Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 72

Devanagari script

सा विलोक्याथ तं बाला नितरां मधुराकृतिम् । विशालोरस्थलतलं प्रलंबतुलसीस्रजम्

Transliteration

sā vilokyātha taṃ bālā nitarāṃ madhurākṛtim | viśālorasthalatalaṃ pralaṃbatulasīsrajam

Translation

তেতিয়া সেই বালাই তাক চালে—অতিশয় মধুৰ ৰূপধাৰী; বিস্তৃত বক্ষস্থল, আৰু তললৈ ঝুলা দীঘল তুলসীৰ মালা।

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विलोक्य: having seen
• विलोक्य: Kriya (Gerund/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-लोक् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययभावे), पूर्वकालिक; ‘having looked at’

• अथ: then
• अथ: Discourse marker (Sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• बाला: the girl
• बाला: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नितराम्: exceedingly
• नितराम्: Kriya-visheshana (Degree)
• Type: Indeclinable
• Root: नितराम् (अव्यय)
• Form: परिमाण/तीव्रतावाचक-अव्यय (very, exceedingly)

• मधुर-आकृतिम्: of sweet/pleasant form
• मधुर-आकृतिम्: Karma (Object complement/कर्मविशेषण)
• Type: Noun
• Root: मधुर (प्रातिपदिक) + आकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (मधुरा आकृतिः यस्य)

• विशाल-उरःस्थल-तलम्: the broad surface of the chest
• विशाल-उरःस्थल-तलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विशाल (प्रातिपदिक) + उरःस्थल (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः (उरःस्थलस्य तलम्; विशालम् इति विशेषणपूर्वपद)

• प्रलम्ब-तुलसी-स्रजम्: a hanging garland of tulasī
• प्रलम्ब-तुलसी-स्रजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रलम्ब (प्रातिपदिक) + तुलसी (प्रातिपदिक) + स्रज्/स्रज (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः (तुलस्याः स्रक्; प्रलम्बा इति विशेषण)

Speaker

Skanda (deduced; description suggests Vaiṣṇava markers on the king’s form)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The maiden’s gaze lingers on the king’s enchanting form: broad chest, a long tulasī garland cascading down, suggesting a hidden Vaiṣṇava radiance beneath royal appearance.

Characters & Entities

• Tulasī (holy basil, Vaiṣṇava emblem)
• The king (described with devotional insignia)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional signs (like tulasī) are portrayed as outward expressions of inner dharma and divine alignment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the verse focuses on devotional iconography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; tulasī is an emblem of devotion rather than a stated rite here.