
এই অধ্যায়ত অগস্ত্য মুনিয়ে স্কন্দক সোধে—উমাৰ সাকাৰ শক্তিসমূহৰ সৈতে জড়িত পৰম শক্তিসকলৰ নাম আৰু শ্ৰেণীবিভাগ কি? স্কন্দে বহু দিৱ্য শক্তিনামৰ বিস্তৃত বৰ্ণনা দি শাক্ত কাৰ্যশক্তিৰ এক তাত্ত্বিক মানচিত্ৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত যুদ্ধ-ধৰ্মতত্ত্বৰ ঘটনা: ‘দুৰ্গ’ নামৰ প্ৰবল অসুৰে ধুমুহা সদৃশ অস্ত্ৰেৰে দেৱীক আক্ৰমণ কৰে আৰু হাতী, মহিষ, বহুভুজ আদি ৰূপ ধৰি ভয় সৃষ্টি কৰে। দেৱীয়ে নিখুঁত অস্ত্ৰপ্ৰয়োগেৰে প্ৰতিঘাত কৰি শেষত ত্ৰিশূলেৰে তাক দমন কৰি বিশ্বস্থিতি পুনঃস্থাপন কৰে। দেৱতা আৰু ঋষিসকলে দীঘলীয়া, বিধিবদ্ধ স্তৱ কৰে—দেৱীক ‘সৰ্বদেৱময়ী’ বুলি স্তুতি কৰি দিশা আৰু কাৰ্যভেদৰ বহু ৰূপক এক পৰম একতাত একীভূত কৰে। এই স্তোত্ৰ ‘বজ্ৰপঞ্জৰ’ নামে কৱচৰূপে প্ৰসিদ্ধ, ভয় আৰু উপদ্ৰৱ নাশক বুলি ফল কোৱা হয়; দেৱীয়ে ঘোষণা কৰে যে এই ঘটনাৰ পৰা তেওঁৰ নাম ‘দুৰ্গা’ হিচাপে প্ৰসিদ্ধ হ’ব। শেষত কাশীত বিশেষ বিধান—অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশী (বিশেষকৈ মঙলবাৰে) পূজা, নৱৰাত্ৰ ভক্তি, বাৰ্ষিক তীৰ্থাচৰণ, আৰু দুৰ্গা-কুণ্ডত স্নান-পূজা; লগতে ক্ষেত্ৰৰক্ষক অন্য শক্তি, ভৈৰৱ আৰু বেতালৰ সংক্ষিপ্ত উল্লেখ আছে।
Verse 1
अगस्त्य उवाच । पार्वतीहृदयानंद स्कंद सर्वज्ञनंदन । काः कास्तु शक्तयस्ता वै तासां नामानि मे वद
অগস্ত্য ক’লে: “হে স্কন্দ, পাৰ্বতীৰ হৃদয়ৰ আনন্দ, সর্বজ্ঞৰ প্ৰিয় নন্দন! সেই শক্তিসকল কোন কোন? মোক সিহঁতৰ নাম কোৱা।”
Verse 2
स्कंद उवाच । तासां परमशक्तीनामुमावयवसंभुवाम् । आख्याम्याख्यां शृणु मुने कुंभसंभव तत्त्वतः
স্কন্দ ক’লে: “উমাৰ অঙ্গ-অৱয়ৱৰ পৰা উদ্ভূত সেই পৰম শক্তিসকলৰ নাম মই ঘোষণা কৰিম। হে মুনি কুম্ভসম্ভৱ (অগস্ত্য), তত্ত্বতঃ শুনা।”
Verse 3
त्रैलोक्यविजया तारा क्षमा त्रैलोक्यसुंदरी । त्रिपुरा त्रिजगन्माता भीमा त्रिपुरभैरवी
“ত্রৈলোক্যবিজয়া, তাৰা, ক্ষমা, ত্ৰৈলোক্যসুন্দৰী; ত্ৰিপুৰা, ত্ৰিজগতৰ মাতা, ভীমা, আৰু ত্ৰিপুৰভৈৰৱী।”
Verse 4
कामाख्या कमलाक्षी च धृतिस्त्रिपुरतापनी । जया जयंती विजया जलेशी चापराजिता
“কামাখ্যা, কমলাক্ষী, ধৃতি, ত্ৰিপুৰতাপনী; জয়া, জয়ন্তী, বিজয়া, জলেশী আৰু অপৰাজিতা।”
Verse 5
शंखिनी गजवक्त्रा च महिषघ्नी रणप्रिया । शुभानंदा कोटराक्षी विद्युज्जिह्वा शिवारवा
“শঙ্খিনী, গজবক্ত্ৰা, মহিষঘ্নী, ৰণপ্ৰিয়া; শুভানন্দা, কোটৰাক্ষী, বিদ্যুজ্জিহ্বা আৰু শিৱাৰৱা।”
Verse 6
त्रिनेत्रा च त्रिवक्त्रा च त्रिपदा सर्वमंगला । हुंकारहेतिस्तालेशी सर्पास्या सर्वसुंदरी
ত্ৰিনেত্ৰা, ত্ৰিবক্ত্ৰা, ত্ৰিপদা, সৰ্বমঙ্গলাঃ হুঁকাৰ-হেতিস, তালেশী, সৰ্পাস্যা আৰু সৰ্বসুন্দৰী।
Verse 7
सिद्धिर्बुद्धिः स्वधा स्वाहा महानिद्रा शराशना । पाशपाणिः खरमुखी वज्रतारा षडानना
সিদ্ধি, বুদ্ধি, স্বধা, স্বাহা, মহানিদ্ৰা, শৰাশনা; পাশপাণি, খৰমুখী, বজ্ৰতারা আৰু ষডাননা।
Verse 8
मयूरवदना काकी शुकी भासी गरुत्मती । पद्मावती पद्मकेशी पद्मास्या पद्मवासिनी
ময়ূৰবদনা, কাকী, শুকী, ভাসী, গৰুত্মতী; পদ্মাৱতী, পদ্মকেশী, পদ্মাস্যা আৰু পদ্মবাসিনী।
Verse 9
अक्षरा त्र्यक्षरा तंतुः प्रणवेशी स्वरात्मिका । त्रिवर्गा गर्वरहिता अजपा जपहारिणी
অক্ষৰা, ত্ৰ্যক্ষৰা, তন্তু, প্ৰণৱেশী, স্বৰাত্মিকা; ত্ৰিবৰ্গা, গৰ্বৰহিতা, অজপা আৰু জপহাৰিণী।
Verse 10
जपसिद्धिस्तपःसिद्धिर्योगसिद्धिः परामृता । मैत्रीकृन्मित्रनेत्रा च रक्षोघ्नी दैत्यतापनी
জপসিদ্ধি, তপঃসিদ্ধি, যোগসিদ্ধি, পৰামৃতা; মৈত্ৰীকৃত, মিত্ৰনেত্ৰা, ৰক্ষোঘ্নী আৰু দৈত্যতাপনী।
Verse 11
स्तंभनी मोहनीमाया बहुमाया बलोत्कटा । उच्चाटनी महोल्कास्या दनुजेंद्रक्षयंकरी
তেওঁ স্তম্ভনী শক্তি—যি স্থিৰ কৰি থয়; মোহনী মায়া; বহুমায়া-ধাৰিণী, বলত অতি উগ্ৰ। তেওঁ উচ্চাটনী—যি দূৰ কৰি উচ্ছেদ কৰে; মহা-জ্বালা-মুখী, দানৱ-ইন্দ্ৰসকলৰ ক্ষয়কাৰিণী।
