाः सर्वे यथाशक्त्या फलप्रदाः । यज्ञाध्ययनदानाद्यैः परितुष्टाश्च शंकर
তদ্ৰূপে আন সকলো লোকপালাও নিজ নিজ শক্তি অনুসাৰে ফল দান কৰে। হে শংকৰ! যজ্ঞ, বেদ অধ্যয়ন, দান আদি কৰ্মে তেওঁলোক সন্তুষ্ট হয়।
Verse 20
महदाश्चर्य संभूतं सर्वेषां प्राणिनामिह । कृतं च तव पुत्रेण स्वर्गद्वारमपावृताम्
ইয়াত সকলো প্ৰাণীৰ বাবে এক মহা আশ্চৰ্য উদ্ভৱ হৈছে। তোমাৰ পুত্ৰই স্বৰ্গৰ দুৱাৰ মুকলি কৰি দিলে।
Verse 21
दर्शनाच्च कुमारस्य सर्वे स्वर्गैकसो नराः । पापिनोऽपि महादेव जाता नास्त्यत्र संशयः
আৰু কেৱল কুমাৰৰ দৰ্শনতেই সকলো মানুহ একেলগে স্বৰ্গ লাভ কৰে। হে মহাদেৱ! পাপীসকলেও তেনে হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 22
मया किं क्रियतां देव कार्याकार्यव्यवस्थितौ । ये सत्यशीलाः शांताश्च वदान्या निरवग्रहाः
হে দেৱ! কৰণীয়-অকৰণীয়ৰ বিচাৰত মই কি কৰিম? কিয়নো ইয়াত সত্যশীল, শান্ত, দানশীল আৰু নিৰ্বিৰোধ-নিৰ্বিঘ্ন জন আছে।
Verse 23
जितेंद्रिया अलुब्धाश्च कामरागविवर्जिताः । याज्ञिका धर्मनिष्ठाश्च वेदवेदांगपारगाः
তেওঁলোক জিতেন্দ্ৰিয়, লোভমুক্ত, কাম-ৰাগবিহীন; যজ্ঞকাৰী, ধৰ্মত অটল, আৰু বেদ-বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী।
Verse 24
यां गतिं यांति वै शंभो सर्वे सुकृतिनोपि हि । तां गतिं दर्शनात्सर्वे श्वपचा अधमा अपि
হে শম্ভো! যি গতি সকলো পুণ্যৱানেও লাভ কৰে, কেৱল দৰ্শনমাত্ৰে সকলোৱে সেই একে গতি লাভ কৰে—শ্বপচ আৰু অধমজনো।
Verse 25
कुमारस्य च देवेश महदाश्चर्यकर्मणः । कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगसहितायां शिवस्य च
হে দেৱেশ! কুমাৰৰ মহা-আশ্চৰ্য কৰ্মসমূহ অতি মহান—বিশেষকৈ কাৰ্ত্তিক মাহত, যেতিয়া কৃত্তিকা নক্ষত্ৰৰ পবিত্ৰ যোগ থাকে, আৰু শিৱ-সম্পৰ্কীয় বিষয়তো।
Verse 26
शिवस्य तनयं दृष्ट्वा ते यांति स्वकुलैः सह । कोटिभिर्बहुभिश्चैव मत्स्थानं परिमुच्य वै
শিৱৰ পুত্ৰক দৰ্শন কৰি তেওঁলোকে নিজ নিজ কুল-পৰিয়ালসহ গমন কৰে; বহু কোটিত, মোৰ লোক (যমধাম) সম্পূৰ্ণৰূপে ত্যাগ কৰি।
Verse 27
कुमारदर्शनात्सर्वे श्वपचा अपि यांति वै । सद्गतिं त्वरितेनैव किं क्रियेत मयाधुना
কুমাৰৰ কেৱল দৰ্শনতেই সকলো—শ্বপচো—দ্ৰুত সৎগতি লাভ কৰে। তেন্তে মই এতিয়া কি কৰিম?
