
এই অধ্যায়ত দুটা ধাৰা একেলগে বোৱা হৈছে—দেৱীৰ যুদ্ধ-বিজয় আৰু তীৰ্থযাত্ৰাৰ পথ-নিৰ্দেশ। প্ৰথমে সূতে বৰ্ণনা কৰে যে অম্বিকা/চণ্ডিকা/দুৰ্গা/ভদ্ৰকালী দেৱীয়ে মহিষাসুৰৰ মন্ত্ৰী আৰু বীৰসকলক (চণ্ডকোপ, চিত্ৰভানু, কৰাল আদি) অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ, ৰণকৌশল আৰু দিৱ্য শক্তিৰে পৰাস্ত কৰে। মহিষাসুৰে ছলনাৰে ৰূপ সলায়—মহিষ, সিংহসদৃশ ভেশ, খড়্গধাৰী মানুহ, হাতী আৰু পুনৰ মহিষ; দেৱীৰ বাহন সিংহো যুদ্ধত সহায় কৰে। তাৰ পাছত ‘অশৰীৰী বাণী’ দেৱীক আদেশ দিয়ে—ধৰ্মপুষ্কৰিণীৰ পানীত লুকাই থকা মহিষাসুৰক উন্মোচন কৰি নিগ্ৰহ কৰিবলৈ। সিংহে পানী পান কৰি সৰোবৰ শুকুৱাই দিয়ে, অসুৰ প্ৰকাশ পায়; দেৱীয়ে তাৰ মূৰত পদ স্থাপন কৰি কণ্ঠত শূল বসাই শিৰচ্ছেদ কৰে। তাৰপিছত দেৱস্তৱ, ধৰ্মৰ পুনঃপ্ৰতিষ্ঠা আৰু লোকশান্তিৰ কথা কোৱা হয়। দ্বিতীয় অংশত তীৰ্থ-মাহাত্ম্য আৰু যাত্ৰাক্ৰম—দেৱীয়ে দক্ষিণ সাগৰতীৰত নগৰ স্থাপন কৰে; তীৰ্থসমূহে নাম আৰু বৰ লাভ কৰে, অমৃত-সম্পৰ্কৰ উল্লেখো আছে। নবপাষাণ অঞ্চলত স্নান, চক্ৰতীৰ্থত স্নান কৰি সংকল্পসহ সেতুবন্ধলৈ গমন নিৰ্দেশিত; নল আৰু বানৰসকলৰ দ্বাৰা শ্ৰীৰামৰ সেতু-নিৰ্মাণ, তাৰ মাপ আৰু পবিত্ৰতা বৰ্ণিত। শেষত ভক্তিভাৱে পাঠ-শ্ৰৱণ কৰিলে পুণ্য আৰু সিদ্ধি লাভ হয় বুলি ফলশ্ৰুতি দিয়া হৈছে।
Verse 1
श्रीसूत उवाच । स्वसैन्यमवलोक्याथ महिषो दानवेश्वरः । हतं देव्या महाक्रोधाच्चंडकोपमथाब्रवीत्
শ্ৰী সূত ক’লে: তেতিয়া দানৱেশ্বৰ মহীষে নিজৰ সৈন্য দেৱীৰ দ্বাৰা নিহত হোৱা দেখি, মহাক্ৰোধেৰে চণ্ডকোপক ক’লে।
Verse 2
महिष उवाच । चंडकोप महावीर्य युद्ध्यस्वैनां दुरात्मिकाम् । तथास्त्विति स चोक्त्वाथ चंडकोपः प्रतापवान्
মহীষ ক’লে: হে মহাবীৰ্য চণ্ডকোপ! এই দুষ্টচিত্ত নাৰীৰ সৈতে যুদ্ধ কৰ। ‘তথাস্তु’ বুলি ক’ই প্ৰতাপৱান চণ্ডকোপ আগবাঢ়িল।
Verse 3
अवाकिरद्बाणवर्षैर्देवीं समरमूर्द्धनि । बाणजालानि तस्याशु चंडकोपस्य लीलया
সমৰৰ শীৰ্ষক্ষণত সি বাণবৃষ্টিৰে দেৱীক আৱৰি পেলালে; চণ্ডকোপে লীলামাত্ৰে তৎক্ষণাৎ তীৰজালৰ বৌছাৰ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 4
