Adhyaya 18
এই অধ্যায়ত মুক্তিপুৰী কাশীত স্নান কৰি মথুৰাৰ ব্ৰাহ্মণ শিৱশৰ্মাই দেহান্তৰ পিছত বৈষ্ণৱ লোকলৈ উৰ্ধ্বগতি কৰা কাহিনী বৰ্ণিত। পথত তেওঁ এক দীপ্তিময়, মঙ্গলময় লোক দেখি প্ৰশ্ন কৰাত দুজন গণ-সেৱকে ক’লে—সৃষ্টিকৰ্তাৰ আজ্ঞাৰে সপ্তৰ্ষি (মৰীচি, অত্রি, পুলহ, পুলস্ত্য, ক্ৰতু, অঙ্গিৰস, বসিষ্ঠ) কাশীত বাস কৰি প্ৰজাসৃষ্টি বাবে তপস্যা কৰে; তেওঁলোকৰ পত্নীসকল জগন্মাতা বুলি উল্লেখিত। সৰ্বলোক মোক্ষৰ বাবে তেওঁলোকে অবিমুক্ত ক্ষেত্ৰলৈ—ক্ষেত্ৰজ্ঞৰ অধিষ্ঠান থকা পবিত্ৰ স্থান বুলি—আহি নিজ নিজ নামৰ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁলোকৰ তপোবলে ত্ৰিলোক ধাৰিত থাকে। তাৰ পিছত স্থান-সূচী দিয়া হৈছে—গোকৰ্ণেশৰ জলৰ ওচৰত অত্রীশ্বৰ; মৰীচি কুণ্ড আৰু মৰীচীশ্বৰ; স্বৰ্গদ্বাৰৰ ওচৰত পুলহ-পুলস্ত্য; হৰিকেশৱ বনত অঙ্গিৰসেশ্বৰ; আৰু বৰুণা তীৰত বসিষ্ঠমেশ্বৰ আৰু ক্ৰত্বীশ্বৰ—দৰ্শন-স্নান আদিৰে তেজ, পুণ্য আৰু লোকপ্ৰাপ্তিৰ ফল কোৱা হৈছে। শেষত অৰুন্ধতীক অতুল পতিৱ্ৰতা ৰূপে স্তৱ কৰা হৈছে; কোৱা হৈছে যে তেওঁৰ স্মৰণমাত্ৰেই গঙ্গাস্নানসম পুণ্য লাভ হয়, আৰু কাশীৰ পবিত্ৰ ভূ-প্ৰসঙ্গত তেওঁক আদৰ্শ হিচাপে স্থাপন কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
अगस्तिरुवाच । इति शृण्वन्कथां रम्यां शिवशर्माऽथ माथुरः । मुक्तिपुर्यां सुसंस्नातो मायापुर्यां गतासुकः
অগস্ত্য ক’লে: এইদৰে মনোহৰ কাহিনী শুনি, মথুৰাৰ শিৱশৰ্মা—মুক্তিপুৰীত সুস্নান কৰি—আনন্দচিত্তে মায়াপুৰীৰ পানে যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 2
नेत्रयोः प्राघुणी चक्रे ततः सप्तर्षिमंडलम् । व्रजन्स वैष्णवं लोकमंते विष्णुपुरीक्षणात्
তেওঁৰ চকুৰ আগতেই সপ্তঋষিমণ্ডল প্ৰকাশ পালে; তাৰ পাছত আগবাঢ়ি, বিষ্ণুপুৰীৰ দৰ্শনৰ দ্বাৰা অন্তত বৈষ্ণৱ লোকত উপনীত হ’ল।
Verse 3
उवाच च प्रसन्नात्मा स्तुतश्चारणमागधैः । प्रार्थितो देवकन्याभिस्तिष्ठ तिष्ठेति चक्षणम्
আনন্দিত অন্তৰে তেওঁ ক’লে; চাৰণ আৰু মাগধসকলে তেওঁক স্তৱ কৰি থাকিল; আৰু দেৱকন্যাসকলে বাৰে বাৰে মিনতি কৰিলে—“থাকক, থাকক”—এটা ক্ষণৰ বাবে।
Verse 4
स्थिता सुतासु निःश्वसस्य मंदभाग्या वयं त्विति । गतः पुण्यतमांल्लोकानसौ यत्पुण्यवत्तमः
সখীসকলৰ মাজত থিয় হৈ তেওঁলোকে নিশ্বাস এৰি ক’লে, “আমি সঁচাকৈয়ে মন্দভাগীয়া”; কিয়নো সেই পৰম পুণ্যৱান জনে অতি পবিত্ৰ লোকসমূহলৈ গমন কৰিলে।
Verse 5
इति शृणवन्मुखात्तासां वचनानि विमानगः । देवौ कस्यायमतुलो लोकस्तेजोमयः शुभः
তেওঁলোকৰ মুখৰ পৰা সেই বাক্য শুনি, বিমানস্থ যাত্ৰীজনে সুধিলে: “হে দেবগণ! এই অতুল, শুভ, তেজোময় লোক কাৰ?”
