Adhyaya 14

Verse 1

अगस्त्य उवाच । दृष्ट्वा भूदेवताः शंभुं किमाचख्युः षडानन । कानिकानि च लिंगानि तत्र तान्यपिचक्ष्व मे

অগস্ত্য ক’লে: “হে ষড়ানন! ভূদেৱতা—ব্ৰাহ্মণসকলে—শম্ভুক দেখি কি ক’লে? আৰু তাত কি কি লিঙ্গ আছিল, সেয়াও মোক ক’বা।”

Verse 2

ज्येष्ठस्थाने महापुण्ये देवदेवस्य वल्लभे । आश्चर्यं किमभूत्तत्र तदाचक्ष्व षडानन

জ্যেষ্ঠস্থান নাম মহাপুণ্য ধামত, যি দেৱদেৱৰ অতি প্ৰিয়, তাত কি আশ্চৰ্য ঘটিল? হে ষড়ানন, সেয়া মোক বৰ্ণনা কৰা।

Verse 3

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य यथा पृच्छि भवता तद्ब्रवीम्यहम् । मंदराद्रिं यदा देवो गतवान्ब्रह्मगौरवात्

স্কন্দে ক’লে: “হে অগস্ত্য, শুনা—তুমি যেনেকৈ সুধিছা, তেনেকৈ মই ক’ম। ব্ৰহ্মাৰ গৌৰৱৰ মান ৰাখিবলৈ যেতিয়া প্ৰভু মন্দৰ পৰ্বতলৈ গ’ল…”

Verse 4

तदा निराश्रया विप्राः क्षेत्रसंन्यासिनोनघाः । उपाकृताश्चाविरतं महाक्षेत्रप्रतिग्रहात्

তেতিয়া নিৰ্দোষ বিপ্ৰসকল—পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ ক্ষেত্ৰ-সন্ন্যাসী—সংসাৰিক আশ্ৰয়বিহীন হৈছিল; তথাপি মহাক্ষেত্ৰ কাশীত লাভ কৰা দান-প্ৰতিগ্ৰহে তেওঁলোক সদায় পোষিত হৈছিল।

Verse 5

खातंखातं च दंडाग्रैर्भूमिं कंदादिवृत्तयः । चक्रुः पुष्करिणीं रम्यां दंडखाताभिधां मुने

দণ্ডৰ আগভাগত মাটিখন বাৰে বাৰে খুঁচি খুঁচি, কন্দ-মূল আদি ভক্ষণে জীৱন ধাৰণ কৰা সেই তপস্বীসকলে, হে মুনি, ‘দণ্ডখাতা’ নামে খ্যাত এক মনোৰম পুষ্কৰিণী সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 6

तत्तीर्थं परितः स्थाप्य महालिंगान्यनेकशः । महेशाराधनपरास्तपश्चक्रुः प्रयत्नतः

সেই তীৰ্থৰ চাৰিওফালে বহু মহালিঙ্গ স্থাপন কৰি, মহেশ (শিৱ)ৰ আৰাধনাত একাগ্ৰ হৈ, তেওঁলোকে প্ৰচেষ্টাৰে তপস্যা কৰিলে।

Verse 7

विभूतिधारिणो नित्यं नित्यरुद्राक्षधारिणः । लिंगपूजारता नित्यं शतरुद्रियजापिनः

তেওঁলোকে সদায় বিভূতি (পবিত্ৰ ভস্ম) ধাৰণ কৰিছিল, সদায় ৰুদ্ৰাক্ষ-মালা পিন্ধিছিল; নিত্য লিঙ্গ-পূজাত ৰত আছিল আৰু অবিৰত শতৰুদ্ৰীয় জপ কৰিছিল।

Verse 8

ते श्रुत्वा देवदेवस्य पुनरागमनं मुने । तपःकृशा अतितरामासुरानंद मेदुराः

হে মুনি, দেবদেৱৰ পুনৰাগমন সংবাদ শুনি, তপস্যাত কৃশ হোৱা সেই তপস্বীসকল অধিকতর আনন্দে ভৰি উঠিল, যেন আনন্দে ফুলে উঠিল।

Verse 9

द्विजाः पंचसहस्राणि चरतो विपुलं तपः । दंडखातान्महातीर्थादाजग्मुर्देवदर्शने

পাঁচ হাজাৰ দ্বিজ ঋষি, বিপুল তপস্যাত নিমগ্ন হৈ, দণ্ডখাতা নাম মহাতীৰ্থৰ পৰা কাশীত প্ৰভুৰ মঙ্গলময় দর্শন লাভ কৰিবলৈ আহিল।

Verse 10

तीर्थान्मंदाकिनी नाम्नो द्विजाः पाशुपतव्रताः । शिवैकाराधनपराः समेता अयुतोन्मिताः

মন্দাকিনী নাম তীৰ্থৰ পৰা পাশুপত ব্ৰত পালন কৰা দ্বিজ ভক্তসকল আহিল; শিৱ একাৰাধনাত একাগ্ৰ হৈ, দহ হাজাৰ সংখ্যাৰ দলে একত্ৰিত হ’ল।

Verse 11

हंसतीर्थात्परिप्राप्ता अयुतं त्रिशतोत्तरम् । शतदुर्वाससस्तीर्थादेकादश शताधिकम्

হংসতীৰ্থৰ পৰা দহ হাজাৰ তিনিশ জন আহিল; আৰু শত-দুৰ্বাসস তীৰ্থৰ পৰা এগাৰশৰো অধিক লোক উপস্থিত হ’ল।

Verse 12

मत्स्योदर्याः परापेतुः सहस्राणि षडेव हि । कपालमोचनात्सप्त शतान्यभ्यागता द्विजाः

মৎস্যোদৰী তীৰ্থৰ পৰা নিশ্চয় ছয় হাজাৰ আহিল; আৰু কপালমোচন তীৰ্থৰ পৰা সাতশ দ্বিজ উপস্থিত হ’ল।

Verse 13

ऋणमोचनतस्तीर्थात्सहस्रं द्विशताधिकम् । वैतरण्या अपि मुने द्विजानामयुतार्धकम्

ঋণমোচন নাম তীৰ্থৰ পৰা এক হাজাৰ দুইশ আহিল; আৰু হে মুনি, বৈতৰণী তীৰ্থৰ পৰাও দ্বিজসকলৰ পাঁচ হাজাৰ আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 14

