Previous Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 63

एतद्रहस्यमिदमेव नृणां प्रधानं कर्तव्यमत्र शिवपूजनमेव भूप । यस्यांतरायपदवीमुपयांति लोकाः सद्योः नरः शिवनतः शिवमेव सत्यम्

etadrahasyamidameva nṛṇāṃ pradhānaṃ kartavyamatra śivapūjanameva bhūpa | yasyāṃtarāyapadavīmupayāṃti lokāḥ sadyoḥ naraḥ śivanataḥ śivameva satyam

হে ভূপ! এইয়েই নৰলোকৰ গোপন ৰহস্য আৰু মুখ্য কৰ্তব্য—ইয়াত কেৱল শিৱপূজন। লোকসকল বাধাৰ পথত পৰে, তথাপি যি শিৱক নমে সি তৎক্ষণাৎ শিৱকেই লাভ কৰে; শিৱেই সত্য।

एतत्this
एतत्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — demonstrative qualifying रहस्यम्
रहस्यम्secret, esoteric teaching
रहस्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरहस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — subject/complement
इदम्this
इदम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — appositional demonstrative
एवindeed/only
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
नृणाम्of people
नृणाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन — 'of men'
प्रधानम्chief, foremost
प्रधानम्:
Kriya (Complement)
TypeAdjective
Rootप्रधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — predicate adjective to रहस्यम्
कर्तव्यम्should be done
कर्तव्यम्:
Kriya (Obligation predicate)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligative), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'to be done/should be done'
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
शिवपूजनम्worship of Śiva
शिवपूजनम्:
Karta (Subject/what is to be done)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक) + पूजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — apposition to कर्तव्यम्; षष्ठी-तत्पुरुष: 'worship of Śiva'
एवalone/indeed
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphasis)
भूपO king
भूप:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootभूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन — address
यस्यwhose/of whom
यस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — 'of whom/whose'
अन्तरायपदवीम्the path of obstruction
अन्तरायपदवीम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्तराय (प्रातिपदिक) + पदवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — object of upayānti; षष्ठी-तत्पुरुष: 'path/track of obstacle'
उपयान्तिreach/encounter
उपयान्ति:
Kriya (Verb)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपदी, प्रथमपुरुष, बहुवचन — 'approach/attain' (उपसर्ग उप-)
लोकाःpeople
लोकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — subject
सद्यःimmediately
सद्यः:
Sambandha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time) — 'immediately'
नरःa man
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — subject (generic singular)
शिवनतःone who bows to Śiva
शिवनतः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक) + नत (प्रातिपदिक; from √नम्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — adjective to नरः; षष्ठी-तत्पुरुष: 'bowed to Śiva'
शिवम्Śiva
शिवम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — object (attains Śiva/auspiciousness)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphasis)
सत्यम्true
सत्यम्:
Kriya (Complement)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — predicate adjective ('true')

Lomaharṣaṇa (Sūta), deduced for Māheśvara-khaṇḍa narration

Listener: Bhūpa (king) explicitly addressed

Scene: A king is instructed that Śiva-worship alone is the secret duty; around him, people struggle on a thorny path of obstacles, while one devotee bows to Śiva and is shown merging into Śiva’s light.

Ś
Śiva
B
Bhūpa (King)

FAQs

The ‘rahasya’ is that Śiva-pūjā is the highest human duty; surrender to Śiva cuts through obstacles and grants swift spiritual fulfillment.

No particular tīrtha is named; the verse functions as a universal mahātmya of Śiva-worship itself.

Śiva-pūjana (worship) and śiva-namaskāra (bowing to Śiva) are prescribed as the central practices.