Adhyaya 17

Verse 1

। लोमश उवाच । ततः सर्वे सुरगणा दृष्ट्वा तं विलयं गतम् । चिंतयंतः सुरगणाः कथं च विदधामहे

লোমশে ক’লে: তাৰ পাছত সকলো দেৱগণে তেওঁক লয় (মৃত্যু) লাভ কৰা দেখি চিন্তিত হৈ পৰামৰ্শ কৰিবলৈ ধৰিলে—‘এতিয়া আমি কেনেকৈ আগবাঢ়িম?’

Verse 2

सुरभिं चाह्वयित्वाथ तदोवाच शचीपतिः । कलेवरं दधीचस्य लिह्यास्त्वं वचनान्मम

তেতিয়া শচীপতিয়ে (ইন্দ্ৰ) সুৰভিক মাতি আনি ক’লে: “মোৰ কথামতে, তুমি দধীচিৰ শৰীৰটো চেলেকি পৰিষ্কাৰ কৰা।”

Verse 3

तथेति च वचोमत्वा तत्क्षणादेव लिह्य तत् । निर्मांसं च कृतं सद्यस्तया धेन्वा कलेवरम्

“তথাস্তু” বুলি আজ্ঞা শিৰোধাৰ্য কৰি তেওঁ তৎক্ষণাৎ লেহন কৰিলে; আৰু সেই গৰুজনীয়ে লগে লগে শৰীৰটো মাংসহীন কৰি পেলালে।

Verse 4

जगृहुस्तानि चास्थीनि चक्रुः शस्त्राणि वै सुराः । तस्य वंशोद्भवं वज्रं शिरो ब्रह्मशिरस्तथा

দেৱতাসকলে সেই হাড়বোৰ ললে আৰু অস্ত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিলে: তেওঁৰ মেৰুদণ্ডৰ পৰা তেওঁলোকে বজ্ৰ সাজিলে, আৰু তেওঁৰ শিৰৰ পৰা ব্ৰহ্মশিৰা অস্ত্ৰ তৈয়াৰ কৰিলে।

Verse 5

अन्यानि चास्थीनि बहूनि तस्य ऋषेस्तदानीं जगृहुः सुराश्च । तथा शिराजालमयांश्च पाशांश्चक्रुः सुरा वैरयुताश्च दैत्यान्

দেৱতাসকলে তেতিয়া সেই ঋষিৰ আন বহুতো হাড় সংগ্ৰহ কৰিলে; আৰু শত্ৰু দৈত্যসকলক বান্ধিবলৈ সিৰা আৰু ধমনীৰ জালৰ পৰা পাশ বা ৰছী তৈয়াৰ কৰিলে।

Verse 6

शस्त्राणि कृत्वा ते सर्वे महाबलपराक्रमाः । ययुर्देवातस्त्वरायुक्ता वृत्रघातनतत्पराः

অস্ত্ৰ নিৰ্মাণ কৰি, সেই সকলো দেৱতা—মহাবলী আৰু পৰাক্ৰমী—বৃৎত্ৰক বধ কৰিবলৈ তৎপৰ হৈ খৰখেদাকৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 7

ततः सुवर्च्चाश्च दधीचिपत्नी या प्रेषिता सा सुरकार्यसिद्धये । व्यलोकयत्तत्र समेत्य सर्वं मृतं पतिं देहमथो ददर्शतम्

তাৰ পিছত দধীচিৰ পত্নী সুৱৰ্চা—দেৱকাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে প্ৰেৰিত হোৱা—সেই ঠাইত আহি উপস্থিত হ’ল। তাত সকলো চাই, তেওঁ নিজৰ স্বামীক নিথৰ দেহেৰে মৃত অৱস্থাত পৰি থকা দেখিলে।

Verse 8

ज्ञात्वा च तत्सर्वमिदं सुराणां कृत्यं तदानीं च चुकोप साध्वी । ददौ सती शापमतीव रुष्टा तदा सुवर्चा ऋषिवर्यपत्नी

দেৱতাসকলে কৰা এই সমগ্ৰ কৃত্য জানি সেই সাধ্বী তেতিয়াই ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল। অতিশয় ৰুষ্ট হৈ, সেই শ্ৰেষ্ঠ ঋষিৰ পত্নী সুৱৰ্চাই তেতিয়া শাপ উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 9

अहो सुरा दुष्टतराश्च सर्वे सर्वे ह्यशक्ताश्च तथैव लुब्धाः । तस्माच्च सर्वेऽप्रजसो भवंतु दिवौकसोऽद्यप्रभृतित्युवाच सा

তেওঁ ক’লে, “হায়! হে সুৰাসকল, তোমালোক সকলো অতি দুষ্ট; তোমালোক সকলোৱে অশক্ত আৰু লোভী। সেয়ে আজিৰ পৰা স্বৰ্গবাসী তোমালোক সকলো নিঃসন্তান হওক।”

Verse 10

एव शापं ददौ तेषां सुराणां सा तपस्विनी । प्रवीश्याश्वत्थमूले सा स्वोदरं दारयत्तदा

এইদৰে সেই তপস্বিনীয়ে সেই দেৱতাসকলক শাপ দিলে। তাৰ পিছত পবিত্ৰ অশ্বত্থ (পিপল) গছৰ মূলত প্ৰৱেশ কৰি, সেই মুহূর্ততে তেওঁ নিজৰ গৰ্ভ ছিঙি পেলালে।

Verse 11

निर्गतो जठराद्गर्भो दधीचस्य महात्मनः । साक्षाद्रुद्रावतारोऽसौ पिप्लादो महाप्रभः

তেওঁৰ গৰ্ভৰ পৰা মহাত্মা দধীচিৰ সন্তান ওলাই আহিল। তেওঁ মহাপ্ৰভ পিপ্লাদ—সাক্ষাৎ ৰুদ্ৰৰ অৱতাৰ।

Verse 12

प्रहस्य जननी गर्भमुवाच रुषितेक्षणा । सुवर्चा तं पिप्पलादं चिरं तिष्ठास्य सन्निधौ

হাঁহি মাৰি, ক্ৰোধে তীক্ষ্ণ দৃষ্টিৰে মাতৃ সুৱৰ্চাই গৰ্ভস্থ শিশুক ক’লে—“হে পিপ্পলাদ, তুমি দীৰ্ঘকাল এই সান্নিধ্যতে থাকিবা।”

Verse 13

अश्वत्थस्य महाभाग सर्वेषां सफलो भवेः । तथैव भाषमाणा सा सुवर्चा तनयं प्रति । पतिमन्वगमत्साध्वी परमेण समाधिना

“হে মহাভাগ, অশ্বত্থৰ দ্বাৰা তুমি সকলোৰে লক্ষ্য সফল কৰোঁতা হ’বা।” এইদৰে পুত্ৰক ক’লে সুৱৰ্চাই; তাৰ পাছত সাধ্বীজনী পৰম সমাধিত প্ৰৱেশ কৰি স্বামীৰ অনুগামী হ’ল।

Verse 14

एवं दधीचपत्नी सा पतिना स्वर्गमाव्रजत्

এইদৰে দধীচিৰ পত্নী স্বামীৰ সৈতে একেলগে স্বৰ্গলোকলৈ গ’ল।

Verse 15

ते देवाः कृतशस्त्रास्त्रा दैत्यान्प्रति समुत्सुकाः । आजग्मुश्चेंद्रमुख्यास्ते महाबलपराक्रमाः

সেই দেৱতাসকল শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰ ধৰি সজ্জিত হৈ দানৱসকলৰ প্ৰতি উৎসুক হৈ আগবাঢ়িল; ইন্দ্ৰ আদি নেতৃস্থানীয়, বল-পরাক্ৰমে মহাশালী আছিল।

Verse 16

गुरुं पुरस्कृत्य तदाज्ञया ते गणाः सुराणां बहवस्तदानीम् । भुवं समागत्य च मध्यदेशमूचुश्च सर्वे परमास्त्रयुक्ताः

গুৰুক আগত ৰাখি আৰু তেওঁৰ আজ্ঞা অনুসৰি, সেই সময়ত দেৱতাসকলৰ বহু গণ ভুমিলৈ নামি মধ্যদেশত আহিল; আৰু সকলোৱে পৰম অস্ত্ৰে সজ্জিত হৈ বাক্য ক’লে।

Verse 17

समागतानुपसृत्य देवांश्चेंद्रपुरोगमान् । ययौ वृत्रो महादैत्यो दैत्यवृन्दसमावृतः

ইন্দ্ৰৰ অগ্ৰগামী হৈ সমবেত দেৱসকলৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়ি আহি, মহাদৈত্য বৃত্ৰ দৈত্যসমূহৰ বৃহৎ দলেৰে আৱৃত হৈ অগ্ৰসর হ’ল।

Verse 18

यथा मेरोश्च शिखरं परिपूर्णं प्रदृश्यते । तथा सोऽपि महातेजा विश्वकर्म्मसुतो महान्

যেনেকৈ মেরু পৰ্বতৰ শিখৰ পূৰ্ণ আৰু সুউচ্চ হৈ দেখা যায়, তেনেকৈয়ে সেই মহাতেজস্বী মহান—বিশ্বকৰ্মাৰ পুত্ৰ—উজ্জ্বল ৰূপে প্ৰকাশ পালে।

Verse 19

तेन दृष्टो महेन्द्रश्च महेंद्रेण महासुरः । देवानां दानवानां च दर्शनं च महाद्भुतम्

তেওঁ মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক দেখিলে, আৰু মহেন্দ্ৰে সেই মহাসুৰক দেখিলে। দেৱ আৰু দানৱৰ মুখামুখি দৰ্শন সত্যই মহাদ্ভুত আছিল।

Verse 20

तदा ते बद्धवैराश्च देवदैत्याः परस्परम् । अन्योन्यमभिसंरब्धा जगर्जुः परमाद्भुतम्

তেতিয়া দেৱ আৰু দৈত্যসকল, যিসকলৰ বৈৰ দৃঢ়ভাৱে বাঁধ খাইছিল, পৰস্পৰৰ ওপৰত ঝাঁপাই পৰিল; একে-অন্যৰ প্ৰতি ক্ৰোধে দগ্ধ হৈ, তেওঁলোকে অতি আশ্চৰ্যভাৱে গর্জন কৰিলে।

Verse 21

वादित्राणि च भीमानि वाद्यमानानि सर्वशः । श्रूयंतेऽत्र गभीराणि सुरा सुरसमागमे

আৰু চাৰিওফালে ভয়ংকৰ বাদ্যযন্ত্ৰ বাজি উঠিল; দেৱ আৰু অসুৰৰ সমাগমস্থলত ইয়াত গম্ভীৰ, প্ৰতিধ্বনিময় ধ্বনি শুনা গৈছিল।

Verse 22

वाद्यमानेषु तूर्येषु ते सर्वे त्वरयान्विताः । अनेकैः शस्त्रसंघातैर्जघ्नुरन्योन्यमोजसा

যুদ্ধ-তূৰ্য্য ধ্বনিত হোৱাত, ত্বৰায় উদ্দীপ্ত তেওঁলোক সকলোৱে অসংখ্য শস্ত্ৰাঘাতে বলপূৰ্বক পৰস্পৰক আঘাত কৰিলে।

Verse 23

तदा देवासुरे युद्धे त्रैलोक्यं सचराचरम् । भयेन महता युक्तं बभूव गतचेतनम्

তাৰ পাছত দেৱ-অসুৰৰ সেই যুদ্ধত, চল-অচলসহ ত্ৰিলোক মহাভয়ে আচ্ছন্ন হৈ যেন চেতনাহীন হৈ পৰিল।

Verse 24

छेदिताः स्फोटिताश्चैव केचिच्छस्त्रैर्द्विधा कृताः । नाराचैश्च तथा केचिच्छस्त्रास्त्रैः शकलीकृताः

কিছুমান শস্ত্ৰে কটা পৰিল, কিছুমান চূর্ণ-বিচূর্ণ হ’ল, আৰু কিছুমানক অস্ত্ৰে দু’ভাগ কৰা হ’ল; তদ্ৰূপ কিছুমান লৌহ-নাৰাচ আৰু শস্ত্ৰাস্ত্ৰে টুকুৰা-টুকুৰা হ’ল।

