Adhyaya 12

Verse 1

अगस्त्य उवाच । श्रुत्वा स्कंद न तृप्तोस्मि तव वक्त्रेरितां कथाम् । अत्याश्चर्यकरं प्रोक्तमाख्यानं बैंदुमाधवम्

অগস্ত্য ক’লে: হে স্কন্দ! তোমাৰ নিজ মুখে উচ্চাৰিত কাহিনী শুনিও মই তৃপ্ত নহ’লোঁ। তুমি কোৱা বিন্দু-মাধৱৰ আখ্যানো অতিশয় আশ্চৰ্যজনক।

Verse 2

इदानीं श्रोतुमिच्छामि देवदेवसमागमम् । तार्क्ष्यात्त्र्यक्षः समाकर्ण्य दिवोदासस्य चेष्टितम्

এতিয়া মই দেবদেৱৰ সমাগমৰ কথা শুনিব বিচাৰোঁ। তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়)ৰ পৰা শুনি ত্ৰিনয়নধাৰী প্ৰভুৱে দিবোদাসৰ কৰ্মকাণ্ড বিষয়ে কেনেকৈ উত্তৰ দিলে?

Verse 3

विष्णुमायाप्रपंचं च किमाह गरुडध्वजम् । के के च शंभुना सार्धं समीयुर्मंदराद्गिरेः

বিষ্ণুৰ মায়াৰ বিস্তৃত প্ৰপঞ্চ বিষয়ে তেওঁ গৰুড়ধ্বজ প্ৰভুক কি ক’লে? আৰু মন্দৰ পৰ্বতৰ পৰা শম্ভুৰ সৈতে কোন কোন একেলগে গ’ল?

Verse 4

ब्रह्मणेशः कथं दृष्टस्त्रपाकुलित चक्षुषा । किमाह देव ब्रह्माणं किमुक्तं भास्वतापि च

ভয় আৰু লাজত ব্যাকুল চকুৰে ব্ৰহ্মণেশক কেনেকৈ দেখা গ’ল? প্ৰভুৱে ব্ৰহ্মাক কি ক’লে, আৰু ভাস্বত (সূৰ্য)কো কি কোৱা হ’ল?

Verse 5

योगिनीभिः किमाख्यायि गणाह्रीणाः किमब्रुवन् । एतदाख्याहि मे स्कंद महत्कौतूहलं मयि

যোগিনীসকলে কি বৰ্ণনা কৰিলে, আৰু লাজুক গণসকলে কি ক’লে? হে স্কন্দ, মোক এই কথা কওক; মোৰ অন্তৰত মহা কৌতূহল জাগিছে।

Verse 6

इमं प्रश्नं निशम्यैशिर्मुनेः कलशजन्मनः । प्रत्युवाच नमस्कृत्य शिवौ प्रणतसिद्धिदौ

কলশজন্মা মুনিৰ এই প্ৰশ্ন শুনি প্ৰভুৱে—নমস্কাৰ কৰি—প্ৰণতজনক সিদ্ধি দান কৰা দুয়ো শিৱক প্ৰণাম কৰি উত্তৰ দিলে।

Verse 7

स्कंद उवाच । मुने शृणु कथामेतां सर्वपातकनाशिनीम् । अशेषविघ्नशमनीं महाश्रेयोभिवर्धिनीम्

স্কন্দে ক’লে: হে মুনি, এই কথা শুনা—ই সকলো পাপ নাশ কৰে, সকলো বিঘ্ন শান্ত কৰে, আৰু পৰম কল্যাণ বৃদ্ধি কৰে।

Verse 8

अथ देवोऽसुररिपुः श्रुत्वा शंभुसमागमम् । द्विजराजाय स मुदा समदात्पारितोषिकम्

তাৰ পাছত দেবতা, অসুৰৰ শত্রু, শম্ভুৰ সমাগমৰ কথা শুনি, আনন্দেৰে দ্বিজৰাজক সন্তোষ-দান স্বৰূপ উপহাৰ দিলে।

Verse 9

आयानं शंसते शंभोरुपवाराणसिप्रियम् । ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा ततश्चाभ्युद्ययौ हरिः

তেওঁ শম্ভুৰ আগমনৰ ঘোষণা কৰিলে—যি উপৱাৰাণসীক প্ৰিয়। তাৰ পাছত হৰিয়ে ব্ৰহ্মাক আগত ৰাখি যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 10

विवस्वता समेतश्च तैर्गणैः परितो वृतः । योगिनीभिरनूद्यातो गणेशमुपसंस्थितः

বিবস্বান (সূৰ্য)সহ, সেই গণসমূহে চাৰিওফালে বেষ্টিত হৈ, যোগিনীবিলাকে স্তৱগান গাই থাকোঁতে গণেশে আগবাঢ়ি প্ৰভুৰ সন্মুখত উপস্থিত হৈ সেৱাত স্থিৰ হ’ল।

Verse 11

अथनेत्रातिथीकृत्य देवदेवं वृषध्वजम् । मंक्षु तार्क्ष्यादवारुह्य प्रणनाम श्रियः पतिः

তাৰ পাছত, নিজৰ নেত্ৰৰ আতিথ্যৰে দেবদেৱ বৃষধ্বজ শিৱক আদৰ কৰি, শ্ৰীৰ পতি বিষ্ণুৱে তৎক্ষণাৎ তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়)ৰ পৰা নামি প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 12

पितामहोपि स्थविरो भृशं नम्रशिरोधरः । प्रणतेन मृडेनैव प्रणमन्विनिवारितः

পিতামহ ব্ৰহ্মাও, বৃদ্ধ অৱস্থাত মূৰ বহুত নত কৰি প্ৰণাম কৰিবলৈ উদ্যত হৈছিল; কিন্তু আগতেই ভক্তিভাৱে নত মৃড (শিৱ) নিজেই তেওঁক প্ৰণামৰ পৰা নিবাৰিলে।

Verse 13

स्वस्त्यभ्युदितपाणिश्च रुद्रसूक्तैरमंत्रयत् । अक्षतान्यथ सार्द्राणि दर्शयन्सफलान्यजः

আশীৰ্বাদৰ বাবে হাত উঠাই, তেওঁ ৰুদ্ৰসূক্তেৰে মঙ্গল আহ্বান কৰিলে; তাৰ পাছত অজ (অজন্মা) এ সেঁতসেঁতে, অখণ্ড অক্ষত আৰু ফলপ্ৰদ নৈবেদ্য দেখুৱালে।

