Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 52

Devanagari script

ईशानो जटिलो रुद्रस्तत्प्राश्य परमोदकम् । अवाप्तवान्परं ज्ञानं येन निर्वृतिमाप्तवान्

Transliteration

īśāno jaṭilo rudrastatprāśya paramodakam | avāptavānparaṃ jñānaṃ yena nirvṛtimāptavān

Translation

জটা-ধাৰী ৰুদ্ৰ ঈশানে সেই পৰম উদক পান কৰি পৰম জ্ঞান লাভ কৰিলে, যাৰ দ্বাৰা তেওঁ পূৰ্ণ শান্তি লাভ কৰিলে।

Word by Word

• ईशानः: Īśāna (Śiva)
• ईशानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जटिलः: matted-haired
• जटिलः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जटिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• रुद्रः: Rudra
• रुद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अन्वादेश (‘that’, i.e., that water)

• प्राश्य: having drunk
• प्राश्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + अश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund) ‘having drunk/tasted’

• परम-उदकम्: the supreme water
• परम-उदकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परम-उदक (प्रातिपदिक; घटकाः: परम + उदक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (परमम् उदकम्)

• अवाप्तवान्: obtained
• अवाप्तवान्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु) + क्तवत् (कृदन्त)
• Form: क्तवत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियार्थे ‘obtained’

• परम्: supreme
• परम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सम्बन्ध/हेतु (‘by which/whereby’)

• निर्वृतिम्: bliss, cessation, peace
• निर्वृतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निर्वृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आप्तवान्: attained
• आप्तवान्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु) + क्तवत् (कृदन्त)
• Form: क्तवत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियार्थे ‘attained’

Speaker

Skanda (narration; deduced from context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jñānoda (paramodaka)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Īśāna-Rudra with matted locks drinks luminous water from cupped hands; a calm radiance spreads, and his face reflects profound peace, with the sacred well nearby.

Characters & Entities

• Īśāna
• Rudra
• Paramodaka
• Jñāna
• Nirvṛti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha is depicted as knowledge in liquid form—its grace culminates in inner peace and liberation-oriented realization.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘paramodaka’ associated with Jñānoda/Śivartārtha tīrtha in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Prāśana/pāna—drinking the sacred water (as a devotional act).