ततः पृथूदकात्कुंडात्पृथुना परिखानितात् । अयासिषुर्द्विजानां च शतान्येव त्रयोदश

তাৰ পাছত পৃথূদক নামৰ কুণ্ডৰ পৰা—যাক ৰজা পৃথুৱে খন্দা খাই খুঁদি বিস্তাৰ কৰিছিল—ত্ৰয়োদশ শত, অৰ্থাৎ তেৰশ দ্ৱিজ (দুইবাৰ জন্মা) আহিল।

Verse 15

तथैवाप्सरसः कुंडान्मेनकाख्याच्छतद्वयम् । उर्वशीकुंडतः प्राप्ताः सहस्रं द्विशताधिकम्

তদ্ৰূপে মেনকা নামৰ অপ্সৰাৰ কুণ্ডৰ পৰা দু’শ অপ্সৰা আহিল; আৰু উৰ্বশী-কুণ্ডৰ পৰা এক হাজাৰ দু’শ অপ্সৰা উপস্থিত হ’ল।

Verse 16

तथैरावतकुंडाच्च ब्राह्मणास्त्रिशतानि च । गंधर्वाप्सरसः सप्त शतानि द्विशतानि च

ঐৰাৱত কুণ্ডৰ পৰাও তিনিশ ব্ৰাহ্মণ আহিল; আৰু গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰা ক্ৰমে সাতশ আৰু দু’শকৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 17

वृषेशतीर्थादाजग्मुर्नवतिः सशतत्रया । यक्षिणीकुंडतः प्राप्ताः सहस्रं त्रिशतोत्तरम्

বৃষেশ তীৰ্থৰ পৰা তিনিশ নব্বইজন আহিল; আৰু যক্ষিণী কুণ্ডৰ পৰা এক হাজাৰ তিনিশজন উপস্থিত হ’ল।

Verse 18

लक्ष्मीतीर्थात्परं जग्मुः षोडशैव शतानि च । पिशाचमोचनात्सप्त सहस्राणि द्विजोत्तमाः

লক্ষ্মী তীৰ্থৰ পৰা আগবাঢ়িল—সংখ্যা ষোলশ; আৰু পিশাচমোচনাৰ পৰা সাত হাজাৰ উৎকৃষ্ট দ্ৱিজ উপস্থিত হ’ল।

Verse 19

पितृकुंडाच्छतंसाग्रं ध्रुवतीर्थाच्छतानि षट् । मानसाख्याच्च सरसो द्विशती सशतत्रया

পিতৃ-কুণ্ডৰ পৰা এশৰ অলপ অধিক লোক আহিল; ধ্ৰুৱ-তীৰ্থৰ পৰা ছয়শ; আৰু মানস নামে সৰোবৰাৰ পৰা দুশ আৰু তাৰ সৈতে আন এশ—এইদৰে কাশীৰ তীৰ্থসমূহৰ পবিত্ৰতাই টানি অনা বৃহৎ সমাৱেশ উপস্থিত হ’ল।

Verse 20

ब्राह्मणा वासुकिहृदात्सहस्राणि दशैव तु । तथैवाष्टशतं द्रष्टुं जानकीकुंडतो द्विजाः

বাসুকি-হ্ৰদৰ পৰা দহ হাজাৰ ব্ৰাহ্মণ আহিল; তদ্ৰূপে জানকী-কুণ্ডৰ পৰা আঠশ দ্ৱিজ আহিল—সকলোৱে প্ৰভুৰ দৰ্শন কৰিবলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ।

Verse 21

काशीनाथमनुप्राप्ताः परमानंददायिनम् । तथा गौतमकुंडाच्च शतानिनव चागताः

তেওঁলোকে পৰমানন্দদাতা কাশীনাথৰ ওচৰলৈ উপস্থিত হ’ল; আৰু গৌতম-কুণ্ডৰ পৰাও ন’শ লোক আহিল।

Verse 22

तीर्थाद्दुर्गतिसंहर्तुर्बाह्मणाः प्रतिपेदिरे । एकादशशतान्येव द्रष्टुं देवमुमापतिम्

দুৰ্গতি-সংহাৰকৰ তীৰ্থৰ পৰা ব্ৰাহ্মণসকলে যাত্ৰা কৰিলে—এগাৰশই—দেৱ উমাপতি (শিৱ)ৰ দৰ্শন কৰিবলৈ।

Verse 23

असीसंभेदमारभ्य गंगातीरस्थिता द्विजाः । आसंगमेश्वरात्तत्र परिप्राप्ता घटोद्भव

অসীৰ সঙ্গমৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, গঙ্গাৰ তীৰত অৱস্থিত দ্ৱিজসকল তাত আসঙ্গমেশ্বৰাৰ পৰা আহি উপস্থিত হ’ল—হে ঘটোদ্ভৱ (অগস্ত্য)!

Verse 24

अष्टादशसहस्राणि तथा पंचशतान्यपि । ब्राह्मणाः पंचपंचाशद्गंगातीरात्समागताः

অষ্টাদশ সহস্ৰ আৰু তদুপৰি পাঁচশো—পঞ্চপঞ্চাশ দলে ব্ৰাহ্মণসকল গঙ্গাৰ পবিত্ৰ তীৰৰ পৰা সমবেত হ’ল।

Verse 25

सार्द्रदूर्वाक्षतकरैः सपुष्पफलपाणिभिः । सुगंधमाल्यहस्तैश्च ब्राह्मणैर्जयवादिभिः

সেই ব্ৰাহ্মণসকল সাৰ্দ্ৰ দূৰ্বা ঘাঁহ আৰু অখণ্ড অক্ষত হাতে, কৰতলত ফুল-ফল লৈ, সুগন্ধি মালা ধৰি—জয়ধ্বনি আৰু মঙ্গলধ্বনি উচ্চাৰণ কৰি আহিল।

Verse 26

स्तुतो मंगलसूक्तैश्च प्रणतश्च पुनःपुनः । तेभ्यो दत्ताभयः शंभुः पप्रच्छ कुशलं मुदा