Verse 14

मौलिं पादाब्जयोः कृत्वा गणेशः सत्वरो नतः । मूर्ध्न्युपाजिघ्रयांचक्रे हरो हर्षाद्गजाननम्

গণেশে নিজৰ মৌলি (মুকুট) পদপদ্মত থৈ তৎক্ষণাৎ নত হ’ল; আৰু হৰ (শিৱ) আনন্দত গজাননক তুলি লৈ মূৰ্ধ্নিত স্নেহে শুঁকি চুম্বন কৰিলে।

Verse 15

अभ्युपावेशयच्चापि परिष्वज्य निजासने । सोमनंदि प्रभृतयः प्रणेमुर्दंडवद्गणाः

তেওঁ তেওঁক আদৰ কৰি নিজৰ আসনত আলিঙ্গনসহ বহুৱালে; সোমনন্দিন আদি গণসকলে দণ্ডৱৎভাৱে (সম্পূৰ্ণ দেহে) প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 16

योगिन्योपि प्रणम्येशं चक्रुर्मंगलगायनम् । तरणिः प्रणनामाथ प्रमथाधिपतिं हरम्

যোগিনীয়েও ঈশ্বৰক প্ৰণাম কৰি মঙ্গলগীত গালে; তাৰ পাছত তৰণি (সূৰ্য) প্ৰমথাধিপতি হৰক প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 17

खंडेंदुशेखरश्चाथ उपसिंहासनं हरिम् । समुपावेशयद्वामपार्श्वे मानपुरःसरम्

তাৰ পাছত খণ্ডেন্দুশেখৰ (অর্ধচন্দ্ৰ-মুকুটধাৰী শিৱ) হৰিক ওচৰৰ সিংহাসনত বহুৱালে, সন্মান আগবঢ়াই, নিজৰ বাওঁফালে স্থাপন কৰিলে।

Verse 18

ब्रह्माणं दक्षिणे भागे परिविश्राणितासनम् । दृष्ट्वा संभाविताः सर्वे शर्वेण प्रणता गणाः

ব্ৰহ্মাক দক্ষিণ ভাগত সন্মানাসন দিয়া বহুৱালে; এই দেখি শৰ্ব (শিৱ)ক প্ৰণাম কৰা সকলো গণে নিজকে সমাদৃত বুলিয়েই অনুভৱ কৰিলে।

Verse 19

मौलिचालनमात्रेण योगिन्योपि प्रसादिताः । संतोषितो रविश्चापि विशेति करसंज्ञया

কেৱল মাউলি (মুকুট) অলপ নাড়িলেই যোগিনীয়েও প্ৰসন্ন হ’ল; আৰু ৰবি (সূৰ্য)ও সন্তুষ্ট হৈ প্ৰভুৰ হাতৰ সংকেতত ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 20

अथ शंभुं शतधृतिः प्रबद्धकरसंपुटः । परिविज्ञापयांचक्रे प्रसन्नवदनांबुजम्

তেতিয়া শতধৃতি (ব্ৰহ্মা) অঞ্জলি-বদ্ধ কৰযুগল কৰি, প্ৰসন্ন কমল-মুখধাৰী শম্ভুক বিনীতভাৱে নিবেদন কৰিলে।

Verse 21

ब्रह्मोवाच । भगवन्देवदेवेश क्षंतव्यं गिरिजापते । वाराणसीं समासाद्य यदहं नागतः पुनः

ব্ৰহ্মাই ক’লে: হে ভগৱান, দেৱদেৱেশ, হে গিৰিজাপতি! ক্ষমা কৰিবা—মই বাৰাণসীলৈ গৈও উচিত মতে পুনৰ উভতি নাহিলোঁ।

Verse 22

प्रसंगतोपि कः काशीं प्राप्य चंद्रविभूषण । किंचिद्विधातुं शक्तोपि त्यजेत्स्थविरतां दधत्

হে চন্দ্ৰবিভূষণ! কে আছে যে কেৱল সঙ্গতিতেই কাশী লাভ কৰি সংযমৰ গাম্ভীৰ্য ত্যাগ কৰিব? কিবা কৰিবলৈ সক্ষম হলেও, প্ৰৌঢ়তাৰ স্থৈর্য ধৰি অনুচিত কৰ্ম নকৰে।

Verse 23

स्वरूपतो ब्राह्मणत्वादपाकर्तुं न शक्यते । अथ शक्तो व्यपाकर्तुं कः पुण्ये संचिकीर्षति

স্বভাৱত ব্ৰাহ্মণত্ব দূৰ কৰা নাযায়। আৰু যদি কোনোবাই দূৰ কৰিবলৈ সক্ষমো হয়, তেন্তে পুণ্যভূমিত তাক ত্যাগ কৰিবলৈ কোনে ইচ্ছা কৰিব?

Verse 24

विभोरपि समाज्ञेयं धर्मवर्त्मानुसारिणि । न किंचिदपकर्तव्यं जानता केनचित्क्वचित

ধৰ্মপথ অনুসৰণ কৰোঁতাৰ বাবে কি উপযুক্ত, সেয়া শক্তিমানেও জানিব লাগে। এই কথা জানি, কোনোবাই ক’তো কেতিয়াও সামান্যো অপকাৰী কৰ্ম নকৰিব।

Verse 25

कस्तादृशि महीजानौ पुण्यवर्त्मन्यतंद्रिते । काशीपाले दिवोदासे मनागपि विरुद्धधीः

এনে কথা জানি কোনে পৃথিৱীত পুণ্যপথত অক্লান্ত কাশীৰ পালক দিবোদাসৰ প্ৰতি অলপো বিৰোধী ভাব ধাৰণ কৰিব?