Verse 28
यमस्य वचनं श्रुत्वा शंकरो वाक्यमब्रवीत्
যমৰ বাক্য শুনি শংকৰে উত্তৰস্বৰূপে কথা ক’লে।
Verse 29
शंकर उवाच । येषां त्वंतगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् । विशुद्धभावो भो धर्म्म तेषां मनसि वर्त्तते
শংকৰে ক’লে: হে ধৰ্ম (যম), যিসকল পুণ্যকৰ্মী জনৰ পাপ অন্তলৈ গৈছে, তেওঁলোকৰ মনত বিশুদ্ধ ভাব স্থিতি লয়।
Verse 30
सत्तीर्थगमनायैव दर्शनार्थं सतामिह । वांछा च महती तेषां जायते पूर्वकारिता
তেওঁলোকৰ ভিতৰত সত্য তীৰ্থলৈ গমন আৰু ইয়াত সৎজনৰ পবিত্ৰ দৰ্শনৰ বাবে এক মহান আকাঙ্ক্ষা জাগে—পূৰ্বকৰ্মৰ ফলত।
Verse 31
बहूनां जन्मनामंते मयि भावोऽनुवर्त्तते । प्राणिनां सर्वभावेन जन्माभ्यासेनभो यम
হে যম, বহু জন্মৰ অন্তত প্ৰাণীৰ ভিতৰত মোৰ প্ৰতি ভাৱ-ভক্তি অব্যাহতভাৱে জাগি উঠে—জন্মজন্মান্তৰৰ অভ্যাস আৰু অন্তঃসংস্কাৰৰ বলত।
Verse 32
तस्मात्सुकृतिनः सर्वे येषां भावोऽनुवर्त्ते । जन्मजन्मानुवृत्तानां विस्मयं नैव कारयेत्
সেয়ে, যিসকল সুকৃতী আৰু পুণ্যবান, যাঁহাদের ভক্তিভাৱ অবিৰত চলি থাকে, তেওঁলোকক আশ্চৰ্য বুলি নধৰিবা; কিয়নো এই ধাৰাবাহিকতা জন্মে জন্মে সঙ্গী হৈ আহে।
Verse 33
स्त्रीबालशूद्राः श्वपचाधमाश्च प्राग्जन्मसंस्कारवशाद्धि धर्म्म । योनिं पापिषु वर्त्तमानास्तथापि शुद्धा मनुजा भवंति
হে ধৰ্ম! নাৰী, শিশু, শূদ্ৰ আৰু শ্বপচসকলৰ মাজত অতি অধম বুলি গণ্য লোকসকলেও—পূৰ্বজন্মৰ সংস্কাৰৰ বলত—যদিও বৰ্তমান পাপময় অৱস্থাত বা যোনিত থাকে, তথাপি শুদ্ধ হৈ মনুষ্য হয়।
Verse 34
तथा सितेन मनसा च भवंति सर्वे सर्वेषु चैव विषयेषु भवंति तज्ज्ञाः । दैवेन पूर्वचरितेन भवंति सर्वे सुराश्चेंद्रादयो लोकपालाः प्राक्तनेन
তদ্ৰূপে সকলোৰে মন শ্বেত তথা শুদ্ধ হয়, আৰু সকলো বিষয়ত তেওঁলোক তত্ত্বজ্ঞ হয়। পূৰ্বচৰিত কৰ্মে গঢ়া দেৱবিধিৰ দ্বাৰাই এই সকলো ঘটে—যেনে ইন্দ্ৰ আদি লোকপাল দেৱতাসকলে প্ৰাক্তন কৰ্মে নিজ নিজ পদ লাভ কৰিছিল।
Verse 35
जाता ह्यमी भूतगणाश्च सर्वे ह्यमी ऋषयो ह्यमी देवताश्च
নিশ্চয়েই এই সকলো ভূতগণ জন্মে; এই ঋষিসকলেও জন্মে, আৰু এই দেৱতাসকলেও জন্মে।
Verse 36
विस्मयो नैव कर्त्तव्यस्त्वया वापि कुमारके । कुमारदर्शने चैव धर्मराज निबोध मे
হে কুমাৰক! এই বালকজনৰ কাৰণে বা তাক দেখা মাত্ৰেই তুমি আশ্চৰ্য নকৰিবা। হে ধৰ্মৰাজ! মোৰ কথাটি বুজি লোৱা।
Verse 37
वचनं कर्मसंयुक्तं सर्वेषां फलदायकम् । सर्वतीर्थानि यज्ञाश्च दानानि विविधानि च । कार्याणि मनःशुद्ध्यर्थं नात्र कार्या विचारणा
বাক্য যেতিয়া সৎকৰ্মৰ সৈতে যুক্ত হয়, তেতিয়া সেয়া সকলোৰে বাবে ফলদায়ক হয়। সকলো তীৰ্থ, যজ্ঞ আৰু দানৰ নানাবিধ বিধান মন-শুদ্ধিৰ বাবে কৰণীয়—ইয়াত বিচাৰ-সন্দেহৰ প্ৰয়োজন নাই।
Verse 38
मनसा भावितो ह्यात्मा आत्मनात्मानमेव च । आत्मा अहं च सर्वेषआं प्राणिनां हि व्यवस्थितः
মন দ্বাৰা ভাবিত আত্মাই আত্মাক গঢ়ে, আৰু আত্মাই আত্মাকেই গঠন কৰে। মই—আত্মন—সকলো প্ৰাণীৰ ভিতৰত স্থিত হৈ আছোঁ।
Verse 39
अहं सदा भावयुक्त आत्मसंस्थो निरंतरः । जंगमाजंगमानां च सत्यं प्रति वदामि ते
মই সদায় শুদ্ধ-ভাবযুক্ত, নিৰন্তৰ আত্মাত স্থিত। চলমান আৰু অচল—উভয়ৰ বিষয়ে মই তোমাক সত্যই কওঁ।
Verse 40
द्वंद्वातीतो निर्विकल्पो हि साक्षात्स्वस्थो नित्यो नित्ययुक्तो निरीहः । कूटस्थो वै कल्पभेदप्रवादैर्बहिष्कृतो बोधबोध्यो ह्यनन्तः