Verse 25

भल्लैश्चेरुर्हताः केचिद्व्यंगभूता दिवौकसः । रश्मयो मेघसंभूताः प्रकाशंते नभस्स्विव

কিছুমান দিবৌকস ভল্লবাণে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ অঙ্গভঙ্গ অৱস্থাত ঘূৰি ফুৰিছিল; আৰু মেঘসম্ভূত ৰশ্মিসমূহ যেন আকাশত দীপ্তি ছটিয়াইছিল।

Verse 26

शिरांसि पतितान्येव बहूनिच नभस्तलात् । नक्षत्राणीव च यथा महाप्रलयसंकुलम्

নভোমণ্ডলৰ পৰা বহু কটা মূৰ পতিত হ’ল—যেন নক্ষত্ৰসমূহ; যেন মহাপ্ৰলয় নিজেই কোলাহলেৰে ব্যাকুল হৈ উঠিল।

Verse 27

प्रवर्तितं मध्यदेशे सर्वबूतक्षयावहम् । शक्रेण सह संग्रामं चकार नमुचिस्तदा

তাৰ পাছত মধ্যদেশত নমুচিয়ে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ সৈতে যুদ্ধ আৰম্ভ কৰিলে, যি সকলো প্ৰাণীৰ বিনাশ আনিব পৰা আছিল।

Verse 28

वज्रेण जघ्ने तरसा नमुचिं देवराट् स्वयम् । न रोमैकं च त्रुचितं तमुचेरसुरस्य च

দেৱৰাজে নিজেই তীব্ৰ বেগে বজ্ৰেৰে নমুচিক আঘাত কৰিলে; তথাপি সেই অসুৰ নমুচিৰ এটা ৰোমো নাছিঁড়িল।

Verse 29

वज्रेणापि तदा सर्वे विस्मयं परमं गताः । असुराश्च सुराश्चैव महेंद्रो व्रीडितस्तदा

তেতিয়া বজ্ৰাঘাত দেখিও সকলেই পৰম বিস্ময়ত পৰিল—অসুৰ আৰু সুৰ উভয়ে; আৰু মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ) তেতিয়া লজ্জিত হ’ল।

Verse 30

गदया नमुचिं जघ्ने गदा सापि विचूर्णिता । नमुचेरंगलग्नापि पपात वसुधातले

তেওঁ গদাৰে নমুচিক আঘাত কৰিলে; কিন্তু সেই গদাই চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হ’ল। নমুচিৰ দেহত লাগি থাকিও ই পৃথিৱীত পৰি গ’ল।

Verse 31

तथा शूलेन महता तं जघान पुरंदरः । तच्छूलं शतधा चूर्णं नमुचेरंगमाश्रितम्

একেদৰে পুৰন্দৰে মহা শূলেৰে তাক আঘাত কৰিলে; কিন্তু সেই শূল নমুচিৰ দেহ স্পৰ্শ কৰিয়েই শতধা চূৰ্ণ হ’ল।

Verse 32

एवं तं वविधैः शस्त्रैराजघान सुरारिहा । प्रहस्य मानो नमुचिर्न जघान पुरंदरम्

এইদৰে দেৱতাৰ শত্ৰুৱে তেওঁক নানা ধৰণৰ অস্ত্ৰেৰে আক্ৰমণ কৰিলে। অহংকাৰত হাঁহি নমুচিয়ে পুৰন্দৰক বধ নকৰিলে।

Verse 33

तूष्णींभूतस्तदा चेंद्रश्चिंतया परया युतः । किं कार्यं किमकार्यं वा इतींद्रो नाविदत्तदा

তেতিয়া ইন্দ্ৰ মৌন হৈ পৰিল আৰু গভীৰ চিন্তাত মগ্ন হ’ল। ‘কি কৰা উচিত আৰু কি অনুচিত?’—এইদৰে ইন্দ্ৰই সেই সময়ত একো স্থিৰ কৰিব নোৱাৰিলে।

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे तत्र महायुद्धे महाभये । जाता नभोगता वाणी इंद्रसुद्दिश्य सत्वरम्

ঠিক সেই সময়তে, সেই ভয়ানক মহাযুদ্ধৰ মাজত, আকাশৰ পৰা এক দৈৱবাণী হ’ল, যিয়ে ইন্দ্ৰক জৰুৰীভাৱে সম্বোধন কৰিলে।

Verse 35

जह्येनमद्याशु महेंद्र दैत्यं दिवौकसां घोरतरं भयावहम् । फेनेन चैवाशु महासुरेन्द्रमपां समीपेन दुरासदेन

হে মহেন্দ্ৰ, দেৱতাসকলৰ বাবে চৰম ভয়ৰ কাৰণ হোৱা এই দৈত্যক এতিয়াই বধ কৰা। পানীৰ সমীপত ফেনৰ দ্বাৰা সেই মহাসুৰক দ্ৰুতগতিত বিনাশ কৰা।

Verse 36

अन्येन शस्त्रेण च आहतोऽसौ वध्यः कदाचिन्न भवत्ययं तु । तस्माच्च देवेश वधार्थमस्य कुरु प्रयत्नं नमुचेर्दुरात्मनः

অন্য কোনো অস্ত্ৰৰ দ্বাৰা আঘাত কৰিলে সি কেতিয়াও নিহত নহ’ব। সেয়েহে, হে দেৱেশ্বৰ, সেই দুৰাত্মা নমুচিক বধ কৰিবলৈ বিশেষ যত্ন কৰা।

Verse 37

निशम्य वाचं परमार्थयुक्तां दैवीं सदानंदकरीं शुभावहाम् । चक्रे परं यत्नवतां वरिष्ठो गत्वोदधेः पारमनंतवीर्यः

সেই দেৱবাণী—পৰমাৰ্থযুক্ত, সদা আনন্দদায়িনী আৰু শুভফলপ্ৰদ—শুনি, অনন্ত পৰাক্ৰমশালী ইন্দ্ৰ, যত্নৱানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, মহা প্ৰয়াস কৰি সাগৰৰ পাৰপাৰ তীৰলৈ গ’ল।

Verse 38

तत्रागतं समीक्ष्याथ नमुचिः क्रोधमूर्छितः । हत्वा शूलेन देवेंद्रं प्रहसन्निदमब्रवीत्

তাত তেওঁক আহি পোৱা দেখি, নমুচি ক্ৰোধে মূৰ্ছিত হ’ল। ত্ৰিশূলেৰে দেৱেন্দ্ৰক বধ কৰি, হাঁহি হাঁহি এই বাক্য ক’লে।

Verse 39

समुद्रस्य तटः कस्मात्सेवितः सुरसत्तम । विहाय रणभूमिं च त्यक्तशस्त्रोऽभवद्भवान्

“হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ! তুমি কিয় সাগৰৰ তীৰত আশ্ৰয় ল’লা? ৰণভূমি ত্যাগ কৰি তুমি নিৰস্ত্ৰ হৈ পৰিলা।”

Verse 40

त्वदीयेनैव वज्रेण किं कृतं मम दुर्मते

“হে দুৰ্বুদ্ধি! তোমাৰ নিজৰ বজ্ৰেৰে তুমি মোৰ ওপৰত কি কৰিলা?”

Verse 41

तथान्यानि च शस्त्राणि अस्त्राणि सुबहूनि च । गृहीतानि पुरा मंद हंतुं मामेव चाधुना

“তদ্ৰূপ বহুতো আন আন শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰ আগতেই ধৰা হৈছিল, হে মন্দবুদ্ধি—মোকেই বধ কৰিবলৈ; আৰু এতিয়াও তুমি সেই কামেই বিচাৰিছা।”

Verse 42

किं करिष्यसि मां हंतुं युद्धाय समुपस्थितः । केन शस्त्रेण रे मंद योद्धुमिच्छसि संयुगे

তই যুদ্ধলৈ আগবাঢ়ি আহিছ; মোক কেনেকৈ বধ কৰিবি? হে মূঢ়, কোন অস্ত্ৰেৰে এই সমৰত যুঁজিবলৈ ইচ্ছা কৰিছ?

Verse 43

त्वां गातयामि चाद्यैव यदि तिष्ठसि संयुगे । नो चेद्गच्छ मया मुक्तश्चिरं जीव सुखी भव

যদি তই এই সমৰত থিয় হৈ থাক, তেন্তে আজিয়েই মই তোক নিধন কৰিম। নচেৎ, মোৰ দ্বাৰা মুক্ত হৈ যা; দীৰ্ঘজীৱী হ আৰু সুখী হও।

Verse 44

एवं स गर्वितं तस्य वाक्यमाहवशोभिनः । श्रुत्वा महेंद्रोऽपि रुषा जगृहे फेनमद्भुतम्

এইদৰে যুদ্ধত দীপ্ত সেইজনৰ গৰ্বিত বাক্য শুনি মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ও ক্ৰোধেৰে আশ্চৰ্য ফেন গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 45

फेनं करस्थं दृष्ट्वा तु असुरा जहसुस्तदा

কিন্তু তেওঁৰ হাতত ফেন দেখি সেই সময়ত অসুৰসকলে হাঁহিলে।

Verse 46

क्षयं गतानि चास्त्राणि पेनेनैव पुरंदरः । हंतुमिच्छति मामद्य शतक्रतुरुदारधीः

“তেওঁৰ অস্ত্ৰসমূহ ক্ষয় গৈছে; এতিয়া পুৰন্দৰ—শতক্ৰতু, উদাৰ সংকল্পধাৰী—আজি কেৱল ফেনেৰে মোক বধ কৰিব খোজে!”

Verse 47

एवं प्रहस्य नमुचिरज्ञाय पुरंदरम् । सावज्ञं पुरतस्तस्थौ नमुचिर्दैत्यपुंगवः

এইদৰে হাঁহি উঠি, নমুচিয়ে পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ক বুজিব নোৱাৰিলে; অৱজ্ঞাৰে তেওঁ সন্মুখত থিয় হ’ল—দৈত্যসকলৰ মাজত বৃষসম নমুচি।

Verse 48

तदैव तं स फेनेन शीघ्रमिंद्रो जघान ह

সেই মুহূৰ্ততে ইন্দ্ৰে ফেন (ঝাগ) লৈ তৎক্ষণাৎ তাক বধ কৰিলে।

Verse 49

हते तु नमुचौ देवाः सर्वे चैव मुदान्विताः । साधुसाध्विति शब्देन ऋषयश्चाभ्यपूजयन्

নমুচি নিহত হোৱাত সকলো দেৱতা আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল; আৰু ঋষিসকলে “সাধু সাধু” ধ্বনিৰে সেই কৰ্মক প্ৰশংসা কৰিলে।

Verse 50

तदा सर्वे जयं प्राप्ता हत्वा नमुचिमाहवे । दैत्यास्ते कोपसंरब्धा योद्धुकामा मुदान्विताः

তেতিয়া ৰণক্ষেত্ৰত নমুচিক বধ কৰি সকলোৱে জয় লাভ কৰিলে। সেই দৈত্যসকল ক্ৰোধেৰে দগ্ধ হৈ পুনৰ যুঁজিবলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ হ’ল, উগ্ৰ উল্লাসেৰে উদ্দীপ্ত।

Verse 51

पुनः प्रववृते युद्धं देवानां दानवैः सह । शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैः परस्परवधैषिबिः

পুনৰ দেৱতা আৰু দানৱসকলৰ মাজত যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল; নানা প্ৰকাৰ শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰ নিক্ষেপ হ’ল, দুয়োপক্ষেই পৰস্পৰ বধৰ উদ্দেশ্যে উদ্‌গ্ৰীৱ।

Verse 52

यदा ते ह्यसुरा देवैः पातिताश्च पुनःपुनः । तदा वृत्रो महातेजाः शतक्रतुमुपाव्रजत्

যেতিয়া দেৱতাসকলে সেই অসুৰসকলক পুনঃপুনঃ পতিত কৰিলে, তেতিয়া মহাতেজস্বী বৃত্ৰ শতিক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 53