Verse 26

निशम्येति वचस्तुष्टः श्रीकंठोति विशुद्धधीः । हसन्प्रोवाच धातारं ब्रह्मन्सर्वमवैम्यहम्

এই বাক্য শুনি শ্ৰীকণ্ঠ (শিৱ) সন্তুষ্ট হ’ল; তেওঁৰ বুদ্ধি সম্পূৰ্ণ বিশুদ্ধ। হাঁহি ধৰি ধাতা ব্ৰহ্মাক ক’লে—“হে ব্ৰাহ্মণ, মই সকলো বুজিলোঁ।”

Verse 27

देवदेव उवाच । आदौ तावददोषं हि ब्रह्मत्वं ब्राह्मणस्य ते । वाजिमेधाध्वराणां च ततोपि दशकं कृतम्

দেৱদেৱে ক’লে: প্ৰথমতে, হে ব্ৰহ্মন, তোমাৰ ব্ৰাহ্মণ্য—ব্ৰহ্মত্ব—নিশ্চয়েই নিৰ্দোষ। তদুপৰি তুমি দশটা অশ্বমেধ যজ্ঞো সম্পন্ন কৰিছা।

Verse 28

ततोपि विहितं ब्रह्मन्भवता परमं हितम् । अपराधसहस्राणि यल्लिंगं स्थापितं मम

তথাপি, হে ব্ৰহ্মন, ইয়াতকৈও ওপৰত তুমি পৰম হিতকৰ কৰ্ম কৰিছা—সহস্ৰ অপৰাধ থাকিলেও তুমি মোৰ লিঙ্গ স্থাপন কৰিলা।

Verse 29

येनैकमपि मे लिंगं स्थापितं यत्र कुत्रचित् । तस्यापराधलेशोपि नास्ति सर्वापराधिनः

যিয়ে মোৰ একটিও লিঙ্গ য’তেই হওক স্থাপন কৰে, তাৰ বাবে—সকলো অপৰাধেৰে ভাৰাক্ৰান্ত হ’লেও—অপৰাধৰ লেশমাত্ৰো নাথাকে।

Verse 30

अपराधसहस्रेपि ब्राह्मणं योपराध्नुयात् । दिनैः कतिपयैरेव तस्यैश्वर्यं विनश्यति

যদিও কোনো জনে সহস্ৰ অপৰাধ কৰি থাকে, তথাপি যি ব্ৰাহ্মণক অপমান কৰে, তাৰ ঐশ্বৰ্য আৰু প্ৰভুত্ব কিছুমান দিনৰ ভিতৰতে বিনষ্ট হয়।

Verse 31

इति ब्रुवति देवेशेप्यंतरुच्छ्वसितं गणैः । समातृभिः समंताच्च विलोक्यास्यं परस्परम्

দেৱেশে এইদৰে কওঁতে গণসকলে গভীৰ নিশ্বাস এৰিলে; চাৰিওফালে মাতৃকা-দেৱীসকল থাকি, সিহঁতে পৰস্পৰৰ মুখলৈ সকলো দিশে চাই থাকিল।

Verse 32

अर्कोप्यवसरं ज्ञात्वा नत्वा शंभुं व्यजिज्ञपत् । प्रसन्नास्यमुमाकांतं दृष्ट्वा दृष्टचराचरः

তেতিয়া অৰ্ক (সূৰ্য)য়ো সুযোগ বুজি শম্ভুক নমস্কাৰ কৰি নিজৰ নিবেদন জনালে। উমাকান্তক প্ৰসন্ন মুখে দেখি—যি চল-অচল সকলো দেখে—সেইদৰে সি ক’লে।

Verse 33

अर्क उवाच । नाथ काशीमितो गत्वा यथाशक्ति कृतोपधिः । अकिंचित्करतां प्राप्तः सहस्रकरवानपि

অৰ্ক ক’লে: “হে নাথ! ইয়াৰ পৰা কাশীলৈ গৈ, মোৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে যি কৰ্তব্য কৰিলোঁ, তাৰ ফলত মই অসহায় অৱস্থালৈ আহিলোঁ—যদিও মই সহস্ৰ কিৰণধাৰী।”

Verse 34

स्वधर्मपालके तस्मिन्दिवोदासे धरापतौ । निश्चितागमनं ज्ञात्वा देवस्याहमिह स्थितः

“স্বধৰ্মৰ পালনকাৰী সেই ধৰাপতি দিৱোদাসে ৰাজ্য শাসন কৰোঁতে, আৰু দেৱতাৰ আগমনৰ নিশ্চিত বিধান জানি, মই ইয়াতেই অৱস্থিত হৈ থাকিলোঁ।”

Verse 35

प्रतीक्षमाणो देवेश त्वदामनमुत्तमम् । विभज्य बहुधात्मानं त्वदाराधनतत्परः

হে দেৱেশ্বৰ! তোমাৰ সৰ্বোত্তম আজ্ঞাৰ অপেক্ষাত মই নিজকে বহু ৰূপত বিভাজিত কৰি তোমাৰ আৰাধনাত একাগ্ৰ হৈ থাকিলোঁ।

Verse 36

मनोरथद्रुमश्चाद्य फलितः श्रीमदीक्षशात् । किंचिद्भक्तिलवांभोभिः सिक्तो ध्यानेन पुष्पितः

এতিয়া কামনা-পূৰণ দ্ৰুম তোমাৰ মঙ্গলময় দৃষ্টিৰে ফলিত হ’ল; ভক্তিৰ অলপ বোঁটাৰে সিঞ্চিত হৈ ধ্যানৰ দ্বাৰা সি পুষ্পিত হ’ল।

Verse 37

इत्युदीरितमाकर्ण्य रवेर्वैरविलोचनः । प्रोवाच देवदेवेशो नापराध्यसि भास्कर

ৰবিৰ এই বাক্য শুনি, বৈৰীৰ বাবে ভয়ংকৰ দৃষ্টিযুক্ত দেৱদেৱেশে ক’লে— “হে ভাস্কৰ, তুমি কোনো অপৰাধ কৰা নাই।”

Verse 38

ममैव कार्यं विह्तिं त्वं यदत्र व्यवस्थितः । यस्यां सुरप्रवेशो न तस्मिन्राजनि शासति

তুমি ইয়াত স্থিত হৈ মোৰেই কাৰ্য সম্পাদন কৰিছা; কিয়নো যি ৰাজ্যত দেৱতাৰ প্ৰৱেশ নাই, সেই ৰাজ্যত সেই ৰজাই শাসন কৰে।

Verse 39

इति सूरं समाश्वास्य देवदेव कृपानिधिः । गणानाश्वासयामास व्रीडा नम्रशिरोधरान्

এইদৰে সূৰ্যক আশ্বাস দি, কৃপাৰ নিধি দেৱদেৱে লজ্জাত মূৰ নত কৰা গণসকলকো সান্ত্বনা দিলে।

