Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 63

Devanagari script

छुरितामृतधारौघा छिन्नैनाश्छंदगामिनी । छत्रीकृतमरालौघा छटीकृतनिजामृता

Transliteration

churitāmṛtadhāraughā chinnaināśchaṃdagāminī | chatrīkṛtamarālaughā chaṭīkṛtanijāmṛtā

Translation

সেয়ে অমৃতধাৰাৰ প্ৰৱাহে সিঞ্চিত; পাপ কাটি পেলায় আৰু পবিত্ৰ ছন্দ-লয় অনুসৰি গতি কৰে। সেয়ে হাঁস-সদৃশ গণক ছত্ৰৰূপে বিস্তাৰ কৰে আৰু নিজৰ অমৃত দীপ্ত ধাৰাৰে ঢালি দিয়ে।

Word by Word

• छुरिता: sprinkled, scattered
• छुरिता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: छुर्/छुरित (धातु/प्रातिपदिक) + क्त (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (sprinkled/strewn; lit. 'churita')

• अमृत: nectar, immortality
• अमृत: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपदत्वात् अव्यक्त-विभक्ति (in compound)

• धारा: stream, flow
• धारा: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धारा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; समासपूर्वपदत्वात् अव्यक्त-विभक्ति (in compound)

• ओघा: flood, mass
• ओघा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ओघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासोत्तरपद (head)

• छुरितामृतधारौघा: she whose flood is of nectar-streams, scattered forth
• छुरितामृतधारौघा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: छुरिता + अमृत + धारा + ओघ (समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अमृतधाराणाम् ओघः; सः छुरितः)

• छिन्न: cut off, destroyed
• छिन्न: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: छिद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग; समासपूर्वपदत्वात् अव्यक्त-विभक्ति; क्त-प्रत्ययान्त (cut off)

• एनस्: sin, guilt
• एनस्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासोत्तरपदत्वात् प्रातिपदिक-आधार; प्रथमा, एकवचन (एनाः/एनस्-आधारित)

• छिन्नैनाः: she whose sin is cut off (sin-destroying)
• छिन्नैनाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: छिन्न + एनस् (समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (एनसः छिन्ना)

• छन्द: meter; will/liking
• छन्द: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: छन्द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपदत्वात् अव्यक्त-विभक्ति (in compound)

• गामिनी: going, moving
• गामिनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) + णिनि (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; णिनि-प्रत्ययान्त (going, moving)

• छन्दगामिनी: moving according to meter / moving by will
• छन्दगामिनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: छन्द + गामिनी (समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (छन्देन/छन्दं प्रति गामिनी)

• छत्रीकृत: made into a canopy; sheltered
• छत्रीकृत: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: छत्री (प्रातिपदिक) + कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग; समासपूर्वपदत्वात् अव्यक्त-विभक्ति; क्त-प्रत्ययान्त (made into an umbrella/covered)

• मराल: swan
• मराल: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मराल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समासपूर्वपदत्वात् अव्यक्त-विभक्ति (in compound)

• ओघा: flood, multitude
• ओघा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ओघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासोत्तरपद (head)

• छत्रीकृतमरालौघा: she whose multitude of swans forms a canopy
• छत्रीकृतमरालौघा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: छत्रीकृत + मराल + ओघ (समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मरालौघः; सः छत्रीकृतः)

• छटीकृत: made into clusters/rows
• छटीकृत: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: छटी (प्रातिपदिक; 'cluster/line') + कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग; समासपूर्वपदत्वात् अव्यक्त-विभक्ति; क्त-प्रत्ययान्त (arranged in clusters/rows)

• निज: own
• निज: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपदत्वात् अव्यक्त-विभक्ति (in compound)

• अमृता: nectar
• अमृता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अमृत-शब्दस्य स्त्रीरूप (nectar)

• छटीकृतनिजामृता: she whose own nectar is arranged in clusters
• छटीकृतनिजामृता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: छटीकृत + निज + अमृत (समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (निजामृतं; तत् छटीकृतम्)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā in Kāśī (Amṛta-dhārā imagery)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-seeking audience within the frame (ṛṣis)

Visual Art Cues

Scene: Gaṅgā as a luminous stream of nectar raining in arcs; Vedic meters personified as rhythmic wave-patterns; swan-flocks forming a white canopy over devotees performing arghya.

Characters & Entities

• Devī (Śakti)
• Amṛta (nectar)
• Marāla (swan)
• Kāśī (contextual)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Grace is ‘nectar-like’: it purifies sin and nourishes the soul; sacred rhythm (chandas) symbolizes ordered dharma and inner harmony.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the contextual holy setting of this praise in the Kāśīkhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the verse supports stotra/japa in proper chandas (meter) as a devotional discipline.