Adhyaya 42

Verse 1

स्कंद उवाच । नर्मदेशस्य माहात्म्यं कथयामि मुने तव । यस्य स्मरणमात्रेण महापातकसंक्षयः

স্কন্দে ক’লে: হে মুনে, মই তোমাক নর্মদা-দেশৰ মাহাত্ম্য ক’ম; যাৰ কেৱল স্মৰণমাত্ৰেই মহাপাতকৰ ক্ষয় ঘটে।

Verse 2

अस्य वाराहकल्पस्य प्रवेशे मुनिपुंगवैः । आपृच्छि का सरिच्छ्रेष्ठा वद तां त्वं मृकंडज

এই বৰাহ-কল্পৰ প্ৰৱেশত, হে মুনিপুঙ্গৱসকল, আপোনালোকে সুধিলে: ‘নদীসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ নদী কোন? হে মৃকণ্ডু-পুত্ৰ, তাক তুমি কোৱা।’

Verse 3

मार्कंडेय उवाच । शृणुध्वं मुनयः सर्वे संति नद्यः परःशतम् । सर्वा अप्यघहारिण्यः सर्वा अपि वृषप्रदाः

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে মুনিসকল, সকলোৱে শুনা—শতাধিক নদী আছে; সকলোয়ে পাপ হৰণ কৰে আৰু সকলোয়ে ধৰ্ম-পুণ্য দান কৰে।

Verse 4

सर्वाभ्योपि नदीभ्यश्च श्रेष्ठाः सर्वाः समुद्रगाः । ततोपि हि महाश्रेष्ठाः सरित्सु सरिदुत्तमाः

সকলো নদীৰ ভিতৰত যিসকল সাগৰলৈ বয়, সিহঁত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ; আৰু সিহঁতৰো ওপৰত, সৰিতসমূহৰ মাজত ‘সৰিদুত্তমা’ বুলি খ্যাত অতি শ্ৰেষ্ঠা আছে।

Verse 5

गंगा च यमुनाचाथ नर्मदा च सरस्वती । चतुष्टयमिदं पुण्यं धुनीषु मुनिपुंगवाः

গঙ্গা, যমুনা, নর্মদা আৰু সরস্বতী—হে মুনিপুঙ্গৱসকল, নদীসমূহৰ মাজত এই চাৰিখনেই পবিত্ৰ চতুষ্টয়।

Verse 6

ऋग्वेदमूर्तिर्गंगा स्याद्यमुना च यजुर्ध्रुवम् । नर्मदा साममूर्तिस्तु स्यादथर्वा सरस्वती

গঙ্গা ঋগ্বেদৰ মূৰ্তি বুলি কোৱা হয়; যমুনা নিশ্চয় যজুৰ্বেদ; নর্মদা সামবেদৰ মূৰ্তি, আৰু সরস্বতী অথৰ্ববেদ।

Verse 7

गंगा सर्वसरिद्योनिः समुद्रस्यापि पूरणी । गंगाया न लभेत्साम्यं काचिदत्र सरिद्वरा

গঙ্গা সকলো সৰিতৰ উৎস-যোনি আৰু সাগৰকো পূৰ্ণ কৰোঁতা; ইয়াত কোনো শ্ৰেষ্ঠ নদীয়ে গঙ্গাৰ সমতা লাভ নকৰে।

Verse 8

किंतु पूर्वं तपस्तप्त्वा रेवया बह्वनेहसम् । वरदानोन्मुखो धाता प्रार्थितश्चेति सत्तम

কিন্তু আগতে, হে সজ্জনশ্ৰেষ্ঠ, ৰেৱা (নৰ্মদা) বহুকাল ধৰি কঠোৰ তপস্যা কৰিলে; তাৰ পাছত বৰ দান কৰিবলৈ অনুকূল ধাতা ব্ৰহ্মাক প্ৰাৰ্থনা কৰি শৰণ ল’লে।

Verse 9

गंगा साम्यं विधे देहि प्रसन्नोसि यदि प्रभो । ब्रह्मणाथ ततः प्रोक्ता नर्मदा स्मितपूर्वकम्

“হে বিধে (সৃষ্টিকৰ্তা), যদি তুমি প্ৰসন্ন হও, হে প্ৰভু, তেন্তে মোক গঙ্গাৰ সমতা দান কৰা।” এইদৰে নৰ্মদাই ক’লে; তেতিয়া ব্ৰহ্মাই মৃদু হাসিৰে উত্তৰ দিলে।

Verse 10

यदि त्र्यक्षसमत्वं तु लभ्यतेऽन्येन केनचित् । तदा गंगासमत्वं च लभ्यते सरितान्यया

যদি ত্ৰিনেত্ৰ প্ৰভু শিৱৰ সমতা আন কোনোবাই লাভ কৰিব পাৰে, তেন্তে তেতিয়াহে আন কোনো নদীয়েও গঙ্গাৰ সমতা লাভ কৰিব।