Verse 40

योगिन्योपि सुदृष्ट्वाथ शंभुना संप्रसादिताः । त्रपाभरसमाक्रांत कंधरा इव सं गताः

যোগিনীয়ো সেই মঙ্গলদৰ্শন দেখি শম্ভুৰ কৃপাৰে সন্তুষ্ট হ’ল; লজ্জাৰ ভাৰ যেন গলাত পৰি গৰ্দন নত হ’ল, আৰু সন্মানভৰা সংযমেৰে একেলগে সমবেত হ’ল।

Verse 41

ततो व्यापारयांचक्रे त्र्यक्षो नेत्राणि चक्रिणि । हरिर्न किंचिदप्यूचे सर्वज्ञाग्रे महामनाः

তাৰ পাছত ত্ৰিনেত্ৰধাৰী প্ৰভুৱে চক্ৰধাৰীজনৰ দিশে দৃষ্টি চলালে; কিন্তু সৰ্বজ্ঞৰ সন্মুখত মহামনা হৰিয়ে একো কথাই ক’লে নাছিল।

Verse 42

ईशोपि श्रुतवृत्तांतस्तार्क्ष्याद्गणप शार्ङ्गिणोः । मनसैव प्रसन्नोभून्न किंचित्पर्यभाषत

ঈশেও তাৰ্ক্ষ্য আৰু গণপৰ পৰা—শাৰ্ঙ্গধাৰীজনৰ বিষয়ে—বৃত্তান্ত শুনি, মনতে সন্তুষ্ট হ’ল; কিন্তু একো উত্তৰ নক’লে।

Verse 43

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता गोलोकात्पंच धेनवः । सुनंदा सुमनाश्चापि सुशीला सुरभिस्तथा

ইতিমধ্যে গোলোকৰ পৰা পাঁচগৰাকী পবিত্ৰ ধেনু আহিল—সুনন্দা, সুমনা, সুশীলা, আৰু সুৰভী, লগতে আন এক পঞ্চমীও।

Verse 44

पंचमी कपिला चापि सर्वाघौघविघट्टिनी । वात्सल्यदृष्ट्या भर्गस्य तासामूधांसि सुस्रुवुः

পঞ্চমী কপিলাও—যি সকলো পাপৰ স্ৰোত বিনাশ কৰে—ভৰ্গক মাতৃস্নেহভৰা দৃষ্টিৰে চালে; তেতিয়াই তেওঁলোকৰ ওলানৰ পৰা দুগ্ধধাৰা বোৱাই উঠিল।

Verse 45

ववर्षुः पयसां पूरैस्तदूधांसि पयोधराः । धारासारैरविच्छिन्नैस्तावद्यावद्ध्रदोऽभवत्

তেওঁলোকৰ স্তন, বৰষুণ-বহন কৰা মেঘৰ দৰে, দুধৰ বন্যা অবিচ্ছিন্ন ধাৰাৰে ঢালি দিলে—যেতিয়ালৈকে তাত এক হ্ৰদেই গঢ় নলাগিল।

Verse 46

पयःपयोधिरिव स द्वितीयः प्रैक्षि पार्षदैः । देवेश समधिष्ठानात्तत्तीर्थमभवत्परम्

পাৰ্ষদসকলে তাক দুধ-সমুদ্ৰৰ দ্বিতীয় ৰূপ যেন দেখি পেলালে; আৰু দেৱেশে তাত অধিষ্ঠান কৰি পবিত্ৰ কৰাত, সেই স্থান পৰম তীৰ্থ হৈ উঠিল।

Verse 47

कपिला ह्रद इत्याख्यां चक्रे तस्य महेश्वरः । ततो देवाज्ञया सर्वे स्नातास्तत्र दिवौकसः

মহেশ্বৰে সেই হ্ৰদক ‘কপিলা-হ্ৰদ’ নাম দিলে। তাৰ পাছত দেৱাজ্ঞাত সকলো দিবৌকস (দেৱগণ) তাত স্নান কৰিলে।

Verse 48

आविरासुस्ततस्तीर्थादथ दिव्यपितामहाः । तान्दृष्ट्वा ते सुराः सर्वे तर्पयांचक्रिरे मुदा

তাৰ পাছত সেই তীৰ্থৰ পৰা দিৱ্য পিতামহসকল প্ৰকাশ পালে। তেওঁলোকক দেখি সকলো দেৱতাই আনন্দেৰে তৰ্পণ কৰি তৃপ্তি অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 49

अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपास्तथा । इत्याद्या दिव्यपितरस्तृप्ताः शंभुं व्यजिज्ञपन्

অগ্নিষ্বাত্ত, বৰ্হিষদ, আজ্যপ, সোমপ আদি দিৱ্য পিতৃসকল তৃপ্ত হৈ, তাৰ পাছত শম্ভুক নিবেদন কৰি সম্বোধন কৰিলে।

Verse 50

देवदेव जगन्नाथ भक्तानामभयप्रद । अस्मिंस्तीर्थे त्वदभ्याशाज्जाता नस्तृप्तिरक्षया

হে দেবদেৱ, জগন্নাথ, ভক্তসকলক অভয় দান কৰোঁতা! এই তীৰ্থত তোমাৰ সান্নিধ্য লাভ কৰি আমাৰ ভিতৰত অক্ষয় তৃপ্তি উদ্ভৱ হৈছে।

Verse 51

तस्माच्छंभो वरं देहि प्रसन्नेनांतरात्मना । इति दिव्यपितॄणां स श्रुत्वा वाक्यं वृषध्वजः

সেয়ে হে শম্ভু, প্ৰসন্ন অন্তৰাত্মাৰে এটা বৰ দিয়া। এই দিৱ্য পিতৃসকলৰ বাক্য শুনি বৃষধ্বজ (শিৱ) মনোযোগেৰে শুনিলে।

Verse 52

शृण्वतां सर्वदेवानामिदं वचनमब्रवीत् । शर्वः सर्वपितॄणां वै परतृप्तिकरं परम्

সকলো দেৱতাৰ শুনা অৱস্থাত শৰ্ব (শিৱ) এই বাক্য ক’লে—যি সকলো পিতৃসকলক পৰম তৃপ্তি দান কৰিবলৈ সক্ষম।

Verse 53

श्रीदेवदेव उवाच । शृणु विष्णो महाबाहो शृणु त्वं च पि तामह । एतस्मिन्कापिले तीर्थे कापिलेय पयोभृते