छित्त्वा जघान शस्त्रेण चंडकोपस्य सांबिका । चकर्त वाजिनोऽप्यस्य सारथिं च ध्वजं धनुः
অম্বিকাই তেওঁক কাটি পেলাই নিজৰ অস্ত্ৰৰে চণ্ডকোপক আঘাত কৰিলে; তেওঁ তেওঁৰ ঘোঁৰা, সাৰথি, পতাকা আৰু ধনুও কাটি পেলালে।
Verse 5
उन्ममाथ रथं चापि तं बाणैर्हृद्यताडयत् । स भग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः
তেওঁৰ ৰথখনো ভাঙি পেলালে আৰু বাণেৰে তেওঁৰ বুকুত আঘাত কৰিলে। ভঙা ধনু, ধ্বংসপ্ৰাপ্ত ৰথ, নিহত ঘোঁৰা আৰু নিহত সাৰথিৰ সৈতে তেওঁ নিৰুপায় হৈ পৰিল।
Verse 6
चंडकोपस्ततो देवीं खड्गचर्मधरोऽभ्यगात् । खड्गेन सिंहमाजघ्ने देव्या वाहं महासुरः
তাৰ পাছত চণ্ডকোপে তৰোৱাল আৰু ঢাল লৈ দেৱীৰ ফালে আগবাঢ়ি গ’ল। মহাসুৰে তৰোৱালেৰে দেৱীৰ বাহন সিংহক আঘাত কৰিলে।
Verse 7
देवीमपि भुजे सव्ये खड्गेन प्रजघान सः । खङ्गो देव्या भुजे सव्ये व्यशीर्यत सहस्रधा
তেওঁ তৰোৱালেৰে দেৱীৰ বাওঁ বাহুত আঘাত কৰিলে। কিন্তু দেৱীৰ বাওঁ বাহুত লগাৰ লগে লগে তৰোৱালখন হাজাৰ টুকুৰা হৈ গ’ল।
Verse 8
ततः शूले न महता चंडकोपं तदांबिका । जघान हृदये सोऽपि पपात च ममार च
তাৰ পাছত অম্বিকাই এডাল সৰু শূলেৰে চণ্ডকোপৰ হৃদয়ত আঘাত কৰিলে। তেওঁ মাটিত পৰি গ’ল আৰু মৃত্যুবৰণ কৰিলে।
Verse 9
चंडकोपे हते तस्मिन्महावीर्ये महाबले । चित्रभानुर्गजारूढो देवीं तामभ्यधावत
মহাবীৰ্য্য মহাবল চণ্ডকোপ নিহত হোৱাত, চিত্ৰভানু হাতীত আৰূঢ় হৈ সেই দেৱীৰ ফালে ধাৱিত হ’ল।
Verse 10
दिव्यां शक्तिं ससर्जाथ महाघंटारवाकुलाम् । न्यवारयत हुंकारैर्देवी शक्तिं निराकुलाम्
তাৰ পাছত তেওঁ মহাঘণ্টাৰ গম্ভীৰ ধ্বনিত উথল-পাথল হোৱা এক দিৱ্য শক্তি নিক্ষেপ কৰিলে; নিৰ্ভীক দেৱীয়ে বজ্ৰসম ‘হুঁকাৰ’ৰে সেই অস্ত্ৰ থামাই দিলে।
Verse 11
ततः शूलेन सा देवी चित्रभानुं व्यदारयत् । मृते तस्मिंस्ततो युद्धे करालो द्रुतमभ्यगात्
তাৰ পাছত দেৱীয়ে শূলৰে চিত্ৰভানুক বিদীৰ্ণ কৰিলে; সি যুদ্ধত মৃত হোৱাত, কৰাল তৎক্ষণাৎ আগবাঢ়ি আহিল।
Verse 12
करमुष्टिप्रहारेण सोऽपि देव्या निपातितः । ततो देवी मदोन्मत्तं गदया व्यसुमातनोत्
সিও দেৱীৰ হাত-মুষ্টিৰ আঘাতত ভূমিত পৰিল; তাৰ পাছত দেৱীয়ে গদাৰে মদোন্মত্ত শত্রুক নিঃপ্ৰাণ কৰি পেলালে।
