Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 58

Devanagari script

तथैव दंशिताः सिंहा बहवः पार्श्वरक्षकाः । शार्दूला मकरा मत्स्या गजाश्चैव सहस्रशः । छत्राणि विविधान्येव चामराणि तथैव च

Transliteration

tathaiva daṃśitāḥ siṃhā bahavaḥ pārśvarakṣakāḥ | śārdūlā makarā matsyā gajāścaiva sahasraśaḥ | chatrāṇi vividhānyeva cāmarāṇi tathaiva ca

Translation

তথৈৱ বহু দংশিত সিংহ পাৰ্শ্বৰক্ষক আছিল। শাৰ্দূল, মকৰ, মাছ আৰু সহস্ৰ সহস্ৰ গজো উপস্থিত আছিল; লগতে নানা প্ৰকাৰৰ ছত্ৰ আৰু চামৰো আছিল।

Word by Word

• तथा: thus/likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम् (manner adverb)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपातः

• दंशिताः: fanged/tusked
• दंशिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √दंश् (धातु) (दंशने/दंश-करणे) + क्त (भूतकृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्; भूतकृदन्तः—दंशित = दंष्ट्रा-युक्त/दंष्ट्रा-प्रदर्शित (tusked/fanged)

• सिंहाः: lions
• सिंहाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिंह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्

• बहवः: many
• बहवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्; विशेषणम्

• पार्श्वरक्षकाः: side-guards
• पार्श्वरक्षकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पार्श्व (प्रातिपदिक) + रक्षक (कृदन्त; √रक्ष् (धातु), ण्वुल्/अच्)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्; तत्पुरुषः—पार्श्वं रक्षन्ति इति

• शार्दूलाः: tigers
• शार्दूलाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शार्दूल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्

• मकराः: makaras (sea-creatures)
• मकराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्

• मत्स्याः: fish
• मत्स्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मत्स्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्

• गजाः: elephants
• गजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपातः

• सहस्रशः: by the thousand
• सहस्रशः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रशस् (अव्यय; सहस्र + शस्)
• Form: प्रकार/परिमाणवाचक-अव्ययम् (distributive adverb: ‘by thousands’)

• छत्राणि: umbrellas
• छत्राणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्

• विविधानि: various
• विविधानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्; विशेषणम्

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपातः

• चामराणि: fly-whisks
• चामराणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चामर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम्

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपातः

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A vast protective formation: armored lions as flank-guards; tigers, makaras, fishes, and thousands of elephants; above them, varied parasols and cāmara fans—like a cosmic royal procession.

Characters & Entities

• Lions
• Tigers
• Makara
• Fish
• Elephants
• Chhatra
• Cāmara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The narrative portrays the all-encompassing reach of divine power—land and water creatures symbolize a sovereignty spanning all realms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedārakhaṇḍa setting is the sacred frame; this verse itself is a procession-description, not a direct tīrtha glorification.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it catalogs attendants and insignia of a divine march.