Adhyaya 44

Verse 1

स्कंद उवाच । अन्यान्यपि च लिंगानि कथयामि महामुने । अमृतेशमुखादीनि यन्नामाप्यमृतप्रदम्

স্কন্দে ক’লে: হে মহামুনে, মই আন আন লিঙ্গসমূহো ক’ম—অমৃতেশ আদি—যাৰ নাম-মাত্ৰেই অমৃতসম মুক্তিৰ দান কৰে।

Verse 2

पुरा सनारु नामासीन्मुनिरत्र गृहाश्रमी । ब्रह्मयज्ञरतो नित्यं नित्यं चातिथिदैवतः

পূৰ্বে ইয়াত সনাৰু নামৰ এজন মুনি আছিল, যি গৃহাশ্ৰমত বাস কৰিছিল; সদায় ব্ৰহ্মযজ্ঞত ৰত আৰু সদায় অতিথিক দেৱতা জ্ঞান কৰিছিল।

Verse 3

लिंगपूजारतो नित्यं नित्यं तीर्थाप्रतिग्रही । तस्यर्षेरभवत्पुत्रः सनारोरुपजंघनिः

তেওঁ সদায় লিঙ্গপূজাত ৰত আছিল আৰু সদায় তীৰ্থজলৰ প্ৰসাদ শ্ৰদ্ধাৰে গ্ৰহণ কৰিছিল। সেই মুনি সনাৰুৰ এজন পুত্ৰ জন্মিল, যাৰ নাম আছিল উপজঙ্ঘনি।

Verse 4

स कदाचिद्गतोरण्यं तत्र दष्टः पृदाकुना । अथ तत्स वयोभिश्च स आनीतः स्वमाश्रमम्

এদিন তেওঁ অৰণ্যলৈ গৈছিল; তাত তেওঁক বিষধৰ সাপে দংশন কৰিলে। তেতিয়া তেওঁৰ সঙ্গীসকলে তেওঁক উঠাই নিজ আশ্ৰমলৈ উভতাই আনিলে।

Verse 5

सनारुणा समुच्छ्वस्य नीतः स उपजंघनिः । महाश्मशानभूभागं स्वर्गद्वारसमीपतः

সনাৰুৱে দুখেৰে উশাহ টানি টানি উপজঙ্ঘনীক মহাশ্মশানৰ ভূমিখণ্ডলৈ, স্বৰ্গদ্বাৰ—‘স্বৰ্গৰ দুৱাৰ’ৰ ওচৰলৈ নিলে।

Verse 6

तत्रासीच्छ्रीफलाकारं लिंगमेकं सुगुप्तवत् । निधाय तत्र तं यावच्छवं संचिंतयेत्सुधीः

তাত এটা একক লিঙ্গ আছিল, শ্ৰীফল (নাৰিকল)ৰ আকৃতিৰ, যেন ভালদৰে গোপন কৰা। তেওঁক তাত থৈ জ্ঞানীয়ে তেওঁক শৱ যেন ভাবি মনন কৰিলে।

Verse 7

सर्पदष्टस्य संस्कारः कथं भवति चेति वै । तावत्स जीवन्नुत्तस्थौ सुप्तवच्चौपजंघनिः

তেওঁ ভাবিলে, “সাপে দংশন কৰা জনৰ সংস্কাৰ কেনেকৈ হ’ব?”—এনে ভাবি থাকোঁতেই সেই মুহূর্ততে উপজঙ্ঘনী জীৱিত হৈ উঠিল, যেন নিদ্ৰাৰ পৰা জাগি উঠা।

Verse 8

अथ तं वीक्ष्य स मुनिः सनारुरुपजंघनिम् । पुनः प्राणितसंपन्नं विस्मयं प्राप्तवान्परम्

তাৰ পাছত উপজঙ্ঘনীক পুনৰ প্ৰাণেৰে পৰিপূৰ্ণ দেখি, মুনি সনাৰু পৰম বিস্ময়ত অভিভূত হ’ল।

