Adhyaya 53
এই অধ্যায়ত নাৰদৰ বাণীৰে তীৰ্থ-মাহাত্ম্য আৰু ৰক্ষাবিধিৰ সংক্ষিপ্ত কিন্তু সমগ্ৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে। পবিত্ৰ স্থান লুপ্ত হোৱাৰ আশংকা শুনি নাৰদে ব্ৰহ্মা-বিষ্ণু-মহেশ্বৰ ত্ৰিদেৱক আৰাধনা কৰি বৰ বিচাৰে—স্থান নলুপ্ত হওক আৰু কীৰ্তি চিৰস্থায়ী হওক; ত্ৰিদেৱে নিজ নিজ অংশ-সন্নিধিৰে তাত স্থায়ী ৰক্ষা প্ৰদান কৰে। তাৰ পাছত এক ধৰ্ম-ৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা কোৱা হৈছে—পণ্ডিত ব্ৰাহ্মণে নিৰ্দিষ্ট সময়ত বেদপাঠ কৰিব (পূৰ্বাহ্নে ঋগ্, মধ্যাহ্নে যজুঃ, তৃতীয় যামত সাম) আৰু উপদ্ৰৱ হ’লে শালাৰ সন্মুখত শাপবাক্য উচ্চাৰি শত্রু নিৰ্দিষ্ট সময়সীমাত ভস্ম হ’ব বুলি ঘোষণা কৰিব—ই আগৰ ৰক্ষা-প্ৰতিজ্ঞাৰ প্ৰয়োগ। তাৰ পিছত নাৰদীয় সৰসৰ মাহাত্ম্য: নাৰদে এটা সৰোবৰ খনন কৰি সকলো তীৰ্থৰ পৰা অনা শ্ৰেষ্ঠ জলৰে ভৰাই তোলে। তাত স্নান, শ্ৰাদ্ধ আৰু দান—বিশেষকৈ আশ্বিন মাহৰ দেওবাৰে—পিতৃসকলক দীঘলীয়া সময় তৃপ্ত কৰে; দানক ‘অক্ষয়’ ফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে। কদ্ৰুৰ শাপমোচনৰ বাবে নাগসকলৰ তপস্যা আৰু তাৰ অন্তত নাগেশ্বৰ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠাৰ বৰ্ণনা আছে; তাত পূজাই মহাপুণ্য দিয়ে আৰু সৰ্পভয় শমায়। শেষত দ্বাৰ-সম্পৰ্কীয় দেৱী—‘অপৰ-দ্বাৰকা’ আৰু নগৰদ্বাৰৰ দ্বাৰবাসিনী—ৰ পূজা কোৱা হৈছে; কুণ্ডস্নান কৰি চৈত্র কৃষ্ণ নবমী আৰু আশ্বিন নৱৰাত্ৰি আদি তিথিত আৰাধনা কৰিলে বিঘ্ননাশ, অভীষ্টসিদ্ধি, সমৃদ্ধি আৰু সন্তানলাভৰ ফলশ্ৰুতি বৰ্ণিত।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि शालामाहात्म्य मुत्तमम् । संस्थापिते पुरा स्थाने प्रोक्तोहं द्विजपुंगवैः
নাৰদে ক’লে: এতিয়া মই আন এটা উত্তম আখ্যান—শালাৰ মাহাত্ম্য—প্ৰকাশ কৰিম। বহু আগতে, প্ৰতিষ্ঠিত পবিত্ৰ স্থানত, শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলৰ পৰা মই ইয়াৰ বিষয়ে উপদেশ লাভ কৰিছিলোঁ।
Verse 2
स्थानस्य रक्षणार्थाय उपायं कुरु सुव्रत । ततो मया प्रतिज्ञातं करिष्ये स्थान रक्षणम्
তেওঁলোকে ক’লে: “এই পবিত্ৰ স্থানৰ ৰক্ষণাৰ্থে উপায় কৰ, হে সুৱ্ৰত।” তেতিয়া মই প্ৰতিজ্ঞা কৰিলোঁ: “মই এই ধামৰ ৰক্ষা কৰিম।”
Verse 3
आराधिता मया पश्चाद्ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । त्रयस्त्वेकाग्रचित्तेन ततस्तुष्टाः सुरोत्तमाः
তাৰ পাছত মই একাগ্ৰচিত্তে ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু মহেশ্বৰক আৰাধনা কৰিলোঁ। তেতিয়া দেৱশ্ৰেষ্ঠ সেই ত্ৰয়ী সন্তুষ্ট হ’ল।