Verse 6
इति द्विजवचः श्रुत्वा प्रोचतुर्गणसत्तमौ । शिवशर्मञ्छिवमते सदा सप्तर्षयोमलाः
দ্বিজৰ বাক্য শুনি, গণসত্তম সেই দুজন ক’লে: “হে শিৱশর্মা! শিৱমত অনুসাৰে, নিৰ্মল সপ্তঋষি সদায় ইয়াতেই বাস কৰে।”
Verse 7
वसंतीह प्रजाः स्रष्टुं विनियुक्ताः प्रजासृजा । मरीचिरत्रिः पुलहः पुलस्त्यः क्रतुरङ्गिराः
ইয়াতেই বাস কৰে—প্ৰজাস্ৰষ্টা প্ৰজাপতিৰ দ্বাৰা প্ৰজাসৃষ্টি কৰিবলৈ নিযুক্ত—মৰীচি, অত্রি, পুলহ, পুলস্ত্য, ক্রতু আৰু অঙ্গিৰা।
Verse 8
वसिष्ठश्च महाभागो ब्रह्मणो मानसाः सुताः । सप्त ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः
আৰু মহাভাগ্যবান বশিষ্ঠো—এইসকল ব্ৰহ্মাৰ মানসপুত্ৰ। পুৰাণসমূহত তেওঁলোক নিশ্চিতভাৱে ‘সপ্ত ব্ৰহ্মা’ বুলি পৰিচিত।
Verse 9
संभूतिरनसूया च क्षमा प्रीतिश्च सन्नतिः । स्मृतिरूर्जा क्रमादेषां पत्न्यो लोकस्य मातरः
সম্ভূতি, অনসূয়া, ক্ষমা, প্ৰীতি, সন্নতি, স্মৃতি আৰু ঊৰ্জা—এইসকল ক্ৰমে তেওঁলোকৰ পত্নী, আৰু জগতৰ মাতৃৰূপে পূজ্য।
Verse 10
एतेषां तपसा चैतद्धार्यते भुवनत्रयम् । उत्पाद्य ब्रह्मणा पूर्वमेते प्रोक्ता महर्षयः
এই মহাত্মাসকলৰ তপস্যাৰ বলতেই সমগ্ৰ ত্ৰিভুবন ধাৰিত থাকে। পূৰ্বে ব্ৰহ্মাই তেওঁলোকক সৃষ্টি কৰি মহর্ষি বুলি ঘোষণা কৰিছিল।
Verse 11
प्रजाः सृजत रे पुत्रा नानारूपाः प्रयत्नतः । ततः प्रणम्य ब्रह्माणं तपसे कृतनिश्चयाः
“হে পুত্ৰসকল, যত্নসহ নানাৰূপ প্ৰজাসৃষ্টি কৰা।” তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাক প্ৰণাম কৰি তেওঁলোকে তপস্যাৰ বাবে দৃঢ় সংকল্প ল’লে।
Verse 12
अविमुक्तं समासाद्य क्षेत्रंक्षेत्रज्ञधिष्ठितम् । मुक्तये सर्वजंतूनामविमुक्तं शिवेन यत्
অবিমুক্ত ক্ষেত্ৰত উপনীত হৈ—যি ক্ষেত্ৰজ্ঞৰ অধিষ্ঠিত—তেওঁলোকে সেই অবিমুক্তলৈ আহিল, যাক শিৱে সকলো জীৱৰ মুক্তিৰ বাবে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।
Verse 13
प्रतिष्ठाप्य च लिंगानि ते स्वनाम्नांकितानि च । शिवेति परया भक्त्या तेपुरुग्रं तपो भृशम
তেওঁলোকে নিজৰ নাম অঙ্কিত লিঙ্গসমূহ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; আৰু পৰম ভক্তিৰে “শিৱ!” বুলি উচ্চাৰণ কৰি অতি উগ্ৰ তপস্যা বহুত কৰিলে।
Verse 15