Verse 13
बाष्कलं पट्टिशेनापि चक्रेणापि तथांतिकम् । प्राहिणोद्यमलोकाय दुर्गा देवी द्विजोत्तमाः
হে দ্বিজোত্তমসকল, দেৱী দুৰ্গাই বাষ্কলক পট্টিশ (যুদ্ধ-কুঠাৰ) আৰু নিকটত চক্রেৰে সংহাৰ কৰি যমলোকলৈ প্ৰেৰণ কৰিলে।
Verse 14
एवमन्यान्महाकायान्मंत्रिणो महिषस्य च । शूलेन प्रोथयित्वाथ प्राहिणोद्यमसादनम्
এইদৰে মহিষৰ আন আন মহাকায় মন্ত্ৰীসকলকো দেৱীয়ে শূলৰে বিদ্ধ কৰি যমধামলৈ প্ৰেৰণ কৰিলে।
Verse 15
आत्मसैन्ये हते त्वेवं दुर्गया महिषासुरः । माहिषेणाथ रूपेण गणान्देव्या अभक्षयत्
দুৰ্গাই এইদৰে তাৰ নিজ সেনা নিধন কৰাৰ পাছত মহিষাসুৰে মাহিষ ৰূপ ধৰি দেৱীৰ গণসমূহ ভক্ষণ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 16
तुण्डेन निजघानैकान्सुराघातैस्तथापरान् । निश्वासवायुभिश्चान्यान्पातयामास रोषितः
ৰোষে উন্মত্ত হৈ সি তুণ্ডেৰে কিছুমানক আঘাত কৰি পেলালে, আন কিছুমানক হিংস্ৰ পশুৰ দৰে ঘাতক আঘাতেৰে নিধন কৰিলে, আৰু আন কিছুমানক নিশ্বাসৰ বতাহেৰে উৰুৱাই পেলালে।
Verse 17
देव्या भूतगणं त्वेवं निहत्य महिषासुरः । सिंहं मारयितुं देव्याश्चुक्रोध च ननाद च
এইদৰে দেৱীৰ ভূতগণক নিধন কৰি মহিষাসুৰে ক্ৰোধেৰে জ্বলি উঠিল; দেৱীৰ সিংহক মাৰিবলৈ ই গর্জন কৰি নাদ দিলে।
Verse 18
ततः सिंहोऽभवत्क्रुद्धो महावीर्यो महाबलः । सुराभि घातनिर्भिन्नमहीतलमहीधरः
তেতিয়া সিংহো ক্ৰুদ্ধ হ’ল—মহাবীৰ্য আৰু মহাবল—যেন বলৱৎ আঘাতে পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠ ভেদি দিয়া এক মহাপৰ্বত।
Verse 19
महिषासुरमायांतं नखैरेनं व्यदारयत् । चंडिकापि ततः क्रुद्धा वधे तस्याकरोन्मतिम्
মহিষাসুৰ মায়াবলে আগুৱাই আহোঁতেই সিংহে নিজৰ নখেৰে তাক ছিঙি-চিৰি পেলালে। তেতিয়া চণ্ডিকাও ক্ৰুদ্ধ হৈ তাৰ বধৰ সংকল্প কৰিলে।
Verse 21
सिंहवेषोऽभवद्दैत्यो महाबलपराक्रमः । देवी तस्य शिरोयावच्छेत्तुं बुद्धिमधारयत्
দৈত্যই সিংহৰ বেশ ধাৰণ কৰিলে, মহাবল আৰু পৰাক্ৰমে সমৃদ্ধ। দেৱীয়ে তাৰ মূৰ কাটি পেলাবলৈ মনস্থিৰ কৰিলে।
Verse 22
तावत्स पुरुषो भूत्वा खड्गपाणिरदृश्यत । अथ तं पुरुषं देवी खड्गहस्तं शरोत्करैः