মঙ্গলসূক্তে স্তুত হৈ আৰু পুনঃপুনঃ প্ৰণাম লাভ কৰি, শম্ভুৱে তেওঁলোকক অভয় দান কৰিলে; তাৰপিছত আনন্দে তেওঁলোকৰ কুশল সুধিলে।

Verse 27

ततस्ते ब्राह्मणाः प्रोचुः प्रबद्धकरसंपुटाः । क्षेत्रे निवसतां नाथ सदानः कुशलोदयः

তেতিয়া সেই ব্ৰাহ্মণসকল কৰযোৰে ক’লে: “হে নাথ! এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত বাস কৰা আমাৰ বাবে সদায় কুশল-মঙ্গলৰ উদয় হয়।”

Verse 28

विशेषतः कृतोऽस्माभिः साक्षान्नयनगोचरः । त्वं यत्स्वरूपं श्रुतयो न विदुः परमार्थतः

বিশেষকৈ, আপুনি আমাৰ চকুৰ আগত সাক্ষাৎ প্ৰকাশিত হ’ল—আপোনাৰ সেই সত্য স্বৰূপ, যাক শ্ৰুতিসমূহ (বেদ)ও পৰমাৰ্থত সম্পূৰ্ণকৈ নাজানে।

Verse 29

सदैवाकुशलं तेषां ये त्वत्क्षेत्रपराङ्मुखाः । चतुर्दशापि वै लोकास्तेषां नित्यं पराङ्मुखाः

যিসকলে তোমাৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ কাশীৰ পৰা মুখ ঘূৰাই থাকে, তেওঁলোকৰ লগত সদায় অকল্যাণেই থাকে। নিশ্চয়, চৌদ্দোটা লোকো তেওঁলোকৰ প্ৰতি সদায় বিমুখ হৈ থাকে, অনুকূল সহায় নেদিয়ে।

Verse 30

येषां हृदि सदैवास्ते काशीत्वाशीविषां गद । संसाराशीविषविषं न तेषां प्रभवेत्क्वचित्

হে মুনি, যিসকলৰ হৃদয়ত কাশী-ভাব সদায় থাকে—সৰ্পবিষৰ প্ৰতিষেধকৰ দৰে—সংশাৰ-ৰূপী সৰ্পবিষ তেওঁলোকক কেতিয়াও দমন কৰিব নোৱাৰে।

Verse 31

गर्भरक्षामणिर्मंत्रः काशीवर्णद्वयात्मकः । यस्य कंठे सदा तिष्ठेत्तस्याकुशलता कुतः

কাশীৰ দুটা অক্ষৰে গঠিত গৰ্ভৰক্ষা-মণিৰ দৰে মন্ত্র আছে। যাৰ কণ্ঠত সি সদায় স্থিৰ থাকে, তাৰ অকল্যাণ ক’ৰ পৰা আহিব?

Verse 32

सुधां पिबति यो नित्यं काशीवर्णद्वयात्मिकाम् । स नैर्जरीं दशां हित्वा सुधैव परिजायते

যি নিত্য কাশীৰ দুটা অক্ষৰ-ৰূপী অমৃত পান কৰে, সি মৰ্ত্য অৱস্থা ত্যাগ কৰি অমৃত-স্বরূপেই পুনৰ জন্ম লয়—অমৰতাৰ সাৰ লৈ।

Verse 33

श्रुतं कर्णामृतं येन काशीत्यक्षरयुग्मकम् । न समाकणर्यत्येव स पुनर्गर्भजां कथाम्

যিয়ে কাশীৰ দুটা অক্ষৰ—কৰ্ণামৃত—শুনিলে, সি পুনৰ গৰ্ভপ্ৰবেশৰ কাহিনী, অৰ্থাৎ পুনর্জন্ম, সত্যই আৰু নুশুনে।

Verse 34

काशी रजोपि यन्मूर्ध्नि पतेदप्यनिलाहतम् । चंद्रशेखरतन्मूर्धा भवेच्चंद्रकलांकितः

যদি কাশীৰ ধূলিৰ এটা কণো বতাহত আঘাত পাই কাৰোবাৰ মূৰ্ধ্নিত পৰে, তেন্তে তাৰ মূৰ্ধা চন্দ্ৰশেখৰ শিৱৰ দৰে হয়—চন্দ্ৰকলাৰে অলংকৃত।

Verse 35

प्रसंगतोपि यन्नेत्रपथमानंदकाननम् । यातं तेत्र न जायंते नेक्षेरन्पितृकान नम्

যদি কেৱল আকস্মিকভাৱে আনন্দকানন—আনন্দময় উপবন—চকুৰ পথত পৰে, তেন্তে সি পুনৰ জন্ম-লোকলৈ নাযায়; আৰু পিতৃবনৰ (পিতৃলোকৰ) দৰ্শনো পুনৰ নকৰে।

Verse 36

गच्छता तिष्ठता वापि स्वपता जाग्रताथवा । काशीत्येष महामंत्रो येन जप्तः सनिर्भयः

চলোঁতে বা থিয় হৈ, শুই থাকোঁতে বা জাগি থাকোঁতে—যিয়ে ‘কাশী’ নামৰ এই মহামন্ত্ৰ জপে, সি নিৰ্ভয় হয়।

Verse 37

येन बीजाक्षरयुगं काशीति हृदि धारितम् । अबीजानि भवंत्येव कर्मबीजानि तस्य वै

যিয়ে হৃদয়ত ‘কাশী’ বীজাক্ষৰৰ যুগল ধাৰণ কৰে, তাৰ কৰ্মবীজসমূহো বীজহীন হয়—অঙ্কুৰিত হ’বলৈ অক্ষম।

Verse 38

काशी काशीति काशीति जपतो यस्य संस्थितिः । अन्यत्रापि सतस्तस्य पुरो मुक्तिः प्रकाशते

যাৰ স্থিতি ‘কাশী, কাশী, কাশী’ জপত অচল থাকে, তাৰ আগত মুক্তি প্ৰকাশ পায়—সি আন ঠাইত বাস কৰিলেও।

