Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 82
Devanagari script
तमुद्गीर्णं नरं दृष्ट्वा पक्षिराट्समभाषत । कस्त्वं जात्यासि निगद मम कंठविदाहकृत्
Transliteration
tamudgīrṇaṃ naraṃ dṛṣṭvā pakṣirāṭsamabhāṣata | kastvaṃ jātyāsi nigada mama kaṃṭhavidāhakṛt
Translation
সেই মানুহজনক বাহিৰলৈ ওলাই অহা দেখি পক্ষীৰাজে ক’লে: "তুমি জাতিগতভাৱে কোন? মোক কোৱা— তুমি যিয়ে মোৰ ডিঙিত দাহন সৃষ্টি কৰিছা।"
Word by Word
तम्him
तम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
उद्गीर्णम्vomited out/expelled
उद्गीर्णम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउद्√गॄ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; 'नरम्' इत्यस्य विशेषण
नरम्man
नरम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), धातु: दृश्
पक्षिराट्the king of birds (Garuḍa)
पक्षिराट्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootपक्षिराज्/पक्षिराट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (गरुडः)
समभाषतspoke
समभाषत:
Kriya (Main action)
TypeVerb
Rootसम्√भाष् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
कःwho
कः:
Karta (Subject complement)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक
त्वम्you
त्वम्:
Sambodhana/Prashna (Addressed person)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
जात्याby birth
जात्या:
Kriya-visheṣaṇa (Manner/qualification)
TypeNoun
Rootजाति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental), एकवचन; प्रकारार्थे (by birth/as to caste)
असिare
असि:
Kriya (Copula)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद
निगदtell/declare
निगद:
Kriya (Command)
TypeVerb
Rootनि√गद् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ममmy
मम:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति (Genitive), एकवचन
कण्ठthroat
कण्ठ:
Sambandha (Part of compound)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासपूर्वपद
विदाहburning pain
विदाह:
Sambandha (Part of compound)
TypeNoun
Rootविदाह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासमध्यपद (burning/pain)
कृत्causing (it)
कृत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकृत् (कृदन्त-प्रातिपदिक, √कृ)
Formकृदन्त (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: कण्ठ-विदाह-कृत् (maker of throat-burning); 'त्वम्' इत्यस्य विशेषण
Speaker
Garuḍa (Pakṣirāṭ)
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: On the shore, the brāhmaṇa stands recovering; Garuḍa, towering yet respectful, addresses him; the sea behind, the sky clearing from darkness to twilight.
Characters & Entities
G
Garuḍa (Pakṣirāṭ)D
Dvija (implied)N
Nara (the man expelled)FAQs
Dharma involves discernment—knowing who is righteous and why their presence carries spiritual force and consequence.
The Kāśī-khaṇḍa context underlies the narrative; this verse itself does not praise a particular tirtha by name.
None.