Verse 12
क्षेमकरी सिद्धिकरी छिन्नमस्ता शुभानना । शाकंभरी मोक्षलक्ष्मीस्त्रिवर्गफलदायिनी
তেওঁ ক্ষেমকৰী—কল্যাণদায়িনী; সিদ্ধিকৰী—সিদ্ধি দানকাৰিণী; ছিন্নমস্তা, শুভ মুখধাৰিণী। তেওঁ শাকম্ভৰী; তেওঁ মোক্ষলক্ষ্মী—জীৱনৰ ত্ৰিবৰ্গৰ ফল দানকাৰিণী।
Verse 13
वार्ताली जंभली क्लिन्ना अश्वारूढा सुरेश्वरी । ज्वालामुखी प्रभृतयो नवकोट्यौ महाबलाः
ৱাৰ্তালী, জম্ভলী, ক্লিন্না, অশ্বাৰূঢ়া, সুৰেশ্বৰী, জ্বালামুখী আদি—নৱকোটি সংখ্যাত—সকলো মহাবলী ৰূপে প্ৰকাশ পালে।
Verse 14
बलानि बलिनां ताभिर्दानवानां स्वलीलया । संक्षिप्ता निजगंतीव प्रलयानलहेतेभिः
তেওঁলোকৰ স্বলীলাত সেই বলৱান দানৱসকলৰ সেনাবল চেপি ধৰি একেলগে সঙ্কুচিত কৰা হ’ল—যেন প্ৰলয়াগ্নিৰ কাৰণসমূহেই সকলোকে জ্বলাই সঙ্কুচিত কৰিলে।
Verse 15
तावत्स दुर्गो दैत्येंद्रः पयोदांतरतो बली । चकार करकावृष्टिं वात्या वेगवतीं बहु
তেতিয়া সেই বলৱান দৈত্যেন্দ্ৰ দুৰ্গ মেঘৰ অন্তৰালৰ পৰা শিলাবৃষ্টি ঘটালে, আৰু বহু তীব্ৰ, বেগৱতী বতাহ-ঘূৰ্ণিও উঠাই দিলে।
Verse 16
ततो भगवती देवी शोषणास्त्र प्रयोगतः । वृष्टिं निवारयामास सवर्षोपलमयी क्षणात्
তেতিয়া ভগৱতী দেৱীয়ে শোষণাস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰি, শিলাবৃষ্টিসহ সেই মুষলধাৰ বৰষুণ ক্ষণমাত্ৰতে নিবাৰণ কৰিলে।
Verse 17
योषिन्मनोरथवती षंढं प्राप्य यथाऽफला । सा दैत्यकरकावृष्टिर्देवीं प्राप्य तथाभवत्
যেন মনোৰথে ভৰা নাৰী নপুংসক পুৰুষক পাই নিষ্ফল হয়, তেনেকৈ দৈত্যৰ শিলাবৃষ্টি দেৱীৰ ওচৰ পোৱামাত্ৰেই ব্যৰ্থ হৈ পৰিল।
Verse 18
अथ दैतेयराजेन बाहुसंकर्षकोपतः । उत्पाट्य शैलशिखरं परिक्षिप्तं नभोंगणात्
তাৰ পিছত দৈত্যৰাজে বাহু টানৰ ক্ৰোধত, পৰ্বতৰ শিখৰ উখলাই আকাশমণ্ডলত নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 19
अद्रेः शृंगं सुविस्तीर्णमापतत्परिवीक्ष्य सा । शतकोटिप्रहारेण कोटिशः सकलं व्यधात्
সেই সুবিস্তীর্ণ পৰ্বতশিখৰ খসিবলৈ দেখা পাই, তাই শতকোটি প্ৰহাৰে তাক কোটিকোটিভাৱে সম্পূৰ্ণ চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিলে।
Verse 20
आंदोल्य मौलिमसकृत्कुंडलाभ्यां विराजितम् । गजीभूयाशु दुद्राव तां देवीं समरेऽसुरः
বাৰে বাৰে মূৰ দোলাই, ঝলমল কুণ্ডলৰে শোভিত সেই অসুৰে শীঘ্ৰে গজৰূপ ধৰি সমৰত দেৱীৰ ফালে ধাৱিত হ’ল।
Verse 21
शैलाकारं तमायांतं दृष्ट्वा भगवती गजम् । बद्ध्वा पाशेन जवतः खङ्गेन करमच्छिनत्
পাহাৰ-সদৃশ দেহধাৰী সেই হাতীটো দেৱীৰ ফালে ধাৱমান দেখি, ভগৱতী দেৱীয়ে তৎক্ষণাৎ পাশৰে বান্ধি খড়্গেৰে তাৰ শুঁড় কাটি পেলালে।
Verse 22
ततोत्यंतं स चीत्कृत्य देव्याकृत्तकरःकरी । अकिंचित्करतां प्राप्य माहिषं वपुराददे
তাৰ পাছত অতিশয় যন্ত্ৰণাত চিঞৰি উঠি, দেৱীয়ে শুঁড় কাটি দিয়া সেই হাতীটো অসহায় হৈ পৰিল; হাতীৰ ৰূপ ত্যাগ কৰি সি মহিষৰ দেহ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 23
अचलां सचलां सर्वां स चक्रे सुरघाततः । शिलोच्चयांश्च बहुशः शृंगाभ्यां सोक्षिपद्बली
দেৱতাসংহাৰৰ অভিপ্ৰায়ে বলৱান সি স্থিৰ-অস্থিৰ সকলোকে কঁপাই তুলিলে; আৰু নিজৰ শিঙেৰে বাৰে বাৰে শিলৰ ঢিপা উছলি নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 25
महामहिषरूपेण तेन त्रैलोक्यमंडपः । आंदोलितोति बलिना युगांते वात्यया यथा
সেই মহামহিষ-ৰূপে বলৱান সিয়ে ত্ৰিলোক-মণ্ডপক দোলাই তুলিলে, যেন যুগান্তৰ প্ৰলয়-বাত্যাই সকলোকে দুলায়।
Verse 26
ब्रह्मांडमप्यकांडेन तद्भयेन समाकुलम् । दृष्ट्वा भगवती क्रुद्धा त्रिशूलेन जघान तम्
তাৰ ভয়ত হঠাৎ ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ডও ব্যাকুল হৈ উঠা দেখি, ভগৱতী দেৱী ক্ৰুদ্ধ হৈ ত্ৰিশূলেৰে তাক আঘাত কৰিলে।
Verse 27