Verse 39

क्षेममूर्तिरियं काशी क्षेममूर्तिर्भवान्भव । क्षेममूर्तिस्त्रिपथगा नान्यत्क्षेमत्रयं क्वचित्

এই কাশী ক্ষেম (মঙ্গল-নিরাপত্তা)ৰ মূৰ্তি; হে ভব (শিৱ), তুমিও ক্ষেমমূৰ্তি। ত্ৰিপথগা গঙ্গাও ক্ষেমমূৰ্তি; এই তিনটাৰ বাহিৰে ক’তো অন্য ‘ত্ৰিবিধ ক্ষেম’ নাই।

Verse 40

ब्राह्मणानामिति वचः क्षेत्रभक्तिविबृंहितम् । निशम्य गिरिजाकांतस्तुतोष नितरां हरः

ব্ৰাহ্মণসকলৰ সেই বাক্য—পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰতি ভক্তিৰে দীপ্ত—শুনি গিৰিজাকান্ত হৰ (শিৱ) অতিশয় সন্তুষ্ট হ’ল।

Verse 41

प्रोवाच च प्रसन्नात्मा धन्या यूयं द्विजर्षभाः । येषामिहेदृशी भक्तिर्मम क्षेत्रेतिपावने

তেতিয়া প্ৰসন্নচিত্তে তেওঁ ক’লে—“ধন্য তোমালোক, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল! মোৰ এই অতি পাৱন ক্ষেত্ৰত তোমালোকৰ এনে ভক্তি আছে।”

Verse 42

जाने सत्त्वमया जाताः क्षेत्रस्यास्य निषेवणात् । नीरजस्का वितमसः संसारार्णवपारगाः

“মই জানো যে এই ক্ষেত্ৰৰ সেৱা-আশ্ৰয় লোৱাৰ ফলত তোমালোক সত্ত্বময় হৈছা; ৰজঃৰহিত, তমঃৰ ওপৰত, তোমালোক সংসাৰ-সাগৰৰ পাৰ পালে গৈছা।”

Verse 43

वाराणस्यास्तु ये भक्तास्ते भक्ता मम निश्चितम् । जीवन्मुक्ता हि ते नूनं मोक्षलक्ष्म्या कटाक्षिताः

“কিন্তু যিসকল বাৰাণসীৰ ভক্ত, তেওঁলোক নিশ্চিতভাৱে মোৰ ভক্ত। নিশ্চয় তেওঁলোক জীৱন্মুক্ত, মোক্ষলক্ষ্মীৰ কৃপাদৃষ্টিৰে অনুগৃহীত।”

Verse 44

यैश्च काशीस्थितो जंतुरल्पकोपि विरोधितः । तैर्वै विश्वंभरा सर्वा मया सह विरोधिता

যিসকলে কাশীত বাস কৰা কোনো এটা জীৱকো অলপো বিৰোধ বা আঘাত কৰে, তেওঁলোকে নিশ্চয় মোৰ সৈতে সমগ্ৰ বিশ্বম্ভৰা পৃথিৱীকেই বিৰোধ কৰিলে।

Verse 45

वाराणस्याः स्तुतिमपि यो निशम्यानुमोदते । अपि ब्रह्मांडमखिलं ध्रुवं तेनानुमोदितम्

যি কোনোবাই বাৰাণসীৰ স্তুতিও শুনি আনন্দে অনুমোদন কৰে, তাৰ দ্বাৰাই নিশ্চয় সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ডই অনুমোদিত আৰু স্থিৰ হয়।

Verse 46

निवसंति हि ये मर्त्या अस्मिन्नानंदकानने । ममांतःकरणे ते वै निवसेयुरकल्मषाः

যিসকল মৰ্ত্য এই আনন্দকাননত বাস কৰে, তেওঁলোক নিষ্কল্মষ হৈ নিশ্চয় মোৰ অন্তঃকৰণতেই বাস কৰে।

Verse 47

निवसंति मम क्षेत्रे मम भक्तिं प्रकुर्वते । मम लिंगधरा ये तु तानेवोपदिशाम्यहम्

যিসকলে মোৰ ক্ষেত্ৰত বাস কৰি মোৰ ভক্তি সক্ৰিয়ভাৱে পালন কৰে—আৰু মোৰ লিঙ্গ ধাৰণ কৰে—তেওঁলোককেই মই নিজে উপদেশ দিওঁ।

Verse 48

निवसंति मम क्षेत्रे मम भक्तिं न कुर्वते । मम लिंगधरा ये नो न तानुपदिशाम्यहम्

কিন্তু যিসকলে মোৰ ক্ষেত্ৰত বাস কৰিও মোৰ ভক্তি নকৰে—যদিও তেওঁলোকে মোৰ লিঙ্গ ধাৰণ কৰে—তেওঁলোকক মই উপদেশ নিদিওঁ।

Verse 49

काशी निर्वाणनगरी येषां चित्ते प्रकाशते । ते मत्पुरः प्रकाशंते नैःश्रेयस्या श्रिया वृताः

যিসকলৰ চিত্তত কাশী—নিৰ্বাণ-নগৰী—প্ৰকাশিত হয়, তেওঁলোক মোৰ নিজ ধামত উজ্জ্বল হয়, পৰম শ্ৰেয়সৰ শ্ৰীয়ে আৱৃত।

Verse 50

मोक्षलक्ष्मीरियं काशी न येभ्यः परिरोचते । स्वर्लक्ष्मीं कांक्षमाणेभ्यः पतितास्ते न संशयः

এই কাশী মোক্ষৰ লক্ষ্মী স্বৰূপ। যিসকলৰ বাবে তাই মনোহৰ নহয়—যিসকলে স্বৰ্গীয় সমৃদ্ধিকেই কামনা কৰে—তেওঁলোক নিঃসন্দেহে পতিত।

Verse 51

काथीं संकाक्षमाणानां पुरुषार्थचतुष्टयम् । पुरः किंकरवत्तिष्ठेन्ममानुग्रहतो द्विजाः

হে দ্বিজ ব্ৰাহ্মণসকল, যিসকলে কাশীক আন্তৰিকভাৱে কামনা কৰে, তেওঁলোকৰ আগত ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষ—চাৰি পুৰুষাৰ্থ—মোৰ অনুগ্ৰহে দাসৰ দৰে থিয় হয়।