प्राजापत्येऽत्र ते लोके वसंत्युज्ज्वलतेजसः । गोकर्णेशस्य सरसः प्रत्यक्तीरे प्रतिष्ठितम्
ইয়াত এই প্ৰাজাপত্য লোকত উজ্জ্বল তেজস্বী পুণ্যজনসকল বাস কৰে। গোকৰ্ণেশৰ সৰোবৰটোৰ পশ্চিম তীৰত এই পবিত্ৰ স্থান প্ৰতিষ্ঠিত।
Verse 16
लिंगमत्रीश्वरं दृष्ट्वा ब्रह्मतेजोभिवर्धते । कर्कोट वाप्या ईशाने मरीचेः कुंडमुत्तमम्
অত্ৰীশ্বৰ নামৰ লিঙ্গ দৰ্শন কৰিলে ব্ৰহ্ম-তেজ বৃদ্ধি পায়। ঈশান কোণত কৰ্কোটা বাপী আৰু মৰীচিৰ উত্তম কুণ্ড আছে।
Verse 17
तत्र स्नात्वा नरो भक्त्त्या भ्राजते भास्करो यथा । मरीचीश्वर संज्ञं तु तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम्
তাত ভক্তিৰে স্নান কৰিলে নৰ সূৰ্যৰ দৰে দীপ্ত হয়। তাত মৰীচীশ্বৰ নামেৰে এক লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠিত আছে।
Verse 18
तल्लिंगदर्शनाद्विप्र मारीचं लोकमाप्नुयात् । कांत्या मरीचिमालीव शोभते पुरुषर्षभः
হে বিপ্ৰ! সেই লিঙ্গৰ দৰ্শনে মৰীচ লোক লাভ হয়। পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ জন কান্তিত মৰীচিমালীৰ দৰে, যেন ৰশ্মিৰ মালা পিন্ধা, শোভা পায়।
Verse 19
पुलहेश पुलस्त्येशौ स्वर्गद्वारस्य पश्चिमे । तौ दृष्ट्वा मनुजो लोके प्राजापत्ये महीयते
পুলহেশ আৰু পুলস্ত্যেশ স্বৰ্গদ্বাৰৰ পশ্চিমে আছে। সেই দুয়োটাক দৰ্শন কৰিলে মানুহ প্ৰাজাপত্য লোকত সন্মানিত হয়।
Verse 20
हरिकेशवने रम्ये दृष्ट्वैवांगिरसेश्वरम् । इह लोके वसेद्विप्र तेजसापरिबृंहितः
ৰমণীয় হৰিকেশৱ-বনত কেৱল অঙ্গিৰসেশ্বৰক দৰ্শন কৰিলেই ব্ৰাহ্মণে এই লোকতেই তেজ (আধ্যাত্মিক দীপ্তি)ৰে পৰিপুষ্ট হৈ বাস কৰে।
Verse 21
वरणायास्तटे रम्ये दृष्ट्वा वासिष्ठमीश्वम् । क्रत्वीश्वरं च तत्रैव लभते वसतिं त्विह
ৰমণীয় বৰণা নদীৰ তীৰত বাসিষ্ঠেশ্বৰক দৰ্শন কৰি, আৰু তাতেই ক্ৰত্বীশ্বৰকো চাক্ষুষ কৰি, মানুহে এই লোকতেই বাসস্থান আৰু স্থিৰ মঙ্গল লাভ কৰে।
Verse 22
काश्यामेतानि लिंगानि सेवितानि शुभैषिभिः । मनोभिवांछितं दद्युरिह लोके परत्र च
কাশীত এই লিঙ্গসমূহ—শুভকামনাৰে সাধকসকলে যিবোৰৰ সেৱা-পূজা কৰে—মনোবাঞ্ছিত ফল এই লোকতো আৰু পৰলোকতো দান কৰে।
Verse 23
गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाभाग तिष्ठते सात्र सुंदरी । अरुंधती महापुण्या पतिव्रतपरायणा
