Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 35›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 1

Devanagari script

कुंभयोनिरुवाच । अविमुक्तं महाक्षेत्रं परनिर्वाणकारणम् । क्षेत्राणां परमं क्षेत्रं मंगलानां च मंगलम्

Transliteration

kuṃbhayoniruvāca | avimuktaṃ mahākṣetraṃ paranirvāṇakāraṇam | kṣetrāṇāṃ paramaṃ kṣetraṃ maṃgalānāṃ ca maṃgalam

Translation

কুম্ভযোনি (অগস্ত্য) ক’লে: ‘অবিমুক্ত মহাক্ষেত্ৰ, পৰম নিৰ্বাণৰ কাৰণ; ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত সৰ্বোচ্চ ক্ষেত্ৰ, আৰু মঙ্গলসমূহৰ ভিতৰত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ মঙ্গল।’

Word by Word
कुंभयोनिःAgastya (kumbha-born)
कुंभयोनिः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootकुंभ + योनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘kumbha-born’ = अगस्त्यः
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Speech act/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘said’
अविमुक्तम्Avimukta (Kāśī)
अविमुक्तम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअविमुक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा—काशी-विशेषनाम
महाक्षेत्रम्the great sacred field
महाक्षेत्रम्:
Karta (Apposition/कर्तृसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहा + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र विशेषणरूपेण ‘अविमुक्तम्’
परनिर्वाणकारणम्the cause of supreme liberation
परनिर्वाणकारणम्:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootपर + निर्वाण + कारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (परस्य निर्वाणस्य कारणम्) ‘cause of supreme liberation’—विशेषणं ‘अविमुक्तम्/महाक्षेत्रम्’
क्षेत्राणाम्of sacred fields
क्षेत्राणाम्:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, बहुवचन; ‘of (all) sacred fields’
परमम्supreme
परमम्:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘supreme’—विशेषणं ‘क्षेत्रम्’
क्षेत्रम्field, sacred place
क्षेत्रम्:
Karta (Predicate/कर्तृसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (predicate nominative)
मंगलानाम्of auspicious things
मंगलानाम्:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमंगल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, बहुवचन; ‘of auspicious things’
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (and)
मंगलम्auspiciousness, the auspicious one
मंगलम्:
Karta (Predicate/कर्तृसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमंगल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (predicate nominative)
Speaker

Kumbhayoni (Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Sage Agastya (Kumbhayoni) speaks in a calm assembly, extolling Avimukta as the supreme kṣetra and cause of liberation; behind him, a symbolic panorama of Kāśī—Viśveśvara spire, Gaṅgā, and sacred lanes—glows like a mandala.

Characters & Entities
A
Agastya (Kumbhayoni)
A
Avimukta (Kāśī)

FAQs

Kāśī (Avimukta) is proclaimed as a foremost liberating kṣetra—spiritual geography is presented as a direct support to mokṣa.

Avimukta—Kāśī, the never-abandoned sacred realm of Śiva.

No specific rite here; it is an opening praise establishing the liberating status of the kṣetra.

←Previous Verse
Next Verse→