Verse 52

आनंदकानने ह्यत्र ज्वलद्दावानलोस्म्यहम् । कर्मबीजानि जंतूनां ज्वालये न प्ररोहये

ইয়াত, আনন্দ-কাননত, মই জ্বলন্ত দাৱানলৰ দৰে; মই জীৱসকলৰ কৰ্ম-বীজ দগ্ধ কৰোঁ আৰু সিহঁতক পুনৰ অঙ্কুৰিত হ’বলৈ নিদিওঁ।

Verse 53

वस्तव्यं सततं काश्यां यष्टव्योहं प्रयत्नतः । जेतव्यौ कलिकालौ च रंतव्या मुक्तिरंगना

কাশীত সদায় বাস কৰা উচিত; মোক যত্নসহ পূজা কৰা উচিত; কলিযুগৰ দোষসমূহ জয় কৰা উচিত; আৰু মুক্তি—উত্তম সহধৰ্মিণী—ত আনন্দে ৰমা উচিত।

Verse 54

प्राप्यापि काशीं दुर्बुद्धिर्यो न मां परिसेवते । तस्य हस्तगताप्याशु कैवल्यश्रीः प्रणश्यति

কাশী লাভ কৰিও যি কুবুদ্ধি জনে মোক সেৱা-ভজন নকৰে, তাৰ কৈৱল্য-মুক্তিৰ শ্ৰী হস্তগত যেন হ’লেও শীঘ্ৰে লুপ্ত হয়।

Verse 55

धन्या मद्भक्तिलक्ष्माणो ब्राह्मणाः काशिवासिनः । यूयं यच्चेतसो वृत्तेर्न दूरेहं न काशिका

ধন্য কাশীবাসী ব্ৰাহ্মণসকল, যিসকল মোৰ ভক্তিৰ লক্ষ্মীৰে চিহ্নিত। তোমালোকৰ বাবে মনৰ গতি-মাত্ৰতেই ন মই দূৰ, ন কাশিকা দূৰ।

Verse 56

दातव्यो वो वरः कोत्र व्रियतां मे यथारुचि । प्रेयांसो मे यतो यूयं क्षेत्रसंन्यासकारिणः

ইয়াত মই তোমালোকক কোন বৰ দিম? তোমালোকৰ ৰুচি অনুসাৰে মোৰ পৰা বাছি লোৱা। কিয়নো এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত তোমালোকেই ক্ষেত্ৰ-সংন্যাস গ্ৰহণ কৰিছা, সেয়ে তোমালোক মোৰ অতি প্ৰিয়।

Verse 57

इति पीत्वा महेशानमुखक्षीराब्धिजां सुधाम् । परितृप्ता द्विजाः सर्वे वव्रुर्वरमनुत्तमम्

এইদৰে মহেশানৰ মুখৰ পৰা ক্ষীৰসাগৰজাত সুধা-অমৃত পান কৰি, সকলো দ্বিজ সম্পূৰ্ণ তৃপ্ত হ’ল আৰু অনুত্তম বৰ বাছি ল’লে।

Verse 58

ब्राह्मणा ऊचुः । उमापते महेशान सर्वज्ञ वर एष नः । काशी कदापि न त्याज्या भवता भवतापहृत्

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: হে উমাপতে, হে মহেশান, হে সৰ্বজ্ঞ! এইয়াই আমাৰ বৰ—হে ভবতাপহৃত, তুমি কাশীক কেতিয়াও ত্যাগ নকৰিবা।

Verse 59

वचनाद्ब्राह्मणानां तु शापो मा प्रभवत्विह । कदाचिदपि केषांचित्काश्यां मोक्षांतरायकः

ব্ৰাহ্মণসকলৰ বাক্যৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা শাপ যেন ইয়াত কেতিয়াও ফল নধৰে; কাশীত কাৰো মোক্ষৰ পথত কেতিয়াও বাধা নহওক।

Verse 60

तव पादाबुंजद्वंद्वे निर्द्वंद्वा भक्तिरस्तु नः । आ कलेवरपातं च काशीवासोस्तु नोनिशम्

তোমাৰ যুগল পদ্মচৰণত আমাৰ ভক্তি যেন নিৰ্দ্বন্দ্ব, অচঞ্চল হয়; আৰু দেহ পতন (মৃত্যু) পৰ্যন্ত নিশা-দিন কাশীত বাস আমাৰ হোৱক।

Verse 61

किमन्येन वरेणेश देय एष वरो हि नः । अवधेह्यंधकध्वंसिन्वरमन्यं वृणीमहे

হে বৰদাতা ঈশ্বৰ, আন বৰৰ কি প্ৰয়োজন? এই একেই বৰ আমাৰ প্ৰাৰ্থনা। হে অন্ধক-ধ্বংসী, ই বৰ দিয়া—আমি আন কোনো আশীৰ্বাদ বাছি নলওঁ।

Verse 62

तव प्रतिनिधी कृत्यास्माभिस्त्वद्भक्तिभावितैः । प्रतिष्ठितेषु लिंगेषु सान्निध्यं भवतोऽस्त्विह

তোমাৰ ভক্তিত অনুপ্ৰাণিত হৈ আমি এই লিঙ্গসমূহ তোমাৰ প্ৰতিনিধি ৰূপে স্থাপন কৰিম; এই প্ৰতিষ্ঠিত লিঙ্গসমূহত তোমাৰ দিৱ্য সান্নিধ্য ইয়াত স্থিত হওক।

Verse 63

श्रुत्वेति तेषां वाक्यानि तथास्त्विति पिनाकिना । प्रोचेऽन्योपि वरो दत्तो ज्ञानं वश्च भविष्यति

তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি পিনাকীন (শিৱ) ক’লে, “তথাস্তु—তেনে হোৱক।” আৰু তেওঁ ঘোষণা কৰিলে, “আন এটা বৰো দিয়া হ’ল: তোমালোকৰ ভিতৰত জ্ঞানো উদয় হ’ব।”