Verse 9

प्राणितव्येऽत्र को हेतुर्मच्छिशोरुपजंघनेः । क्षेत्राद्बहिरहिर्यं हि दष्टा नैषीत्परासु ताम्

ইয়াত প্ৰাণ কেনেকৈ টিকি থাকিল—মোৰ শিশুৰ জঁঘাত সাপে দংশন কৰিছিল। এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ বাহিৰত হ’লে সাপৰ দংশনে নিশ্চয়েই তাক মৃত্যুলোকলৈ নি লৈ গ’লহেঁতেন।

Verse 10

इति यावत्स संधत्ते धियं तज्जीवितैकिकाम् । तावत्पिपीलिका त्वेका मृतं क्वापि पिपीलिकम्

সেই একমাত্ৰ চিন্তা—সেই জীৱনটোৰ কথাই—মনত গাঁথি থাকোঁতেই, তেতিয়াই এটা পিপীলিকাই ক’ৰবাতৰ পৰা এটা মৃত পিপীলিকা আনি পেলালে।

Verse 11

आनिनाय च तत्रैव सोप्य नन्निर्गतस्ततः । अथ विज्ञाय स मुनिस्तत्त्वं जीवितसूचितम्

সেই পিপীলিকাই তাক ঠিক তাতেই থৈ দিলে আৰু নিজেও সেই ঠাইৰ পৰা নাহিল। তেতিয়া মুনিয়ে জীৱন-ৰক্ষাৰ সূচক সেই তত্ত্ব বুজি পালে।

Verse 12

मृदु हस्ततलेनैव यावत्खनति वै मुनिः । तावच्छ्रीफलमात्रं हि लिंगं तेन समीक्षितम्

মুনিয়ে হাতৰ কোমল তলুৱাৰে যেতিয়া ধীৰে ধীৰে খুঁদিবলৈ ধৰিলে, তেতিয়াই তেওঁ বেলফল-সমান মাত্ৰাৰ এটা লিঙ্গ দৰ্শন কৰিলে।

Verse 13

सनारुणाथ तल्लिंगं तेन तत्र समर्चितम् । चिरकालीन लिंगस्य कृतं नामापि सान्वयम्

তাৰ পাছত তেওঁ সেই লিঙ্গক তাতেই অৰ্ঘ্য আদি উপচাৰে সৈতে সমাৰ্চনা কৰিলে। আৰু সেই প্ৰাচীন লিঙ্গৰ বাবে তেওঁ নামো স্থাপন কৰিলে—তাৰ পবিত্ৰ বৃত্তান্ত আৰু পৰম্পৰাৰ বংশ-সংযোগসহ।

Verse 14

अमृतेश्वरनामेदं लिंगमानंदकानने । एतल्लिंगस्य संस्पर्शादमृतत्वं लभेद्ध्रुवम्

আনন্দকাননত এই লিঙ্গৰ নাম অমৃতেশ্বৰ। এই লিঙ্গ স্পৰ্শ কৰিলে নিশ্চয়েই অমৃতত্ব, অৰ্থাৎ মৃত্যুহীন অৱস্থা, লাভ হয়।

Verse 15

अमृतेशं समभ्यर्च्य जीवत्पुत्रः स वै मुनिः । स्वास्पदं समनुप्राप्तो दृष्टआश्चर्यवज्जनैः

অমৃতেশক বিধিপূৰ্বক আৰাধনা কৰি, সেই মুনি—যাৰ পুত্ৰ পুনৰ জীৱিত হ’ল—নিজ আশ্ৰমলৈ উভতি গ’ল; লোকসকলে বিস্ময়ে তাক চালে।

Verse 16

तदाप्रभृति तल्लिंगममृतेशं मुनीश्वर । काश्यां सिद्धिप्रदं नृणां कलौ गुप्तं भवेत्पुनः

সেই সময়ৰ পৰা, হে মুনীশ্বৰ, কাশীত ‘অমৃতেশ’ নামৰ সেই লিঙ্গে মানুহক সিদ্ধি প্ৰদান কৰে; কিন্তু কলিযুগত পুনৰ গোপন হৈ পৰে।