শ্ৰী দেবদেৱ ক’লে: “শুনা, হে মহাবাহু বিষ্ণু; আৰু তুমিও শুনা, হে পিতামহ (ব্ৰহ্মা)। এই কাপিল তীৰ্থত—কাপিলা নদীৰ জলে পোষিত—…”

Verse 54

ये पिंडान्निर्वपिष्यंति श्रद्धया श्राद्धदानतः । तेषां पितॄणां संतृप्तिर्भविष्यति ममाज्ञया

যিসকলে শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰাদ্ধ-দানৰ অংশ হিচাপে পিণ্ড অৰ্পণ কৰিব, মোৰ আজ্ঞাৰে তেওঁলোকৰ পিতৃসকল পূৰ্ণ তৃপ্তি লাভ কৰিব।

Verse 55

अन्यं विशेषं वक्ष्यामि महातृप्तिकरं परम् । कुहूसोमसमायोगे दत्तं श्राद्धमिहाक्षयम्

মই আন এটা বিশেষ বিধি ক’ম, যি পৰম আৰু মহাতৃপ্তিদায়ক। কুহূ আৰু সোমৰ সংযোগত ইয়াত দিয়া শ্ৰাদ্ধ অক্ষয়, অবিনাশী হয়।

Verse 56

संवर्तकाले संप्राप्ते जलराशिर्जलान्यपि । क्षीयंते न क्षयत्यत्र श्राद्धं सोमकुहू कृतम्

যেতিয়া সংৱৰ্তকাল, অৰ্থাৎ প্ৰলয়ৰ সময় আহে, তেতিয়া সাগৰসহ সকলো জলৰাশি ক্ষয় পায়; কিন্তু ইয়াত সোম–কুহূত কৰা শ্ৰাদ্ধ কেতিয়াও ক্ষয় নাপায়।

Verse 57

अमासोमसमायोगे श्राद्धं यद्यत्र लभ्यते । तीर्थे कापिलधारेस्मिन्गयया पुष्करेण किम्

যদি অমাৱস্যা–সোম সংযোগত ইয়াত, কাপিলা ধাৰাৰ এই তীৰ্থত, শ্ৰাদ্ধ লাভ কৰি সম্পন্ন হয়—তেন্তে গয়া বা পুষ্কৰৰ কি প্ৰয়োজন থাকে?

Verse 58

गदाधरभवान्यत्र यत्र त्वं च पितामह । वृषध्वजोस्म्यहं यत्र फल्गुस्तत्र न संशयः

ইয়াত গদাধৰ (বিষ্ণু) আৰু ভৱানী আছেন, আৰু ইয়াত তুমিও আছা, হে পিতামহ। য’ত মই, বৃষধ্বজ (শিৱ), উপস্থিত—সেই ঠাইতেই ফল্গু; ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 60

कुरुक्षेत्रे नैमिषे च गंगासागरसंगमे । ग्रहणे श्राद्धतो यत्स्यात्तत्तीर्थे वार्षभध्वजे

কুৰুক্ষেত্ৰত, নৈমিষত, গঙ্গা-সাগৰ সঙ্গমত, আৰু গ্ৰহণকালত শ্ৰাদ্ধে যি ফল দিয়ে—সেই একেই ফল এই বাৰ্ষভধ্বজ (শিৱ)ৰ তীৰ্থত লাভ হয়।

Verse 61

अस्य तीर्थस्य नामानि यानि दिव्य पितामहाः । तान्यहं कथयिष्यामि भवतां तृप्तिदान्यलम्

হে দিব্য পিতামহসকল! এই তীৰ্থৰ যি যি নাম আছে, সেয়া মই এতিয়া ক’ম; সেই নামসমূহ শুনিলেই তোমালোকৰ তৃপ্তি আৰু আধ্যাত্মিক সন্তোষ লাভ হ’ব।

Verse 62

मधुस्रवेति प्रथममेषा पुष्करिणी स्मृता । कृतकृत्या ततो ज्ञेया ततोऽसौ क्षीरनीरधिः

এই পুষ্কৰিণী প্ৰথমে ‘মধুস্ৰৱা’ (মধুৰ ধাৰা-বহা) বুলি স্মৰণীয়। তাৰ পাছত ‘কৃতকৃত্যা’ (সকলো লক্ষ্য সিদ্ধ কৰা) বুলি জানিব লাগে। তাৰ পিছত ই ‘ক্ষীৰ-নীৰাধি’—দুধসদৃশ জলেৰে সাগৰসম ভাণ্ডাৰ বুলি কোৱা হয়।

Verse 63

वृषभध्वजतीर्थं च तीर्थं पैतामहं ततः । ततो गदाधराख्यं च पितृतीर्थं ततः परम्

ই ‘বৃষভধ্বজ-তীৰ্থ’ (বৃষভ-ধ্বজধাৰী শিৱৰ তীৰ্থ) বুলিও কোৱা হয়, তাৰ পাছত ‘পৈতামহ-তীৰ্থ’ (পিতামহৰ পবিত্ৰ তীৰ্থ)। তাৰ পিছত ই ‘গদাধৰ’ (গদা-ধাৰী) নামেৰে জনাজাত, আৰু তাৰো ওপৰত সৰ্বোত্তম ‘পিতৃ-তীৰ্থ’—পিতৃলোকৰ বাবে তীৰ্থ বুলি কোৱা হয়।

Verse 64

ततः कापिलधारं वै सुधाखनिरियं पुनः । ततः शिवगयाख्यं च ज्ञेयं तीर्थमिदं शुभम्

তাৰ পাছত ই নিশ্চয় ‘কাপিলধাৰা’ বুলি কোৱা হয়; পুনৰ এই একে স্থান ‘সুধাখনি’ (অমৃতৰ খনি) বুলিও। তাৰ পিছত ই ‘শিৱগয়া’ নামেৰে জানিব লাগে—এই শুভ তীৰ্থ।

Verse 65

एतानि दश नामानि तीर्थस्यास्य पितामहाः । भवतां तृप्तिकारीणि विनापि श्राद्धतर्पणैः

হে পিতামহ! এই তীৰ্থৰ এই দহটা নাম; ই তোমালোকক তৃপ্তি দান কৰে—শ্ৰাদ্ধ আৰু তৰ্পণ নকৰিলেও।