Verse 64

पुनः प्रोवाच देवेशो निशामयत भो द्विजाः । हितं वः कथयाम्यत्र तदनुष्ठीयतां ध्रुवम्

পুনৰ দেৱেশ্বৰে ক’লে—“শুনা, হে দ্বিজসকল! ইয়াত যি সত্য হিত, মই তাক ক’ম; নিশ্চয়কৈ সেই আচৰণ কৰা।”

Verse 65

सेव्योत्तरवहा नित्यं लिंगमर्च्यं प्रयत्नतः । दमो दानं दया नित्यं कर्तव्यं मुक्तिकांक्षिभिः

“উত্তৰবাহা নিত্য সেৱা কৰিবা, আৰু লিঙ্গক যত্নেৰে অৰ্চনা কৰিবা। মুক্তি কামনাকাৰীসকলে দম, দান, দয়া সদায় পালন কৰিব লাগিব।”

Verse 66

इदमेव रहस्यं च कथितं क्षेत्रवासिनाम् । मतिः परहिता कार्या वाच्यं नोद्वेगकृद्वचः

“এইয়েই গোপন উপদেশ ক্ষেত্ৰবাসীসকলৰ বাবে কোৱা হ’ল। মনোবৃত্তি পৰহিতত স্থাপন কৰা, আৰু উদ্বেগ নসৃষ্টিকৰ বাক্য কোৱা।”

Verse 67

मनसापि न कर्तव्यमेनोत्र विजिगीषुणा । अत्रत्यमक्षयं यस्मात्सुकृतं सुकृतेतरम्

“যি সত্য বিজয় কামনা কৰে, সি ইয়াত মনতেও পাপ নকৰিব। কিয়নো এই স্থানত কৰা সুকৃত বা দুষ্কৃত—দুয়োটাই অক্ষয় হয়।”

Verse 68

अन्यत्र यत्कृतं पापं तत्काश्यां परिणश्यति । वाराणस्यां कृतं पापमंतर्गेहे प्रणश्यति

“অন্য ঠাইত কৰা পাপ কাশীত আহিলে নাশ হয়; কিন্তু বাৰাণসীত কৰা পাপ ‘ঘৰৰ ভিতৰত’হে নাশ হয়—অন্তৰশুদ্ধিৰে, কষ্টসাধ্যভাৱে।”

Verse 69

अंतर्गेहे कृतं पापं पैशाच्यनरकावहम् । पिशाचनरकप्राप्तिर्गच्छत्येव बहिर्यदि

কাশীৰ অন্তঃপ্ৰাঙ্গণত কৰা পাপ ‘পৈশাচ্য’ নৰকলৈ নিয়ায়; কিন্তু পৱিত্ৰ সীমাৰ বাহিৰলৈ গ’লে সঁচাকৈয়ে পিশাচ-নৰকত পতিত হয়।

Verse 70

न कल्पकोटिभिः काश्यां कृतं कर्म प्रमृज्यते । किंतु रुद्रपिशाचत्वं जायतेऽत्रायुतत्रयम्

কাশীত কৰা কৰ্ম কোটি কোটি কল্পতেও মচি নাযায়; বৰং এই ঠাইতেই ত্ৰিশ হাজাৰ বছৰৰ বাবে ‘ৰুদ্ৰ-পিশাচ’ ৰূপে জন্মে।

Verse 71

वाराणस्यां स्थितो यो वै पातकेषु रतः सदा । योनिं प्राप्यापि पैशाचीं वर्षाणामयुतत्रयम्

যি বাৰাণসীত বাস কৰি সদায় পাপত ৰত থাকে, সি পৈশাচী যোনি লাভ কৰিলেও ত্ৰিশ হাজাৰ বছৰ ধৰি তেনেদৰেই ভোগে।

Verse 72

पुनरत्रैव निवसञ्ज्ञानं प्राप्स्यत्यनुत्तमम् । तेन ज्ञानेथ संप्राप्ते मोक्षमाप्स्यत्यनुत्तमम्

তাৰ পাছত ইয়াতেই পুনৰ বাস কৰি সি অনুত্তম জ্ঞান লাভ কৰিব; আৰু সেই জ্ঞান প্ৰাপ্ত হ’লে অনুত্তম মোক্ষত উপনীত হ’ব।

Verse 73

दुष्कृतानि विधायेह बहिः पंचत्वमागताः । तेषां गतिं प्रवक्ष्यामि शृणुत द्विजसत्तमाः

ইয়াত দুষ্কৃত্য কৰি আৰু পৱিত্ৰ সীমাৰ বাহিৰত মৃত্যু বৰণ কৰি যিসকলে পঞ্চত্ব লাভ কৰিলে, তেওঁলোকৰ গতি মই ক’ম—শুনা, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল।

Verse 74

यामाख्या मे गणाः संति घोरा विकृतमूर्त्तयः । मूषायां ते धमंत्यादौ क्षेत्रदुष्कृतकारिणः

মোৰ ‘যাম’ নামে গণ আছে—ভয়ংকৰ, বিকৃত মূৰ্তিধাৰী। ক্ষেত্ৰত পাপ কৰাসকলক তেওঁলোকে প্ৰথমে ভাটিত ফুঁ দি দগ্ধ কৰে।

Verse 75

नयंत्यनूपप्रायां च ततः प्राचीं दुरासदाम् । वर्षाकाले दुराचारान्पातयंति महाजले

তেওঁলোকে তেওঁলোকক দ’লদলী অঞ্চললৈ লৈ যায়, তাৰ পাছত অগম্য পূৰ্ব দিশৰ ভূমিলৈ। বৰ্ষাকালত দুষ্কৰ্মীসকলক মহাজলপ্ৰবাহত পেলাই দিয়ে।

Verse 76

जलौकाभिः सपक्षाभिर्दंदशूकैर्जलोद्भवैः । दुर्निवारैश्च मशकैर्दश्यंते ते दिवानिशम्

তেওঁলোক দিন-ৰাতি জোঁক, পাখিযুক্ত জলজ সাপ, আৰু নিবাৰণ নোহোৱা মশাৰে কামোৰ খাই কষ্ট পায়।

Verse 77

ततो यामैर्हिमर्तौ ते नीयंतेऽद्रौ हिमालये । अशनावरणैर्हीनाः क्लेश्यंते ते दिवानिशम्