তেতিয়াই সি পুৰুষ হৈ, হাতত খড়্গ লৈ, দৃষ্টিগোচৰ হ’ল। তাৰপিছত দেৱীয়ে সেই খড়্গধাৰী পুৰুষক শৰবৃষ্টিৰে প্ৰতিহত কৰিলে।
Verse 23
जघान तीक्ष्णधाराग्रैः परमर्मविदारणैः । ततः स पुरुषो विप्रा गजोऽभूद्धस्तदन्तवान्
দেৱীয়ে তীক্ষ্ণধাৰ অগ্ৰভাগে, মর্মবিদাৰক শৰবিন্দুৰে তাক আঘাত কৰিলে। তাৰপিছত, হে বিপ্ৰসকল, সেই পুৰুষ শুঁড় আৰু দন্তযুক্ত গজ হৈ পৰিল।
Verse 24
दुर्गाया वाहनं सिंहं करेण विचकर्ष च । ततः सिंहः करं तस्य विचकर्त नखांकुरैः
সি দুৰ্গাৰ বাহন সিংহক হাতেৰে ধৰি টানি লৈ গ’ল। তেতিয়া সিংহে নিজৰ নখৰ আগচাৰে তাৰ হাত ছিঙি পেলালে।
Verse 25
भूयो महासुरो जातो माहिषं वेषमाश्रितः । ततः क्रुद्धा भद्रकाली महत्पानमसेवत
পুনৰায় সেই মহা অসুৰ উঠিল আৰু মহিষৰ বেশ ধাৰণ কৰিলে। তেতিয়া ক্ৰুদ্ধা ভদ্ৰকালী মহা মধুপান কৰিলে, নিৰ্ণায়ক সংঘৰ্ষৰ বাবে নিজকে প্রস্তুত কৰিলে।
Verse 26
ततः पानवशा न्मत्ता जहासारुणलोचना । महिषः सोऽपि गर्वेण शृंगाभ्यां पर्वतोत्करान्
তাৰ পাছত পানৰ বশত সে মত্ত হৈ উঠিল আৰু হাঁহিল—তাৰ চকু অৰুণ ৰঙে দীপ্ত। সেই মহিষ-দৈত্যও গৰ্বে ফুলি উঠি শিঙেৰে পৰ্বতৰ ঢিপা উছলাই দিবলৈ ধৰিলে।
Verse 27
चंडिकां प्रतिं चिक्षेप सा च तानच्छिनच्छरैः । ततो देवी जग न्माता महिषासुरमब्रवीत्
সেইবোৰ চণ্ডিকাৰ প্ৰতি নিক্ষেপ কৰিলে; কিন্তু তাই তীৰেৰে সকলো কাটি পেলালে। তেতিয়া দেৱী, জগত-মাতা, মহিষাসুৰক ক’লে।
Verse 28
देव्युवाच । कुरु गर्वं क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् । निवृत्तमधुपानाहं त्वां नयिष्ये यमक्षयम्
দেৱীয়ে ক’লে: “হে মূঢ়, মই যেতিয়ালৈকে এই মধু পান কৰোঁ, তেতিয়ালৈকে ক্ষণেক গৰ্ব কৰ। মধুপান শেষ হ’লে মই তোমাক যমৰ ধাম—তোমাৰ বিনাশলৈ—নিয়ে যাম।”
Verse 29
हते त्वयि दुराधर्षे मया दैवतकंटके । स्वंस्वं स्थानं प्रपद्यंतां सिद्धा साध्या मरुद्गणाः
“হে দুঃজয়, দেৱতাসকলৰ কণ্টকস্বরূপ, তুমি মোৰ হাতে নিহত হ’লে সিদ্ধ, সাধ্য আৰু মৰুদ্গণ সকলোৱে নিজ নিজ স্থানলৈ প্ৰত্যাৱর্তন কৰক।”
Verse 31
दक्षिणस्योदधेस्तीरेप्रदुद्राव त्वरान्वितः । अनुदुद्राव तं देवी सिंहमारुह्य वाहनम्