Verse 66

सूर्येंदु संगमे येत्र पितॄणां तृप्तिकामुकाः । ब्राह्मणान्भोजयिष्यंति तेषां श्राद्धमनंतकम्

সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ সঙ্গম হোৱা এই তীৰ্থত যিসকলে পিতৃসকলৰ তৃপ্তি কামনা কৰি ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰায়, তেওঁলোকৰ শ্ৰাদ্ধৰ পুণ্য অক্ষয় হয়।

Verse 67

श्राद्धे पितॄणां संतृप्त्यै दास्यंति कपिलां शुभाम् । येत्र तेषां पितृगणो वसेत्क्षीरोदरोधसि

শ্ৰাদ্ধত পিতৃসকলৰ পূৰ্ণ তৃপ্তিৰ বাবে যিসকলে ইয়াত শুভ কপিলা (তাম্ৰবৰ্ণ) গাই দান কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে পিতৃগণ ক্ষীৰসাগৰৰ তীৰত বাস কৰে।

Verse 68

वृषोत्सर्गः कृतो यैस्तु तीर्थेस्मिन्वार्षभध्वजे । अश्वमेधपुरोडाशैः पितरस्तेन तर्पिताः

এই বৃষভধ্বজ-তীৰ্থত যিসকলে বৃষোৎসৰ্গ (বৃষ মুক্তিদান) কৰে, তেনে কৰিলে তেওঁলোকৰ পিতৃসকল অশ্বমেধ যজ্ঞৰ পুৰোডাশে তৃপ্ত হোৱা যেন তৰ্পিত হয়।

Verse 69

गयातोष्टगुणं पुण्यमस्मिंस्तीर्थे पितामहाः । अमायां सोमयुक्तायां श्राद्धैः कापिलधारिके

হে পিতামহসকল! এই তীৰ্থত গয়াৰ তুলনাত অষ্টগুণ পুণ্য লাভ হয়—যেতিয়া সোম (চন্দ্ৰ) যুক্ত অমাৱস্যাত কাপিলধাৰাত শ্ৰাদ্ধ কৰা হয়।

Verse 70

येषां गर्भेऽभवत्स्रावो येऽ दंतजननामृताः । तेषां तृप्तिर्भवेन्नूनं तीर्थे कापिलधारिके

নিশ্চয় কাপিলধাৰা-তীৰ্থত তৃপ্তি জন্মে সেইসকলৰো, যিসকলৰ গৰ্ভত স্ৰাৱ/গৰ্ভপাত হৈছিল, আৰু সেইসকলৰো যিসকল দন্তোদ্গমৰ সময়তে ক্ষণস্থায়ী ‘অমৃত’ সদৃশ হৈ (অর্থাৎ শৈশৱতে) নিঃশেষ হৈছিল।

Verse 71

अदत्तमौंजीदाना ये ये चादारपरिग्रहाः । तेभ्यो निर्वापितं पिंडमिह ह्यक्षयतां व्रजेत्

যিসকলে কেতিয়াও মৌঞ্জী-দান (পৱিত্ৰ মৌঞ্জী/যজ্ঞোপৱীত-সংস্কাৰ) নকৰিলে আৰু যিসকলে অনুচিত দান গ্ৰহণ কৰি জীৱন চলালে, তেওঁলোকৰ বাবেও ইয়াত দিয়া পিণ্ড-নিবেদন অক্ষয় ফলদায়ক হয় আৰু তেওঁলোকক অব্যর্থ তৃপ্তি প্ৰদান কৰে।

Verse 72

अग्निदाहमृता ये वै नाग्निदाहश्च येषु वै । ते सर्वे तृप्तिमायांति तीर्थे कापिलधारिके

যিসকলে অগ্নিদাহে মৃত্যু বৰণ কৰিলে, আৰু যিসকলৰ ক্ষেত্ৰত অগ্নিদাহ-সংস্কাৰ নোহোৱাকৈয়ে থাকিল—সেই সকলোয়ে কাপিলধাৰিকা তীৰ্থত নিবেদন কৰিলে তৃপ্তি লাভ কৰে।

Verse 73

और्द्ध्वदैहिकहीना ये षोडश श्राद्धवर्जिताः । ते तृप्तिमधिगच्छंति घृतकुल्यां निवापतः

যিসকলে ঔৰ্ধ্বদৈহিক কৰ্মৰ পৰা বঞ্চিত হ’ল আৰু যিসকলৰ বাবে ষোড়শ-শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন নহ’ল—ঘৃতকুল্যাত ইয়াত পিণ্ড-নিবাপন কৰিলে তেওঁলোকে তৃপ্তি লাভ কৰে।

Verse 74

अपुत्राश्च मृता ये वै येषां नास्त्युकप्रदः । तेपि तृप्तिं परां यांति मधुस्रवसि तर्पिताः

যিসকলে অপুত্ৰ অৱস্থাত মৃত্যু বৰণ কৰিলে আৰু যিসকলৰ বাবে উক-প্ৰদ (প্ৰথাগত শ্ৰাদ্ধ-দান দাতা) কোনো নাই—মধুস্ৰৱাত তৰ্পণ কৰিলে তেওঁলোকেও তৃপ্ত হৈ পৰম সন্তোষ লাভ কৰে।

Verse 75

अपमृत्युमृता ये वै चोरविद्युज्जलादिभिः । तेषामिह कृतं श्राद्धं जायते सुगतिप्रदम्

যিসকলে অপমৃত্যু বৰণ কৰিলে—চোৰ, বিদ্যুৎ, জলত ডুবি আদি কাৰণত—তেওঁলোকৰ বাবে ইয়াত কৰা শ্ৰাদ্ধ সুগতি আৰু শুভ গতি প্ৰদানকাৰী হয়।

Verse 76

आत्मघातेन निधनं यैषामिहविकमर्णाम् । तेपि तृप्तिं लभंतेत्र पिंडैः शिवगयाकृतैः

যিসকলে ইয়াত আত্মঘাত কৰি মৃত্যু বৰণ কৰিলে—দুৰ্ভাগ্যপীড়িত লোক—তেওঁলোকেও শিৱ-গয়াত কৰা পিণ্ড-দানৰ দ্বাৰা ইয়াত তৃপ্তি লাভ কৰে।

Verse 77

पितृगोत्रे मृता ये वै मातृपक्षे च ये मृताः । तेषामत्र कृतः पिंडो भवेदक्षयतृप्तिदः