তাৰ পাছত শীতকালত যামসকলে তেওঁলোকক হিমালয়ৰ পৰ্বতলৈ লৈ যায়। আহাৰ আৰু আশ্ৰয়বিহীন হৈ তেওঁলোকে দিন-ৰাতি ক্লেশ ভোগ কৰে।

Verse 78

मरुस्थले ततो ग्रीष्मे वारिवृक्षविवर्जिते । दिवाकरकरैस्तीव्रैस्ताप्यंते ते पिपासिताः

তাৰ পাছত গ্ৰীষ্মত, পানী আৰু গছবিহীন মৰুভূমিত, সূৰ্যৰ তীব্ৰ কিৰণে তেওঁলোকক দগ্ধ কৰে; তৃষ্ণাই তেওঁলোকক যন্ত্ৰণা দিয়ে।

Verse 79

क्लेशितास्ते गणैरुग्रैर्यातनाभिः समंततः । इत्थं कालमसंख्यातमानीयंते ततस्त्विह

এইদৰে উগ্ৰ গণ-সেৱকৰ নানাবিধ যাতনাৰে চাৰিওফালে ক্লেশিত কৰি, তেওঁলোকক অগণন কাল ধৰি দুখত ৰাখে; তাৰ পাছত তেওঁলোকক ইয়ালৈ (এই পবিত্ৰ অধিকাৰত) আনিয়া দিয়া হয়।

Verse 80

निवेदयंति ते यामाः कालराजांतिके ततः । कालराजोपि तान्द्रष्ट्वा कर्मसंस्मार्य दुष्कृतम्

তাৰ পাছত যামদূতসকলে তেওঁলোকক কালেৰাজ যমৰ সন্মুখত নিবেদন কৰে। কালেৰাজো তেওঁলোকক দেখি, তেওঁলোকৰ কৰ্ম—বিশেষকৈ দুষ্কৃত—স্মৰণ কৰে।

Verse 81

विवस्त्रान्क्षुत्तृषार्तांश्च लग्नपृष्ठोदरत्वचः । अन्यै रुद्रपिशाचैश्च सहसंयोजयत्यपि

নগ্ন, ক্ষুধা-তৃষাত কাতৰ, পিঠি-পেটত ছাল লাগি থকা অৱস্থাত, তেওঁ তেওঁলোকক আন ৰুদ্ৰ-পিশাচসকলৰ সৈতেো বলপূৰ্বক একেলগে জুৰি দিয়ে।

Verse 82

ततो रुद्रपिशाचास्ते भैरवानुचराः सदा । सहंते क्लममत्यर्थं क्षुत्तृष्णोग्रत्वसंभवम्

তেতিয়া সেই ৰুদ্ৰ-পিশাচসকল—সদায় ভৈৰৱৰ অনুচৰ—ক্ষুধা-তৃষাৰ উগ্ৰতাৰে উৎপন্ন অতিশয় ক্লান্তি সহ্য কৰে।

Verse 83

आहारं रुधिरोन्मिश्रं ते लभंते कदाचन । एवं त्र्ययुतसंख्याकं कालं तत्रातिदुःखिताः

কেতিয়াবা তেওঁলোকে ৰক্ত-মিশ্ৰিত আহাৰ পায়। এইদৰে তিন অযুত-সংখ্যক কাল ধৰি, তেওঁলোকে তাত অতিদুখিত হৈ থাকে।

Verse 84

श्मशानस्तंभमभितो नीयंते कंठपाशिताः । पिपासिता अपि न तेंऽबुस्पर्शमपि चाप्नुयुः

শ্মশান-স্তম্ভৰ চাৰিওফালে ডিঙিত ফাঁস লগাই তেওঁলোকক টানি নিয়া হয়; তৃষ্ণাত কাতৰ হ’লেও তেওঁলোকে পানীৰ স্পৰ্শো লাভ নকৰে।

Verse 85

अथ संक्षीणपापास्ते कालभैरवदर्शनात् । इहैव देहिनो भूत्वा मुच्यंते ते ममाज्ञया

তাৰ পাছত কালভৈৰৱৰ দৰ্শনত তেওঁলোকৰ পাপ ক্ষয় হয়; ইয়াতেই দেহধাৰী হৈ, মোৰ আজ্ঞাত তেওঁলোক মুক্ত হয়।

Verse 86

तस्मान्न कामयेतात्र वाङ्मनःकर्मणाप्यघह म् । शुचौ पथि सदा स्थेयं महालाभमभीप्सुभिः

সেয়ে তাত বাণী, মন বা কৰ্মেৰেো পাপ কামনা নকৰিব। যিসকলে মহালাভ বিচাৰে, তেওঁলোকে সদায় শুচি পথত স্থিৰ থাকক।

Verse 87

नाविमुक्ते मृतः कश्चिन्नरकं याति किल्बिषी । ममानुग्रहमासाद्य गच्छत्येव परां गतिम्

অবিমুক্তত যি কোনো পাপী মৰে, সি নৰকলৈ নাযায়। মোৰ অনুগ্ৰহ লাভ কৰি সি নিশ্চয়েই পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 88

अनाशनं यः कुरुते मद्भक्त इह सुव्रतः । न तस्य पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

যি মোৰ ভক্ত, শুভব্ৰতত দৃঢ় হৈ, ইয়াত উপবাস পালন কৰে—তাৰ পুনৰাগমন (পুনর্জন্ম) নাই, শত কোটি কল্প বুলিও নহয়।

Verse 89

अशाश्वतमिदं ज्ञात्वा मानुष्यं बहुकिल्विषम् । अविमुक्तं सदा सेव्यं संसारभयमोचकम्

এই মানৱজীৱন অনিত্য আৰু বহু দোষেৰে ভৰা বুলি জানি, সদায় অৱিমুক্ত (কাশী)ক আশ্ৰয় কৰি সেৱা কৰিব লাগে; ই সংসাৰ-ভয়ৰ পৰা মুক্তিদাতা।

Verse 90

नान्यत्पश्यामि जंतूनां मुक्त्वा वाराणसीं पुरीम् । सर्वपापप्रशमनीं प्रायश्चित्तं कलौ युगे