त्रिशूलघातविभ्रांतः पतित्वा पुनरुत्थितः । तं त्यक्त्वा माहिषं वेषमभूद्बाहुसहस्रभृत्
ত্ৰিশূলৰ আঘাতত বিমূঢ় হৈ সি পৰি গ’ল, পুনৰ উঠিল; মহিষৰ বেশ ত্যাগ কৰি সি সহস্ৰ বাহু ধাৰণকাৰী হ’ল।
Verse 28
स दुर्गो नितरां दुर्गो विबभौ समराजिरे । आयुधानां सहस्राणि बिभ्रत्कालांतकोपमः
ৰণৰ দীপ্তিত সি অতিশয় ভয়ংকৰ—সঁচাকৈ ‘দুৰ্জয়’—দেখা দিল; সহস্ৰ অস্ত্ৰ ধাৰণ কৰি, কালান্তৰ ক্ৰোধৰ দৰে প্ৰকাশিল।
Verse 29
अथ तूर्णं स दैत्येंद्रस्तां देवीं रणकोविदाम् । महाबलः प्रगृह्याशु नीतवानान्गगनांगणम्
তেতিয়া মহাবলী দৈত্যেন্দ্ৰই ৰণকুশলা সেই দেৱীক তৎক্ষণাৎ ধৰি, শীঘ্ৰে আকাশৰ বিস্তৃত প্ৰাঙ্গণলৈ লৈ গ’ল।
Verse 30
ततो नभोंगणाद्दूरात्क्षिप्त्वा स जगदंबिकाम् । क्षणात्कलंबजालेन च्छादयामास वेगवान्
তাৰ পিছত আকাশমণ্ডলত দূৰৰ পৰা জগদম্বিকাক নিক্ষেপ কৰি, সেই বেগৱানে ক্ষণমাত্ৰতে কলম্ব-গুচ্ছৰ জালেৰে তাইক আৱৰি পেলালে।
Verse 31
अथांतरिक्षगा देवी तस्य मार्गणमध्यगा । विद्युन्मालेव विबभौ महाभ्रपटलीधृता
তেতিয়া অন্তৰীক্ষত গমন কৰা দেৱী, তাৰ বাণসমূহৰ মাজত অৱস্থিত হৈ, মহামেঘ-পটলৰ ওপৰত স্থাপিত বিদ্যুৎমালাৰ দৰে দীপ্ত হ’ল।
Verse 32
तं विधूय शरत्रातं निजेषु निकरैरलम् । महेषुणाथ विव्याध सा तं दैत्यजनेश्वरम्
নিজ সৈন্যসমূহৰ পূৰ্ণ বলৰে তীৰৰ বৰষুণ ঝাৰি পেলাই, তেতিয়া তাই মহা অস্ত্ৰে দৈত্য-সেনাৰ অধিপতিক বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 33
हृदि विद्धस्तया देव्या स च तेन महेषुणा । व्याघूर्णमाननयनः क्षितिमापाति विह्वलः
সেই দেৱীয়ে সেই মহা অস্ত্ৰে তাৰ হৃদয় বিদ্ধ কৰিলে; বিভ্ৰান্তিতে চকু ঘূৰি, অসহায় হৈ সি মাটিত লুটি পৰিল।
Verse 34
महारुधिरधाराभिः स्रवंतीं च प्रवर्तयन् । तस्मिन्निपतिते दुर्गे महादुर्गपराक्रमे
মহা ৰক্তধাৰা বেগে বেগে ওলাই আহিল; দেৱী দুৰ্গাৰ মহাদুৰ্গ পৰাক্ৰমে পৰাভূত হৈ সেই ভয়ংকৰ শত্রু লুটি পৰিল।
Verse 35
देवदुंदुभयो नेदुः प्रहृष्टानि जगंति च । सूर्याचंद्रमसौ साग्नी तेजो निजमवापतुः
দেৱ-দুন্দুভি ধ্বনিত হ’ল, জগতসমূহ আনন্দিত হ’ল; সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ, অগ্নিসহ, নিজ নিজ তেজ পুনৰ লাভ কৰিলে।
Verse 36
पुष्पवृष्टिं प्रकुर्वंतः प्राप्ता देवा महर्षिभिः । तुष्टुवुश्च महादेवीं महास्तुतिभिरादरात्
পুষ্পবৃষ্টি কৰি দেৱতাসকল মহর্ষিসকলৰ সৈতে আহিল; আৰু আদৰে মহাদেৱীক মহাস্তুতিসমূহেৰে স্তৱন কৰিলে।
Verse 37
देवा ऊचुः । नमो देवि जगद्धात्रि जगत्रयमहारणे । महेश्वर महाशक्ते दैत्यद्रुमकुठारके
দেৱাসকলে ক’লে: নমো দেৱী, জগতধাত্রী; ত্ৰিজগতৰ মহাৰণ-ৰূপিণী। হে মহেশ্বৰ-মহাশক্তি, দৈত্যবৃক্ষ কটাৰ কুঠাৰ-সদৃশী, তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 38
त्रैलोक्यव्यापिनि शिवे शंखचक्रगदाधरि । स्वशार्ङ्गव्यग्रहस्ताग्रे नमो विष्णुस्वरूपिणि
হে ত্ৰিলোকব্যাপিনী শিৱে, শঙ্খ-চক্ৰ-গদা ধাৰিণী; যাৰ হাতৰ আগত শাৰ্ঙ্গ ধনু সদা প্ৰস্তুত—হে বিষ্ণুস্বৰূপিণী, তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 39
हंसयाने नमस्तुभ्यं सर्वसृष्टिविधायिनि । प्राचां वाचां जन्मभूमे चतुराननरूपिणि
হংসবাহিনী, তোমাক নমস্কাৰ; হে সৰ্বসৃষ্টিৰ বিধায়িনী। প্ৰাচীন বেদবাণী আৰু পবিত্ৰ বাক্যৰ জন্মভূমি, হে চতুৰানন-ৰূপিণী, তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 40
त्वमैंद्री त्वं च कौबेरी वायवी त्वं त्वमंबुपा । त्वं यामी नैरृती त्वं च त्वमैशी त्वं च पावकी
তুমি ঐন্দ্ৰী, তুমি কৌবেৰী; তুমি বায়ৱী, তুমি অম্বুপা। তুমি যামী, তুমি নৈঋতী; তুমি ঐশী, তুমি পাৱকী।
Verse 41
शशांककौमुदी त्वं च सौरी शक्तिस्त्वमेव च । सर्वदेवमयी शक्तिस्त्वमेव परमेश्वरी
তুমি চন্দ্ৰৰ শীতল কৌমুদী, আৰু তুমি একাই সূৰ্যৰ শক্তি। সৰ্বদেৱময়ী শক্তি তুমি একাই; নিশ্চয় তুমি পৰমেশ্বৰী।