দক্ষিণ সাগৰৰ তীৰে সি ত্বৰিতভাৱে পলাই গ’ল। দেৱীয়ে সিংহক বাহন কৰি আৰোহণ কৰি তাক অনুসৰণ কৰিলে।
Verse 32
अनुद्रुतस्ततो देव्या महिषो दानवेश्वरः । धर्मपुष्कीरणीतोये दशयोजनमायते
দেৱীয়ে অনুসৰণ কৰাত দানৱৰাজ মহিষে দহ যোজন বিস্তৃত ধৰ্মপুষ্কৰী হ্ৰদৰ পানীত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 33
प्रविश्यांतर्हितस्तस्थौ दुर्गाताडनविह्वलः । ततो दुर्गा समासाद्य धर्मपुष्करिणीतटम्
তাত প্ৰৱেশ কৰি সি ভিতৰত লুকাই থাকিল, দুৰ্গাৰ আঘাতত ব্যাকুল। তাৰ পিছত দুৰ্গা ধৰ্মপুষ্কৰিণীৰ তীৰত উপস্থিত হ’ল।
Verse 34
नददर्शासुरं तत्र महिषं चंडिका तदा । अशरीरा ततो वाणी दुर्गा देवीमभाषत
তেতিয়া চণ্ডিকাই তাত মহিষ অসুৰক নেদেখিলে। সেই মুহূৰ্ততে এক অশৰীৰী বাণীয়ে দেৱী দুৰ্গাক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 35
भद्रकालि महादेवि महिषो दानवस्त्वया । ताडितो मुष्टिना भद्रे धर्मपुष्करिणीजले
“হে ভদ্ৰকালী, হে মহাদেৱী! হে ভদ্ৰে, এই দানৱ মহিষক তুমি ধৰ্মপুষ্কৰিণীৰ জলে মুষ্টিৰে আঘাত কৰিলা।”
Verse 36
अस्मिन्नंतर्हितः शेते भयार्तो मारयस्व तम् । येनकेनाप्युपायेन चैनं प्राणैर्वियोजय
ইয়াত সি অন্তৰ্হিত হৈ শুই আছে, ভয়ত কাতৰ—তাক বধ কৰা। যিকোনো উপায়ে এইজনক প্ৰাণবায়ুৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰা।
Verse 37
एवं वाचाऽशरी रिण्या कथिता चंडिका तदा । प्राह स्ववाहनं सिंहमसुरेंद्रवधोद्यता
অশৰীৰী বাণীৰে এইদৰে সম্বোধিত হৈ, তেতিয়া চণ্ডিকাই নিজৰ বাহন সিংহক ক’লে—অসুৰেন্দ্ৰ বধৰ বাবে উদ্যত হৈ।
Verse 38
मृगेंद्र सिंहविक्रांत महावलपराक्रम । धर्मपुष्कीरणीतोयं निःशेषं पीय तां त्वया
হে মৃগেন্দ্ৰ, সিংহসম বিক্ৰান্ত, মহাবল-পরাক্ৰমশালী! ধৰ্মপুষ্কৰিণীৰ এই জল তুমি নিঃশেষে পান কৰা।
Verse 39
देव्यैवमुक्तः पंचास्यो धर्मपुष्करिणीजलम् । निःशेषं च पपौ विप्रा यथा पांसुर्भवेत्तथा
দেৱীৰ এই আদেশত, পঞ্চাস্যই ধৰ্মপুষ্কৰিণীৰ জল নিঃশেষে পান কৰিলে, হে বিপ্ৰসকল—যেন কেৱল ধূলি বাকী ৰ’ল।
Verse 40