वृत्रं दृष्ट्वा तदा सर्वे ससुरासुरमानवाः । भयेन महताविष्टाः पतिता भुवि शेरते

বৃত্ৰক দেখি তেতিয়া সকলো—দেৱ, অসুৰ আৰু মানুহ—মহাভয়ে আৱিষ্ট হ’ল; মাটিত পৰি গ’ল আৰু পৃথিৱীত শুই থাকিল।

Verse 54

एवं भीतेषु सर्वेषु सुरसिद्धेषु वै तदा । इंद्रश्चैरावणारूढो वज्रपाणिः प्रतापवान्

এইদৰে যেতিয়া সকলো সুৰ-সিদ্ধ ভীত হ’ল, তেতিয়া ঐৰাৱতত আৰূঢ়, বজ্ৰপাণি প্ৰতাপৱান ইন্দ্ৰ আগবাঢ়ি থিয় হ’ল।

Verse 55

छत्रेण ध्रियमाणेन चामरेण विराजितः । तदा सर्वैः समेतो हि लोकपालैः प्रतापितः

ধৰাই ৰখা ছত্ৰেৰে আৰু চামৰেৰে শোভিত হৈ, তেতিয়া তেওঁ সকলো লোকপালৰ সৈতে একত্ৰিত হ’ল আৰু মহিমাৰে প্ৰতাপিত হৈ উজ্জ্বল দেখা গ’ল।

Verse 56

वृत्रं विलोक्य ते सर्वे लोकपाला महेश्वराः । भयभीताश्च ते सर्वे शिवं शरणमन्वयुः

বৃত্ৰক দেখি সেই সকলো লোকপাল, মহাবলী প্ৰভুসম, ভয়ত কঁপি উঠিল; আৰু সকলোৱে শিৱকেই শৰণ হিচাপে গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 57

मनसाचिंतयन्सर्वे शंकरं लोकशंकरम् । लिंगं संपूज्य विधिवन्महेंद्रो जयकामुकः

সকলোয়ে মনে মনে লোককল্যাণকাৰী শংকৰক ধ্যান কৰিলে। জয়লাভৰ আকাঙ্ক্ষী মহেন্দ্ৰে বিধিমতে লিঙ্গৰ পূজা সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 58

गुरुणा विदितः सद्यो विश्वासेन परेण हि । उवाच च तदा शक्रं बृहस्पतिरुदारधीः

গুৰুৰ ওচৰত ই কথা তৎক্ষণাৎ পৰম বিশ্বাসৰ দ্বাৰাই বিদিত হ’ল। তেতিয়া উদাৰ বুদ্ধিৰ বৃহস্পতিয়ে শক্র (ইন্দ্ৰ)ক ক’লে।

Verse 59

बृहस्पतिरुवाच । कार्तिके शुक्लपक्षे तु मंदवारे त्रयोदशी । समग्रा यदि लभ्येत सर्वप्राप्तयै न संशयः

বৃহস্পতিয়ে ক’লে: কাৰ্তিক মাহৰ শুক্লপক্ষত, মন্দবাৰ (শনিবাৰ)ত পৰি থকা ত্ৰয়োদশী যদি সম্পূৰ্ণ বিধিসহ লাভ হয়, তেন্তে সকলো কাম্য ফল লাভ হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 60

तस्यां प्रदोषसमये लिंगरूपी सदाशिवः । पूजनीयो हि देवेंद्र सर्वकामार्थसिद्धये

সেই প্ৰদোষৰ পবিত্ৰ সন্ধিক্ষণে, লিঙ্গৰূপী সদাশিৱক পূজা কৰিব লাগে, হে দেৱেন্দ্ৰ, যাতে সকলো কাম্য অৰ্থ সিদ্ধ হয়।

Verse 61

स्नात्वा मध्याह्नसमये तिलामलकसंयुतम् । शिवस्य कुर्याद्गंधपुष्पफलादिभिः

মধ্যাহ্নসময়ে স্নান কৰি, তিল আৰু আমলকসহ উপচাৰ লৈ, শিৱক গন্ধ, ফুল, ফল আদি দ্ৰব্যেৰে পূজা কৰিব লাগে।

Verse 62

पश्चात्प्रदोषवेलायां स्थावरं लिंगमर्च्चयेत् । स्वयंभु स्थापितं चापि पौरुषेयमपौरुषम्

তাৰ পাছত প্ৰদোষ বেলাত স্থাৱৰ লিঙ্গৰ অৰ্চনা কৰিব লাগে—সেয়া স্বয়ম্ভূ হওক, স্থাপিত হওক, পৌৰুষেয় হওক বা অপৌৰুষেয়।

Verse 63

जने वा विजने वापि अरण्ये वा तपोवने । तल्लिंगमर्च्चयेद्भक्त्या प्रदोषे तु विशेषतः

লোকৰ মাজত হওক বা নিৰ্জনতাত, অৰণ্যত হওক বা তপোবনত—সেই লিঙ্গক ভক্তিৰে অৰ্চনা কৰিব লাগে, বিশেষকৈ প্ৰদোষ সময়ত।

Verse 64

ग्रामद्बहिः स्थितं लिंगं ग्रामाच्छतगुणं फलम् । ब्राह्मच्छतगुणं पुण्यमरण्ये लिंगमद्भुतम्

গাঁৱৰ বাহিৰত স্থিত লিঙ্গে গাঁৱৰ ভিতৰৰ লিঙ্গতকৈ শতগুণ ফল দিয়ে; আৰু অৰণ্যত থকা আশ্চৰ্য লিঙ্গে তাৰো ওপৰত শতগুণ পুণ্য দান কৰে।

Verse 65

आरण्याच्छतगुणं पुण्यमर्चितं पार्वतं यथा । पार्वताच्चैव लिंगाच्च फलं चायुतसंज्ञितम् । तपोवनाश्रितं लिंगं पूजितं वा महाफलम्

অৰণ্য লিঙ্গতকৈ পৰ্বত লিঙ্গ যথাবিধি অৰ্চিত হলে পুণ্য শতগুণ বুলি কোৱা হয়; আৰু পৰ্বত লিঙ্গৰ ওপৰত ফল ‘অযুত’ অৰ্থাৎ দহ হাজাৰ গুণ বুলি ঘোষিত। তপোবনত আশ্ৰিত লিঙ্গ পূজিত হলে মহাফল দান কৰে।

Verse 66

तस्मादेतद्विभागेन शिवपूजनार्चनं बुधैः । कर्त्वयं निपुणत्वेन तीर्थस्नानादिकं तथा

সেয়ে বুদ্ধিমানসকলে এই বিভাগ অনুসাৰে শিৱৰ পূজা-অৰ্চনা কৰিব লাগে; আৰু তেনেদৰে নিপুণতাৰে তীৰ্থস্নান আদি কৰ্মও সম্পন্ন কৰিব লাগে।

Verse 67

पंचपिंडान्समुद्धृत्य स्नानमात्रेण शोभनम् । कूपे स्नानं प्रकुर्वीत उद्धृतेन विसेषतः

পাঁচ পিণ্ড (মাপ) জল উঠাই, কেৱল সেই স্নান-মাত্ৰেই শোভন আৰু পুণ্যদায়ক। কূপত স্নান কৰোঁতে বিশেষকৈ উঠোৱা জলেই লৈ স্নান কৰা উচিত।

Verse 68

तडागे दश पिंडांश्च उद्धृत्य स्नानमाचरेत् । नदीस्नानं विश्ष्टं च महानद्यां विशेषतः

তডাগত দহ পিণ্ড (মাপ) জল উঠাই স্নান আচৰণ কৰিব। নদীত স্নান শ্ৰেষ্ঠ, আৰু মহানদীত বিশেষকৈ অধিক উত্তম।

Verse 69

सर्वेषामपि तीर्थानां गंगास्नानं विशिष्यते । देवखाते च तत्तुल्यं प्रशस्तं स्नानमाचरेत्

সকলো তীৰ্থৰ মাজত গঙ্গাস্নান সৰ্বাধিক বিশিষ্ট। দেবখাত (দিব্য জলকুণ্ড) ত স্নানও তাৰ সমান; সেয়ে প্ৰশস্ত এই স্নান আচৰণ কৰা উচিত।

Verse 70

प्रदीपानां सहस्रेण दीपनीयः सदाशिवः । तथा दीपशतेनापि द्वात्रिंशद्दीपमालया

সদাশিৱক সহস্ৰ প্ৰদীপেৰে দীপিত কৰি পূজ্য কৰা উচিত। তদ্ৰূপ শত প্ৰদীপেৰে বা বত্রিশ প্ৰদীপমালাৰেো তাঁক আলোক-সম্মানে সন্মানিত কৰিব লাগে।

Verse 71

घृतेन दीपयेद्दीपाञ्छिवस्य परितुष्टये । तथा फलैश्च दीपैश्च नैवेद्यैर्गंधधूपकैः

শিৱৰ সম্পূৰ্ণ তুষ্টিৰ বাবে ঘৃতৰে প্ৰদীপ জ্বলাই দিব লাগে। তদ্ৰূপ ফল, প্ৰদীপ, নৈবেদ্য (ভোগ), সুগন্ধি আৰু ধূপো অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 72

उपचारैः षोडशभिर्लिंगरूपी सदा शिवः । पूज्यः प्रदोषवेलायां नृभिः सर्वार्थसिद्धये

লিঙ্গৰূপে সদায় অৱস্থিত সদাশিৱক প্ৰদোষবেলাত ষোড়শ উপচাৰেৰে মানুহে ভক্তিভাৱে পূজা কৰিব লাগে, যাতে সকলো উদ্দেশ্য সিদ্ধ হয়।

Verse 73

प्रदक्षिणं प्रकुर्वीत शतमष्टोत्तरं तथा । नमस्कारान्प्रकुर्वीत तावत्संख्यान्प्रयत्नतः

এশ আঠবাৰ প্ৰদক্ষিণা কৰিব লাগে; আৰু তেনেদৰে সমান সংখ্যক নমস্কাৰো পৰিশ্ৰমেৰে কৰিব লাগে।

Verse 74

प्रदक्षिणनमस्कारैः पूजनीयः सदाशिवः । नाम्नां शतेन रुद्रोऽसौ स्तवनीयो यताविधि

প্ৰদক্ষিণা আৰু নমস্কাৰেৰে সদাশিৱক পূজিব লাগে; আৰু সেই ৰুদ্ৰক বিধি অনুসাৰে শতনামেৰে স্তৱ কৰিব লাগে।

Verse 75

नमो रुद्राय भीमाय नीलकण्ठाय वेधसे । कपर्द्धिने सुरेशाय व्योमकेशाय वै नमः

ভীম ৰুদ্ৰলৈ নমস্কাৰ; নীলকণ্ঠলৈ নমস্কাৰ; বিধাতা/বেদ্ধা লৈ নমস্কাৰ; জটাধাৰী কপৰ্দ্দিনলৈ নমস্কাৰ; দেৱেশ্বৰলৈ নমস্কাৰ; আৰু ব্যোমকেশ—যাৰ কেশ আকাশ—তেওঁলৈও নমস্কাৰ।

Verse 76

वृषध्वजाय सोमाय नीलकण्ठाय वै नमः । दिगंबराय भर्गाय उमाकांतकपर्द्दिने

বৃষধ্বজ—যাৰ ধ্বজা বৃষ—তেওঁলৈ নমস্কাৰ; সোমলৈ নমস্কাৰ; নীলকণ্ঠলৈ নমস্কাৰ। দিগম্বৰলৈ নমস্কাৰ; ভৰ্গলৈ নমস্কাৰ; আৰু উমাৰ প্ৰিয় প্ৰভু কপৰ্দ্দিনলৈ নমস্কাৰ।

Verse 77

तपोमयाय व्याप्ताय शिपिविष्टाय वै नमः । व्यालप्रियाय व्यालाय व्यालानां पतये नमः

তপোময়, সর্বব্যাপী, শিপিবিষ্ট প্ৰভুলৈ নমস্কাৰ। সৰ্পপ্ৰিয়, সৰ্পৰূপ, আৰু সৰ্পসকলৰ পতিক নমস্কাৰ।