Verse 42
त्वं गौरी त्वं च सावित्री त्वं गायत्री सरस्वती । प्रकृतिस्त्वं मतिस्त्वं च त्वमहंकृतिरूपिणी
তুমি গৌৰী, তুমি সাৱিত্ৰী; তুমি গায়ত্ৰী আৰু সৰস্বতী। তুমি প্ৰকৃতি, তুমি মতি (বুদ্ধি), আৰু তুমি অহংকাৰ-ৰূপিণী।
Verse 43
चेतः स्वरूपिणी त्वं वै त्वं सर्वेंद्रियरूपिणी । पंचतन्मात्ररूपा त्वं महाभूतात्मिकेंबिके
তুমি নিশ্চয় চেতস্ (চেতনা)-স্বৰূপিণী, আৰু তুমি সকলো ইন্দ্ৰিয়ৰূপিণী। হে অম্বিকে মাতৃ, তুমি পঞ্চ তন্মাত্ৰ-ৰূপা আৰু মহাভূতসমূহৰ আত্মাস্বৰূপা।
Verse 44
शब्दादि रूपिणी त्वं वै करणानुग्रहा त्वमु । ब्रह्मांडकर्त्री त्वं देवि ब्रह्मांडांतस्त्वमेव हि
তুমি শব্দ আদি বিষয়ৰূপিণী, আৰু তুমি কৰণসমূহ (ইন্দ্ৰিয়)-ৰ অনুগ্ৰহকাৰিণী। হে দেবী, তুমি ব্ৰহ্মাণ্ডৰ কৰ্ত্ৰী, আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডৰ অন্তৰত তুমি একাই অন্তস্তত্ত্বৰূপে অধিষ্ঠিতা।
Verse 45
त्वं परासि महादेवि त्वं च देवि परापरा । परापराणां परमा परमात्मस्वरूपिणी
হে মহাদেৱী, তুমি পৰা; আৰু হে দেবী, তুমি পৰাপৰা—উচ্চ-নীচৰো অতীত। পৰ-অপৰৰ মাজত তুমি পৰমা, পৰমাত্মাৰ স্বৰূপিণী।
Verse 46
सर्वरूपा त्वमीशानि त्वमरूपासि सर्वगे । त्वं चिच्छक्तिर्महामाये त्वं स्वाहा त्वं स्वधामृते
হে ঈশানী, তুমি সৰ্বৰূপা, তথাপি তুমি অরূপা, হে সৰ্বব্যাপিনী। হে মহামায়ে, তুমি চিত্শক্তি; তুমি স্বাহা আৰু তুমি স্বধা, হে অমৃতসাৰ।
Verse 47
वषड्वौषट्स्वरूपासि त्वमेव प्रणवात्मिका । सर्वमंत्रमयी त्वं वै ब्रह्माद्यास्त्वत्समुद्भवाः
তুমি বৈষট্ আৰু বৌষট্ ধ্বনিৰেই স্বৰূপা; তুমিয়েই প্ৰণৱ (ওঁ)ৰ আত্মা। তুমি সকলো মন্ত্ৰময়ী; ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাসকল তোমাৰ পৰাই উদ্ভৱ হয়।
Verse 48
चतुर्वर्गात्मिका त्वं वै चतुर्वर्गफलोदये । त्वत्तः सर्वमिदं विश्वं त्वयि सर्वं जगन्निधे
তুমি চাৰিও পুৰুষাৰ্থ (ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম, মোক্ষ)ৰ আত্মা, আৰু সিহঁতৰ ফল উদয় কৰোৱা দাত্ৰী। তোমাৰ পৰাই এই সমগ্ৰ বিশ্ব প্ৰবাহিত হয়; তোমাতেই সকলো স্থিত, হে জগতৰ নিধি।
Verse 49
यद्दृश्यं यददृश्यं च स्थूलसूक्ष्मस्वरूपतः । तत्र त्वं शक्तिरूपेण किंचिन्न त्वदृते क्वचित्
যি দেখা যায় আৰু যি নেদেখা যায়—স্থূল বা সূক্ষ্ম যি ৰূপেই হওক—তাত তুমি শক্তিৰূপে বিদ্যমান। তোমাৰ বাহিৰে কেতিয়াও, ক’তো একোৱেই নাই।
Verse 50
मातस्त्वयाद्य विनिहत्य महासुरेंद्रं दुर्गं निसर्गविबुधार्पितदैत्यसैन्यम् । त्राताः स्म देवि सततं नमतां शरण्ये त्वत्तोऽपरः क इह यं शरणं व्रजामः
হে মাতৃ! আজি তুমি মহা অসুৰেন্দ্ৰক আৰু দেৱতাসকলৰ বিপক্ষে বিধিৰে যেন অৰ্পিত হোৱা দুৰ্জয় দৈত্যসৈন্যসহ দুৰ্গম বাহিনী বিনাশ কৰিলা। হে দেবী, নতজনৰ শৰণ! তুমি সদায় আমাক ৰক্ষা কৰিলা; তোমাৰ বাহিৰে এই জগতত আৰু কাক শৰণ ল’ম?
Verse 51
लोके त एव धनधान्यसमृद्धिभाजस्ते पुत्रपौत्रसुकलत्र सुमित्रवंतः । तेषां यशः प्रसरचंद्रकरावदातं विश्वं भवेद्भवसि येषु सुदृक्त्वमीशे
এই জগতত তেৱেঁই ধন-ধান্য আৰু সমৃদ্ধিৰ ভাগী হয়; তেওঁলোক পুত্ৰ-পৌত্ৰ, সুকলত্ৰ আৰু সুমিত্ৰেৰে ধন্য। তেওঁলোকৰ যশ চন্দ্ৰকিৰণৰ দৰে শুভ্ৰ আৰু বিস্তৃত হৈ বিশ্বত প্ৰসাৰিত হয়—হে ঈশ্বৰী, যিসকলৰ ওপৰত তুমি কৃপাদৃষ্টি নিক্ষেপ কৰা।
Verse 52
त्वद्भक्तिचेतसि जनेन विपत्तिलेशः क्लेशः क्व वानुभवती नतिकृत्सु पुंसु । त्वन्नामसंसृतिजुषां सकलायुषां क्व भूयः पुनर्जनिरिह त्रिपुरारिपत्नि
হে ত্ৰিপুৰাৰি-নাথ শিৱৰ পত্নী! যাৰ চিত্ত তোমাৰ ভক্তিত স্থিৰ, তাৰ জীৱনত বিপদৰ লেশ বা ক্লেশ কেনেকৈ আহিব—অতি তুচ্ছ মাত্ৰ ব্যতীত? আৰু যিসকলে তোমাৰ নামৰ তাৰক ধাৰাত সমগ্ৰ আয়ু আশ্ৰয় লয়, তেওঁলোকৰ বাবে এই জগতত, বিশেষকৈ পবিত্ৰ কাশীত, পুনৰ জন্ম ক’ত থাকে?