निरगान्महिषो दीनस्ततस्तस्मा ज्जलाशयात् । आयांतमसुरं देवी पादेनाक्रम्य मूर्द्धनि
তাৰ পাছত দীন অৱস্থাৰ মহিষাসুৰ সেই জলাশয়ৰ পৰা ওলাই আহিল। আগবাঢ়ি অহা অসুৰক দেখি, দেৱীয়ে পাৱেৰে তাৰ মূৰ্দ্ধাত পদাৰ্পণ কৰিলে।
Verse 41
कंठं शूलेन तीक्ष्णेन पीडयामास कोपिता । ततो देव्यसिमादाय चकर्तास्य शिरो महत्
ক্ৰোধিত হৈ তাই তীক্ষ্ণ শূলেৰে তাৰ কণ্ঠ পীড়া দিলে; তাৰ পাছত দেৱীয়ে অসি ধৰি তাৰ মহান মস্তক ছেদন কৰিলে।
Verse 42
एवं स महिषो विप्राः सभृत्यबलवाहनः । दुर्गया निहतो भूमौ पपात च ममार च
এইদৰে, হে বিপ্ৰসকল, সেই মহিষাসুৰ নিজৰ ভৃত্য, বল আৰু বাহনসহ দুৰ্গাৰ দ্বাৰা নিহিত হ’ল; সি ভূমিত পৰি মৃত্যু বৰণ কৰিলে।
Verse 43
ततो देवाः सगंधर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । स्तुत्वा देवीं ततः स्तोत्रैस्तुष्टा जहृषिरे तदा
তাৰ পাছত দেৱতাসকল গন্ধৰ্বসহ, সিদ্ধ আৰু পৰম ঋষিসকলেও স্তোত্ৰেৰে দেৱীৰ স্তৱন কৰিলে; সন্তুষ্ট হৈ তেওঁলোকে আনন্দে উল্লাস কৰিলে।
Verse 44
अनुज्ञातास्ततो देव्या देवा जग्मुर्यथागतम् । ततो देवी जगन्माता स्व नाम्ना पुरमुत्तमम्
দেৱীৰ অনুমতি লাভ কৰি দেৱতাসকল যিদৰে আহিছিল তিদৰে উভতি গ’ল। তাৰ পাছত জগন্মাতা দেৱীয়ে নিজৰ নামত এক উত্তম নগৰ স্থাপন কৰিলে।
Verse 45
दक्षिणस्य समुद्रस्य तीरे चक्रे तदोत्तरे । ततो देव्यनुशिष्टास्ते देवाः शक्रपुरोगमाः
তাই দক্ষিণ সমুদ্ৰৰ তীৰৰ উত্তৰ দিশত সেই নগৰ স্থাপন কৰিলে। তাৰ পাছত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ নেতৃত্বত সেই দেৱতাসকল দেৱীৰ উপদেশ অনুসাৰে চলিল।
Verse 46
पूरयामासुरमृतैर्धर्मपुष्क रिणीं तदा । ततो ह्यमृततीर्थाख्यां लेभे तत्तीर्थमुत्तमम्
তেতিয়া তেওঁলোকে ধৰ্মপুষ্কৰিণী নামৰ পবিত্ৰ পুষ্কৰিণীক অমৃতৰে পূৰ্ণ কৰিলে। তেতিয়াৰ পৰাই সেই উত্তম তীৰ্থ “অমৃত-তীৰ্থ” নামে খ্যাত হ’ল, পৰম মঙ্গলময় পুণ্যস্থান।
Verse 47
ततो देवी वरमदात्स्वपुरस्य मुदान्विता । पशव्यं चापरोगं च पुरमेतद्भवत्विति
তাৰ পাছত আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ দেৱীয়ে নিজৰ নগৰক বৰ দিলে— “এই নগৰ গোৱাল-ধনসম্পদে সমৃদ্ধ হওক আৰু ৰোগমুক্ত হওক।”