Verse 78

महीधराय व्याघ्राय पशूनां पतये नमः । त्रिपुरांतकसिंहाय शार्दूलोग्ररवाय च

পৰ্বতধাৰী, ব্যাঘ্ৰসম প্ৰভু, আৰু পশুপতি—সকল প্ৰাণীৰ পতিক নমস্কাৰ। ত্ৰিপুৰা-বিধ্বংসী সিংহ আৰু ব্যাঘ্ৰসম উগ্ৰ গর্জনধাৰীলৈ নমস্কাৰ।

Verse 79

मीनाय मीननाथाय सिद्धाय परमेष्ठिने । कामांतकाय बुद्धाय बुद्धीनां पतये नमः

মীনৰূপী, মৎস্যনাথলৈ নমস্কাৰ; সিদ্ধ আৰু পৰমেষ্ঠিনেলৈ নমস্কাৰ। কামান্তক, বুদ্ধস্বৰূপ, আৰু বুদ্ধিসকলৰ পতিক নমস্কাৰ।

Verse 80

कपोताय विशिष्टाय शिष्टाय परमात्मने । वेदाय वेदबीजाय देवगुह्याय वै नमः

‘কপোতায়’ নামে অভিহিত, অতিশয় বিশিষ্ট প্ৰভুলৈ নমস্কাৰ; শিষ্ট-ধাৰ্মিকসকলৰ আশ্ৰয়, পৰমাত্মালৈ নমস্কাৰ। যি নিজেই বেদ, বেদৰ বীজ, আৰু দেৱসকলৰো গোপন দিৱ্য ৰহস্য—তাঁলৈ নমস্কাৰ।

Verse 81

दीर्घाय दीर्घदीर्घाय दीर्घार्घाय महाय च । नमो जगत्प्रतिष्ठाय व्योमरूपाय वै नमः

দীৰ্ঘ, অতি-দীৰ্ঘ, আৰু বিশাল বিস্তাৰধাৰী মহান প্ৰভুলৈ নমস্কাৰ। জগতৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু অসীম আকাশ-স্বৰূপ প্ৰভুলৈ নমস্কাৰ।

Verse 82

गजासुरविनाशाय ह्यंधकासुरभेदिने । नीललोहितशुक्लाय चण्डमुण्डप्रियाय च

গজাসুৰ-বিনাশকৰ প্ৰতি নমস্কাৰ, অন্ধক অসুৰ-ভেদকৰ প্ৰতি নমস্কাৰ। নীল, লোহিত আৰু শ্বেত বৰ্ণধাৰী প্ৰভুক, আৰু চণ্ড-মুণ্ডৰ প্ৰিয় দেৱকো নমস্কাৰ।

Verse 83

भक्तिप्रियाय देवाय ज्ञानज्ञानाव्ययाय च । महेशाय नमस्तुभ्यं महादेवहराय च

ভক্তিপ্ৰিয় দেৱক নমস্কাৰ; জ্ঞান আৰু জ্ঞাতা—অব্যয় প্ৰভুক নমস্কাৰ। হে মহেশ, তোমাক নমস্কাৰ; হে মহাদেৱ হৰ, তোমাকো নমস্কাৰ।

Verse 84

त्रिनेत्राय त्रिवेदाय वेदांगाय नमोनमः । अर्थाय अर्थरूपाय परमार्थाय वै नमः

ত্ৰিনেত্ৰধাৰী প্ৰভুক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ; ত্ৰিবেদ আৰু বেদাঙ্গ-স্বরূপক নমো নমঃ। অৰ্থক, অৰ্থৰূপক, আৰু পৰমাৰ্থ—সৰ্বোচ্চ সত্যক নমস্কাৰ।

Verse 85

विश्वरूपाय विश्वाय विश्वनाताय वै नमः । शंकराय च कालाय कालावयवरूपिणे

বিশ্বৰূপ প্ৰভুক নমস্কাৰ; যি নিজেই বিশ্ব, আৰু বিশ্বনাথ, তেখেতক নমস্কাৰ। শংকৰক নমস্কাৰ, আৰু কালস্বৰূপক নমস্কাৰ—যাৰ দেহ কালৰ অংগ-অৱয়ৱৰূপে গঠিত।

Verse 86

अरूपाय च सूक्ष्माय सूक्ष्मसूक्ष्माय वै नमः । श्मशानवासिने तुभ्यं नमस्ते कृत्तिवाससे

অৰূপ প্ৰভুক নমস্কাৰ, সূক্ষ্ম প্ৰভুক নমস্কাৰ, সূক্ষ্মতকৈও অতি সূক্ষ্মক নমস্কাৰ। শ্মশানবাসী তোমাক নমস্কাৰ; হে কৃত্তিবাস, চর্মধাৰী, তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 87

शशांकशेखरायैव रुद्रविश्वाश्रयाय च । दुर्गाय दुर्गसाराय दुर्गावयवसाक्षिणे

চন্দ্ৰশিখৰধাৰী প্ৰভু শশাঙ্কশেখৰলৈ নমস্কাৰ, আৰু ৰুদ্ৰলৈ—যি বিশ্বৰ আশ্ৰয়—নমস্কাৰ। দুৰ্গালৈ নমস্কাৰ, দুৰ্গাসাৰলৈ নমস্কাৰ, আৰু দুৰ্গাৰ অঙ্গ-শক্তিৰ সাক্ষীলৈ নমস্কাৰ।

Verse 88

लिंगरूपाय लिंगाय लिंगानां पतये नमः । प्रणवरूपाय प्रणवार्थाय वै नमः

যাৰ ৰূপ লিঙ্গ, তেঁওলৈ নমস্কাৰ; লিঙ্গলৈও নমস্কাৰ; আৰু সকলো লিঙ্গৰ অধিপতিলৈ নমস্কাৰ। প্ৰণৱ (ওঁ) ৰূপলৈ নমস্কাৰ, আৰু প্ৰণৱৰ অৰ্থস্বৰূপলৈও নমস্কাৰ।

Verse 89

नमोनमः कारणकारणाय ते मृत्युंजयायात्मभवस्वरूपिणे । त्रियंबकायासितकंठ भर्ग गौरिपते सकलमंगलहेतवे नमः

নমো নমঃ তোমালৈ—কাৰণৰো কাৰণলৈ; মৃত্যুঞ্জয়লৈ; যাৰ স্বৰূপেই আত্মা আৰু অস্তিত্বৰ উৎস। ত্ৰ্যম্বকলৈ নমস্কাৰ, অসিতকণ্ঠ ভৰ্গলৈ নমস্কাৰ, গৌৰীপতিলৈ নমস্কাৰ—যি সকলো মঙ্গলৰ হেতু।

Verse 90

बृहस्पतिरुवाच । नाम्नां शतं महेशस्य उच्चार्यं व्रतिना तदा । प्रदक्षिणनमस्कारैरेतत्संख्यैः प्रयत्नतः । कार्यं प्रदोषसमये तुष्ट्यर्थं संकरस्य च

বৃহস্পতিয়ে ক’লে: “সেই সময়ত ব্ৰতধাৰীজনে মহেশৰ শত নাম উচ্চাৰণ কৰিব। আৰু একে সংখ্যাৰে—প্ৰদক্ষিণা আৰু নমস্কাৰ—যত্নসহে কৰিব। প্ৰদোষ সময়ত এই কৰ্ম শংকৰক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা উচিত।”

Verse 91

एवं व्रतं समुद्दिष्टं तव शक्र महामते । शीघ्रं कुरु महाभाग पश्चाद्युद्धं कुरु प्रभो

“এইদৰে, হে মহামতি শক্ৰ, তোমাৰ বাবে এই ব্ৰত নিৰ্দেশ কৰা হ’ল। হে মহাভাগ প্ৰভু, শীঘ্ৰে ই সম্পন্ন কৰা; তাৰ পাছত, হে অধিপতি, যুদ্ধ কৰা।”

Verse 92

शंभोः प्रसादात्सर्वं ते भविष्यति जयादिकम्

শম্ভুৰ কৃপাতে তোমাৰ সকলো সিদ্ধ হ’ব—জয় আদি সকলোসহ।

Verse 93

वृत्रो ह्ययं महातेजा दैतेयस्तपसा पुरा । शिवं प्रसादयामास पर्वते गंधमादने

এই বৃত্ৰ মহাতেজস্বী দৈত্য; পূৰ্বে তপস্যাৰে গন্ধমাদন পৰ্ব্বতত শিৱক প্ৰসন্ন কৰিছিল।

Verse 94

नाम्ना चित्ररथो राजा वनं चित्ररथस्य तत् । एतज्जानीहि भो इन्द्र शिवपुर्याः समीपतः

চিত্ৰৰথ নামে এজন ৰজা আছিল, আৰু সেই বনখন ‘চিত্ৰৰথৰ বন’ বুলি জনা যায়। হে ইন্দ্ৰ, জানি থোৱা—ই শিৱপুৰীৰ ওচৰত।

Verse 95

यस्मिन्वने महाभाग न संति च षडूर्मयः । तस्माच्चैत्ररथं नाम वनं परममंगलम् । तस्य राज्ञः शिवेनैव दत्तं यानं महाद्भुतम्

হে মহাভাগ, সেই বনত সংসাৰ-দুঃখৰ ছয় উৰ্মি নাই। সেয়ে সেই পৰম মঙ্গলময় বন ‘চৈত্ৰৰথ’ নামে খ্যাত। সেই ৰজাক শিৱে নিজে এক আশ্চৰ্য বিমান দান কৰিছিল।

Verse 96

कामगं किंकिणीयुक्तं सिद्धचारणसेवितम् । गंधर्वैरप्सरोयक्षैः किंनरैरुपशोभितम्

সেয়া ইচ্ছামতে গমনশীল, ঝংকাৰ কৰা ঘণ্টাৰে অলংকৃত, সিদ্ধ আৰু চাৰণসকলে সেৱিত, আৰু গন্ধৰ্ব, অপ্সৰা, যক্ষ আৰু কিন্নৰে শোভিত আছিল।

Verse 97

ततस्तेनैव यानेन पृथिवीं पर्यटन्पुरा । तथा गिरीशमुख्यांश्च द्वीपांश्च विविधांस्तथा

তেতিয়া তেওঁ সেই একে বাহনৰে পূৰ্বতে পৃথিৱীজুৰি পৰিভ্ৰমণ কৰিছিল; তদুপৰি গিৰিশ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতসমূহ আৰু নানা প্ৰকাৰৰ দ্বীপসমূহো ভ্ৰমণ কৰিছিল।

Verse 98

एकदा पर्यटन्राजा नाम्ना चित्ररथो महान् । कैलासमागतस्तत्र स ददर्श पराद्भुतम्

এবাৰ পৰিভ্ৰমণ কৰোঁতে চিত্ৰৰথ নামৰ মহান ৰজা কৈলাসলৈ আহিল; তাত তেওঁ পৰম আশ্চৰ্যজনক এক দৃশ্য দেখিলে।

Verse 99

सभातलं महेशस्य गणैश्चैव विराजितम् । अर्द्धागलग्नया देव्या शोभितं च महेश्वरम्

তেওঁ মহেশৰ সভাতল দেখিলে, যি গণসমূহেৰে উজ্জ্বল আছিল; আৰু মহেশ্বৰকো দেখিলে—অৰ্ধাঙ্গিনী দেৱীয়ে যেন অর্ধেক ৰূপে সংলগ্ন হৈ শোভা দিছিল।

Verse 100

निरीक्ष्य देव्या सहितं सदाशिवं देव्यान्वितं वाक्यमिदं बभाषे

দেৱীৰ সৈতে সদাশিৱক নিৰীক্ষণ কৰি, দেৱীৰ সন্মুখতেই তেওঁ এই বাক্য উচাৰিলে।

Verse 101

वयं च शंभो विषयान्विताश्च मंत्र्यादयः स्त्रीजिताश्चापि चान्ये । न लोकमध्ये वयमेव चाज्ञाः स्त्रीसेवनं लज्जया नैव कुर्मः

‘হে শম্ভো, আমিও বিষয়াসক্ত; মন্ত্ৰী আদি আৰু আন বহুজনো নাৰীৰ বশীভূত। জগতৰ মাজত আমি একেলগে অজ্ঞ নহয়; তথাপি লজ্জাৰ কাৰণে নাৰীসেৱা প্ৰকাশ্যে নকৰোঁ।’

