Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 100

Devanagari script

देहादग्निविनिर्माणं तत्तापभयवर्जनम् । शक्तिदत्वं च लोकानां जलमध्येग्निज्वालनम्

Transliteration

dehādagnivinirmāṇaṃ tattāpabhayavarjanam | śaktidatvaṃ ca lokānāṃ jalamadhyegnijvālanam

Translation

নিজ দেহৰ পৰা অগ্নি উদ্ভৱ কৰা, আৰু তাৰ তাপত ভয়-যন্ত্ৰণা নথকা। জীৱসমূহক শক্তি দান কৰা, আৰু পানীৰ মাজতো অগ্নি জ্বলাই তোলা।

Word by Word

• देहात्: from the body
• देहात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• अग्नि-विनिर्माणम्: creation/production of fire
• अग्नि-विनिर्माणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + विनिर्माण (प्रातिपदिक; √मा(माने/निर्माणे) + नि+वि उपसर्ग)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-समाससदृश प्रयोग (अग्नेः विनिर्माणम्/अग्नि-सम्बद्धं विनिर्माणम्)

• तत्-ताप-भय-वर्जनम्: avoidance of that heat and fear
• तत्-ताप-भय-वर्जनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + ताप (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + वर्जन (प्रातिपदिक; √वृज्/वर्ज् त्यागे)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (तस्य तापभययोः वर्जनम्)

• शक्ति-दत्वम्: the giving of power
• शक्ति-दत्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक) + दत्व (प्रातिपदिक; √दा दाने + त्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक-नाम (त्व-प्रत्यय): शक्तेः दत्वम् (giving of power)

• च: and
• च: Samuccaya (Coordinator/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• लोकानाम्: of the worlds / to the people
• लोकानाम्: Sampradana/Genitive beneficiary (Recipient relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• जल-मध्ये: in the midst of water
• जल-मध्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (जले मध्ये)

• अग्नि-ज्वालनम्: kindling of fire
• अग्नि-ज्वालनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + ज्वालन (प्रातिपदिक; √ज्वल् दीप्तौ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (अग्नेः ज्वालनम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa framing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rākṣasa-purī (mythic)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A yogic or heroic figure emits flame from the body without harm, empowers others with a touch or glance, and ignites fire even amid water—an image of tejas conquering opposites.

Characters & Entities

• Agni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner mastery transforms the elements: the yogin is not burned by fire and can even reverse ordinary natural constraints.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular pilgrimage site is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the focus is on siddhi-results associated with tapas and yogic attainment.