Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 71

Devanagari script

शुकतुंड प्रचंडास्य भीमाक्ष क्षुदमानस । उलूकनेत्र कंकास्य काकतुंड करालवाक्

Transliteration

śukatuṃḍa pracaṃḍāsya bhīmākṣa kṣudamānasa | ulūkanetra kaṃkāsya kākatuṃḍa karālavāk

Translation

হে শুকতুণ্ড, প্রচণ্ডাস্য! হে ভীমাক্ষ, ক্ষুদমানস! হে উলূকনেত্ৰ, কঙ্কাস্য! হে কাকতুণ্ড, করালবাক্!

Word by Word

• शुकतुंड: O parrot-beaked one
• शुकतुंड: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शुक (प्रातिपदिक) + तुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शुकस्य तुण्डं यस्य)

• प्रचंडास्य: O one with a very fierce mouth
• प्रचंडास्य: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रचण्ड (प्रातिपदिक) + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्रचण्डम् आस्यं यस्य)

• भीमाक्ष: O terrifying-eyed one
• भीमाक्ष: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भीम (प्रातिपदिक) + अक्षि/अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भीमे अक्षिणी/अक्षे यस्य)

• क्षुदमानस: O small-minded one
• क्षुदमानस: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: क्षुद्र/क्षुद् (प्रातिपदिक; अल्प) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारय (क्षुद्रं मानसं यस्य)

• उलूकनेत्र: O owl-eyed one
• उलूकनेत्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: उलूक (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (उलूकस्य नेत्रे इव/उलूकनेत्रः)

• कंकास्य: O heron-faced one
• कंकास्य: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कङ्क (प्रातिपदिक) + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कङ्कस्य आस्यं यस्य)

• काकतुंड: O crow-beaked one
• काकतुंड: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: काक (प्रातिपदिक) + तुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (काकस्य तुण्डं यस्य)

• करालवाक्: O one with a dreadful voice
• करालवाक्: Sambodhana (Address/समmbोधन)
• Type: Noun
• Root: कराल (प्रातिपदिक) + वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कराला वाक् यस्य); वाक्-शब्दः स्त्रीलिङ्गः, परन्तु बहुव्रीह्यर्थे पुंलिङ्ग-सम्बोधनरूपेण उपाधि

Speaker

Daitya-puṅgavaḥ (deduced from continued summons)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages/pilgrims (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A ring of bird-beaked, owl-eyed, vulture-faced guardians/spirits is addressed by the chanter; their sharp profiles and harsh speech are visually contrasted with calm, lamp-bearing devotees whose faces show compassion and restraint.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Harsh speech and petty mind are marked as traits of adharma; purāṇic ethics praise self-control and auspicious speech.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the verse remains within the Kāśīkhaṇḍa narrative set around Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.