Verse 102

एतद्वाक्यं निशम्याथ महेशः प्रहसन्निव । उवाच न्यायसंयुक्तं सर्वेषामपि श्रृण्वताम्

এই বাক্য শুনি মহেশে মৃদু হাসিৰে যেন, সকলোৰে সন্মুখত ন্যায়সংগত উত্তৰ ক’লে।

Verse 103

भयं लोकापवादाच्च सर्वेषामपि नान्यथा । ग्रासितं कालकूटं च सर्वेषामपि दुर्जरम्

লোক-অপবাদৰ ভয় সকলোৰে হয়; ইয়াত কোনো ব্যতিক্ৰম নাই। আৰু কালকূট বিষ গিলিওৱা কাৰ্যও সকলোৰে বাবে অসহনীয়।

Verse 104

तथापि उपहासो मे कृतो राज्ञा हि दुर्जरः । तं चित्ररथमाहूय गिरिजा वाक्यमब्रवीत्

তথাপি ৰজাই মোক উপহাস কৰা সহিব নোৱাৰা কঠিন আছিল। তেতিয়া গিৰিজাই সেই চিত্ৰৰথক মাতি এই বাক্য ক’লে।

Verse 105

गीरिजोवाच । रे दुरात्मन्कथं त्वज्ञ शंकरश्चोपहासितः । मया सहैव मंदात्मन्द्रक्ष्यसे कर्मणः फलम्

গিৰিজাই ক’লে: হে দুষ্টাত্মা! তোৰ অজ্ঞানত শংকৰক কেনেকৈ উপহাস কৰিলি? হে মূৰ্খ প্ৰাণী! মোৰ সৈতে একেলগে তই নিজৰ কৰ্মৰ ফল দেখিবি।

Verse 106

साधूनां समचित्तानामुपहासं करोति यः । देवो वाप्यथ वा मर्त्यः स विज्ञेयोऽधमाधमः

যি সমচিত্ত সাধুসকলক উপহাস কৰে—দেৱ হওক বা মর্ত্য—তাক অতি অধম, অধমৰো অধম বুলি জানিব লাগে।

Verse 107

एते मुनींद्राश्च महानुभावास्तथा ह्यमी ऋषयो वेदगर्भाः । तथैव सर्वे सनकादयो ह्यमी अज्ञाश्च सर्वे शिवमर्चयंते

এই মুনীন্দ্ৰসকল মহাপ্ৰভাৱশালী; তেনেদৰে বেদগৰ্ভ ঋষিসকল; আৰু সনক আদি সকলো—অহংকাৰীৰ দৃষ্টিত ‘সৰল’ যেন লাগিলেও—সকলোৱে শিৱৰ আৰাধনা কৰে।

Verse 108

रे मूढ सर्वेषु जनेष्वभिज्ञस्त्वमेव एवाद्य न चापरे जनाः । तस्मादभिज्ञं हि करोमि दैत्यं देवैर्द्विजैश्चापि बहिष्कृतं त्वाम्

হে মূঢ়! সকলো লোকৰ মাজত আজি কেৱল তুমিয়েই নিজকে ‘অভিজ্ঞ’ বুলি দাবী কৰিছা, আন কোনো নহয়। সেয়ে মই তোমাক সত্যই ‘অভিজ্ঞ’ কৰোঁ—দৈত্য কৰি, দেৱ আৰু দ্বিজসকলৰ দ্বাৰা বহিষ্কৃত।

Verse 109

एवं शप्तस्तया देव्या भवान्या राजसत्तमः । राजा चित्ररथः सद्यः पपात सहसा दिवः

এইদৰে দেৱী ভবানীৰ শাপে, ৰাজসত্তম চিত্ৰৰথ ৰজা তৎক্ষণাৎ হঠাৎ স্বৰ্গৰ পৰা পতিত হ’ল।

Verse 110

आसुरीं योनिमासाद्य वृत्रोनाम्नाऽभवत्तदा । तपसा परमेणैव त्वष्ट्रा संयोजितः क्रमात्

আসুৰী যোনিত প্ৰৱেশ কৰি সি তেতিয়া ‘বৃত্ৰ’ নামে পৰিচিত হ’ল। পৰম তপস্যাৰ বলত, ত্বষ্টা ক্ৰমে তাৰ গঠন সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 111

तपसा तेन महता अजेयो वृत्र उच्यत । तस्माच्छंभुं समभ्यर्च्य प्रदोषे विधिनाऽधुना

সেই মহাতপস্যাৰ বলত বৃত্ৰক ‘অজেয়’ বুলি কোৱা হ’ল। সেয়ে এতিয়াও প্ৰদোষ সময়ত বিধিমতে শম্ভুৰ আৰাধনা কৰা।

Verse 112

जहि वृत्रं महादैत्यं देवानां कार्यसिद्धये । गुरोस्तद्वचनं श्रुत्वा उवाचाथ शतक्रतुः । सोद्यापनविधिं ब्रूहि प्रदोषस्य च मेऽधुना

“দেৱতাসকলৰ কাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে সেই মহাদৈত্য বৃত্ৰক বধ কৰা।” গুৰুৰ বাক্য শুনি শতিক্ৰতু (ইন্দ্ৰ) ক’লে: “এতিয়া মোক প্ৰদোষ-ব্ৰতৰ উদ্যাপন, অৰ্থাৎ সমাপন-বিধি কওক।”

Verse 113

बृहस्पतिरुवाच । कार्तिके मासि संप्राप्ते मंदवारे त्रयोदशी । संपूर्तिस्तु भवेत्तत्र संपूर्णव्रतसिद्धये

বৃহস্পতিয়ে ক’লে: “কাৰ্তিক মাহ আহিলে, আৰু শনিবাৰে ত্ৰয়োদশী পৰিলে, তাতেই পূৰ্ণ সমাপ্তি ঘটে—যাতে ব্ৰত সিদ্ধি সম্পূৰ্ণ হয়।”

Verse 114

वृषभो राजतः कार्यः पृष्ठे तस्य सुपीठकम् । तस्योपरिन्यसेद्देवमुमाकांतं त्रिलोचनम्

ৰূপৰ এটা বৃষভ (নন্দী) নিৰ্মাণ কৰিব লাগে আৰু তাৰ পিঠিত সুন্দৰ পীঠ স্থাপন কৰিব লাগে। তাৰ ওপৰত উমাকান্ত, ত্ৰিলোচন প্ৰভুক স্থাপন কৰা উচিত।

Verse 115

पंचवक्त्रं दशभुजमर्द्धांगे गिरिजां सतीम् । एवं चोमामहेशं च सौवर्णं कारयेद्बुधः

বুধজনাই সোণৰ দ্বাৰা ওমামহেশৰ মূর্তি গঢ়াব লাগে—পঞ্চবক্ত্ৰ, দশভুজ, আৰু অর্ধাঙ্গত পুণ্য গিৰিজা (সতী)ক ধাৰণ কৰা।

Verse 116

सवृषं ताम्रपत्रे च वस्त्रेण परिगुंठिते । स्थापयित्वोमया सार्द्धं नानाबोगसमन्वितम्

বৃষভসহ সেই মূর্তিক তাম্ৰপত্ৰত স্থাপন কৰি বস্ত্ৰেৰে আৱৃত কৰিব লাগে। উমাসহ প্ৰতিষ্ঠা কৰি নানাবিধ ভোগ-উপচাৰে সজ্জিত কৰা উচিত।

Verse 117

विधिना जागरं कुर्याद्रात्रौ श्रद्धासमन्वितः । पंचामृतेन स्नपनं कार्यमादौ प्रयत्नतः

বিধি অনুসাৰে, শ্ৰদ্ধাসহ ৰাতি জাগৰণ কৰিব লাগে; আৰু আৰম্ভণিতে যত্ন কৰি পঞ্চামৃতৰে বিধিপূৰ্বক স্নাপন কৰিব লাগে।

Verse 118

गोक्षीरस्नानं देवेश गोक्षीरेण मया कृतम् । स्नपनं देवदेवेश गृहाण परमेश्वर

হে দেৱেশ, মই গোৱালৰ গাখীৰে স্নান কৰিলোঁ। হে দেৱদেৱেশ, এই স্নাপন গ্ৰহণ কৰা, হে পৰমেশ্বৰ।

Verse 119

दध्ना चैव मया देव स्नपनं क्रियतेऽधुना । गृहाम च मया दत्तं सुप्रसन्नो भवाद्य वै

আৰু এতিয়া, হে দেৱ, মই দধিৰে (দইৰে) স্নাপন কৰোঁ। মোৰ দিয়া অৰ্পণ গ্ৰহণ কৰা, আৰু আজি নিশ্চয় সম্পূৰ্ণ প্ৰসন্ন হোৱা।

Verse 120

सर्पिषा च मया देव स्नपनं क्रियतेऽधुना । गृहाण श्रद्धया दत्तं तव प्रीत्यर्थमेव च

হে দেৱ, এতিয়া মই ঘিউৰে তোমাৰ স্নাপন কৰোঁ। শ্ৰদ্ধাৰে দিয়া এই অৰ্পণ গ্ৰহণ কৰা, কেৱল তোমাৰ প্ৰীতিৰ বাবে।

Verse 121

इदं मधु मया दत्तं तव प्रीत्यर्थमेव च । गृहाम त्वं हि देवेश मम शांतिप्रदो भव

এই মধু মই কেৱল তোমাৰ প্ৰীতিৰ বাবে অৰ্পণ কৰিলোঁ। হে দেৱেশ, তুমি ইয়াক গ্ৰহণ কৰা আৰু মোৰ বাবে শান্তিদাতা হোৱা।

Verse 122

सितया देवदेवेश स्नपनं क्रियतेऽधुना । गृहाण श्रद्धया दत्तां सुप्रसन्नो भव प्रभो

হে দেৱদেৱেশ, দেৱসমূহৰ অধিপতি! এতিয়া মই চেনিৰে আপোনাৰ স্নান কৰাইছোঁ। শ্ৰদ্ধাৰে দিয়া এই অৰ্পণ গ্ৰহণ কৰক; হে প্ৰভু, অতি প্ৰসন্ন হওক।

Verse 123

एवं पंचामृतेनैव स्नपनीयो वृषध्वजः । पश्चादर्घ्यं प्रदातव्यं ताम्रपात्रेण धीमता । अनेनैव च मंत्रेण उमाकांतस्य तृष्टये

এইদৰে বৃষধ্বজ (শিৱ)ক পঞ্চামৃতৰে নিশ্চয় স্নান কৰাব লাগে। তাৰ পাছত জ্ঞানীজনে তাম্ৰপাত্ৰে অৰ্ঘ্য দান কৰিব, এই একে মন্ত্ৰে, উমাকান্তৰ তুষ্টিৰ বাবে।

Verse 124

अर्घ्योऽसि त्वमुमाकांत अर्घेणानेन वै प्रभो । गृहाण त्वं मया दत्तं प्रसन्नो भव शंकर

হে উমাকান্ত, আপুনি অৰ্ঘ্যৰ যোগ্য; সেয়ে হে প্ৰভু, এই অৰ্ঘ্যৰে মোৰ দিয়া অৰ্পণ গ্ৰহণ কৰক। হে শংকৰ, প্ৰসন্ন হওক।

Verse 125

मया दत्तं च ते पाद्यं पुष्पगंधसमन्वितम् । गृहाण देवदेवेश प्रसन्नो वरदो भव

মই আপোনালৈ পাদ্য অৰ্পণ কৰোঁ—চৰণ ধোৱাৰ জল—যি পুষ্পগন্ধেৰে সুগন্ধিত। হে দেৱদেৱেশ, ই গ্ৰহণ কৰক; প্ৰসন্ন হৈ বৰদান দাতা হওক।

Verse 126

विष्टरं विष्टरेणैव मया दत्तं च वै प्रभो । शांत्यरथं तव देवेश वरदो भव मे सदा

হে প্ৰভু, বিধিমতে মই আপোনালৈ বিষ্টৰ—আসন—অৰ্পণ কৰিলোঁ। হে দেৱেশ, শান্তিৰ হিতাৰ্থে, মোৰ বাবে সদায় বৰদান দাতা হওক।