Verse 18

अमृतेश समं लिंगं नास्ति क्वापि महीतले । तल्लिंगं शंभुना तिष्ये कृतं गुप्तं प्रयत्नतः

পৃথিৱীৰ কোনো ঠাইতে অমৃতেশৰ সমান লিঙ্গ নাই। তিষ্য (কলি) যুগত শম্ভুৱে সচেষ্টভাৱে সেই লিঙ্গ গোপন কৰি ৰাখিছে।

Verse 19

अमृतेश्वर नामापि ये काश्यां परिगृह्णते । न तेषामुपसर्गोत्थं भयं क्वापि भविष्यति

যিসকলে কাশীত কেৱল ‘অমৃতেশ্বৰ’ নামটোও গ্ৰহণ কৰে, তেওঁলোকৰ ওপৰত উপসৰ্গ আৰু বিপদৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা কোনো ভয় কেতিয়াও, ক’তো নাহে।

Verse 20

मुनेऽन्यच्च महालिंगं करुणेश्वरसंज्ञितम् । मोक्षद्वार समीपे तु मोक्षद्वारेश्वराग्रतः

হে মুনি, আন এটা মহালিঙ্গ আছে, যাক ‘কৰুণেশ্বৰ’ বুলি জনা যায়। ই মোক্ষদ্বাৰ (মুক্তিৰ দ্বাৰ)ৰ ওচৰত, মোক্ষদ্বাৰেশ্বৰৰ সন্মুখতে অৱস্থিত।

Verse 21

दर्शनात्तस्य लिंगस्य महाकारुणिकस्य वै । न क्षेत्रान्निर्गमो जातु बहिर्भवति कस्यचित्

সেই মহা-কৰুণাময় লিঙ্গৰ কেৱল দৰ্শনতেই, কোনো লোকৰো কাশীৰ এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ পৰা বাহিৰলৈ ওলাই যোৱা কেতিয়াও নহয়।

Verse 22

स्नातव्यं मणिकर्ण्यां च द्रष्टव्यः करुणेश्वरः । क्षेत्रोपसर्गजा भीतिर्हातव्या परया मुदा

মণিকৰ্ণীত স্নান কৰিব লাগে আৰু কৰুণেশ্বৰক দৰ্শন কৰিব লাগে। ক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত উপসৰ্গজনিত ভয় পৰম আনন্দেৰে ত্যাগ কৰিব লাগে।

Verse 23

सोमवासरमासाद्य एकभक्तव्रतं चरेत् । यष्टव्यः करुणापुष्पैर्व्रतिना करुणेश्वरः

সোমবাৰ আহিলে একভক্ত ব্ৰত পালন কৰিব—এবাৰেই আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব। ব্ৰতধাৰীয়ে ‘কৰুণা’ ফুলেৰে কৰুণেশ্বৰক পূজা কৰিব।

Verse 24

तेन व्रतेन संतुष्टः करुणेशः कदाचन । न तं क्षेत्राद्बहिः कुर्यात्तस्मात्कार्यं व्रतं त्विदम्

সেই ব্ৰতে সন্তুষ্ট হৈ কৰুণেশ কেতিয়াও সেই ভক্তক ক্ষেত্ৰৰ পৰা বাহিৰ নকৰিব। সেয়েহে এই ব্ৰত নিশ্চয়েই গ্ৰহণীয়।

Verse 25

तत्पत्रैस्तत्फलैर्वापि संपूज्यः करुणेश्वरः । यो न जानाति तल्लिंगं सम्यग्ज्ञानविवर्जितः

তাৰ পাত বা তাৰ ফলৰ দ্বাৰা কৰুণেশ্বৰক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে। যি সেই লিঙ্গক যথাযথ নাজানে, সি সম্যক জ্ঞানৰ পৰা বঞ্চিত।