দ্বন্দ্বাতীত, নিৰ্বিকল্প, সাক্ষাৎ স্বয়ংস্থিত—নিত্য, নিত্যযুক্ত আৰু নিৰীহ—সেই কূটস্থ অচল। যুগ-কল্পভেদৰ বিতৰ্কৰ বাহিৰত, সেয়া অনন্ত—শুদ্ধ চৈতন্য, আৰু জাগৰণেৰে বোধগম্য।
Verse 41
विस्मृत्य चैनं स्वात्मानं केवलं बोधलक्षणम् । संसारिणो हि दृश्यंते समस्ता जीवराशयः
এই নিজৰ আত্মাক—যাৰ লক্ষণ কেৱল শুদ্ধ বোধ—বিস্মৃত হৈ, সকলো জীৱসমষ্টি সংসাৰত ভ্ৰমণকাৰী হৈ দেখা যায়।
Verse 42
अहं ब्रह्मा च विष्णुश्च त्रयोऽमी गुणकारिणः । सृष्टिपालनसंहारकारका नान्यथा भवेत्
মই, ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণু—এই তিনিও গুণৰ দ্বাৰাই কাৰ্য কৰে। সৃষ্টিৰ, পালন আৰু সংহাৰৰ কৰ্তা আমি; ইয়াৰ অন্যথা হ’ব নোৱাৰে।
Verse 43
अहंकारवृतेनैव कर्मणा कारितावयम् । यूयं च सर्वे विबुधा मनुष्याश्च खगादयः
অহংকাৰৰে আৱৃত কৰ্মৰ দ্বাৰাই আমি কৰোৱাই দিয়া হওঁ। তেনেদৰে তোমালোক সকলোৱে—দেৱতা, মানুহ আৰু খগাদি—কৰোৱাই দিয়া হওঁ।
Verse 44
पश्वादयः पृथग्भूतास्तथान्ये बहवो ह्यमी । पृथक्पृथक्समीचीना गुणवतश्च संसृतौ
পশু আদি পৃথক পৃথক জাতিৰূপে আছে, আৰু আন বহুতো আছে। সংসাৰত প্ৰত্যেকে নিজ নিজ ভিন্ন অৱস্থাৰ উপযুক্ত, গুণ অনুসাৰে।
Verse 45
पतिता मृगतृष्णायां मायया च वशीकृताः । वयं सर्वे च विबुधाः प्राज्ञाः पंडितमानिनः
মৃগতৃষ্ণাসদৃশ মায়াত পতিত হৈ মায়াৰ বশীভূত হ’লোঁ; আমি সকলোৱে—দেৱতাসকলসহ—বুদ্ধিমান হ’লেও নিজকে পণ্ডিত বুলি মানি লওঁ।
Verse 46
परस्परं दूषयंतो मिथ्यावादरताः खलाः
সেই নীচচিত্ত লোকসকলে মিছা বাক্যত আনন্দ পাই পৰস্পৰক দোষাৰোপ কৰে।
Verse 47
त्रैगुणा भवसंपन्ना अतत्तवज्ञाश्च रागिणः । कामक्रोधभयद्वेषमदमात्सर्यसंयुताः
তিনিগুণৰ বন্ধনত আবদ্ধ, সংসাৰ-ভাৱত মাত্ৰ সমৃদ্ধ, তেওঁলোকে তত্ত্ব নাজানে। ৰাগী হৈ কাম, ক্ৰোধ, ভয়, দ্বেষ, মদ আৰু মাত্সৰ্যৰে সংযুক্ত থাকে।
Verse 48
परस्परं दूषयंतो ह्यतत्त्वज्ञा बहिर्मुखाः । तस्मादेवं विदित्वाथ असत्यं गुणभेदतः
অতত্ত্বজ্ঞ আৰু বহিৰ্মুখ হৈ তেওঁলোকে পৰস্পৰক দোষাৰোপ কৰে। সেয়ে এইদৰে বুজি লোৱা—গুণৰ ভেদ অনুসাৰে যি ‘সত্য’ দেখা যায়, সেয়া পৰম সত্য নহয়।
Verse 49
गुणातीते च वस्त्वर्थे परमार्थैकदर्शनम्
গুণাতীত সেই বস্তু-তত্ত্বত কেৱল পৰমাৰ্থৰ একমাত্ৰ দৰ্শন আছে।
Verse 50
यस्मिन्भेदो ह्यभेदं च यस्मिन्रागो विरागताम् । क्रोधो ह्यक्रोधतां याति तद्वाम परमं श्रृणु
য’ত ভেদো অশেষে অভেদ বুলিয়েই বোধ হয়; য’ত ৰাগ বৈৰাগ্যত পৰিণত হয়; য’ত ক্ৰোধ অক্রোধত উপনীত হয়—হে প্ৰিয়ে, সেই পৰম অৱস্থা শুনা।
Verse 51
न तद्भासयते शब्दः कृतकत्वाद्यथा घटः । शब्दो हि जायते धर्म्मः प्रवृत्तिपरमो यतः
শব্দে তাক প্ৰকাশিত কৰিব নোৱাৰে, কিয়নো শব্দ কৃতক—যেনে ঘট। কিয়নো শব্দ ধৰ্মৰ ভিতৰতে উৎপন্ন হয়, যি মূলত প্ৰবৃত্তি, অৰ্থাৎ কৰ্মপ্ৰবাহৰ দিশে মুখ্য।
Verse 52
प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च तथा द्वंद्वानि सर्वशः । विलयं यांति यत्रैव तत्स्थानं शाश्वतं मतम्
য’ত প্ৰবৃত্তি আৰু নিবৃত্তি, আৰু সকলো প্ৰকাৰৰ দ্বন্দ্ব সম্পূৰ্ণৰূপে লয় পায়—সেই স্থানকেই শাশ্বত ধাম বুলি মানা হয়।
Verse 53
निरंतरं निर्गुणं ज्ञप्तिमात्रं निरंजनं निर्विकाशं निरीहम् । सत्तामात्रं ज्ञानगम्यं स्वसिद्धं स्वयंप्रभं सुप्रभं बोधगम्यम्