Verse 127

आचमनीयं मया दत्तं तव विश्वेश्वर प्रभो । गृहाण परमेशान तुष्टो भव ममाद्य वै

হে বিশ্বেশ্বৰ প্ৰভু, মই আপোনালৈ আচমনীয (আচমন-জল) অৰ্পণ কৰিলোঁ। হে পৰমেশান, ই গ্ৰহণ কৰক আৰু আজি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হওক।

Verse 128

ब्रह्मग्रन्थिसमायुक्तं ब्रह्मकर्मप्रवर्तकम् । यज्ञोपवीतं सौवर्णं मया दत्तं तव प्रभो

হে প্ৰভু, মই আপোনালৈ সৌৱৰ্ণ যজ্ঞোপৱীত (জনেৱ) অৰ্পণ কৰিলোঁ, যি ব্ৰহ্ম-গ্ৰন্থিযুক্ত আৰু ব্ৰাহ্মণীয় বিধি-কৰ্ম প্ৰৱৰ্তক।

Verse 129

सुगंधं चंदनं देव मया दत्तं च वै प्रभो । भक्त्या पर मया शंभो सुगंधं कुरु मां भव

হে দেৱ, হে প্ৰভু, মই আপোনালৈ সুগন্ধি চন্দন অৰ্পণ কৰিলোঁ। হে শম্ভো, মোৰ পৰম ভক্তিৰ বলত মোকো সুগন্ধিময় কৰক—মোৰ জীৱন পৱিত্ৰ আৰু মনোহৰ কৰক।

Verse 130

दीपं हि परमं शंभो घृतप्रज्वलितं मया । दत्तं गृहाण देवेश मम ज्ञानप्रदो भव

হে শম্ভো, ঘৃতৰে প্ৰজ্বলিত এই পৰম দীপ মই অৰ্পণ কৰিলোঁ। হে দেৱেশ, ই গ্ৰহণ কৰক আৰু মোক সত্য জ্ঞান দানকাৰী হওক।

Verse 131

दीपं विशिष्टं परमं सर्वौषधिविजृंभितम् । गृहाण परमेशान मम शांत्यर्थमेव च

হে পৰমেশান, সকলো ঔষধিৰ শক্তিৰে প্ৰস্তুত এই বিশেষ আৰু পৰম দীপ গ্ৰহণ কৰক; কেৱল মোৰ শান্তি আৰু প্ৰশান্তিৰ বাবে কৃপা কৰক।

Verse 132

दीपावलिं मया दत्तां कृहाण परमेश्वर । आरार्तिकप्रदानेन मम तेजः प्रदो भव

হে পৰমেশ্বৰ, মই অৰ্পণ কৰা দীপমালিকা কৃপা কৰি গ্ৰহণ কৰক; এই আৰতি-দানৰ ফলত মোৰ বাবে তেজ, প্ৰাণশক্তি আৰু আধ্যাত্মিক দীপ্তি দানকাৰী হওক।

Verse 133

फलदीपादिनैवेद्यतांबूलादिक्रमेण च । पूजनीयो विधानज्ञैस्तस्यां रात्रौ प्रयत्नतः

সেই ৰাতি বিধান-জ্ঞানীসকলে যত্নসহ পূজা কৰিব লাগে—ফল, দীপ, নৈবেদ্য, তাম্বূল আদি নিবেদন ক্ৰমে ক্ৰমে আগবঢ়াই।

Verse 134

पश्चाज्जागरणं कार्यं गृहे वा देवतालये । वितानमंडपं कृत्वा नानाश्चर्यसमन्वितम् । गीतवादित्रनृत्येन अर्चनीयः सदाशिवः

তাৰ পাছত জাগৰণ পালন কৰিব লাগে—ঘৰত বা দেৱালয়ত। বিতানযুক্ত মণ্ডপ সাজি নানাবিধ আশ্চৰ্য অলংকাৰে সজ্জিত কৰি, গীত-বাদ্য-নৃত্যৰে সদাশিৱক অৰ্চনা কৰিব লাগে।

Verse 135

अनेनैव विधानेन प्रदोषोद्यापने विधिः । कार्ये विधिमता शक्र सर्वकार्यार्थसिद्धये

এই একে বিধানেই প্ৰদোষ-ব্ৰতৰ উদ্য়াপন (সমাপ্তি)ৰ বিধিও আছে। হে শক্ৰ, সকলো কাম্য কাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে ই বিধিমতে সম্পন্ন হওক।

Verse 136

गुरुणा कथितं सर्वं तच्चकार शतक्रतुः । तेनैव च सहायेन इंद्रो युद्धपरायणः

গুৰুৱে যি সকলো ক’লে, সেয়া শতিক্ৰতুৱে সম্পন্ন কৰিলে। সেই একে সহায়তে ইন্দ্ৰ যুদ্ধত মনোনিবেশ কৰিলে।

Verse 137

वृत्रं प्रति सुरैः सार्द्धं युयुधे च शतक्रतुः । तुमुलं युद्धमभवद्देवानां दानावैः सह

তেতিয়া শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ) দেৱসকলৰ সৈতে একেলগে বৃত্ৰৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিলে; আৰু দেৱ আৰু দানৱসকলৰ মাজত ভয়ংকৰ ঘোৰ যুদ্ধ উঠিল।

Verse 138

तस्मिन्सुतुमुले गाढे देवदैत्यक्षयावहे । द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलमतिवेलं भयावहम्

সেই অতি-তুমুল, ঘনিষ্ঠ সংঘাতে—যি দেৱ আৰু দৈত্য উভয়ৰ বিনাশকাৰী—ভয়ংকৰ দ্বন্দ্বযুদ্ধ উঠিল, অতিশয় কোলাহলময় আৰু দীঘলীয়া, ভয় জগোৱা।

Verse 139

व्योमो यमेन युयुधे ह्यग्निना तीक्ष्णकोपनः । वरुणेन महादंष्ट्रो वायुना च महाबलः

ব্যোমে যমৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে; তীক্ষ্ণ ক্ৰোধী জনে অগ্নিৰ সৈতে যুঁজিলে; মহাদংশ্ট্ৰধাৰী জনে বৰুণৰ সৈতে; আৰু মহাবলৱান জনে বায়ুৰ সৈতে সংঘৰ্ষ কৰিলে।

Verse 140

द्वन्द्वयुद्ध रताः सर्वे अन्योन्यबलकांक्षिणः

সকলোয়ে দ্বন্দ্বযুদ্ধত ৰত হৈ, পৰস্পৰৰ বল পৰীক্ষা কৰিবলৈ আকাঙ্ক্ষা কৰিছিল।

Verse 141

तथैव ते देववरा महाभुजाः संग्रामशूरा जयिनस्तदाऽभवन् । पराजयं दैत्यवाराश्च सर्वे प्राप्तास्तदानीं परमं समंतात्

এইদৰে সেই দেৱশ্ৰেষ্ঠসকল—মহাভুজা, সঙ্গ্ৰামশূৰ—সেই সময়ত বিজয়ী হ’ল; আৰু দৈত্যশ্ৰেষ্ঠসকল সকলো দিশে তেতিয়া পৰম পৰাজয় লাভ কৰিলে।

Verse 142

दृष्ट्वा सुरैर्दैत्यवरान्पराजितान्पलायमानानथ कान्दिशीकान् । तदैव वृत्रः परमेण मन्युना महाबलो वाक्य मिदं बभाषे

দেৱতাসকলে শ্ৰেষ্ঠ দৈত্যসকলক পৰাজিত কৰি, বিভ্ৰান্ত হৈ পলাই যোৱা দেখি, মহাবলী বৃত্ৰ পৰম ক্ৰোধেৰে তৎক্ষণাৎ এই বাক্য ক’লে।

Verse 143

वृत्र उवाच । हे दैत्याः परमार्ताश्च कस्माद्यूयं भयातुराः । पलायनपराः सर्वे विसृज्य रणमद्भुतम्

বৃত্ৰ ক’লে— “হে দৈত্যসকল! তোমালোক কিয় ইমান ব্যাকুল আৰু ভয়াক্ৰান্ত? এই আশ্চৰ্য ৰণ ত্যাগ কৰি তোমালোক সকলোৱে কিয় পলায়নৰ দিশে ধাৱিত হৈছে?”

Verse 144

स्वंस्वं पराक्रमं वीरा युद्धाय कृतनिश्चयाः । दर्शयध्वं सुरगणास्सूदयध्वं महाबलाः

“হে বীৰসকল, যুদ্ধৰ বাবে দৃঢ় সংকল্প কৰি, নিজ নিজ পৰাক্ৰম প্ৰকাশ কৰা। হে মহাবলাসকল, দেৱগণৰ সেনাদলক নিধন কৰা!”

Verse 145

गदाभिः पट्टिशैः खड्गैः शक्तितोमरमुद्गरैः । असिभिर्भि दिपालैश्च पाशतोमरमुष्टिभिः

গদা, পট্টিশ, খড়্গ, শক্তি, তোমৰ, মুদ্গৰ; অসি, ভিন্দিপাল, পাশ, তোমৰ-দণ্ড আৰু লৌহ-মুষ্টি—এই সকলো অস্ত্ৰেৰে (তেওঁলোকে সজ্জিত হ’ল)।

Verse 146

तदा देवाश्च युयुधुर्दधीचास्थिसमुद्भवैः । शस्त्रैरस्त्रैश्च परमैरसुरान्समदारयन्

তেতিয়া দেৱতাসকলে দধীচিৰ অস্থিৰ পৰা নিৰ্মিত পৰম অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰেৰে যুদ্ধ কৰি অসুৰসকলক বিদীৰ্ণ কৰি পেলালে।

Verse 147

पुनर्दैत्या हता देवैः प्राप्तास्तेपि पराजयम् । पुनश्च तेन वृत्रेण नोद्यमानाः सुरान्प्रति

পুনৰ দেৱতাসকলৰ হাতে আঘাতপ্ৰাপ্ত দৈত্যসকলে পৰাজয় ভোগ কৰিলে; তথাপি বৃত্ৰৰ উচটনিত পুনৰ সুৰসকলৰ বিপক্ষে আগবাঢ়িল।

Verse 148

यदा हि ते दैत्यवराः सुरेशैर्निहन्यमानाश्च विदुद्रुवुर्दिशः । केचिद्दृष्ट्वा दानवास्ते तदानीं भीतित्रस्ताः क्लीबरूपाः क्रमेणा

যেতিয়া সেই শ্ৰেষ্ঠ দৈত্যসকল দেৱলোকৰ অধিপতিসকলৰ হাতে নিহত হৈ চাৰিওদিশে পলাই গ’ল, তেতিয়া কিছুমান দানৱ সেই দৃশ্য দেখি ভয়ত কঁপিবলৈ ধৰিলে আৰু ক্ৰমে ক্ৰমে কাপুৰুষৰূপ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 149

वृत्रेण कोपिना चैवं धिक्कृता दैत्यपुंगवाः । हे पुलोमन्महाभाग वृषपर्वन्नमोस्तु ते

এইদৰে ক্ৰোধিত বৃত্ৰৰ ধিক্কাৰত দৈত্যপুঙ্গৱসকলে ক’লে— “হে পুলোমন, মহাভাগ! হে বৃষপৰ্বন, তোমাক নমস্কাৰ।”

Verse 150

हे धूम्राक्ष महाकाल महादैत्य वृकासुर । स्थूलाक्ष हे महादैत्य स्थूलदंष्ट्र नमोस्तु ते

হে ধূম্ৰাক্ষ! হে মহাকাল! হে মহাদৈত্য বৃকাসুৰ! হে স্থূলাক্ষ! হে বৃহৎ দংশনবিশিষ্ট মহাদৈত্য স্থূলদংষ্ট্ৰ—তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 151

स्वर्गद्वारं विहायैव क्षत्रियाणां मनस्विनाम् । पलायध्वे किमर्थं वा संग्रामाङ्गणमुत्तमम्

মনস্বী ক্ষত্ৰিয়সকলৰ বাবে স্বৰ্গদ্বাৰসদৃশ এই উত্তম ৰণাঙ্গণ ত্যাগ কৰি তোমালোকে কিয় পলাইছা?