পিতৃ-গোত্ৰত যিসকলে মৃত্যু বৰণ কৰিলে আৰু মাতৃ-পক্ষত যিসকলে মৃত্যু বৰণ কৰিলে—তেওঁলোকৰ বাবে ইয়াত কৰা পিণ্ড-দান অক্ষয় তৃপ্তি দান কৰে।

Verse 78

पत्नीवर्गे मृता ये वै मित्रवर्गे च ये मृताः । ते सर्वे तृप्तिमायांति तर्पिता वार्षभध्वजे

পত্নীৰ কুলত যিসকলে মৃত্যু বৰণ কৰিলে আৰু মিত্ৰবৰ্গত যিসকলে মৃত্যু বৰণ কৰিলে—ৱাৰ্ষভধ্বজৰ সান্নিধ্যত তৰ্পণ কৰিলে তেওঁলোক সকলোৱে তৃপ্তি লাভ কৰে।

Verse 80

तिर्यग्योनि मृता ये वै ये पिशाचत्वमागताः । तेप्यूर्ध्वगतिमायांति तृप्ताः कापिलधारिके

যিসকলে তিৰ্যক-যোনিত মৃত্যু বৰণ কৰিলে আৰু যিসকলে পিশাচত্ব লাভ কৰিলে—কাপিলধাৰিকাত তৃপ্ত কৰিলে তেওঁলোকেও ঊর্ধ্বগতি আৰু উচ্চ ভাগ্য লাভ কৰে।

Verse 81

ये तु मानुषलोकेस्मिन्पितरो मर्त्ययोनयः । ते दिव्ययोनयः स्युर्वै मधुस्रवसि तर्पिताः

যিসকল পিতৃ এই মানৱলোকে মর্ত্য-যোনিত থাকে—মধুস্ৰৱাত তৰ্পণ কৰি তৃপ্ত কৰিলে তেওঁলোক নিশ্চয়েই দিব্য-যোনি লাভ কৰে।

Verse 82

ये दिव्यलोके पितरः पुण्यैर्देवत्वमागताः । ते ब्रह्मलोके गच्छंति तृप्तास्तीर्थे वृषध्वजे

যিসকল পিতৃসকল পুণ্যফলত দিৱ্যলোকত দেৱত্ব লাভ কৰিছে, তেওঁলোকে বৃষধ্বজ নামৰ তীৰ্থত তৃপ্ত হ’লে ব্ৰহ্মলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 83

कृते क्षीरमयं तीर्थं त्रेतायां मधुमत्पुनः । द्वापरे सर्पिषा पूर्णं कलौ जलमयं भवेत्

কৃতযুগত এই তীৰ্থ ক্ষীৰময়; ত্ৰেতাযুগত পুনৰ মধুময়; দ্বাপৰত সৰ্পিষে (ঘৃত) পূৰ্ণ; আৰু কলিযুগত জলময় হয়।

Verse 84

सीमाबहिर्गतमपि ज्ञेयं तीर्थमिदं शुभम् । मध्ये वाराणसि श्रेष्ठं मम सान्निध्यतो नरैः

সীমাৰ বাহিৰত থাকিলেও এই শুভ স্থানক তীৰ্থ বুলি জানিব লাগে। কিন্তু বাৰাণসীৰ মধ্যভাগত মোৰ বিশেষ সান্নিধ্যৰ বাবে ই মানুহৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 85

काशीस्थितैर्यतो दर्शि ध्वजो मेषवृषलांछनः । वृषध्वजेन नाम्नातः स्थास्याम्यत्र पितामहाः

কাশীত বাস কৰা লোকসকলে মোৰ ধ্বজ দেখে, য’ত মেষ আৰু বৃষৰ চিহ্ন আছে; সেয়ে—হে পিতৃসকল—মই ইয়াত ‘বৃষধ্বজ’ নামে প্ৰখ্যাত হৈ অৱস্থান কৰিম।

Verse 86

पितामहेन सहितो गदाधरसमन्वितः । रविणा पार्षदैः सार्धं तुष्टये वः पितामहाः

পিতামহ (ব্ৰহ্মা) সহ, গদাধৰসহ, আৰু ৰবি (সূৰ্য) তথা দিৱ্য পাৰ্ষদসকলৰ সৈতে—হে পিতৃসকল—তোমালোকৰ তৃপ্তিৰ বাবে (মই উপস্থিত)।

Verse 87

इति यावद्वरं दत्ते पितृभ्यो वृषभध्वजः । तावन्नदी समागत्य प्रणम्येशं व्यजिज्ञपत्

বৃষভধ্বজে পিতৃসকলক বৰ দান কৰি থাকোঁতেই নদী আহি উপস্থিত হ’ল; প্ৰভুক প্ৰণাম কৰি সন্মানেৰে প্ৰশ্ন জনালে।

Verse 88

नंदिकेश्वर उवाच । विहितः स्यदनः सज्जस्ततोस्तु विजयोदयः । अष्टौ कंठीरवा यत्र यत्रोक्ष्णामष्टकं शुभम्

নন্দিকেশ্বৰ ক’লে: “বিধি অনুসাৰে ৰথ সাজি সম্পূৰ্ণ প্ৰস্তুত কৰা; তাৰ পৰা বিজয় আৰু সমৃদ্ধিৰ উদয় হ’ব। য’ত আঠটা সিংহ আছে, আৰু য’ত আঠটা বৃষৰ শুভ গুচ্ছ আছে…”

Verse 89

यत्रेभाः परिभांत्यष्टौ यत्राष्टौ जविनो हयाः । मनः संयमनं यत्र कशापाणि व्यवस्थितम्

য’ত আঠটা হাতী দীপ্তিময় হৈ থিয় আছে, য’ত আঠটা দ্ৰুত ঘোঁৰা আছে; য’ত মন-সংযম স্থাপিত, আৰু চাবুক হাতত প্ৰস্তুত আছে।

Verse 90

गंगायमुनयोरीषे चक्रे पवनदेवता । सायंप्रातर्मये चक्रे छत्रं द्यौर्मंडलं शुचि

পৱনদেৱতাই গঙ্গা-যমুনাৰ বাবে লাগাম গঢ়িলে। সায়ং আৰু প্ৰাতঃকালে গঠিত, পবিত্ৰ দ্যৌ-মণ্ডলৰ এক ছত্ৰও তেওঁ সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 91