অবিচ্ছিন্ন, গুণাতীত; কেৱল চৈতন্য-মাত্ৰ; নিৰঞ্জন, নিৰ্বিকাৰ, নিৰীহ—সত্তা-মাত্ৰ; জ্ঞানদ্বাৰা গম্য, স্বয়ংসিদ্ধ, স্বয়ংপ্ৰভ, সুপ্ৰভ, বোধে গম্য।
Verse 54
एतज्ज्ञानं ज्ञानविदो वदंति सर्वात्मभावेन निरीक्षयंति । सर्वातीतं ज्ञानगम्यं विदित्वा येन स्वस्थाः समबुद्ध्या चरंति
এইয়াই জ্ঞান—জ্ঞানবিদসকলে কয়; তেওঁলোকে (তত্ত্ব)ক সৰ্বাত্মভাবৰে দৰ্শন কৰে। সকলোতীত, জ্ঞানগম্য তাক জানি, তেওঁলোকে অন্তৰত স্থিৰ থাকে আৰু সমবুদ্ধিৰে জীৱনত চলে।
Verse 55
अतीत्य संसारमनादिमूलं मायामयं मायया दुर्विचार्यम् । मायां त्यक्त्वा निर्ममा वीतरागा गच्छंति ते प्रेतराणिनर्विकल्पम्
অনাদি-মূলবিশিষ্ট, মায়াময় আৰু মায়াৰ দ্বাৰাই দুঃচিন্ত্য সংসাৰ অতিক্ৰম কৰি, যিসকলে মায়া ত্যাগ কৰে—নিৰ্মম, বীতৰাগ—তেওঁলোকে প্ৰেতপথৰো ওপৰে গ’ই নিৰ্বিকল্প, অচল অৱস্থালৈ পায়।
Verse 56
संसृतिः कल्पनामूलं कल्पना ह्यमृतोपमा । यैः कल्पना परित्यक्ता ते यांति परमां गतिम्
সংসৃতি কল্পনামূল; কল্পনা সঁচাকৈ অমৃতসদৃশ (মিঠা আৰু মোহক)। কিন্তু যিসকলে কল্পনা পৰিত্যাগ কৰিছে, তেওঁলোকে পৰম গতিক লাভ কৰে।
Verse 57
शुक्त्यां रजतबुद्धिश्च रज्जुबुद्धिर्यर्थोरणे । मरीचौ जलबुद्धिश्च मिथ्या मिथ्यैव नान्यथा
শুক্তিত ৰূপা বুলি ভ্ৰম, ৰজ্জুত সাপ বুলি ভ্ৰম, আৰু মৰীচিকাত জল বুলি ভ্ৰম—এই সকলো মিথ্যা; মিথ্যাই, আন একো নহয়।
Verse 58
सिद्धिः स्वच्छंदवर्त्तित्वं पारतंत्र्यं हि वै मृषा । बद्धो हि परतंत्राख्यो मुक्तः स्वातंत्र्यभावनः
সত্য সিদ্ধি হ’ল নিজৰ স্বতন্ত্ৰতাত স্থিত থাকা; পৰতন্ত্ৰতা নিশ্চয়েই ভ্ৰম। বন্ধনযুক্ত জন ‘পৰতন্ত্ৰ’ বুলি কোৱা হয়, আৰু মুক্ত জন অন্তৰৰ স্বাতন্ত্ৰ্যভাবত প্রতিষ্ঠিত।
Verse 59
एको ह्यात्मा विदित्वाथ निर्ममो निरवग्रहः । कुतस्तेषां बंधनं च यथाखे पुष्पमेव च
আত্মা একেই বুলি জানি ল’লে মানুহ ‘মোৰ’ ভাবৰহিত আৰু গ্ৰহণ-আসক্তিহীন হয়। তেনেসকলৰ বাবে বন্ধন ক’ত? আকাশৰ ফুলৰ দৰে।
Verse 60
शशविषाणमेवैतज्त्रानं संसार एव च । किं कार्यं बहुनोक्तेन वचसा निष्फलेन हि
এই ‘জ্ঞান’ খৰগোশৰ শিঙৰ দৰে, আৰু সংসাৰো (চূড়ান্ত সত্য ৰূপে) তেনেই। বহুত কথা কৈ কি লাভ, যেতিয়া বাক্য সঁচাকৈয়ে নিষ্ফল?
Verse 61
ममतां च निराकृत्य प्राप्तुकामाः परं पदम् । ज्ञानिनस्ते हि विद्वांसो वीतरागा जितेंद्रियाः
মমতা ত্যাগ কৰি পৰম পদ লাভ কৰিবলৈ ইচ্ছুক—তেওঁলোকেই জ্ঞানী; বিদ্বান, বৈৰাগ্যবান, আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী।
Verse 62
यैस्त्यक्तो ममताभावो लोभकोपौ निराकृतौ । ते यांति परमं स्थानं कामक्रोधविवर्जिताः
যিসকলে মমতাৰ ভাব ত্যাগ কৰি লোভ আৰু ক্ৰোধ দূৰ কৰিলে, তেওঁলোকে কাম-ক্ৰোধবিহীন হৈ পৰম স্থান লাভ কৰে।
Verse 63
यावत्कामश्च लोभश्च रागद्वेषौ व्यवस्थितौ । नाप्नुवंति च तां सिद्धिं शब्दमात्रैकबोधकाः
যেতিয়ালৈকে কাম আৰু লোভ, ৰাগ আৰু দ্বেষ স্থিৰ হৈ থাকে, তেতিয়ালৈকে কেৱল শব্দ-মাত্ৰ বুজা লোকসকলে সেই সিদ্ধি লাভ নকৰে।
Verse 64
यम उवाच । शब्दाच्छब्दः प्रवर्त्तेत निःशब्दं ज्ञानमेव च । अनित्यत्वं हि शब्दस्य कथं प्रोक्तं त्वया प्रभो
যমে ক’লে: শব্দৰ পৰা শব্দেই প্ৰৱৰ্তে, কিন্তু জ্ঞান নিজে নিঃশব্দ। শব্দ অনিত্য হ’লে, হে প্ৰভু, তেন্তে আপুনি কেনেকৈ বাক্যৰে এই কথা উপদেশ দিলে?