Verse 4
समागम्याथ मां प्रोचुर्नारद व्रियतां वरः । प्रोक्तं तानार्च्य च मया क्रियतां स्थानरक्षणम्
তেতিয়া তেওঁলোকে মোৰ ওচৰলৈ আহি ক’লে: “হে নাৰদ, বৰ বাছি লোৱা।” মই তেওঁলোকক আৰ্চনা কৰি ক’লোঁ: “এই পবিত্ৰ স্থানৰ ৰক্ষা নিশ্চিত হওক।”
Verse 5
अयमेव वरो मह्यं देयो देवैः सुतोषितैः । स्थानलोपो यथा न स्याद्यथा कीर्तिर्भवेन्मम
এইয়াই মোৰ বাবে বৰ, সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট দেৱতাসকলৰ পৰা মোক দিয়া হওক: এই পবিত্ৰ স্থানৰ কোনো লোপ বা ক্ষয় যেন নহয়, আৰু মোৰ কীৰ্তি চিৰস্থায়ী হওক।
Verse 6
एवमस्त्विति देवेशैः प्रतिज्ञातं तदा मुने । स्वांशेन प्रकरिप्याम द्विजानां तव रक्षणम्
তেতিয়া দেৱতাৰ অধিপতিসকলে প্ৰতিজ্ঞা কৰিলে: “এনেকুৱাই হওক, হে মুনি। আমাৰ নিজ শক্তিৰ এক অংশেৰে আমি তোমাৰ দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) সমাজৰ বিধিমতে ৰক্ষণ কৰিম।”
Verse 7
एवमुक्त्वा कला मुक्ता देवैस्त्रिपुरुषैः स्वयम् । अंतर्धानं ततः प्राप्ताः सर्वेऽपि सुरसत्तमाः
এনেদৰে কৈ, সেই ত্ৰিপুৰুষ দেৱতাসকলে নিজেই নিজৰ কলা (অংশ) মুক্ত কৰিলে। তাৰ পাছত সেই সকলো উত্তম সুৰসকল দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 8
ततो मया द्विजैः सार्धं शालाग्रे स्थानरक्षणम् । स्थापिताश्च पृथग्देवास्त्रयस्त्रिभुवनेश्वराः
তাৰ পাছত মই দ্বিজসকলৰ সৈতে শালাৰ আগফালে পবিত্ৰ পৰিসৰৰ ৰক্ষণ স্থাপন কৰিলোঁ। আৰু ত্ৰিভুবনৰ ত্ৰয় ঈশ্বৰক তাত পৃথক পৃথকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলোঁ।
Verse 9
पीड्यमाना यदा विप्राः केनापि च भवंति हि । पूर्वाह्ने चापि ऋग्वेदं मध्याह्ने च यजूं ष्यथ
যেতিয়া কোনোবাই বিপ্ৰ (ব্ৰাহ্মণ) সকলক পীড়া দিয়ে, তেতিয়া তেওঁলোকে পূৰ্বাহ্নে ঋগ্বেদ পাঠ কৰে আৰু মধ্যাহ্নে যজুৰ্বেদ পাঠ কৰে।
Verse 10
यामे तृतीये सामानि तारस्वरमधीत्य च । शापं यस्य प्रदास्यंति शालाग्रे भृशरोषिताः
তৃতীয় যামত উচ্চ তাৰস্বৰে সামগান অধ্যয়ন কৰি, অতিশয় ক্ৰুদ্ধ হৈ তেওঁলোকে সভামণ্ডপৰ আগফালে দোষীৰ ওপৰত শাপ উচ্চাৰে।
Verse 11
सप्ताहाद्वर्षमध्याद्वा त्रिवर्षाद्भस्मतां व्रजेत् । प्रतिज्ञाता स्थानरक्षा यदि वो नारदाग्रतः
এটা সপ্তাহৰ ভিতৰত, বা আধা বছৰৰ ভিতৰত, বা তিন বছৰৰ ভিতৰত দোষী ভস্মীভূত হ’ব—যদি নাৰদৰ সন্মুখত তোমালোকে পবিত্ৰ স্থান-ৰক্ষাৰ প্ৰতিজ্ঞা সত্যই কৰিছে।
Verse 12
सत्येन तेन नो वैरी भस्मीभवतु ह क्षणात् । अनेन शाप मंत्रेण भस्मीभवति निश्चितम्