জীৱসকলৰ বাবে বাৰাণসী নগৰী ব্যতীত আন কোনো উপায় মই নেদেখোঁ; ই সকলো পাপ শান্ত কৰে আৰু কলিযুগত ই নিজেই প্ৰায়শ্চিত্ত।

Verse 91

जन्मांतरसहस्रेषु यत्पापं समुपार्जितम् । अविमुक्तं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

হাজাৰ হাজাৰ জন্মত যি পাপ সঞ্চিত হৈছিল, অৱিমুক্তত প্ৰৱেশ কৰা জনৰ সেই সকলো পাপ ক্ষয়লৈ যায়।

Verse 92

जन्मांतरसहस्रेषु युंजन्योगी यदाप्नुयात् । तदिहैव परो मोक्षो मरणादधि गम्यते

যি পৰম মোক্ষ এজন যোগীয়ে হাজাৰ হাজাৰ জন্ম ধৰি সাধনা কৰি লাভ কৰিব পাৰে, সেয়া ইয়াতেই—অৱিমুক্তত—মৃত্যুৰ দ্বাৰাও লাভ হয়।

Verse 93

तिर्यग्योनिगताः सत्त्वा ये विमुक्तकृतालयाः । कालेन निधनं प्राप्तास्तेपि यांति परां गतिम्

পশুযোনিত জন্ম লোৱা সত্ত্বসকলেও—যদি তেওঁলোকে বিমুক্ত (অৱিমুক্ত)ত বাসস্থান কৰি লয়—সময়মতে মৃত্যু পালে, তেওঁলোকেও পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 94

अविमुक्तं न सेवंते ये मूढास्तमसावृताः । विण्मूत्ररेतसां मध्ये ते वसंति पुनः पुनः

যিসকল মূঢ়, তমসাৰে আৱৃত, অৱিমুক্তৰ আশ্ৰয় নলয়, সিহঁতে পুনঃ পুনঃ বিষ্ঠা-মূত্ৰ-শুক্ৰৰ মাজতে বাস কৰে।

Verse 95

अविमुक्तं समासाद्य यो लिंगं स्थापयेत्सुधीः । कल्पकोटिशतैर्वापि नास्ति तस्य पुनर्भवः

যি সুবুদ্ধিমান অৱিমুক্তত উপনীত হৈ শিৱলিঙ্গ স্থাপন কৰে, শত কোটি কল্প পাৰ হলেও তাৰ পুনর্জন্ম নাথাকে।

Verse 96

ग्रहनक्षत्रताराणां कालेन पतनं ध्रुवम् । अविमुक्ते मृतानां तु पतनं नैव विद्यते

গ্ৰহ, নক্ষত্ৰ আৰু তাৰাৰ পতন সময়ৰ সৈতে নিশ্চিত; কিন্তু অৱিমুক্তত মৃত্যু হোৱা সকলৰ পতন কেতিয়াও নহয়।

Verse 97

ब्रह्महत्यां नरः कृत्वा पश्चात्संयतमानसः । प्राणांस्त्यजति यः काश्यां स मुक्तो नात्र संशयः

যদিও কোনো নৰে ব্ৰাহ্মণহত্যা কৰে, তথাপি পাছত মন সংযত কৰি যি কাশীত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, সি মুক্ত—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 98

स्त्रियः पतिव्रता याश्च मम भक्तिसमाहिताः । अविमुक्ते मृता विप्रा यांति ताः परमां गतिम्

যিসকল স্ত্রী পতিব্ৰতা আৰু মোৰ ভক্তিত একাগ্ৰ, হে বিপ্ৰ, তেওঁলোকে অৱিমুক্তত মৃত্যু হ’লে পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 99

अत्रोत्क्रमणकालेहं स्वयमेव द्विजोत्तमाः । दिशामि तारकं ब्रह्म देही स्याद्येन तन्मयः

হে দ্বিজোত্তমসকল, ইয়াত কাশীত দেহ ত্যাগৰ সময়ত মই স্বয়ং তাৰক-ব্ৰহ্ম—উদ্ধাৰক মন্ত্র—উপদেশ দিওঁ, যাৰ দ্বাৰা দেহধাৰী আত্মা সেই পৰম সত্যৰ সৈতে একাত্ম হয়।

Verse 100

मन्मना मम भक्तश्च मयि सर्वार्पितक्रियः । यथा मोक्षमिहाप्नोति न तथान्यत्रकुत्रचित्

যাৰ মন মোৰ ওপৰত স্থিৰ, যি মোৰ ভক্ত, আৰু যিয়ে সকলো কৰ্ম মোৰ চৰণত অৰ্পণ কৰে—সেইজন কাশীত ইয়াত মোক্ষ লাভ কৰে, যি অন্য ক’তো কেতিয়াও তেনে নহয়।

Verse 110

महादानेन चान्यत्र यत्फलं लभ्यते नरैः । अविमुक्ते तु काकिण्यां दत्तायां तदवाप्यते

অন্য ঠাইত মহাদান কৰি মানুহে যি ফল লাভ কৰে, অৱিমুক্ত (কাশী)ত তেনেই ফল এটা কাকিণী মাত্ৰ দান কৰিলেও লাভ হয়।

Verse 120

तेपि साक्षाद्विरूपाक्षं प्रत्यक्षीकृत्य वाडवाः । प्रहृष्टमनसोऽत्यंतं प्रययुः स्वस्वमाश्रयम्

তেওঁলোকো—ৱাডৱসকল—সাক্ষাতে বিৰূপাক্ষ (শিৱ)ক প্ৰত্যক্ষ কৰি দৰ্শন লাভ কৰি, অতি আনন্দিত মনে নিজৰ নিজৰ আশ্ৰয়লৈ গ’ল।

Verse 122

स्कंद उवाच । पठित्वा पाठयित्वा च रहस्याख्यानमुत्तमम् । श्रद्धालुः पातकैर्मुक्तः शिवलोके महीयते

স্কন্দে ক’লে: এই উত্তম গোপন উপাখ্যান পঢ়ি আৰু আনকো পঢ়ুৱাই, শ্ৰদ্ধাৱান ব্যক্তি পাপমুক্ত হয় আৰু শিৱলোকত সন্মানিত হয়।