Verse 65
अक्षरं ब्रह्मपरमं शब्दो वै ह्यरात्मकः । तस्माच्छब्दस्त्वया प्रोक्तो निरीक्षक इति श्रुतम्
অক্ষৰেই পৰম ব্ৰহ্ম; আৰু শব্দ সেই একে সাৰ-স্বরূপ। সেয়ে শ্ৰুতি ক’য় যে আপুনি শব্দক ‘পৰীক্ষক’—সত্য উন্মোচক—বুলি ঘোষণা কৰিছে।
Verse 66
प्रतिपाद्यं हि यत्किंचिच्छब्देनैव विना कथम् । तत्सर्वं कथ्यतां शंभो कार्याकार्यव्यवस्थितौ
যি কোনো কথা প্ৰতিপাদন কৰিব লাগে, শব্দ নোহোৱাকৈ কেনেকৈ কোৱা যায়? সেয়ে, হে শম্ভু, অনুগ্ৰহ কৰি সকলো ব্যাখ্যা কৰক—কৰ্তব্য আৰু অকর্তব্যৰ বিচাৰ।
Verse 67
शंकर उवाच । श्रृणुष्वावहितो भूत्वा परमार्धयुतं वचः । यस्य श्रवणमात्रेण ज्ञातव्यं नावशिष्यते
শংকৰ উৱাচ: সম্পূৰ্ণ মনোযোগেৰে শুনা এই পৰমাৰ্থেৰে পূৰ্ণ বচন; ইয়াৰ কেৱল শ্ৰৱণমাত্ৰে জানিবলগীয়া একোও অজ্ঞাত নাথাকে।
Verse 68
ज्ञानप्रवादिनः सर्व ऋषयो वीतकल्मषाः । ज्ञानाभ्यासेन वर्त्तंते ज्ञानं ज्ञानविदो विदुः
সকলো ঋষি—জ্ঞানৰ প্ৰবক্তা আৰু কল্মষমুক্ত—জ্ঞান-অভ্যাসেৰে জীৱন যাপন কৰে; আৰু জ্ঞানবিদসকলে সত্য জ্ঞানকেই জ্ঞান বুলি জানে।
Verse 69
ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं ज्ञात्वा च परिगीयते । कथं केन च ज्ञातव्यं किं तद्वक्तुं विवक्षितम्
জ্ঞান, জ্ঞেয় আৰু জ্ঞানদ্বাৰা গম্য—এই সকলো সাক্ষাৎ কৰি স্তুতিগীত হয়। কিন্তু কেনেকৈ, কোন উপায়ে জানিব লাগে—সেই বিষয়ে ঠিক কি ক’বলৈ অভিপ্ৰেত?
Verse 70
एतत्सर्वं समासेन कथयामि निबोध मे । एको ह्यनेकधा चैव दृश्यते भेदभावनः
এই সকলো মই সংক্ষেপে ক’ম—মোৰ কথা বুজা। ভেদ-ভাবনাৰ কল্পনাৰ কাৰণে একেই তত্ত্ব বহু ৰূপে দেখা যায়।
Verse 71
यथा भ्रमरिकादृष्टा भ्रम्यते च मही यम । तथात्मा भेदबुद्ध्या च प्रतिभाति ह्यनेकधा
যেনেকৈ চকু বিভ্ৰান্ত (মূৰ ঘূৰণি) হ’লে পৃথিৱী ঘূৰি থকা যেন লাগে, তেনেকৈ ভেদ-বুদ্ধিৰ কাৰণে আত্মা বহু ৰূপে প্ৰতিভাত হয়।
Verse 72
तस्माद्विमृश्य तेनैव ज्ञातव्यः श्रवणेन च । मंतव्यः सुप्रयोगेण मननेन विशेषतः
সেয়ে, ভালদৰে বিবেচনা কৰি, সেই একেই তত্ত্ব শ্ৰৱণৰ দ্বাৰাই জানিব লাগিব; আৰু সুপ্ৰয়োগেৰে, বিশেষকৈ গভীৰ মনন-চিন্তনেৰে, তাক দৃঢ়ভাৱে ধ্যান কৰিব লাগিব।
Verse 73
निर्द्धार्य चात्मनात्मानं सुखं बंधात्प्रमुच्यते । मायाजालमिदं सर्वं जगदेतच्चाराचरम्
আত্মাই আত্মাৰ দ্বাৰা আত্মাক নিৰ্ণয় কৰি, মানুহ সুখেৰে বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়। এই চল-অচল সমগ্ৰ জগত মায়াৰ জাল।
Verse 74
मायामयोऽयं संसारो ममतालक्षणो महान् । ममतां च बहिः कृत्वा सुखं बंधात्प्रमुच्यते
এই মহান সংসাৰ মায়াময় আৰু ‘মোৰ’ বোধেৰে চিহ্নিত। এই মমতা বাহিৰ কৰি দিলে মানুহ সুখেৰে বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 75
कोऽहं कस्त्वं कुतश्चान्ये महामायावलंबिनः । अजागलस्तनस्येव प्रपंचोऽयं निरर्थकः
“মই কোন? তুমি কোন? আৰু এই আনসকল ক’ৰ পৰা—মহামায়াত আশ্ৰয় লৈ? এই সংসাৰী প্ৰপঞ্চ ছাগলীৰ থনৰ দুধৰ দৰে নিৰৰ্থক।”