সেই সত্যৰ বলত আমাৰ বৈৰী এই ক্ষণতে ভস্মীভূত হওক। এই শাপ-মন্ত্ৰেৰে সি নিশ্চিতভাৱে ভস্ম হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 13
शालां त्रिपुरुषां तत्र यः पश्यति दिनेदिने । अर्चयेत्तोषयेच्चासौ स्वर्गलोके महीयते
যি জনে তাত দিনেদিনে ত্ৰিপুৰুষ-শালাক দৰ্শন কৰে, আৰু তাৰ পূজা কৰি সন্তোষজনক কৰ্ম অৰ্পণ কৰে, সি স্বৰ্গলোকত সন্মানিত আৰু মহিমান্বিত হয়।
Verse 14
इति त्रिपुरुषशालामाहात्म्यम् । नारद उवाच । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि मदीयसरसो महत्
এইদৰে ত্ৰিপুৰুষ-শালাৰ মাহাত্ম্য সমাপ্ত। নাৰদে ক’লে—এতিয়া মই আন এক বৃত্তান্ত ক’ম: মোৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সৰোবৰৰ মহামাহাত্ম্য।
Verse 15
माहात्म्यमतुलं पार्थ देवानामपि दुर्लभम् । मया पूर्वं सरः खातं दर्भांकुरशलाकया
হে পাৰ্থ, এই মাহাত্ম্য অতুল—দেৱতাসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য। পূৰ্বতে মই নিজেই দৰ্ভা-ঘাঁহৰ নুকীয়া ডাঁটিৰে এই সৰোবৰ খনন কৰিছিলোঁ।
Verse 16
मृत्तिका ताम्रपात्रेण त्यक्ता बाह्ये ततः स्वयम् । सर्वेषामेव तीर्थानामाहृत्योदक मुत्तमम्
তাৰ পিছত খনন কৰা মাটি তাম্ৰপাত্ৰেৰে বাহিৰলৈ পেলোৱা হ’ল; তাৰ পাছত মই নিজেই সকলো তীৰ্থৰ পৰা সংগৃহীত উত্তম জল আনিলোঁ।
Verse 17
तत्तत्र सरसि क्षिप्तं तेन संपूरितं सरः । आश्विने मासि संप्राप्ते भानुवारे नरः शुचिः
সেই জল তাতেই সৰসীত ঢালি দিয়া হ’ল, আৰু তেনে সৰোবৰ পূৰ্ণ হ’ল। আশ্বিন মাহ আহিলে, ৰবিবাৰে, শুচি নৰে (তাত কৰ্মলৈ আগবাঢ়িব)…
Verse 18
श्राद्धं यः कुरुते तत्र स्नात्वा दानं विशेषतः । पितरस्तस्य तृप्यंति यावदाभूतसंप्लवम्
যি কোনোবাই তাত স্নান কৰি, বিশেষকৈ দান দি, শ্ৰাদ্ধ কৰে—তাৰ পিতৃসকল প্ৰলয় পৰ্যন্ত তৃপ্ত হয়।
Verse 19
नारदीयं सरो ह्येतद्विख्यात जगतीतले । महता पुण्ययोगेन देवैरपि हि लभ्यते
এই নাৰদীয় সৰোবৰ পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত বিখ্যাত; মহৎ পুণ্য-যোগেৰে হে ইয়াক লাভ কৰা যায়—দেৱতাসকলেও।
Verse 20
यदत्र दीयते दानं हूयते यच्च पावके । सर्वं तदक्षयं विद्याज्जपानशनसाधनात्
ইয়াত যি দান দিয়া হয় আৰু যি কিছু পৱিত্ৰ অগ্নিত আহুতি দিয়া হয়—জপ আৰু উপবাস-নিয়ম আদি ধৰ্মাচৰণৰ সাধনাৰ বলত সেই সকলোকে অক্ষয় বুলি জানিবা।
Verse 21
नारदीये सरःश्रेष्ठे स्नात्वा यो नारदेश्व रम् । पूजयेच्छ्रद्धया मर्त्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते
শ্ৰেষ্ঠ নাৰদীয় সৰোবৰত স্নান কৰি যি মৰ্ত্যই শ্ৰদ্ধাৰে নাৰদেশ্বৰক পূজা কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 22
अत्र तीर्थे पुरा पार्थ सर्वनागैस्तपः कृतम् । कद्रूशापस्य मोक्षार्थमात्मनो हितका म्यया
হে পাৰ্থ! এই তীৰ্থত প্ৰাচীন কালত সকলো নাগে তপস্যা কৰিছিল—কদ্ৰূৰ শাপৰ পৰা মুক্তি পাবলৈ আৰু নিজৰ মঙ্গল কামনা কৰি।
Verse 23
ततः सिद्धिं परां प्राप्ता एतर्त्तार्थप्रभावतः । ततो नागेश्वरं लिंगं स्थापयामासुरूर्जितम्
তাৰ পাছত এই পৱিত্ৰ বৃত্তান্তৰেই প্ৰভাৱত তেওঁলোকে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে; তাৰ পিছত তেওঁলোকে শক্তিমান নাগেশ্বৰ লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে।
Verse 24
नारदादुत्तरे भागे सर्वे नागाः प्रहर्षिताः । नारदीये सरःश्रेष्ठे यः स्नात्वा पूजयेद्धरम्
নাৰদ-সম্পৰ্কিত স্থানৰ উত্তৰ ভাগত সকলো নাগ আনন্দিত হয়। নাৰদীয় নামৰ শ্ৰেষ্ঠ সৰোবৰত স্নান কৰি যি পুনৰ হৰ (শিৱ)ক পূজা কৰে…
Verse 25
नागेश्वरं महाभक्त्या तस्य पुण्यमनन्तकम् । तेषां सर्पभयं नास्ति नागानां वचनं यथा
যিয়ে মহাভক্তিৰে নাগেশ্বৰক পূজা কৰে, তাৰ পুণ্য অনন্ত হয়। নাগসকলৰ বাক্য অনুসাৰে, তেনে লোকৰ সাপৰ ভয় নাথাকে।
Verse 26
इति नारदीयसरोमाहात्म्यम् । नारद उवाच । अपरद्वारकानाम देवी चात्रास्ति पांडव
এইদৰে নাৰদীয় সৰোবৰ-মাহাত্ম্য সমাপ্ত হ’ল। নাৰদে ক’লে: “হে পাণ্ডৱ, ইয়াতো অপৰদ্বাৰকা নামৰ এক দেৱী আছে।”
Verse 27
सा च ब्रह्मांडद्वारे वै सदैव विहितालया । चतुर्विंशतिकोटीभिर्देवीभिः परिरक्षिता
সেই দেৱীৰ নিত্য নিৰ্ধাৰিত নিবাস ‘ব্ৰহ্মাণ্ড-দ্বাৰ’ত। চৌব্বিশ কোটি দেৱীয়ে চাৰিওফালে তেওঁক ৰক্ষা কৰে।
Verse 28
ततो दीर्घं तपस्तप्त्वा मयानीतात्र तोषिता । अपरस्मिंस्ततो द्वारे स्था पिता परमेश्वरी
তাৰ পাছত দীঘল তপস্যা কৰি, মোৰ দ্বাৰা তেওঁক ইয়ালৈ অনা হ’ল আৰু তেওঁ সন্তুষ্ট হ’ল। তাৰ পিছত আন এটা দ্বাৰত পৰমেশ্বৰীক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হ’ল।
Verse 29
पूर्वस्मिन्नगरद्वारे स्थापिता द्वारवासिनी । नवमी चैत्रमासस्य कृष्णपक्षे भवेत्तु या
নগৰৰ পূব দুৱাৰত দ্বাৰবাসিনী দেৱীক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হ’ল। তেওঁৰ ব্ৰত চৈত্ৰমাসৰ কৃষ্ণপক্ষৰ নবমী তিথিত হয়।
Verse 30
कुण्डे स्नानं नरः कृत्वा तां च देवीं प्रपूजयेत् । बलिबाकुलनैवेद्यैर्गन्धधूपादिपूजनैः
পবিত্ৰ কুণ্ডত স্নান কৰি মানুহে সেই দেৱীক ভক্তিভাৱে পূজা কৰিব; বলি, বকুল-ফুল আৰু নৈবেদ্য অৰ্পণ কৰি, গন্ধ-ধূপ আদি উপচাৰে বিধিমতে আৰাধনা কৰিব।