Verse 152

संगरे मरणं येषां ते यांति परमं पदम् । यत्र तत्र च लिप्सेत संग्रामे मरणं बुधः

যিসকলৰ মৃত্যু সঙ্গ্ৰামত হয়, তেওঁলোকে পৰম পদ লাভ কৰে। সেয়ে বুধজন ধৰ্ম-কৰ্তব্য আহিলে য’তেই হওক, যুদ্ধত মৃত্যুক কামনা কৰিব।

Verse 153

त्यजन्ति संगरं ये वै ते यांति निरयं ध्रुवम्

যিসকলে সঙ্গ্ৰাম ত্যাগ কৰে, তেওঁলোকে নিশ্চয় নৰকলৈ যায়।

Verse 154

ये ब्राह्मणार्थे भृत्यार्थे स्वार्थे वै शस्त्रपाणयः । संग्रामं ये प्रकुर्वंति महापातकिनो नराः

যিসকল নৰ অস্ত্ৰধাৰী হৈ ব্ৰাহ্মণৰ হিতত, আশ্ৰিত/ভৃত্যৰ হিতত, বা নিজৰ ন্যায়সঙ্গত স্বাৰ্থত যুদ্ধ কৰে, তেওঁলোক দোষী নহয়; কিন্তু যিসকলে অধৰ্মে যুদ্ধ উচটাই তোলে, তেওঁলোক মহাপাতকী।

Verse 155

शस्त्रघातहता ये वै मृता वा संगरे तथा । ते यांति परमं स्थानं नात्र कार्या विचारणा

যিসকলে অস্ত্ৰাঘাতে নিহত হয়, বা তেনেদৰে সঙ্গ্ৰামত মৃত্যু বরণ কৰে, তেওঁলোকে পৰম ধামলৈ যায়; ইয়াত সন্দেহ বা বিতৰ্কৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 156

शस्त्रैर्विच्छिन्नदेहा ये गवार्थे स्वामिकारणात् । रणे मृताः क्षता ये वै ते यांति परमां गतिम्

যিসকলৰ দেহ অস্ত্ৰে বিচ্ছিন্ন হয়, আৰু গৰুৰ ৰক্ষাৰ বাবে বা স্বামীৰ কাৰণে ৰণত আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ মৃত্যু বরণ কৰে—তেওঁলোকে নিশ্চয় পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 157

तस्माद्रणेऽपि ये शूराः पापिनो निहताः पुरः । प्राप्नुवंति परं स्थानं दुर्लभं ज्ञानिनामपि

সেয়ে ৰণত পাপী লোকো যদি বীৰ হৈ আগশাৰীত নিহত হয়, তেন্তে সি পৰম ধাম লাভ কৰে, যি জ্ঞানীসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 158

अथवा तीर्थगमनं वेदाध्ययनमेव च । देवतार्चनयज्ञादिश्रेयांसि विविधानि च

অথবা তীৰ্থযাত্ৰা, বেদ অধ্যয়ন, আৰু দেৱতাৰ অৰ্চনা, যজ্ঞ আদি নানাবিধ শ্ৰেয়স্কৰ কৰ্মসমূহো আছে।

Verse 159

ऐकपद्येन तान्येव कलां नार्हंति षोडशीम् । संग्रामे पतितानां च सर्वशास्त्रेष्वयं विधिः

একমাত্ৰ এক পাদাংশেও সেই সকলো পুণ্য, ৰণত পতিতসকলৰ পুণ্যৰ ষোড়শাংশৰো সমান নহয়। যুদ্ধত নিহতসকলৰ বিষয়ে এই বিধি সকলো শাস্ত্ৰতে প্ৰতিপন্ন।

Verse 160

तस्माद्युद्धावदानं च कर्तव्यमविशंकितैः । भवद्भिर्नान्यथा कार्यं देववाक्यप्रमाणतः

সেয়ে নিৰ্ভয়ে তোমালোকৰ দ্বাৰা এই যুদ্ধকাৰ্য সম্পাদনীয়। দেৱবাক্যক প্ৰমাণ মানি ইয়াৰ বিপৰীত কেতিয়াও নকৰিবা।

Verse 161

यूयं सर्वे शौरवृत्त्या समेताः कुलेन शीलेन महानुभावाः । पदानि तान्येव पलायमाना गच्छंत्यशूरा रणमंडलाच्च

তোমালোক সকলোৱে শৌৰ্য্যবৃত্তিত সংযুক্ত, কুলে মহৎ আৰু শীলে মহানুভাৱ। কিন্তু যেতিয়া তোমালোক পলাই যায়, সেই একে পদচিহ্নেই তোমালোকক কায়ৰ কৰি ৰণমণ্ডলৰ পৰা আঁতৰলৈ লৈ যায়।

Verse 162

त एव सर्वे खलु पापलोकान्गच्छंति नूनं वचनात्स्मृतेश्च

নিশ্চয়, তেনে সকলো মানুহ পাপলোকলৈ যায়—এই কথা শাস্ত্ৰীয় উপদেশ আৰু স্মৃতিৰ বিধান দুয়োটাই ঘোষণা কৰে।

Verse 163

ये पापिष्ठास्त्वधर्म्मस्था ब्रह्मघ्ना गुरुतल्पगाः । नरकं यांति ते पापं तथैव रणविच्युताः

যিসকল অতি পাপী—অধৰ্মত স্থিত, ব্ৰাহ্মণ-হন্তা, গুৰুৰ শয্যা লঙ্ঘনকাৰী—তেওঁলোকে নৰকলৈ যায়; আৰু যিসকল ৰণভূমিৰ পৰা আঁতৰি যায়, তেওঁলোকেও সেই একে পাপময় পৰিণাম পায়।

Verse 164

तस्माद्भवद्भिर्योद्धव्यं स्वामिकार्यभरक्षमैः । एवमुक्तास्तदा तेन वृत्रेणापि महात्मना

সেয়ে, তোমালোক যুদ্ধ কৰা উচিত—যিসকলে স্বামীৰ কাৰ্যভাৰ বহন কৰিবলৈ সক্ষম। সেই সময়ত মহাত্মা বৃত্ৰই তেওঁলোকক এইদৰে ক’লে।

Verse 165

चक्रुस्ते वचंनं तस्य असुराश्च सुरान्प्रति । चक्रुः सुतुमुलं युद्धं सर्वलोकभयंकरम्

অসুৰসকলে দেৱতাসকলৰ প্ৰতি তেওঁৰ আজ্ঞা পালন কৰিলে আৰু এক অতি তুমুল যুদ্ধ আৰম্ভ কৰিলে, যি সকলো লোকৰ বাবে ভয়ংকৰ আছিল।

Verse 166

तस्मिन्प्रवृत्ते तुमुले विगाढे वृत्रो महादैत्यपतिः स एकः । उवाच रोषेण महाद्भुतेन शतक्रतुं देववरैः समेतम्

যেতিয়া সেই ভয়ংকৰ, গভীৰভাৱে আচ্ছন্ন কৰা তুমুল যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল, তেতিয়া দৈত্যসকলৰ মহান অধিপতি বৃত্ৰ একাই আশ্চৰ্য ৰোষেৰে ক’লে—দেৱশ্ৰেষ্ঠসকলৰ সৈতে থকা শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ক।

Verse 167

वृत्र उवाच । श्रृणु वाक्यं मया चोक्तं धर्म्मार्थसहितं हितम् । त्वं देवानां पतिर्भूत्वा न जानासि हिताहितम्

বৃত্ৰ ক’লে: মোৰ কোৱা বাক্য শুনা—ধৰ্ম আৰু অৰ্থসহিত, হিতকৰ। তুমি দেৱসকলৰ অধিপতি হৈও হিত-অহিত চিনিব নোৱাৰা।

Verse 168

किंबलार्थपरो भूत्वा विश्वरूपो हतस्त्वया । प्राप्तमद्यैव भो इंद्र तस्येदं कर्म्मणः फलम्

বলৰ লোভত পৰি তুমি কিয় বিশ্বৰূপক বধ কৰিলা? হে ইন্দ্ৰ, আজি এইমুহূর্ততেই সেই কৰ্মৰ ফল তুমি লাভ কৰিলা।

Verse 169

ये दीर्घदर्शिनो मंदा मूढा धर्मबहिष्कृताः । अकल्पाः कार्यसिद्ध्यर्थं यत्कुर्वंति च निष्फलम् । तत्सर्वं विद्धि देवेंद्र मनसा संप्रधार्यताम्

যিসকলে নিজকে দীঘলদৰ্শী বুলি ভাবে, কিন্তু মন্দবুদ্ধি আৰু মূঢ়, ধৰ্মৰ পৰা বহিষ্কৃত—সিদ্ধিৰ অৰ্থে অযোগ্য হৈও যি কৰে সেয়া নিষ্ফল হয়। হে দেৱেন্দ্ৰ, এই সকলো জানি মনত ভালদৰে বিবেচনা কৰা।

Verse 170

तस्माद्धर्म्मपरो भूत्वा युध्यस्व गतकल्मषः । भ्रातृहा त्वं ममैवेंद्र तस्मात्त्वा घातयाम्यहम्

সেয়ে ধৰ্মত স্থিৰ হৈ, পাপমল ত্যাগ কৰি, যুদ্ধ কৰা। হে ইন্দ্ৰ, তুমি মোৰ ভ্ৰাতৃহন্তা; সেয়েহে মই তোমাক বধ কৰিম।

Verse 171

मा प्रयाहि स्थिरो भूत्वा देवैश्च परिवारितः । एव मुक्तस्तु वृत्रेण शक्रोऽतीव रुषान्वितः । ऐरावतं समारुह्य ययौ वृत्रजिघांसया

“নাযাবা; স্থিৰ হৈ থাক,” দেৱসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত হৈ। এইদৰে বৃত্ৰে মুক্ত কৰাত শক্ৰ অতি ক্ৰোধে ভৰি উঠিল; ঐৰাৱতত আৰোহণ কৰি বৃত্ৰবধৰ অভিপ্ৰায়ে যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 172

इंद्रमायांतमालोक्य वृत्रो बलवतां वरः । उवाच प्रहसन्वाक्यं सर्वेषां श्रृण्वतामपि

ইন্দ্ৰক আগবাঢ়ি আহি থকা দেখি, বলৱানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ বৃত্ৰে হাঁহি মাৰি ক’লে; তাত উপস্থিত সকলোয়ে সেই বাক্য শুনিলে।

Verse 173

आदौ मां प्रहरस्वेति तस्मात्त्वां घातयाम्यहम्

সেই ক’লে, “প্ৰথমে মোক আঘাত কৰা”; সেয়েহে মই তোমাক নিধন কৰিম।

Verse 174

इत्येवमुक्तो देवेंद्रो जघान गदया भृशम् । वृत्रं बलवतां श्रेष्ठं जानुदेशे महाबलम्

এইদৰে কোৱা শুনি দেবেন্দ্ৰই গদাৰে অতি প্ৰবল আঘাত কৰিলে; বলৱানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ মহাবলী বৃত্ৰক হাঁটু-দেশত চূর্ণ কৰিলে।

Verse 175

तामापतंतिं जग्राह करेणैकेन लीलया । तयैवैनं जघानाशु गदया त्रिदिवेश्वरम्

সেই গদা উৰি আহোঁতে বৃত্ৰে এক হাতে লীলায় ধৰি পেলালে; আৰু সেই গদাৰেই তৎক্ষণাৎ ত্ৰিদিবেশ্বৰক আঘাত কৰি লুটাই দিলে।

Verse 176

सा गदा पातयामास सवज्रं च पुरंदरम् । पतितं शक्रमालोक्य वृत्र ऊचे सुरान्प्रति

সেই গদাই বজ্ৰধাৰী পুৰন্দৰকো লুটাই পেলালে। শক্ৰক পতিত দেখি বৃত্ৰে দেৱতাসকলৰ প্ৰতি ক’লে।