Verse 76
निष्फलोऽयं निराभासो निःसारो धूमडंबरः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन आत्मानं स्मर वै यम
“ই নিৰ্ফল, সত্য দীপ্তিহীন, নিঃসাৰ—ধোঁৱাময় ডম্বৰ মাত্ৰ। সেয়ে, হে যম, সকলো প্ৰচেষ্টাৰে আত্মাক স্মৰণ কৰা।”
Verse 77
लोमश उवाच । एवं प्रचोदितस्तेन शंभुना प्रेतराट्स्वयम् । बुद्धो भूत्वा यमः साक्षादात्मभूतोऽभवत्तदा
লোমশে ক’লে: শম্ভুৰ প্ৰচোদনাত প্ৰেতৰাজ যম নিজেই বোধপ্ৰাপ্ত হ’ল, আৰু তেতিয়া সঁচাকৈ আত্মাত স্থিত হ’ল।
Verse 78
कर्म्मणां हि च सर्वेषां शास्ता कर्मानुसारतः । बभूव डंबरो नॄणां भूतानां च समाहितः
কৰ্ম অনুসাৰে সকলো কৰ্মৰ শাসক তেওঁ হ’ল; মানুহ আৰু ভূত-প্ৰাণীৰ বাবে তেওঁ স্থিৰ, সমাহিত নিয়ন্তা বুলিও প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।
Verse 79
ऋषय ऊचुः । हत्वा तु तारकं युद्धे कुमारेण महात्मना । अत ऊर्ध्वं कथ्यतां भोः किं कृतं महदद्भुतम्
ঋষিসকলে ক’লে: মহাত্মা কুমাৰে যুদ্ধত তাৰকক বধ কৰাৰ পাছত, হে মহাশয়, তাৰ পিছত কি মহান আশ্চৰ্য ঘটিল কওক।
Verse 80
सूत उवाच । हते तु तारके दैत्ये हिमवन्प्रमुखाद्रयः । कार्त्तिकेयं समागत्य गीर्भी रम्याभिरैडयन्
সূতে ক’লে: দানৱ তাৰক বধ হোৱাৰ পাছত, হিমৱান আদি পৰ্বতসমূহ কাৰ্ত্তিকেয়ৰ ওচৰলৈ আহি মনোমোহা বাক্যৰে স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 81
गिरय ऊचुः । नमः कल्याणरूपाय नमस्ते विश्वमंगल । विश्वबंधो नमस्तेऽस्तु नमस्ते विश्वभावन
পৰ্বতসকলে ক’লে: কল্যাণময় ৰূপধাৰী তোমাক নমস্কাৰ; হে বিশ্বমঙ্গল, তোমাক নমস্কাৰ। হে বিশ্ববন্ধু, তোমাক প্ৰণাম; হে বিশ্বভাবন, তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 82
वरीष्ठाः श्वपचा येन कृता वै दर्शनात्त्वया । त्वां नमामो जगद्बंधुं त्वां वयं शरणागताः
যাৰ কেৱল দৰ্শনতেই ‘শ্বপচ’ বুলি গণ্য লোকসকলেও অতি শ্ৰেষ্ঠ হৈ উঠিল—সেই তুমি। হে জগত-বান্ধৱ, তোমাক নমস্কাৰ কৰোঁ; আমি শৰণাগত হৈ তোমাৰ চৰণত আশ্ৰয় লৈছোঁ।
Verse 83
नमस्ते पार्वतीपुत्र शंकरात्मज ते नमः । नमस्ते कृत्तिकासूनो अग्निभूत नमोस्तु ते
নমস্কাৰ তোমাক, হে পাৰ্বতীপুত্ৰ; নমস্কাৰ তোমাক, হে শংকৰ-আত্মজ। নমস্কাৰ তোমাক, হে কৃত্তিকাসূনু; হে অগ্নিভূত, তোমালৈ নমোস্তु।
Verse 84
नमोस्तु ते देववरैः सुपूज्य नमोऽस्तु ते ज्ञानविदां वरिष्ठ । नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद शरण्य सर्वार्तिविनाशदक्ष
নমোস্তু তোমাক, হে দেববৰ, যাক দেবশ্ৰেষ্ঠসকলেও সুপূজে; নমোস্তু তোমাক, হে জ্ঞানবিদসকলৰ ভিতৰত অতি বৰিষ্ঠ। নমোস্তু তোমাক, হে দেবশ্ৰেষ্ঠ—প্ৰসন্ন হওক; হে শৰণ্য, সকলো আৰ্তি বিনাশত দক্ষ, তোমাক নমোস্তু।
Verse 85
एवं स्तुतो गिरिभिः कार्त्तिकेयो ह्युमासुतः । तान्गिरीन्सुप्रसन्नात्मा वरं दातुं समुत्सुकः
এইদৰে পৰ্বতসকলৰ দ্বাৰা স্তুত হৈ, উমাসুত কাৰ্ত্তিকেয় অন্তৰত অতি প্ৰসন্ন হ’ল। বৰ দান কৰিবলৈ উৎসুক হৈ, তেওঁ সেই পৰ্বতসকলৰ ফালে মুখ কৰিলে।