तारावलीमयाः कीला आहेया उपनायकाः । श्रुतयो मार्गदर्शिन्यः स्मृतयो रथगुप्तयः

তাৰাৰ শাৰীশাৰী কৰি কীল গঢ়া হ’ল; সৰ্পসকল পথ-প্ৰদৰ্শক সহচৰ হ’ল। শ্ৰুতিসমূহ পথ দেখুৱালে, আৰু স্মৃতিসমূহ ৰথৰ ৰক্ষক হ’ল।

Verse 92

दक्षिणाधूर्दृढा यत्र मखा यत्राभिरक्षकाः । आसनं प्रणवो यत्र गायत्रीपादपीठभूः

সেই পবিত্ৰ ধামত দক্ষিণা-দান দৃঢ়ভাৱে স্থিত, আৰু যজ্ঞসমূহ সুৰক্ষিত। তাত আসন হৈছে প্ৰণৱ ‘ওঁ’, আৰু ভূমি গায়ত্ৰীৰ চাৰিপাদৰ পীঠস্বৰূপ—বেদময় কাশীৰ মহিমা প্ৰকাশ কৰে।

Verse 93

सांगा व्याहृतयो यत्र शुभा सोपानवीथिकाः । सूर्याचंद्रमसौ यत्र सततं द्वाररक्षकौ

তাত অঙ্গসহ পবিত্ৰ ব্যাহৃতিসমূহ শুভ সোপান আৰু পথৰূপে প্ৰকাশ পায়; আৰু তাত সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ সদায় দ্বাৰৰক্ষক হৈ স্থিত—প্ৰৱেশদ্বাৰকেই বেদীয় আৰু বিশ্বময় কৰি তোলে।

Verse 94

अग्निर्मकरतुंडश्च रथभूः कौमुदीमयी । ध्वजदंडो महामेरुः पताका हस्करप्रभा

তাত অগ্নি আৰু মকৰ-মুখ শক্তি প্ৰকাশিত; ৰথভূমি কৌমুদী-জ্যোতিৰে ময়। ধ্বজদণ্ড মহামেরুৰ দৰে, আৰু পতাকা দীপ্ত প্ৰভাৰে উজ্জ্বল—কাশীক দিৱ্য যাত্ৰাৰ বিশ্বরূপে চিত্ৰিত কৰে।

Verse 95

स्वयं वाग्देवता यत्र चंचच्चामरधारिणी । स्कंद उवाच । शैलादिनेति विज्ञप्तो देवदेव उमापतिः

তাত বাক্‌দেৱী নিজেই কঁপা চামৰ ধৰি সেবাত উপস্থিত। স্কন্দ ক’লে: ‘শৈলাদি…’ বুলি নিবেদন কৰা হ’লে দেৱদেৱ উমাপতি (শিৱ) উত্তৰ দিলে—আখ্যান শিৱৰ দিৱ্য কৰ্মলৈ ঘূৰি গ’ল।

Verse 96

कृतनीराजनविधिरष्टभिर्देवमातृभिः । पिनाकपाणिरुत्तस्थौ दत्तहस्तोथ शार्ङ्गिणा

আঠ দেৱমাতৃয়ে নীৰাজন (আৰতি) বিধি সম্পন্ন কৰাৰ পাছত, পিনাকধাৰী প্ৰভু (শিৱ) উঠি দাঁড়াল; তাৰপিছত শাৰ্ঙ্গধাৰী (বিষ্ণু)ৰ হাত ধৰি আগবাঢ়িল—কাশীৰ পবিত্ৰ নাট্যত পৰম দেৱতাসকলৰ ঐক্য সূচায়।

Verse 97

निनादो दिव्यवाद्यानां रोदसी पर्यपूरयत् । गीतमंगलगीर्भिश्च चारणैरनुवर्धितः

দিব্য বাদ্যযন্ত্ৰৰ নিনাদে আকাশ-ধৰণী দুয়ো ভৰি উঠিল; মঙ্গলময় গীত-স্তৱে চাৰণসকলে তাক অধিক বঢ়াই তুলিলে।

Verse 98

तेन दिव्यनिनादेन बधिरीकृतदिङ्मुखाः । आहूता इव आजग्मुर्विष्वग्भुवनवासिनः

সেই দিব্য নিনাদে দিশাসকলৰ মুখ যেন বধিৰ হ’ল; আৰু চাৰিওফালে থকা ভুবনবাসীসকল আহ্বান পোৱা যেনে, সকলো দিশৰ পৰা আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 99

दिव्यांतरिक्षभौमानि यानि तीर्थानि सर्वतः । तान्यत्र निवसिष्यंति दर्शे सोमदिनान्विते

যি যি দিব্য, অন্তৰীক্ষীয় আৰু ভৌম তীৰ্থ সকলো ঠাইতে আছে—সেই সকলো ইয়াত বাস কৰিব, বিশেষকৈ অমাৱস্যাৰ অনুষ্ঠানত সোমবাৰ যুক্ত দিনত।

Verse 100

षडाननाः कुमाराश्च मयूरवरवाहनाः । ममानुगाः समायाताः कोटयोष्टौ महाबलाः

ষড়ানন কুমাৰসকল, উত্তম ময়ূৰবাহনে আৰূঢ়—মোৰ অনুগামী—সমাগত হৈছে; অষ্ট কোটি, মহাবলশালী।

Verse 110

स्कंद उवाच । श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं कोटिजन्माघनाशनम् । पठित्वा पाठयित्वा च शिवसायुज्यमाप्नुयात्

স্কন্দ ক’লে: এই পুণ্য আখ্যান শুনিলে কোটি কোটি জন্মৰ পাপ নাশ হয়। ইয়াক পাঠ কৰি আৰু আনক পাঠ কৰাই দিলে শিৱ-সায়ুজ্য লাভ হয়।

Verse 116

अलभ्यलाभो देवस्य जातोत्र हि यतः परः । ततः काशी प्रवेशाख्यं जप्यमाख्यानमुत्तमम्

যিহেতু সেই বিন্দুৰ পৰাই দেৱে ইয়াত অন্যথা অলভ্য যি লাভ, সেয়া লাভ কৰিলে; সেয়ে “কাশী-প্ৰৱেশ” নামে এই পৰম পৱিত্ৰ আখ্যানো জপৰূপে পাঠ কৰিবলগীয়া।