Verse 53
चित्रं यदत्र समरे स हि दुर्गदैत्यस्त्वद्दृष्टिपातमधिगम्य सुधानिधानम् । मृत्योर्वशत्वमगमद्विदितं भवानि दुष्टोपि ते दृशिगतः कुगतिं न याति
হে ভৱানী! কিমান আশ্চৰ্য—এই যুদ্ধতেই সেই দুৰ্গ-দৈত্য তোমাৰ দৃষ্টিপাত, অমৃতৰ নিধান সদৃশ, লাভ কৰিো মৃত্যুৰ অধীন হ’ল। তথাপি সুপ্ৰসিদ্ধ, হে দেবী, যে দুষ্টো যদি তোমাৰ দৃষ্টিৰ ভিতৰত পৰে, সি কুগতিক নাযায়।
Verse 54
निःश्वासवातनिहताः पेतुरुर्व्यां महाद्रुमाः । उद्वेलिताः समभवन्सप्तापि जलराशयः
মহান নিশ্বাস সদৃশ উঠা বতাহৰ আঘাতে বৃহৎ বৃহৎ গছ উভৈতলীত লুটি পৰিল। আৰু সাতোটা জলৰাশি উচ্ছ্বসিত হৈ উঠিল, ঢৌ তুলি উপচি পৰিল।
Verse 55
प्राच्यां मृडानि परिपाहि सदा नतान्नो याम्यामव प्रतिपदं विपदो भवानि । प्रत्यग्दिशि त्रिपुरतापन पत्नि रक्ष त्वं पाह्युदीचि निजभक्तजनान्महेशि
হে মৃদু দেবী! পূৰ্ব দিশাত সদা নত হোৱা আমাক তুমি ৰক্ষা কৰা। হে ভৱানী! দক্ষিণ দিশাত প্ৰতিটো পদত বিপদৰ পৰা আমাক উদ্ধাৰ কৰা। পশ্চিম দিশাত, হে ত্ৰিপুৰতাপন-নাথৰ পত্নী, তুমি আমাক পাহৰা দিয়া। আৰু উত্তৰ দিশাতো, হে মহেশী, নিজৰ ভক্তজনক তুমি ৰক্ষা কৰা।
Verse 56
ब्रह्माणि रक्ष सततं नतमौलिदेशं त्वं वैष्णवि प्रतिकुलं परिपालयाधः । रुद्राग्नि नैरृति सदागति दिक्षु पांतु मृत्युंजया त्रिनयना त्रिपुरा त्रिशक्त्यः
হে ব্ৰহ্মাণী! নত মস্তকৰ পবিত্ৰ এই দেশভূমি তুমি সদা ৰক্ষা কৰা। হে বৈষ্ণৱী! অধঃদিশৰ পৰা প্ৰতীকূল শক্তিৰ বিৰুদ্ধে আমাক পালন কৰা। আৰু ৰুদ্ৰা, অগ্নী, নৈঋতী—দিশসমূহত সদাগতি ৰক্ষক—সৰ্বদিশে পাহৰা দিক; লগতে মৃত্যুঞ্জয়া, ত্ৰিনয়না, ত্ৰিপুৰা আৰু ত্ৰিশক্তিসমূহে অচল অভয় দান কৰক।
Verse 57
पातु त्रिशूलममले तव मौलिजान्नो भालस्थलं शशिकला मृदुमाभ्रुवौ च । नेत्रे त्रिलोचनवधूर्गिरिजा च नासामोष्ठं जया च विजयात्वधरप्रदेशम्
হে অমলে দেবী, তোমাৰ মৌলিৰ শিৰোভাগ ত্ৰিশূল ৰক্ষা কৰক; ললাট আৰু কোমল ভ্ৰূযুগল শশিকলা ৰক্ষা কৰক। ত্ৰিনয়ন-প্ৰিয় গিৰিজাই তোমাৰ নয়ন ৰক্ষা কৰক; আৰু জয়া-বিজয়াই তোমাৰ নাসা, ওষ্ঠ আৰু অধোমুখ-প্ৰদেশ বিজয়ময় কৰি ৰক্ষা কৰক।
Verse 58
श्रोत्रद्वयं श्रुतिरवा दशनावलिं श्रीश्चंडी कपोलयुगलं रसनां च वाणी । पायात्सदैव चिबुकं जयमंगला नः कात्यायनी वदनमंडलमेव सर्वम्
জয়মঙ্গলাৰূপা কাত্যায়নী—যাৰ সমগ্ৰ মুখমণ্ডলেই মঙ্গলৰ পূৰ্ণ বৃত্ত—সদায় আমাক ৰক্ষা কৰক: তেঁওৰ দুয়োটা কৰ্ণ, পবিত্ৰ শ্ৰুতি; দন্তপংক্তি, শ্ৰী-শোভা; চণ্ডীৰূপে গালযুগল; জিহ্বা আৰু বাণী; আৰু চিবুকো সদায় পায়।
Verse 59
कंठप्रदेशमवतादिह नीलकंठी भूदारशक्तिरनिशं च कृकाटिकायाम् । कौर्म्यं सदेशमनिशं भुजदंडमैंद्री पद्मा च पाणिफलकं नतिकारिणां नः
নীলকণ্ঠী দেৱীয়ে ইয়াত আমাৰ কণ্ঠ-প্ৰদেশ ৰক্ষা কৰক; আৰু ভূদাৰা-শক্তিয়ে সদায় গৰ্দনৰ পিঠি-ভাগ ৰক্ষা কৰক। কৌর্মীয়ে নিৰন্তৰ স্থানটোক ৰক্ষা কৰক; ঐন্দ্ৰীয়ে ভুজদণ্ড (উপৰ বাহু) ৰক্ষা কৰক; আৰু পদ্মাই নমস্কাৰকাৰী আমাৰ কৰতল ৰক্ষা কৰক।
Verse 60
हस्तांगुलीः कमलजा विरजानखांश्च कक्षांतरं तरणिमंडलगा तमोघ्नी । वक्षःस्थलं स्थलचरी हृदयं धरित्री कुशिद्वयं त्ववतु नः क्षणदाचरघ्नी
কমলজাত দেৱী—যাৰ নখ নিৰ্মল, যি সূৰ্য-মণ্ডলত অৱস্থিত আৰু অন্ধকাৰ নাশ কৰে, যি পবিত্ৰ ভূমিত বিচৰণ কৰে—আমাক ৰক্ষা কৰক: আমাৰ আঙুলি আৰু হাত, বগল, বক্ষস্থল, হৃদয়, আৰু আমাৰ যুগল গুপ্ত প্ৰাণাঙ্গ; ৰাত্ৰিচাৰী দুষ্টশক্তি বিনাশিনী সেই দেৱী।
Verse 61
अव्यात्सदा दरदरीं जगदीश्वरी नो नाभिं नभोगतिरजात्वथ पृष्ठदेशम् । पायात्कटिं च विकटा परमास्फिचौ नो गुह्यं गुहारणिरपानमपाय हंत्री
জগদীশ্বৰীয়ে সদায় আমাক ৰক্ষা কৰক—দৰদৰীৰূপে আমাৰ নাভি; আৰু নভোগতিৰজাৰূপে আমাৰ পিঠি-দেশ। বিকটাদেৱীয়ে আমাৰ কটি আৰু উচ্চ নিতম্ব ৰক্ষা কৰক; আৰু গুহাৰণী—অপশকুন-নাশিনী—আমাৰ গুপ্তাঙ্গ আৰু অপান প্ৰাণ ৰক্ষা কৰক।