Verse 86
कार्त्तिकेय उवाच । भोभो गिरिवरा यूयं श्रृणुध्वं मद्वचोऽधुना । कर्मिभिर्ज्ञानिभिश्चैव सेव्यमाना भविष्यथ
কাৰ্ত্তিকেয় ক’লে: হে হে গিৰিবৰসকল! এতিয়া মোৰ বাক্য শুনা। তোমালোক কৰ্মীসকল আৰু তত্ত্বজ্ঞানীসকল—উভয়ৰ দ্বাৰা সেবিত-পূজিত স্থান হৈ উঠিবা।
Verse 87
भवत्स्वेव हि वर्त्तते दृषदो यत्नसेविताः । पुनंतु विश्चं वचनान्मम ता नात्र संशयः
নিশ্চয় তোমালোকৰ ভিতৰতে সেই পবিত্ৰ শিলাসমূহ আছে, যিবোৰ যত্নেৰে সেৱিত আৰু পূজিত; মোৰ বাক্যবলে সিহঁতে বিশ্বক পবিত্ৰ কৰিব—ইয়াত একো সন্দেহ নাই।
Verse 88
पर्वतीयानि तीर्थानि भविष्यंति न चान्यथा । शिवालयानि दिव्यानि दिव्यान्यायतनानि च
পৰ্বতীয় তীৰ্থসমূহ নিশ্চয় উদ্ভৱ হ’ব—ইয়াৰ অন্যথা নহয়; আৰু দিৱ্য শিৱালয়, শিৱৰ পবিত্ৰ মন্দিৰ, লগতে আন আন দীপ্তিমান আশ্ৰম-ধামো হ’ব।
Verse 89
अयनानि विचित्राणि शोभनानि महांति च । भविष्यंति न संदेहः पर्वता वचनान्मम
বিচিত্ৰ, শোভন আৰু মহান পবিত্ৰ ধামসমূহ উদ্ভৱ হ’ব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। হে পৰ্বতসকল, মোৰ বাক্য অনুসাৰে নিশ্চয় তেনেকুৱাই হ’ব।
Verse 90
योऽयं मातामहो मेऽद्य हिमवान्पर्वतोत्तमः । तपस्विनां महाभागः फलदो हि भविष्यति
এই হিমৱান—পৰ্বতসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠ—যি আজি মোৰ মাতামহ, তপস্বীসকলৰ বাবে নিশ্চয় মহাভাগ্যবান হৈ আধ্যাত্মিক ফল দানকাৰী হ’ব।
Verse 91
मेरुश्च गिरिराजोऽयमाश्रयो हि भविष्यति । लोकालोको गिरिवर उदयाद्रिर्महायशः
আৰু এই মেৰু, গিৰিৰাজ, নিশ্চয় আশ্ৰয়স্থান হ’ব; তেনেদৰে লোকালোক, হে শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত, আৰু মহাযশস্বী উদয়াদ্ৰিও।
Verse 92
लिंगरूपो हि भगवान्भविष्यति न चान्यथा । श्रीशैलो हि महेंद्रश्च तथा सह्याचलोगिरिः
ভগৱান নিশ্চয়েই লিঙ্গ-ৰূপে প্ৰকাশ পাব, অন্যথা নহয়—শ্ৰীশৈলত, মহেন্দ্ৰত, আৰু তদ্ৰূপে সহ্যাচল পৰ্বতমালাত।
Verse 93
माल्यवान्मलयो विन्ध्यस्तथासौ गंधमादनः । श्वेतकूटस्त्रिकूटो हि तथा दर्दुरपर्वतः
তদ্ৰূপে মাল্যৱান, মলয়, বিন্ধ্য আৰু সেই গন্ধমাদন; লগতে শ্বেতকূট, ত্ৰিকূট, আৰু দৰ্দুৰ পৰ্বতো।
Verse 94
एते चान्ये च बहवः पर्वता लिंगरूपिणः । मम वाक्याद्भविष्यंति पापक्षयकरा ह्यमी
এইসকল আৰু আন বহু পৰ্বত লিঙ্গ-ৰূপী হ’ব। মোৰ বাক্যৰ বলত সিহঁত নিশ্চয়েই পাপক্ষয়কাৰী হ’ব।
Verse 95
एवं वरं ददौ तेभ्यः पर्वतेभ्यश्च शांकरिः । ततो नंदीह्युवाचाथ सर्वागमपुरस्कृतम्
এইদৰে শংকৰে তেওঁলোকক আৰু পৰ্বতসমূহকো সেই বৰ দান কৰিলে। তাৰ পাছত নন্দীয়ে সকলো আগমৰ প্ৰামাণ্যতাত প্ৰতিষ্ঠিত উপদেশ প্ৰকাশ কৰি ক’লে।
Verse 96
नंद्युवाच । त्वया कृता हि गिरयो लिंगरूपिण एव ते । शिवालयाः कथं नाथ पूज्याः स्युःसर्वदैवतैः
নন্দীয়ে ক’লে: “হে নাথ! তুমি যিহেতু এই পৰ্বতসমূহক নিশ্চয়েই লিঙ্গ-ৰূপে গঢ়ি তুলিলা, তেন্তে এই শিৱালয়সমূহক সকলো দেৱতাই সদায় কেনেকৈ পূজা কৰিব?”