গণসকলে ক’লে: “হে মহাভাগ শিৱশৰ্মন! ইয়াত সেই সুন্দৰী অৰুন্ধতী বাস কৰে—অতি পুণ্যৱতী আৰু পতিব্ৰতা ধৰ্মত সম্পূৰ্ণ নিবিষ্ট।”
Verse 24
यस्याः स्मरणमात्रेण गंगास्नान फलं लभेत् । अंतःपुरचरैर्द्वित्रैः पवित्रैः सहितो विभुः
যাৰ কেৱল স্মৰণ মাত্ৰেই গঙ্গাস্নানৰ ফল লাভ হয়। সেই বিভু কিছুমান পবিত্ৰ অন্তঃপুৰচৰ সহচৰসহ উপস্থিত।
Verse 25
सदा नारायणो देवो यस्याश्चक्रे कथां मुदा । कमलायाः पुरोभागे पातिव्रत्य सुतोषितः
সদা নাৰায়ণ দেৱ, তাইৰ পতিব্ৰতা ধৰ্মত সন্তুষ্ট হৈ, কমলা (লক্ষ্মী)ৰ সন্মুখত অগ্ৰস্থানত আনন্দে তাইৰ কথা ক’লে।
Verse 26
पतिव्रतास्वरुंधत्याः कमले विमलाशयः । यथास्ति न तथाऽन्यस्याः कस्याश्चित्कापि भामिनि
হে সুন্দৰী কমলে! পতিব্ৰতা অৰুন্ধতীৰ অন্তৰত এনে নিৰ্মল শুদ্ধতা আছে, যি ক’তো কোনো আন নাৰীত পোৱা নাযায়।
Verse 27
न तद्रूपं न तच्छीलं न तत्कौलीन्यमेव च । न तत्कलासुकौशल्यं पत्युः शुश्रूषणं न तत्
তেনে ৰূপ নাই, তেনে শীল নাই, তেনে উচ্চ কুলীনতাও নাই; ক’লাত তেনে সূক্ষ্ম কৌশল নাই—আৰু স্বামীৰ তেনে শুশ্ৰূষাও নাই।
Verse 28
न माधुर्यं न गांभीर्यं न चार्यपरितोषणम् । अरुंधत्या यथा देवि तथाऽन्यासां क्वचित्प्रिये
হে দেবী, হে প্ৰিয়ে! অৰুন্ধতীৰ দৰে মাধুৰ্য নাই, তেনে গাম্ভীৰ্য নাই, আৰু আৰ্যজনক সন্তুষ্ট কৰাৰ তেনে শক্তিও নাই—অন্য নাৰীৰ মাজত ক’তো নাই।
Verse 29
धन्यास्ता योषितो लोके सभाग्याः शुद्धबुद्धयः । अरुंधत्याः प्रसंगे या नामापि परिगृह्णते
এই লোকত ধন্য সেই নাৰীসকল—ভাগ্যৱতী আৰু শুদ্ধবুদ্ধি—যিসকলে অৰুন্ধতীৰ প্ৰসঙ্গত তাইৰ নামটোও শ্ৰদ্ধাৰে গ্ৰহণ কৰে।
Verse 30
यदा पतिव्रतानां तु कथास्मद्भवने भवेत् । तदा प्राथमिकीं रेखामेषाऽलंकुरुते सती
যেতিয়া আমাৰ গৃহত পতিব্ৰতা নাৰীৰ পবিত্ৰ কাহিনী পাঠ হয়, তেতিয়াই এই সতি নাৰী শুচিতাৰ যোগ্যতাৰে প্ৰথম মঙ্গলৰেখা অংকন কৰি অলংকৃত কৰে।
Verse 31
ब्रुवतोरिति संकथां तथा गणयोर्वैष्णवयोर्मुदावहाम् । ध्रुवलोकौपागतस्ततो नयनातिथ्यमतथ्यवर्जितः
সেই দুজন বৈষ্ণৱ পৰিচাৰকে যেতিয়া সেই আনন্দদায়ক কাহিনী কৈ গৈ আছিল, তেতিয়াই তেওঁ ধ্ৰুৱলোকপ্ৰাপ্ত এজনক দেখিলে—চকুৰ অতিথিৰ দৰে মনোহৰ, মিছা আৰু দোষবিহীন।