Verse 62
ऊरुद्वयं च विपुला ललिता च जानू जंघे जवाऽवतु कठोरतरात्र गुल्फौ । पादौ रसातलचरांगुलिदेशमुग्रा चांद्री नखान्त्पदतलं तलवासिनी च
মোৰ উৰু-দ্বয়ক বিপুলা ৰক্ষা কৰক; মোৰ হাঁটু দুটাক ললিতা ৰক্ষা কৰক। মোৰ জঙ্ঘা (পিণ্ডলী)ক জৱা সুৰক্ষা কৰক, আৰু অতি দৃঢ়া দেৱীয়ে মোৰ গুল্ফ (গাঁঠি) ৰক্ষা কৰক। পাতালচৰ সত্ত্বাকো দমন কৰা মুগ্ৰাই মোৰ পাদ আৰু আঙুলিসকল ৰক্ষা কৰক; চন্দ্ৰীয়ে মোৰ নখৰ অন্ত আৰু পদতল ৰক্ষা কৰক; আৰু তলবাসিনীয়ে মোৰ পাদৰ তলৰ অংশ সৰ্বদা পাহৰা দিওক।
Verse 63
गृहं रक्षतु नो लक्ष्मीः क्षेत्रं क्षेमकरी सदा । पातु पुत्रान्प्रियकरी पायादायुः सनातनी
আমাৰ গৃহক লক্ষ্মী দেৱীয়ে ৰক্ষা কৰক; সদা ক্ষেমকাৰিণী দেৱীয়ে আমাৰ ক্ষেত্ৰ-ভূমি সুৰক্ষিত কৰক। প্ৰিয়কাৰিণী মাতৃয়ে আমাৰ সন্তানসকলক ৰক্ষা কৰক; আৰু সনাতনী দেৱীয়ে আমাৰ আয়ুস সংৰক্ষণ কৰক।
Verse 64
यशः पातु महादेवी धर्मं पातु धनुर्धरी । कुलदेवी कुलं पातु सद्गतिं सद्गतिप्रदा
মোৰ যশ আৰু মান-মৰ্যাদা মহাদেৱীয়ে ৰক্ষা কৰক; ধনু-ধাৰিণী দেৱীয়ে মোৰ ধৰ্ম সুৰক্ষিত কৰক। কুলদেৱীয়ে আমাৰ কুল-পরম্পৰা ৰক্ষা কৰক; আৰু সদ্গতি প্ৰদায়িনী দেৱীয়ে মোৰ পুণ্যময় গতি সুৰক্ষা কৰক।
Verse 65
रणे राजकुले द्यूते संग्रामे शत्रुसंकटे । गृहे वने जलादौ च शर्वाणी सर्वतोऽवतु
ৰণত, ৰাজকুলত, জুৱাৰ খেলত, সংগ্ৰামত আৰু শত্রুৰ সংকটত; গৃহত, বনত, জল আদিতো—শৰ্বাণী দেৱীয়ে আমাক সকলো দিশৰ পৰা ৰক্ষা কৰক।
Verse 66
इति स्तुत्वा जगद्धात्रीं प्रणेमुश्च पुनःपुनः । सर्वे सवासवा देवाः सर्षिगंधर्वचारणाः
এইদৰে জগতধাত্রীক স্তৱ কৰি তেওঁলোকে পুনঃপুনঃ প্ৰণাম কৰিলে—ইন্দ্ৰসহ সকলো দেৱতা, লগতে ঋষি, গন্ধৰ্ব আৰু চাৰণসকল।
Verse 67
ततस्तुष्टा जगन्माता तानाह सुरसत्तमान् । स्वाधिकारान्सुराः सर्वे शासतु प्राग्यथायथा
তেতিয়া জগত-মাতা সন্তুষ্ট হৈ দেৱশ্ৰেষ্ঠসকলক ক’লে: “হে সুৰসকল, তোমালোক সকলোৱে নিজ নিজ অধিকাৰ-ক্ষেত্ৰ আগৰ দৰে যিদৰে শাসন কৰিছিলা, তেনেদৰেই শাসন কৰা।”
Verse 68
तुष्टाहमनया स्तुत्या नितरां तु यथार्थया । वरमन्यं प्रदास्यामि तच्छृणुध्वं सुरोत्तमाः
“এই সত্য আৰু যথাৰ্থ স্তৱনে মই অতিশয় সন্তুষ্ট। মই আন এটা বৰ দিম—হে সুৰোত্তমসকল, সেয়া শুনা।”
Verse 69
दुर्गोवाच । यः स्तोष्यति तु मां भक्त्या नरः स्तुत्यानया शुचिः । तस्याहं नाशयिष्यामि विपदं च पदे पदे
দুৰ্গাই ক’লে: “যি শুচি-চিত্ত নৰে ভক্তিৰে এই স্তৱনেৰে মোক স্তৱ কৰে, মই তাৰ বিপদ পদে পদে পুনঃ পুনঃ নাশ কৰিম।”
Verse 70
एतत्स्तोत्रस्य कवचं परिधास्यति यो नरः । तस्य क्वचिद्भयं नास्ति वज्रपंजरगस्य हि
যি নৰে এই স্তোত্ৰক কবচৰূপে পৰিধান কৰে, তাৰ ক’তো ভয় নাথাকে; কিয়নো সি বজ্ৰ-পিঞ্জৰাৰে আৱৃত যেন হয়।
Verse 71
अद्यप्रभृति मे नाम दुर्गेति ख्यातिमेष्यति । दुर्गदैत्यस्य समरे पातनादति दुर्गमात्
“আজিৰ পৰা মোৰ নাম ‘দুৰ্গা’ বুলি খ্যাত হ’ব; কিয়নো সমৰত মই দুৰ্গ দানৱক সেই অতি দুৰ্গম দুৰ্গৰ পৰা পতিত কৰিলোঁ।”
Verse 72
ये मां दुर्गां शरणगा न तेषां दुर्गतिः क्वचित् । दुर्गास्तुतिरियं पुण्या वज्रपंजरसंज्ञिका
যিসকলে মোক, দুৰ্গাক, শৰণ লয়, তেওঁলোকৰ ওপৰত কেতিয়াও দুৰ্গতি নাহে। দুৰ্গাৰ এই পুণ্যময় স্তৱ ‘বজ্ৰপঞ্জৰ’ নামে খ্যাত।
Verse 73
अनया कवचं कृत्वा मा बिभेतु यमादपि । भूतप्रेतपिशाचाश्च शाकिनीडाकिनी गणाः
এই (স্তৱ) কৱচ কৰি ল’লে মানুহে যমকো ভয় নকৰিব। ভূত-প্ৰেত, পিশাচ আৰু শাকিনী-ডাকিনীৰ দলসমূহো (দূৰতে থাকে)।
Verse 74
झोटिंगा राक्षसाः क्रूरा विष सर्पाग्नि दस्यवः । वेतालाश्चापि कंकाल ग्रहा बालग्रहा अपि
ঝোটিঙ্গা, নিষ্ঠুৰ ৰাক্ষস, বিষ, সাপ, আগুন আৰু দস্যু; লগতে বেতাল, কঙ্কাল, গ্ৰহ-পীড়া আৰু বালগ্ৰহো—এই সকলো বিপদ এই ৰক্ষাত দূৰ হয়।
Verse 75
