Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 43

Devanagari script

प्राप्तविश्वेश्वरावासः पीतोत्तरवहापयाः । स्पृष्ट विश्वेशसल्लिंगः कश्च याति न वंद्यताम्

Transliteration

prāptaviśveśvarāvāsaḥ pītottaravahāpayāḥ | spṛṣṭa viśveśasalliṃgaḥ kaśca yāti na vaṃdyatām

Translation

বিশ্বেশ্বৰাৰ বাসস্থান পাই, উত্তৰবাহিনী গঙ্গাৰ জল পান কৰি, আৰু বিশ্বেশৰ শুভ লিঙ্গ স্পৰ্শ কৰি—কোনে বন্দনাৰ যোগ্য নহয়?

Word by Word

• प्राप्तविश्वेश्वरावासः: one who has reached the abode of Viśveśvara
• प्राप्तविश्वेश्वरावासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्राप्त (कृदन्त; प्र+आप् धातु) + विश्वेश्वर (प्रातिपदिक) + आवास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः (विश्वेश्वरस्य आवासः) इति षष्ठी-तत्पुरुषः, तदन्ते 'प्राप्त' इति विशेषण-पूर्वपद; विशेषणम् (कश्चित् नरः)

• पीत-उत्तरवहा-पयाः: one who has drunk the water of Uttaravahā
• पीत-उत्तरवहा-पयाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पीत (कृदन्त; पा धातु) + उत्तरवहा (प्रातिपदिक) + पयस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (उत्तरवहायाः पयः) तदन्ते 'पीत' इति; विशेषणम्

• स्पृष्टः: having touched
• स्पृष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्पृष्ट (कृदन्त; स्पृश् धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• विश्वेशसल्लिङ्गः: one connected with the sacred liṅga of Viśveśa
• विश्वेशसल्लिङ्गः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वेश (प्रातिपदिक) + सत्/सत्- (प्रातिपदिक; 'सत्' = holy/true) + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—(विश्वेशस्य सत् लिङ्गम्) इति तत्पुरुषः; बहिर्वृत्त्या 'लिङ्गधारी/लिङ्गसम्बद्धः' अर्थे

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• याति: goes
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक निपात

• वन्द्यताम्: be worthy of worship / be worshipped
• वन्द्यताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वन्द् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), तृतीयपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः/भावे (let him be worshipped)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśvara-āvāsa; Uttaravāhinī Gaṅgā (Kāśī)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim arrives at Viśveśvara’s precinct, sips Gaṅgā water at an Uttaravāhinī bend, and reaches out to touch the shining liṅga; onlookers fold hands, acknowledging the pilgrim’s sanctified status.

Characters & Entities

• Viśveśvara
• Uttaravāhinī Gaṅgā
• Kāśī
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Contact with Kāśī’s sacred geography—Gaṅgā and Viśveśvara—elevates a person’s spiritual dignity and makes them worthy of honor.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Viśveśvara’s abode in Kāśī and the Uttaravāhinī Gaṅgā (north-flowing Gaṅgā stretch associated with Vārāṇasī).

What ritualistic prescription is mentioned?

Pilgrimage-actions are implied: reaching Viśveśvara’s precinct, drinking Gaṅgā water, and touching (or reverently approaching) the Viśveśvara liṅga.