Verse 11

पुरुषोत्तम तुल्यः स्यात्पुरुषोन्यो यदि क्वचित । स्रोतस्विनी तदा साम्यं लभते गंगया परा

যদি কেতিয়াবা পুৰুষোত্তম পৰমেশ্বৰ সদৃশ আন কোনো পুৰুষ থাকিব পাৰে, তেন্তে তেতিয়াহে আন কোনো স্ৰোতস্বিনীয়ে গঙ্গাৰ সমতা লাভ কৰিব।

Verse 12

यदि गौरी समा नारी क्वचिदन्या भवेदिह । अन्या धुनीह स्वर्धुन्यास्तदा साम्यमुपैष्यति

যদি এই জগতত গৌৰীৰ সমান আন কোনো নাৰী কেতিয়াবা হ’ব পাৰে, তেন্তে তেতিয়াহে ইয়াত আন কোনো ধুনীয়ে স্বৰ্গধুনী (দিব্য গঙ্গা)ৰ সমতা লাভ কৰিব।

Verse 13

यदि काशीपुरी तुल्या भवेदस्या क्वचित्पुरी । तदा स्वर्गतरंगिण्याः साम्यमन्या नदी लभेत्

যদি কেতিয়াবা এই কাশীপুৰীৰ সমান আন কোনো নগৰী থাকিলেহেঁতেন, তেন্তে তেতিয়াহে আন কোনো নদীয়ে স্বৰ্গ-তৰংগবাহিনী গঙ্গাৰ সমতা লাভ কৰিব পাৰিলেহেঁতেন।

Verse 14

निशम्येति विधेर्वाक्यं नर्मदा सरिदुत्तमा । धातुर्वरं परित्यज्य प्राप्ता वाराणसीं पुरीम्

বিধি (ব্ৰহ্মা)ৰ এই বাক্য শুনি, সৰিতসমূহৰ ভিতৰত উত্তমা নর্মদাই ধাতাৰ বৰ ত্যাগ কৰি বাৰাণসী নগৰীত উপস্থিত হ’ল।

Verse 15

सर्वेभ्योपि हि पुण्येभ्यः काश्यां लिंगप्रतिष्ठितेः । अपरा न समुद्दिष्टा कैश्चिच्छ्रेयस्करी क्रिया

সকলো পুণ্যকৰ্মৰ ভিতৰত, কাশীত শিৱলিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰাতকৈ অধিক শ্ৰেয়স্কৰ কোনো অন্য ক্ৰিয়া জ্ঞানীসকলে কেতিয়াও উল্লেখ কৰা নাই।

Verse 16

अथ सा नर्मदा पुण्या विधिपूर्वां प्रतिष्ठितिम् । व्यधात्पिलिपिलातीर्थे त्रिविषिष्टपसमीपतः

তাৰ পাছত সেই পুণ্যময়ী নর্মদাই বিধিপূৰ্বক প্ৰতিষ্ঠাৰ আচাৰ পিলিপিলা তীৰ্থত, ত্ৰয়স্ত্ৰিংশৎ দেবতাৰ নিবাসৰ সন্নিকটে সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 17

ततः शंभुः प्रसन्नोभूऽत्तस्यै नद्यै शुभात्मने । वरं वृणीष्व सुभगे यत्तुभ्यं रोचतेऽनघे

তেতিয়া শম্ভু সেই শুভস্বভাবা নদীৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হ’ল আৰু ক’লে: “হে সুভাগিনী, নিৰপাপা! তোমাৰ যি ইচ্ছা, সেই বৰ বাছি লোৱা।”

Verse 18

सरिद्वरा निशम्येति रेवा प्राह महेश्वरम् । किं वरेणेह देवेश भृशं तुच्छेन धूर्जटे

এই কথা শুনি নদীসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠা ৰেৱাই মহেশ্বৰক ক’লে— “হে দেবেশ, হে ধূর্জটে, ইয়াত এনেকুৱা অতি তুচ্ছ বৰৰ কি প্ৰয়োজন?”

Verse 19

निर्द्वंद्वा त्वत्पदद्वंद्वे भक्तिरस्तु महेश्वर । श्रुत्वेति नितरां तुष्टो रेवागिरमनुत्तमाम्

“হে মহেশ্বৰ, তোমাৰ চৰণযুগলত মোৰ নিৰ্দ্বন্দ্ব ভক্তি হওক।” ৰেৱাৰ এই অনুত্তম বাক্য শুনি প্ৰভু অতিশয় সন্তুষ্ট হ’ল।

Verse 20

प्रोवाच च सरिच्छेष्ठे त्वयोक्तं यत्तथास्तु तत् । गृहाण पुण्यनिलये वितरामि वरांतरम्

তেতিয়া তেওঁ নদীশ্ৰেষ্ঠাক ক’লে— “তুমি যি কৈছা, তেনেকুৱাই হওক। হে পুণ্যনিলয়, গ্ৰহণ কৰা; মই তোমাক আন এটা বৰ দিম।”