वातपित्तादि जनितास्तथा च विषमज्वराः । दूरादेव पलायंते श्रुत्वा स्तुतिमिमां शुभाम्
বাত-পিত্ত আদি জনিত ৰোগ, আৰু বিষম বা তীব্ৰ জ্বৰো—এই শুভ স্তৱ শুনিলেই দূৰতে পলাই যায়।
Verse 76
वज्रपंजर नामैतत्स्तोत्रं दुर्गाप्रशंसनम् । एतत्स्तोत्रकृतत्राणे वज्रादपि भयं नहि
দুৰ্গাৰ প্ৰশংসাময় এই স্তৱ ‘বজ্ৰপঞ্জৰ’ নামে পৰিচিত। এই স্তৱে যাক ৰক্ষা কৰে, তাৰ বজ্ৰৰো ভয় নাই।
Verse 77
अष्टजप्तेन चानेन योभिमंत्र्य जलं पिबेत् । तस्योदरगतापीडा क्वापि नो संभविष्यति
এই মন্ত্ৰটো আঠবাৰ জপি জলক অভিমন্ত্ৰিত কৰি সেই জল পান কৰিলে, তেন্তে সেই ব্যক্তিৰ উদৰত হোৱা বেদনা বা অন্তৰ্গত ক্লেশ কেতিয়াও ক’তো উদ্ভৱ নহয়।
Verse 78
गर्भपीडा तु नो जातु भविष्यत्यभिमंत्रणात् । बालानां परमा शांतिरेतत्स्तोत्रांबुपानतः
এই অভিমন্ত্ৰণৰ ফলত গৰ্ভ-সম্পৰ্কীয় বেদনা কেতিয়াও নহয়। আৰু শিশুসমূহৰ বাবে এই স্তোত্ৰে শক্তিসঞ্চাৰিত জল পান কৰিলে পৰম শান্তি লাভ হয়।
Verse 79
यत्र सान्निध्यमेतस्य स्तवस्येह भविष्यति । एतास्तु शक्तयः सर्वा सर्वत्र सहिता मया
এই জগতত য’ত এই স্তৱৰ সান্নিধ্য উদ্ভৱ হ’ব, ত’ত এই সকলো শক্তি সৰ্বত্ৰ মোৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ উপস্থিত থাকিব।
Verse 80
रक्षां परिकरिष्यंति मद्भक्तानां ममाज्ञया । इति दत्त्वा वरान्देवी देवेभ्यो तर्हि ता तदा
মোৰ আজ্ঞাৰে তেওঁলোকে মোৰ ভক্তসকলৰ ৰক্ষা সম্পন্ন কৰিব। এইদৰে বৰ দান কৰি, সেই সময়ত দেৱীয়ে দেৱতাসকলক তেনেদৰে ক’লে।
Verse 81
तेपि स्वर्गौकसः सर्वे स्वंस्वं स्वर्गं ययुर्मुदा । स्कंद उवाच । इत्थं दुर्गाभवन्नाम तया देव्या महामुने । काश्यां सेव्या यथा सा च तच्छृणुष्व वदामि ते
সেই সকলো স্বৰ্গবাসীয়েও আনন্দে নিজৰ নিজৰ স্বৰ্গলৈ গ’ল। স্কন্দ ক’লে: “এইদৰে, হে মহামুনে, সেই দেৱী ‘দুৰ্গা’ নামে প্ৰখ্যাত হ’ল। এতিয়া কাশীত তেওঁক কেনেকৈ সেৱা-উপাসনা কৰিব লাগে, সেয়া শুনা—মই তোমাক ক’ম।”
Verse 82
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां भौमवारे विशेषतः । संपूज्या सततं काश्यां दुर्गा दुर्गतिनाशिनी
অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত—বিশেষকৈ মঙলবাৰে—কাশীত সদায় দুঃৰ্গতি-নাশিনী দেৱী দুৰ্গাক নিত্য ভক্তিভাৱে পূজা কৰা উচিত।
Verse 83
नवरात्रं प्रयत्नेन प्रत्यहं सा समर्चिता । नाशयिष्यति विघ्नौघान्सुमतिं च प्रदास्यति
যদি নৱৰাত্ৰত প্ৰযত্নে প্ৰতিদিন তাইক সমৰ্চনা কৰা হয়, তেন্তে তাই বাধাৰ ঢল ধ্বংস কৰিব আৰু সুমতি—উত্তম বোধ—দান কৰিব।
Verse 84
महापूजोपहारैश्च महाबलिनिवेदनैः । दास्यत्यभीष्टदा सिद्धिं दुर्गा काश्यां न संशयः
মহাপূজাৰ উপহাৰ আৰু মহাবলি-নিবেদনেৰে, কাশীত দেৱী দুৰ্গা ইষ্টদা সিদ্ধি—মনোৰথ-পূৰণ—নিশ্চয় দান কৰিব, তাত সন্দেহ নাই।
Verse 85
प्रतिसंवत्सरं तस्याः कार्या यात्रा प्रयत्नतः । शारदं नवरात्रं च सकुटुंबैः शुभार्थिभिः
প্ৰতি বছৰে তাইৰ যাত্ৰা-ব্ৰত যত্নে কৰা উচিত; বিশেষকৈ শৰৎকালীন নৱৰাত্ৰত, শুভ কামনাৰ্থীসকলে পৰিয়ালসহ।
Verse 86
यो न सांवत्सरीं यात्रां दुर्गायाः कुरुते कुधीः । काश्यां विघ्न सहस्राणि तस्य स्युश्च पदेपदे
যি কুধী মানুহে দুঃৰ্গাৰ সাংৱৎসৰী যাত্ৰা নকৰে, সি কাশীত পদে পদে সহস্ৰ বাধাৰ সন্মুখীন হ’ব।
Verse 87
दुर्गाकुंडे नरः स्नात्वा सर्वदुर्गार्तिहारिणीम् । दुर्गां संपूज्य विधिवन्नवजन्माघमुत्सृजेत्
দুৰ্গাকুণ্ডত স্নান কৰি, সকলো দুঃখ-কষ্ট হৰণকাৰিণী দুৰ্গা দেৱীক বিধিমতে পূজা কৰিলে, মানুহে নতুন জন্মৰ পাপ ত্যাগ কৰে।
Verse 88
सा दुर्गाशक्तिभिः सार्धं काशीं रक्षति सर्वतः । ताः प्रयत्नेन संपूज्या कालरात्रिमुखा नरैः
সেই দুৰ্গা নিজৰ শক্তিসকলৰ সৈতে কাশীক সকলো দিশে ৰক্ষা কৰে। সেয়ে মানুহে কালৰাত্ৰি আদি শক্তিসকলক যত্নেৰে পূজা কৰা উচিত।
Verse 89
रक्षंति क्षेत्रमेतद्वै तथान्या नवशक्तयः । उपसर्गसहस्रेभ्यस्ता वैदिग्देवताक्रमात्