Verse 177

नयध्वं स्वामिनं देवाः स्वपुरीममरावतीम्

হে দেৱসকল, তোমালোকৰ স্বামীক নিজৰ নগৰী অমৰাৱতীলৈ লৈ যোৱা।

Verse 178

एतच्छ्रुत्वा वचः सत्यं वृत्रस्य च महात्नः । तथा चक्रुः सुराः सर्वे रणाच्चेंद्रं समुत्सुकाः

মহাত্মা বৃত্ৰৰ এই সত্য বাক্য শুনি, সকলো সুৰে তেনেকৈয়ে কৰিলে; ৰণভূমিৰ পৰা ইন্দ্ৰক লৈ যাবলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ হ’ল।

Verse 179

अपोवाह्य गजस्थं हि परिवार्य भयातुराः । सुराः सर्वे रणं हित्वा जग्मुस्ते त्रिदिवं प्रति

হাতীৰ ওপৰত আসীন ইন্দ্ৰক বহন কৰি, ভয়াতুৰ হৈ চাৰিওফালে ঘেৰি, সকলো সুৰে ৰণ ত্যাগ কৰি ত্ৰিদিৱলৈ গ’ল।

Verse 180

ततो गतेषु देवेषु ननर्त च महासुरः । वृत्रो जहास च परं तेना पूर्यत दिक्तटम्

দেৱসকল গ’লত মহাসুৰ বৃত্ৰে উল্লাসে নাচিলে আৰু উচ্চস্বৰে হাঁহিলে; সেই গর্জনত দিশাসমূহৰ সমগ্ৰ বিস্তাৰ পূৰ্ণ হ’ল।

Verse 181

चचाल च मही सर्वा सशैलवनकानना । चुक्षुभे च तदा सर्वं जंगमं स्थावरं तथा

তেতিয়া সমগ্ৰ পৃথিৱী পৰ্বত, বন আৰু কাননসহ কঁপিল; সেই সময়ত চলমান আৰু অচল—সকলো বস্তুই অস্থিৰ হৈ উঠিল।

Verse 182

श्रुत्वा प्रयातं देवेंद्रं ब्रह्मा लोकपितामहः । उपयातोऽथ देवेंद्र स्वकमण्डलुवारिणा । अस्पृशल्लब्धसंज्ञोऽभूत्तत्क्षणाच्च पुरंदरः

ইন্দ্ৰ দেৱেন্দ্ৰ পলাই গ’ল বুলি শুনি, লোকপিতামহ ব্ৰহ্মা তেওঁৰ ওচৰলৈ আহিল। তাৰ পাছত, হে ইন্দ্ৰ, ব্ৰহ্মাই নিজৰ কমণ্ডলুৰ জলেৰে তোমাক স্পৰ্শ কৰিলে, আৰু সেই ক্ষণতে পুৰন্দৰে পুনৰ চেতনা লাভ কৰিলে।

Verse 183

दृष्ट्वा पितामहं चाग्रे व्रीडायुक्तोऽभवत्तदा । महेंद्रं त्रपया युक्तं ब्रह्मोवाच पितामहः

সন্মুখত পিতামহক দেখি ইন্দ্ৰ তেতিয়া লজ্জাৰে ভৰি উঠিল। তেতিয়া পিতামহ ব্ৰহ্মাই লজ্জিতভাৱে থিয় হৈ থকা মহেন্দ্ৰক ক’লে।

Verse 184

ब्रह्मोवाच । वृत्रो हि तपसा युक्तो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः । त्वष्टुश्च तपसा युक्तो वृत्रश्चायं महायशाः । अजेयस्तपसोग्रेण तस्मात्त्वं तपसा जय

ব্ৰহ্মাই ক’লে: ‘বৃত্ৰ তপস্যাৰে সমৃদ্ধ আৰু ব্ৰহ্মচৰ্য-ব্ৰতত স্থিত। ত্বষ্ট্ৰো তপস্যাৰে সমৃদ্ধ, আৰু এই বৃত্ৰ মহাযশস্বী। তপসৰ তীব্ৰ শক্তিৰে সি অজেয়; সেয়ে তুমি তপস্যাৰ দ্বাৰাই জয় লাভ কৰা।’

Verse 185

वृत्रासुरो दैत्यपतिश्च शक्र ते समाधिना परमेणैव जय्यः । निशम्य वाक्यं परमेष्ठिनो हरिः सस्मार देवं वृषभध्वजं तदा

হে শক্র, দৈত্যপতি বৃত্ৰাসুৰক তুমি কেৱল পৰম সমাধিৰ দ্বাৰাই জয় কৰিব পাৰিবা। পৰমেষ্ঠিন (ব্ৰহ্মা)ৰ বাক্য শুনি, হৰি (ইন্দ্ৰ) তেতিয়া বৃষভধ্বজ—বৃষধ্বজধাৰী দেৱ (শিৱ)—ক স্মৰণ কৰিলে।

Verse 186

स्तुत्या तदातं स्तवमानो महात्मा पुरंदरो गुरुणा नोदितो हि

তেতিয়া মহাত্মা পুৰন্দৰে স্তোত্ৰ-স্তুতিয়েৰে তেওঁৰ গুণগান আৰম্ভ কৰিলে, কিয়নো গুৰুৱে তাক নিশ্চয়েই প্ৰেৰণা দিছিল।

Verse 187

इंद्र उवाच । नमो भर्गाय देवाय देवानामतिदुर्गम । वरदो भव देवेश देवानां कार्यसिद्धये

ইন্দ্ৰে ক’লে: ভৰ্গ দেৱক নমস্কাৰ—দেৱতাসকলৰো অতি দুৰ্গম। হে দেৱেশ্বৰ, বৰদাতা হওঁক, যাতে দেৱসকলৰ কাৰ্য সিদ্ধ হয়।

Verse 188

एवं स्तितिपरो भूत्वा शचीपतिरुदारधीः । स्वकार्यदक्षो मंदात्मा प्रपंचाभिरतः खलु

এইদৰে ব্যৱস্থা ৰক্ষাত মনোনিবেশ কৰিও, শচীপতি ইন্দ্ৰ—উদাৰ বুদ্ধিসম্পন্ন—নিজ কাৰ্যত নিপুণ আছিল আৰু নিশ্চয়েই সংসাৰিক প্ৰপঞ্চত আসক্ত আছিল।

Verse 189

प्रपंचाभिरता मूढाः शिवभक्तिपरा ह्यपि । न प्राप्नुवंति ते स्थानं परमीशस्यरागिणः

যিসকল মূঢ় লোক সংসাৰিক প্ৰপঞ্চত আসক্ত—যদিও শিৱভক্তি প্ৰকাশ কৰে—তেওঁলোকে পৰমেশ্বৰৰ ধাম নাপায়, কিয়নো ৰাগ-আসক্তিৰ বন্ধনত আবদ্ধ থাকে।

Verse 190

निर्मला निरहंकारा ये जनाः पर्युपासते । मृडं ज्ञानप्रदं चेशं परेशं शंभुमेव च

কিন্তু যিসকল জন নিৰ্মল আৰু অহংকাৰশূন্য, ভক্তিভাৱে মৃড়—শিৱ, জ্ঞানপ্ৰদাতা, ঈশ, পৰমেশ, শম্ভুক উপাসনা কৰে।

Verse 191

तेषां परेषां वरद इहामुत्र च शंकरः । महेंद्रेण स्तुतः शर्वो रागिणा परमेण हि

সেই পৰম ভক্তসকলৰ বাবে শংকৰ ইহলোক আৰু পৰলোক দুয়োতে বৰদাতা। নিশ্চয়েই মহেন্দ্ৰে—প্ৰবল ৰাগে আচ্ছন্ন হৈ—শৰ্বৰ স্তৱনা কৰিছিল।

Verse 192

रागिणां हि सदा शंभुर्दुर्लभो नात्र संशयः । तस्माद्विरागिणां नित्यं सन्मुखो हि सदाशिवः

ৰাগ-আসক্তিত আবদ্ধ লোকৰ বাবে শম্ভু সদায়েই দুষ্প্ৰাপ্য—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। সেয়ে বৈৰাগ্যবানসকলৰ সন্মুখত সদাশিৱ নিত্যই উপস্থিত, কৃপাময় আৰু নিকট।

Verse 193

राजा सुराणां हि महानुरागी स्वकर्मसंसिद्धिमहाप्रवीणः । तस्मात्सदा क्लेशपरः शचीपतिः स्वकामभावात्मपरो हि नित्यम्

দেৱতাৰ ৰজা গভীৰ অনুৰাগী, নিজ কৰ্মসিদ্ধিত মহা-প্ৰৱীণ। সেয়ে শচীপতি ইন্দ্ৰ সদায় ক্লেশত পৰে, কিয়নো তেওঁ নিত্যই নিজৰ কামনা আৰু আত্মকেন্দ্ৰিক মনোভাৱত আসক্ত।

Verse 194

स्तवमानं तदा चेंद्रमब्रवीत्कार्यगौरवात् । विज्ञायाखिलदृग्द्रष्टा महेशो लिंगरूपवान्

তেতিয়া ইন্দ্ৰে স্তৱ কৰোঁতে, কাৰ্যৰ গৌৰৱ বিবেচনা কৰি, সকলো দৃষ্টিৰ দ্ৰষ্টা আৰু সকলো অভিপ্ৰায় জানোতা মহেশ লিঙ্গৰূপ ধৰি তেওঁক ক’লে।

Verse 195

इंद्र गच्छ सुरैः सार्द्धं वृत्रं वै दानवं प्रति । तपसैव च साध्योऽयं रणे जेतुं शतक्रतो

“ইন্দ্ৰ, দেৱতাসকলৰ সৈতে গৈ সেই দানৱ বৃত্ৰৰ বিপক্ষে উঠা। কিন্তু এই শত্রু কেৱল তপস্যাৰে বশ হয়; সেয়ে, হে শতক্ৰতু, তই ৰণত বিজয় লাভ কৰিবি।”

Verse 196

इंद्र उवाच । केनोपायेन साध्योऽयं वृत्रो दैत्यवरो महान् । त्चछीघ्रं कथ्यतां शंभो येन मे विजयो भवेत्

ইন্দ্ৰ ক’লে: “কোন উপায়ে এই মহান বৃত্ৰ—দৈত্যসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—বশ কৰিব পাৰি? হে শম্ভু, সোনকালে কওক, যাতে মোৰ বিজয় হয়।”

Verse 197

रुद्र उवाच । रणे न शक्यते हंतुमपि देववरैरपि । तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं कुत्सितं कर्म चाद्य वै

ৰুদ্ৰে ক’লে: ৰণত তেওঁক বধ কৰিব নোৱাৰি, দেবশ্ৰেষ্ঠসকলেও নোৱাৰে। সেয়ে আজি তোমাকেই এক নিন্দনীয় কৰ্ম কৰিব লাগিব।

Verse 198

अस्य शापः पुरा दत्तः पार्वत्या मम सन्निधौ । असौ चित्ररथो नाम्ना विख्यातो भुवनत्रये

“পূৰ্বে মোৰ সন্মুখতেই পাৰ্বতীয়ে তাক শাপ দিছিল। সি চিত্ৰৰথ নামে পৰিচিত, ত্ৰিলোকত বিখ্যাত আছিল।”

Verse 199

पर्यटन्सु विमानेन मया दत्तेन भास्वता । उपहासादिमां योनिं संप्राप्तो दत्यपुंगवः

“মোৰ দিয়া দীপ্তিমান বিমানত ঘূৰি ফুৰোঁতে, দানৱসকলৰ সেই শ্ৰেষ্ঠজন উপহাসৰ ফলত এই যোনি—এই জন্ম—প্ৰাপ্ত হ’ল।”

Verse 200

तस्मादजेयं जानीहि रणे रणविदां वर । एवमुक्तो महेंद्रोऽयं शंभुना योगिना भृशम्

“সেয়ে, হে ৰণবিদ্যাৰ শ্ৰেষ্ঠ, ৰণত তাক অজেয় বুলি জানিবা।” এইদৰে মহাযোগী শম্ভুৱে এই মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক দৃঢ়ভাৱে উপদেশ দিলে।