Verse 21

यावंत्यो दृषदः संति तव रोधसि नर्मदे । तावंत्यो लिंगरूपिण्यो भविष्यंति वरान्मम

“হে নর্মদে, তোমাৰ তীৰত যিমান শিলাখণ্ড আছে, মোৰ বৰৰ বলত সিমানেই লিঙ্গৰূপিণী হৈ উঠিব।”

Verse 22

अन्यं च ते वरं दद्या तमप्याकर्णयोत्तमम् । दुष्प्रापं यज्ञतपसां राशिभिः परमार्थतः

“আৰু তোমাক মই আন এটা বৰ দিম—হে উত্তমা, শুনা—যি পৰমাৰ্থত যজ্ঞ আৰু তপস্যাৰ ৰাশিৰ দ্বাৰাও দুষ্প্ৰাপ্য।”

Verse 23

सद्यः पापहरा गंगा सप्ताहेन कलिंदजा । त्र्यहात्सरस्वती रेवे त्वं तु दर्शनमात्रतः

গংগাই তৎক্ষণাৎ পাপ হৰণ কৰে; কলিন্দজা (যমুনা) সাত দিনত; সৰস্বতী তিন দিনত। কিন্তু হে ৰেৱা, তুমি কেৱল দৰ্শন-মাত্ৰতেই পাপ বিনাশ কৰা।

Verse 24

अपरं च वरं दद्यां नर्मदे दर्शनाघहे । भवत्या स्थापितं लिंगं नर्मदेश्वरसंजकम्

আৰু হে নর্মদা, যাৰ দৰ্শনে পাপ নাশ হয়, মই তোমাক আন এটা বৰ দিওঁ: তোমাৰ দ্বাৰা স্থাপিত লিঙ্গ ‘নর্মদেশ্বৰ’ নামে পৰিচিত হ’ব।

Verse 25

यत्तल्लिंगं महापुण्यं मुक्तिं दास्यति शाश्वतीम । अस्य लिंगस्य ये भक्तास्तान्दृष्ट्वा सूर्यनंदनः

সেই লিঙ্গ মহাপুণ্যময় আৰু চিৰস্থায়ী মুক্তি দান কৰিব। আৰু এই লিঙ্গৰ যিসকল ভক্ত—তেওঁলোকক দেখি সূৰ্যনন্দন (যম) …

Verse 26

प्रणमिष्यंति यत्नेन महाश्रेयोभिवृद्धये । संति लिंगान्यनेकानि काश्यां देवि पदेपदे

…মহাশ্ৰেয় বৃদ্ধি হ’বলৈ তেওঁ যতে্নে তেওঁলোকক প্ৰণাম কৰিব। হে দেবী, কাশীত পদে পদে বহু লিঙ্গ আছে।

Verse 27

परं हि नर्मदेशस्य महिमा कोपि चाद्भुतः । इत्युक्त्वा देवदेवेशस्तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

সঁচাকৈ নর্মদেশৰ মহিমা পৰম আশ্চৰ্যজনক। এইদৰে কৈ দেৱদেৱেশে সেই লিঙ্গত লয় লাভ কৰিলে (তাতেই লীন হ’ল)।

Verse 28

नर्मदापि प्रहृष्टासीत्पावित्र्यं प्राप्य चाद्भुतम् । स्वदेशं च परिप्राप्ता दृष्टमात्राघहारिणी

নর্মদা নদীও অতি প্ৰসন্ন হ’ল; আশ্চৰ্য পবিত্ৰতা লাভ কৰি নিজ দেশলৈ উভতি গৈ, কেৱল দৰ্শনতেই পাপ হৰণকাৰিণী হ’ল।

Verse 29

वाक्यं मृकंडजमुनेस्तेपि श्रुत्वा मुनीश्वराः । प्रहृष्टचेतसो जाताश्चक्रुः स्वं स्वं ततो हितम्

মৃকণ্ডুৰ পুত্ৰ মুনিৰ বাক্য শুনি সেই মুনীশ্বৰসকলৰো চিত্ত প্ৰসন্ন হ’ল; তাৰ পাছত প্ৰত্যেকে নিজৰ হিতকৰ কৰ্মত প্ৰবৃত্ত হ’ল।

Verse 30

स्कंद उवाच । नर्मदेशस्य माहात्म्यं श्रुत्वा भक्तियुतो नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य प्राप्स्यति ज्ञानमुत्तमम्

স্কন্দ ক’লে: ভক্তিযুক্ত নৰে নর্মদেশৰ মাহাত্ম্য শুনিলে, পাপৰ আৱৰণ ত্যাগ কৰি উত্তম জ্ঞান লাভ কৰিব।

Verse 92

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे नर्मदेश्वराख्यानं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাত, চতুৰ্থ সংহিতাৰ কাশীখণ্ড (উত্তৰাৰ্ধ)ত ‘নর্মদেশ্বৰ আখ্যানে’ নামৰ দ্বিনৱতিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।