Verse 26

तेनार्च्यः करुणावृक्षो देवेशः प्रीयतामिति । यो वर्षं सोमवारस्य व्रतं कुर्यादिति द्विजः

সেই নিবেদনসমূহে কৰুণাবৃক্ষক অৰ্চনা কৰিব লাগে, এই প্ৰাৰ্থনা কৰি—‘দেৱেশ্বৰ প্ৰসন্ন হওক।’ এজন দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) ক’লে, যি কোনোবাই এক বছৰ সোমবাৰৰ ব্ৰত পালন কৰে…

Verse 27

प्रसन्नः करुणेशोत्र तस्य दास्यति वांछितम् । द्रष्टव्यः करुणेशोत्र काश्यां यत्नेन मानवैः

ইয়াত কৰুণেশ প্ৰসন্ন হ’লে সি ইচ্ছিত বৰ দান কৰে। সেয়ে কাশীত মানুহে যত্নসহকাৰে কৰুণেশৰ দৰ্শন কৰিব লাগে।

Verse 28

इति ते करुणेशस्य महिमोक्तो महत्तरः । यं श्रुत्वा नोपसर्गोत्थं भयं काश्यां भविष्यति

এইদৰে তোমাক কৰুণেশৰ অতি মহান মহিমা কোৱা হ’ল। ইয়াক শুনিলে কাশীত উপসৰ্গ-উৎপন্ন ভয় উদয় নহ’ব।

Verse 29

मोक्षद्वारेश्वरं चैव स्वर्गद्वोरेश्वरं तथा । उभौ काश्यां नरो दृष्ट्वा स्वर्गं मोक्षं च विंदति

আৰু মোক্ষদ্বাৰেশ্বৰ আৰু স্বৰ্গদ্বোৰেশ্বৰ—এই দুয়োক কাশীত দৰ্শন কৰিলে মানুহে স্বৰ্গ আৰু মোক্ষ দুয়ো লাভ কৰে।

Verse 30

ज्योतीरूपेश्वरं लिंगं काश्यामन्यत्प्रकाशते । तस्य संपूजनाद्भक्ता ज्योतीरूपा भवंति हि

কাশীত জ্যোতিৰূপেশ্বৰ নামৰ লিঙ্গ অনন্য দীপ্তিৰে প্ৰকাশিত হয়। সম্পূৰ্ণ ভক্তিভাৱে তাৰ পূজা কৰিলে ভক্তসকলো নিশ্চয়েই আধ্যাত্মিক জ্যোতি-ৰূপ লাভ কৰে।

Verse 31

चक्रपुष्करिणी तीरे ज्योतीरूपेश्वरं परम् । समभ्यर्च्याप्नुयान्मर्त्यो ज्योतीरूपं न संशयः

চক্ৰপুষ্কৰিণীৰ তীৰত পৰম জ্যোতিৰূপেশ্বৰক বিধিমতে আৰাধনা কৰিলে মর্ত্য মানুহে নিশ্চয়েই দিৱ্য দীপ্তিময় ৰূপ লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 32

यदा भागीरथी गंगा तत्र प्राप्ता सरिद्वरा । तदारभ्यार्चयेन्नित्यं तल्लिंगं स्वर्धुनी मुदा

যেতিয়া সৰিদ্বৰা ভাগীৰথী গঙ্গা সেই স্থানত উপস্থিত হ’ল, তেতিয়াৰ পৰাই স্বৰ্গধুনী গঙ্গাই আনন্দেৰে সেই লিঙ্গক নিত্য পূজা কৰি আহিছে।

Verse 33

पुरा विष्णौ तपत्यत्र तल्लिंगं स्वयमेव हि । तत्राविरासीत्तेजस्वि तेन क्षेत्रमिदं शुभम्

পূৰ্বে যেতিয়া বিষ্ণুৱে ইয়াত তপস্যা কৰিছিল, তেতিয়া সেই লিঙ্গ স্বয়ং প্ৰকাশ পাইছিল। তেজস্বী দীপ্তিৰে তাত আবিৰ্ভূত হোৱাত এই ক্ষেত্ৰ শুভ হৈ উঠিল।