Verse 97
कुमार उवाच । लिंगं शिवालयं ज्ञेयं देवदेवस्य शूलिनः । सर्वैर्नृभिर्दैवतैश्च ब्रह्मादिभिरतांद्रितैः
কুমাৰে ক’লে: লিঙ্গক শিৱালয় বুলি জানিবা—দেৱদেৱ ত্ৰিশূলধাৰী মহাদেৱৰ নিবাস। সকলো মানুহ আৰু দেৱতাই, ব্ৰহ্মা আদি সকলোৱে, অলসতা নকৰাকৈ ইয়াৰ পূজা কৰিব লাগে।
Verse 98
नीलं मुक्ता प्रवालं च वैडूर्यं चंद्रमेव च । गोमेदं पद्मरागं च मारतं कांचनं तथा
নীলম, মুক্তা, প্ৰৱাল, বৈডূৰ্য (বিলাইৰ চকু), চন্দ্ৰকান্ত মণি; আৰু গোমেদ, পদ্মৰাগ, মৰকত, তথা সোণ—
Verse 99
राजतं ताम्रमारं च तथा नागमयं परम् । रत्नधातुमयान्येव लिंगानि कथितानि ते
ৰূপা, তাম্ৰ, লোহা, আৰু উৎকৃষ্ট সীসাও—এইদৰে ৰত্ন আৰু ধাতুৰে নিৰ্মিত লিঙ্গসমূহ তোমাক বৰ্ণনা কৰা হ’ল।
Verse 100
पवित्राण्येव पूज्यानि सर्वकामप्रदानि च । एतेषामपि सर्वेषां काश्मीरं हि विशिष्यते
এই সকলো পবিত্ৰ, পূজনীয়, আৰু সকলো কামনা পূৰণকাৰী। তথাপি এই সকলোৰ ভিতৰত কাশ্মীৰ শিলাই বিশেষভাৱে উৎকৃষ্ট।
Verse 101
ऐहिकामुष्मिकं सर्वं पूजाकर्तुः प्रयच्छति
ই পূজাকৰ্তাক সকলো প্ৰদান কৰে—ইহলোকীয় সমৃদ্ধি আৰু পৰলোকীয় মঙ্গল দুয়োটা।
Verse 102
नंद्युवाच । लिंगानामपि पूज्यं स्याद्बाणलिंगं त्वया कथम् । कथितं चोत्तमत्वेन तत्सर्वं वदसुव्रत
নন্দীয়ে ক’লে: “লিঙ্গসমূহৰ মাজতো, তুমি বাণ-লিঙ্গক কেনেকৈ পূজ্য—আৰু শ্ৰেষ্ঠ—বুলি ক’লা? হে উত্তম ব্ৰতধাৰী, সেই সকলো মোক কোৱা।”
Verse 103
कुमार उवाच । रेवायां तोयमध्ये च दृश्यंते दृषदो हि याः । शिवप्रसादात्तास्तु स्युर्लिंगरूपा न चान्यथा
কুমাৰে ক’লে: “ৰেৱাৰ জলৰ মাজত যি শিলাখণ্ড দেখা যায়, সিহঁত শিৱৰ কৃপাৰে লিঙ্গৰূপ হয়—ইয়াৰ বাহিৰে নহয়।”
Verse 104
श्लक्ष्णमूलाश्च कर्तव्याः पिंडिकोपरि संस्थिताः । पूजनीयाः प्रयत्नेन शिवदीक्षायुतेन हि
সিহঁতক মসৃণ তল কৰি সাজি পিণ্ডিকা (যোনি-আধাৰ) ওপৰত স্থাপন কৰিব লাগে। শিৱ-দীক্ষাযুক্ত ভক্তে যত্নসহ পূজা কৰিব লাগে।
Verse 105
पिंडीयुक्तं च शास्त्रेण विधिना च यजेच्छिवम् । वरदो हि जगन्नाथः पूजकस्य न चान्यथा
শাস্ত্ৰানুসাৰে আৰু বিধি-বিধানে পিণ্ডীযুক্ত হৈ শিৱক আৰাধনা কৰিব লাগে। কিয়নো জগন্নাথ প্ৰভু পূজকক বৰদান কৰে—ইয়াৰ বাহিৰে নহয়।
Verse 106
पंचाक्षरी यस्य मुखे स्थिता सदा चेतोनिवृत्तिः शिवचिंतने च । भूतेषुः साम्यं परिवादमूकता षंढत्वमेव परयोषितासु
যাৰ মুখত পঞ্চাক্ষৰী মন্ত্র সদা স্থিত, আৰু যাৰ চিত্ত শিৱচিন্তনত নিবৃত্ত-লীন—তেওঁৰ ভিতৰত সকলো ভূতৰ প্ৰতি সাম্য, নিন্দাৰ প্ৰতি মৌনতা, আৰু পৰস্ত্ৰীৰ প্ৰতি সম্পূৰ্ণ উদাসীনতা জন্মে।