Verse 31
सप्तजन्मकृतं पापं नाशमायाति तत्क्षणात् । यान्यान्प्रार्थयते कामांस्तांस्ताना प्नोति मानवः
সাত জন্মত সঞ্চিত পাপ সেই ক্ষণতেই নাশ হয়। মানুহে যি যি কামনা প্ৰাৰ্থনা কৰে, সেই সেই ইচ্ছাই তেওঁ লাভ কৰে।
Verse 32
वन्ध्या च लभते पुत्रं स्नानमात्रेण तत्र वै । नवम्यां चैत्रमासस्य पुष्पधूपार्घ्यपूजया
তাত কেৱল স্নানমাত্ৰেই বন্ধ্যা নাৰীয়েও পুত্ৰ লাভ কৰে। আৰু চৈত্ৰমাসৰ নবমীত ফুল, ধূপ আৰু অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰি পূজা কৰিলে…
Verse 33
विघ्नानि नाशयेद्देवी सर्व सिद्धिं प्रयच्छति । भक्तानां तत्क्षणादेव सत्यमेतन्न संशयः
দেৱীয়ে সকলো বিঘ্ন নাশ কৰে আৰু সকলো সিদ্ধি প্ৰদান কৰে। ভক্তসকলৰ বাবে ই তৎক্ষণাৎ ঘটে—ই সত্য, কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 34
उत्तरद्वारकां चापि पूज्यैवं विधिवन्नरः । एतदेव फलं सोपि प्राप्नुयान्मान वोत्तमः
একেদৰে মানুহে বিধিমতে সেই একে প্ৰকাৰেই উত্তৰদ্বাৰকাকো পূজা কৰিব। সেই উত্তম মানুহেও একেই ফল লাভ কৰিব।
Verse 35
पूर्वद्वारे तु वै देवी या स्थिता द्वारवासिनी । तस्याः पूजनमात्रेण प्राप्नुयाद्वांछितं फलम्
পূৰ্ব দ্বাৰত নিশ্চয়েই দেৱী, দ্বাৰবাসিনী, স্থিত আছে। তেঁওৰ কেৱল পূজন-মাত্ৰে ভক্তে ইচ্ছিত ফল লাভ কৰে।
Verse 36
आश्विने मासि संप्राप्ते नव रात्रे विशेषतः । उपोष्य नवरात्रं च स्नात्वा कुण्डे समाहितः
আশ্বিন মাহ আহিলে—বিশেষকৈ নৱ ৰাত্ৰিত—নৱৰাত্ৰ উপবাস পালন কৰি আৰু পবিত্ৰ কুণ্ডত স্নান কৰি, মন একাগ্ৰ কৰি স্থিৰ থাকিব লাগে।
Verse 37
पूजयेद्देवतां भक्त्या पुष्पधूपान्नतर्पणैः । अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनो लभते धनम्
ফুল, ধূপ, নৈবেদ্য আৰু তৰ্পণ আদি লৈ ভক্তিভাৱে দেৱতাক পূজা কৰিব লাগে। অপুত্ৰে পুত্ৰ লাভ কৰে; নিৰ্ধনে ধন লাভ কৰে।
Verse 38
वन्ध्या प्रसूयते पार्थ नात्र कार्या विचारणा
হে পাৰ্থ! ইয়াত বন্ধ্যাও সন্তান প্ৰসৱ কৰে; ইয়াত সন্দেহ বা বিচাৰণাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই।
Verse 53
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वर खण्डे कौमारिकाखंडे कोटितीर्थादिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिपंचाशत्तमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ প্ৰথম মাহেশ্বৰ খণ্ডৰ কৌমাৰিকাখণ্ডত ‘কোটিতীৰ্থ আদি মাহাত্ম্য বৰ্ণন’ নামৰ ত্ৰিপঞ্চাশত্তম (৫৩তম) অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।