Verse 34

चक्रपुष्करिणी तीरे ज्योतीरूपेश्वरं तदा । दूरस्थोपीह यो ध्यायेत्तस्य सिद्धिरदूरतः

চক্ৰপুষ্কৰিণীৰ তীৰত সেই সময়ত জ্যোতিৰূপেশ্বৰক যি কোনোবাই—দূৰত থাকিলেও—ধ্যান কৰে, তাৰ সিদ্ধি অতি সন্নিকটে আহে।

Verse 35

एतेष्वपि च लिंगेषु चतुर्दशसु सत्तम । लिंगाष्टकं महावीर्यं कर्मबीजदवानलम्

হে সত্তম নৰ, এই চৌদশ লিঙ্গৰ মাজতো লিঙ্গাষ্টক মহাবীৰ্যসম্পন্ন—কৰ্মবীজ দগ্ধ কৰা দাৱানল অগ্নিৰ দৰে।

Verse 36

ओंकारादीनि लिंगानि यान्युक्तानि चतुर्दश । तथा दक्षेश्वरादीनि लिंगान्यष्टौ महांति च

ওঁকাৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি যি চৌদশ লিঙ্গ বৰ্ণিত হৈছে; তদুপৰি দক্ষেশ্বৰ আদি কৰি আটাইটা মহালিঙ্গো আছে।

Verse 37

अमृतेश्वर संस्पर्शान्मृता जीवंति तत्क्षणात् । अमृतत्वं भजंतेऽत्र जीवंतः स्पर्शमात्रतः

অমৃতেশ্বৰক স্পৰ্শ কৰিলেই মৃত লোক তৎক্ষণাৎ জীৱিত হয়। আৰু জীৱিতসকলেও ইয়াত কেৱল স্পৰ্শমাত্ৰে অমৰত্বৰ ভাগ পায়।

Verse 38

षदत्रिंशत्तत्त्वरूपोसौ लिगेष्वेषु सदाशिवः । अस्मिन्क्षेत्रे वसन्नित्यं तारकं ज्ञानमादिशेत्

এই লিঙ্গসমূহত সদাশিৱ ছত্রিশ তত্ত্বৰূপে অধিষ্ঠিত। এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত নিত্য বাস কৰি তেওঁ তাৰক জ্ঞান—উদ্ধাৰক বোধ—উপদেশ কৰে।

Verse 39

क्षेत्रस्य तत्त्वमेतद्धि षट्त्रिंशल्लिंगरूप्यहो । एतेषां भजनात्पुंसां न भवेद्दुर्गतिः क्वचित्

এইয়েই ক্ষেত্ৰৰ অন্তৰতত্ত্ব—আহা, ই ছত্রিশ লিঙ্গৰূপে আশ্চৰ্যজনক। এইসমূহৰ ভজনাত মানুহ কেতিয়াও দুৰ্গতি বা কু-গতি লাভ নকৰে।

Verse 40

मुने रहस्यभूतानि र्लिगान्येतानि निश्चितम् । एतल्लिंगप्रभावाच्च मुक्तिरत्र सुनिश्चिता

হে মুনি, এই লিঙ্গসমূহ নিঃসন্দেহে গূঢ়-ৰহস্যময়—ইয়াই নিশ্চিত। এই লিঙ্গসমূহৰ প্ৰভাৱত ইয়াত (কাশীত) মুক্তি নিঃসন্দেহে স্থিৰ।

Verse 41

मोक्षक्षेत्रमिंदं काशी लिंगैरेतैर्मेहामते । एतान्यन्यानि सिद्धानि संभवंति युगेयुगे

হে মহামতি, এই কাশী মোক্ষক্ষেত্ৰ—এই লিঙ্গসমূহৰ দ্বাৰাই। আৰু এইদৰে আন আন সিদ্ধ পবিত্ৰ প্ৰকাশ যুগে যুগে পুনৰ পুনৰ উদ্ভৱ হয়।