সেই আন নৱ শক্তিসকলেও নিশ্চয় এই ক্ষেত্ৰক ৰক্ষা কৰে। দিশাসকলৰ দেৱতাৰ ক্ৰম অনুসাৰে তেওঁলোকে হাজাৰ হাজাৰ উপদ্ৰৱৰ পৰা ইয়াক পাহৰা দিয়ে।
Verse 90
शतनेत्रा सहस्रास्या तथायुतभुजापरा । अश्वारूढा गजास्या च त्वरिता शववाहिनी
এগৰাকীৰ শত নেত্ৰ, আন এগৰাকীৰ সহস্ৰ মুখ; আন এগৰাকীৰ অগণিত বাহু। এগৰাকী অশ্বাৰূঢ়া, এগৰাকী গজমুখী; এগৰাকী ত্বৰিতা, আৰু এগৰাকী শৱবাহিনী—শৱৰ ওপৰত আৰূঢ়া।
Verse 91
विश्वा सौभाग्यगौरी च सृष्टाः प्राच्यादिमध्यतः । एता यत्नेन संपूज्याः क्षेत्ररक्षणदेवताः
বিশ্বা আৰু সৌভাগ্যগৌৰী পূৰ্ব দিশা আদি কৰি মধ্য অঞ্চলৰ পৰা প্ৰকাশিত হৈছিল। এই ক্ষেত্ৰ-ৰক্ষক দেৱীসকলক যত্নেৰে পূজা কৰা উচিত।
Verse 92
तथैव भैरवाश्चाष्टौ दिक्ष्वष्टासु प्रतिष्ठिताः । रक्षंति सततं काशीं निर्वाणश्रीनिकेतनम्
তদ্ৰূপে আঠজন ভৈৰৱ আঠো দিশাত প্ৰতিষ্ঠিত; তেওঁলোকে সদায় কাশীক ৰক্ষা কৰে—নিৰ্বাণ-শ্ৰীৰ নিকেতন।
Verse 93
रुरुश्चंडोसितांगश्च कपाली क्रोधनस्तथा । उन्मत्तभैरवस्तद्वत्क्रमात्संहारभीषणौ
তেওঁলোক ৰুরু, চণ্ড, সিতাঙ্গ, কপালী আৰু ক্ৰোধন; তদ্ৰূপে উন্মত্ত-ভৈৰৱ—আৰু ক্ৰমে সংহাৰত ভয়ংকৰ দুজনো।
Verse 94
चतुःषष्टिस्तु वेताला महाभीषणमूर्तयः । रुंडमुंडस्रजः सर्वे कर्त्रीखर्परपाणयः
আৰু চৌষট্টি বেতাল আছে, অতি ভয়ংকৰ মূৰ্তিধাৰী; সকলোৱে কাটা মূৰৰ মালা পিন্ধে আৰু হাতে কাতৰি-ছুৰি আৰু খপৰ-পাত্ৰ ধৰে।
Verse 95
श्ववाहना रक्तमुखा महादंष्ट्रा महाभुजाः । नग्ना विमुक्तकेशाश्च प्रमत्ता रुधिरासवैः
তেওঁলোক কুকুৰক বাহন কৰে, ৰক্তমুখ, বৃহৎ দংশন আৰু মহাবাহু; নগ্ন, মুকলি চুলিৰে, ৰক্ত আৰু মদিৰাৰ নেশাত উন্মত্ত।
Verse 96
नानारूपधराः सर्वे नानाशस्त्रास्त्र पाणयः । तदाकारैश्च तद्भृत्यैः कोटिशः परिवारिताः
সকলোৱে নানা ৰূপ ধাৰে আৰু নানা শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰ হাতে বহন কৰে; তেনে আকাৰৰ আৰু তেনে সেৱাত নিয়োজিত ভৃত্যদ্বাৰা কোটি কোটি পৰিবেষ্টিত।
Verse 97
विद्युज्जिह्वो ललज्जिह्वः क्रूरास्यः क्रूरलोचनः । उग्रो विकटदंष्ट्रश्च वक्रास्यो वक्रनासिकः
এজনৰ জিভা বিদ্যুৎসম; আনজনৰ জিভা ওলমি থাকে। কোনো এজনৰ মুখ নিষ্ঠুৰ আৰু চকু ভয়ংকৰ; কোনো এজন ভয়াবহ, বিকট দন্তযুক্ত; কোনো এজনৰ মুখ বেঁকা আৰু নাক কুটিল।
Verse 98
जंभको जृंभणमुखो ज्वालानेत्रो वृकोदरः । गर्तनेत्रो महानेत्रस्तुच्छनेत्रोंऽत्रमण्डनः
এজন জম্ভক; এজনৰ মুখ হাঁ-কৰা। এজনৰ চকু জ্বলা অগ্নিসদৃশ; এজনৰ উদৰ নেকুৰাৰ দৰে। এজনৰ চকু গহ্বৰীয়া; এজনৰ চকু অতি বৃহৎ; এজনৰ চকু অতি সৰু; আৰু এজন অন্ত্ৰেৰে অলংকৃত।
Verse 99
ज्वलत्केशः कंबुशिराः खर्वग्रीवो महाहनुः । महानासो लंबकर्णः कर्णप्रावरणोनसः
এজনৰ কেশ জ্বলি উঠে; এজনৰ মূৰ শঙ্খসদৃশ। এজনৰ গ্ৰীৱা খৰ্ব; এজনৰ হনু মহাবিশাল। এজনৰ নাক ডাঙৰ; এজনৰ কাণ দীঘল; আৰু এজনৰ কাণে নাক ঢাকি ৰাখে।
Verse 100
इत्यादयो मुने क्षेत्रं दुर्वृत्तरुधिरप्रियाः । त्रासयंतो दुराचारान्रक्षंति परितः सदा
হে মুনি, এইদৰে—দুৰ্বৃত্ত আচৰণৰ আৰু ৰক্তপ্ৰিয় সত্তাসকল—সদায় চাৰিওফালে এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ ৰক্ষা কৰে, আৰু দুষ্কৰ্মীসকলক ভয় দেখাই তাড়িত কৰে।
Verse 110
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन काशीभक्तिपरैर्नरैः । श्रोतव्यमिदमाख्यानं महाविघ्ननिवारणम्
সেয়েহে, সকলো প্ৰয়াসে কাশী-ভক্তিত পৰায়ণ নৰসকলে এই পবিত্ৰ আখ্যানে শ্ৰৱণ কৰিব লাগে, কিয়নো ই মহাবিঘ্ন নিবারণ কৰে।
Verse 112
काश्यां यस्यास्ति वै प्रेम तेन कृत्वाऽदरं गुरुम् । श्रोतव्यमिदमाख्यानं वज्रपंजरसन्निभम्
যাৰ অন্তৰত কাশীৰ প্ৰতি সত্য প্ৰেম আছে, সি প্ৰথমে গুৰুক ভক্তিভাৱে সন্মান কৰি এই পবিত্ৰ আখ্যানো শুনক—বজ্ৰ-পিঞ্জৰ সদৃশ অটল আৰু ৰক্ষাকাৰী।