Verse 42

आनंदकाननं शंभोः क्षेत्रमेतदनादिमत् । अत्र संस्थितिमापन्ना मुक्ता एव न संशयः

এইটো আনন্দকানন—শম্ভুৰ পবিত্ৰ ধাম, যাৰ পবিত্ৰতা অনাদি। যিসকলে ইয়াত স্থিতি লাভ কৰে, তেওঁলোক নিঃসন্দেহে মুক্ত; ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 43

योगसिद्धिरिहास्त्येव तपःसिद्धिरिहैव हि । व्रतसिद्धिर्मंत्रसिद्धिस्तीर्थसिद्धिः सुनिश्चितम्

ইয়াতেই যোগসিদ্ধি আছে, ইয়াতেই তপস্যাসিদ্ধিও আছে। ব্ৰতৰ সিদ্ধি, মন্ত্রসিদ্ধি আৰু তীৰ্থফল—সকলো ইয়াত নিশ্চিতভাৱে লাভ হয়।

Verse 44

सिद्ध्यष्टकं तु यत्प्रोक्तमणिमादि महत्तरम् । तज्जन्मभूमिरेषैव शंभोरानंदवाटिका

অণিমা আদি মহত্তম যি অষ্টসিদ্ধি বৰ্ণিত হৈছে, তাৰ জন্মভূমিও এইয়াই—শম্ভুৰ এই আনন্দময় বাটিকা (উদ্যান)।

Verse 45

निर्वाणलक्ष्म्याः सदनमेतदानंदकाननम् । एतत्प्राप्य न मोक्तव्यं पुण्यैः संसारभीरुणा

এই আনন্দকানন নিৰ্বাণ লক্ষ্মীৰ আৱাসস্থল। সংসাৰলৈ ভয় কৰা ব্যক্তিয়ে ইয়াক প্ৰাপ্ত কৰি পুণ্যৰ দ্বাৰা ইয়াত স্থিতি লব লাগে, কেতিয়াও এৰিব নালাগে।

Verse 46

अयमेव महालाभ इदमेव परं तपः । एतदेव महत्पुण्यं लब्धा वाराणसीह यत्

বাৰাণসীক পোৱাটোৱেই সৰ্বোচ্চ লাভ, এয়াই পৰম তপস্যা। এয়াই মহান পুণ্য যে ইয়াত বাৰাণসী প্ৰাপ্ত হৈছে।

Verse 47

अवश्यं जन्मिनो मृत्युर्यत्र कुत्र भविष्यति । कर्मानुसारिणी लभ्या गतिः पश्चाच्छुभाशुभा

জন্ম লোৱা প্ৰাণীৰ মৃত্যু নিশ্চিত, ই যিকোনো ঠাইতে হ'ব পাৰে। তাৰ পিছত নিজৰ কৰ্ম অনুসাৰে শুভ বা অশুভ গতি লাভ হয়।

Verse 48

मृत्युं विज्ञाय नियतं गतिकर्मानुसारिणीम् । अवश्यं काशिका सेव्या सर्वकर्मनिवारिणी

মৃত্যু নিশ্চিত আৰু গতি কৰ্ম অনুসাৰে হয় বুলি জানি, কাশীৰ সেৱা অৱশ্যেই কৰা উচিত, কিয়নো ই সকলো কৰ্মৰ বন্ধন নাশ কৰে।

Verse 49

मानुष्यं प्राप्य यं मूढा निमेषमितजीवितम् । न सेवंते पुरीं काशीं ते मुष्टा मंदबुद्धयः

যিসকল মূৰ্খই মানৱ জন্ম পাইও, যি চকুৰ পচাৰতে শেষ হোৱা জীৱন, কাশী পুৰীৰ সেৱা নকৰে, তেওঁলোক দুৰ্ভাগা আৰু মন্দবুদ্ধি।

Verse 50

दुर्लभं जन्म मानुष्यं दुर्लभा काशिकापुरी । उभयोः संगमासाद्य मुक्ता एव न संशयः

মানৱজন্ম দুষ্প্ৰাপ্য, আৰু কাশিকা-পুৰী (কাশী)ও দুষ্প্ৰাপ্য। দুয়োটাৰ মিলন লাভ কৰিলে মুক্তি নিশ্চিত—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 51

क्व च तादृक्तपांसीह क्व तादृग्योग उत्तमः । यादृग्भिः प्राप्यते मुक्तिः काश्यां मोक्षोत्तमोत्तमः

ইয়াত এনে তপস্যা ক’ত পোৱা যায়? এনে উত্তম যোগ ক’ত আছে? যি উপায়ে মুক্তি লাভ হয়—কাশীয়ে সেই সৰ্বোত্তম-সৰ্বোত্তম মোক্ষ দান কৰে।

Verse 52

सत्यं सत्यं पुनः सत्यं सत्यपूर्वं पुनःपुनः । न काशी सदृशी मुक्त्यै भूमिरन्या महीतले

সত্য, সত্য, পুনৰ সত্য; আৰু সকলোতকৈ আগত সত্য—বাৰে বাৰে কওঁ: পৃথিৱীত মুক্তিৰ বাবে কাশীৰ দৰে আন কোনো ভূমি নাই।

Verse 53

विश्वेशो मुक्तिदो नित्यं मुक्त्यै चोत्तरवाहिनी । आनंदकानने मुक्तिर्मुक्तिर्नान्यत्र कुत्रचित्

বিশ্বেশে সদায় মুক্তি দান কৰে, আৰু উত্তৰবাহিনী (গঙ্গা)ও মুক্তিৰ বাবে। আনন্দকাননতেই মুক্তি—অন্য ক’তো মুক্তি নাই।

Verse 54

एक एव हि विश्वेशो मुक्तिदो नान्य एव हि । स एव काशीं प्रापय्य मुक्तिं यच्छति नान्यतः

একমাত্ৰ বিশ্বেশেই মুক্তিদাতা—আন কোনো নহয়। তেওঁেই কাশীলৈ পোৱাই মুক্তি দান কৰে; অন্য কোনো উৎসৰ পৰা নহয়।

Verse 55

सायुज्यमुक्तिरत्रैव सान्निध्यादिरथान्यतः । सुलभा सापि नो नूनं काश्यां मोक्षोस्ति हेलया

ইয়াতেই কেৱল সায়ুজ্য-মুক্তি (প্ৰভুৰ সৈতে একত্ব) লাভ হয়; আন ঠাইত সান্নিধ্য আদি আন আন সিদ্ধি পোৱা যায়। সেই সায়ুজ্যো নিশ্চয় সহজ নহয়, কিন্তু কাশীত মোক্ষ যেন অতি সহজে লাভ হয়।

Verse 56

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महाभाग भविष्यं कथयाम्यहम् । कृष्णद्वैपायनो व्यासोऽकथयद्यन्महद्वचः । निश्चिकेतुमनाः पश्चाद्यत्करिष्यति तच्छृणु

স্কন্দ ক’লে: হে মহাভাগ অগস্ত্য, শুনা; মই ভবিষ্যৎ কথা ক’ম। কৃষ্ণদ্বৈপায়ন ব্যাসে যি মহান বচন কৈছিল, সেয়া শুনা; আৰু তাৰ পিছত সেই কথা স্থিৰ কৰিবলৈ মন স্থাপন কৰি তেওঁ যি কৰিব, সেয়াও শুনা।

Verse 94

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धेऽमृतेशादिलिंगप्रादुर्भावोनाम चतुर्नवतितमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণত—একাশি হাজাৰ শ্লোকৰ সংহিতাত, চতুৰ্থ সংহিতাৰ কাশীখণ্ডৰ উত্তৰাৰ্ধত—‘অমৃতেশ আদি লিঙ্গৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ’ নামৰ চৌৰানব্বইতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।