Verse 49
ददौ तीर्थाय च वरं स्नातानामत्र वै नृणाम् । यथाभिलाषं सिद्धिः स्यादित्युक्त्वा सा दिवं ययौ
দেৱীয়ে তীৰ্থকো বৰ দিলে— “ইয়াত স্নান কৰা মানুহৰ মনোবাঞ্ছিত সিদ্ধি হওক।” এই কথা কৈ তেওঁ দিৱ্যলোকলৈ গ’ল।
Verse 50
देवीपत्तनमारभ्य सुमुहूर्ते दिने द्विजाः । विघ्नेश्वरं प्रणम्यादौ सलिलस्वामिनं तथा
দেৱীপত্তনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, শুভ দিন আৰু সুমুহূৰ্তত, হে দ্বিজসকল, তেওঁলোকে প্ৰথমে বিঘ্নেশ্বৰক প্ৰণাম কৰিলে আৰু তদ্ৰূপে সলিলস্বামীনকো।
Verse 51
महादेवाभ्यनुज्ञातो रामचंद्रोऽतिधार्मिकः । स्थापयित्वा स्वहस्तेन पाषाणनवकं मुदा
মহাদেৱৰ অনুমতি লাভ কৰি, অতিধাৰ্মিক ৰামচন্দ্ৰই আনন্দেৰে নিজৰ হাতেৰে নৱটা পাথৰ স্থাপন কৰিলে।
Verse 52
सेतुमारब्धवान्विप्रा यावल्लंकामतंद्रितः । सिंहासनं समारुह्य रामो नलकृतं शुभम्
হে বিপ্ৰসকল! তেওঁ অক্লান্তভাৱে লংকা পৰ্যন্ত সেতু নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰিলে। নলে নিৰ্মিত শুভ সিংহাসনত ৰামচন্দ্ৰ আৰূঢ় হ’ল।
Verse 53
वानरैः कारयामास सेतुमब्धौ नलादिभिः । पर्वताञ्छाखिनोवृक्षान्दृषदः काष्ठसंचयान्
নল আদি সকলৰ নেতৃত্বত বানৰসকলে সাগৰত সেতু নিৰ্মাণ কৰিলে—পৰ্বত, শাখাযুক্ত বৃক্ষ, শিলা-পাথৰ আৰু কাঠৰ সঞ্চয় ব্যৱহাৰ কৰি।
Verse 54
तृणानि च समाजह्रुर्वानरा वनमध्यतः
বানৰসকলে বনমধ্যৰ পৰা তৃণ-ঘাঁহো একত্ৰ কৰি আনিলে।
Verse 55
नलस्तानि समादाय चक्रे सेतुं महोदधौ । पंचभिर्दिवसैः सेतुर्यावल्लंकासमीपतः
নলে সেই সামগ্ৰী লৈ মহাসাগৰত সেতু নিৰ্মাণ কৰিলে। পাঁচ দিনতে সেতু লংকাৰ ওচৰলৈকে বিস্তৃত হ’ল।
Verse 56
दशयोजनविस्तीर्णश्शतयोजनमायतः । कृतः सेतुर्नलेनाब्धौ पुण्यः पापविनाशनः
সাগৰত নলে সেতু নিৰ্মাণ কৰিলে—দশ যোজন প্ৰস্থ আৰু শত যোজন দীঘল। এই পুণ্যময় সেতু পাপ বিনাশক।
Verse 57
देवीपुरस्य निकटे नवपाषाणरूपके । सेतुमूले नरः स्नायात्स्वपापपरिशुद्धये
দেৱীপুৰৰ ওচৰত, সেতুৰ মূলস্থানত, য’ত নৱ পাষাণ-ৰূপ চিহ্নিত, তাত মানুহে স্নান কৰা উচিত; তেনে কৰিলে নিজৰ পাপ পৰিশুদ্ধ হয়।
Verse 58
चक्रतीर्थे तथा स्नायाद्भजेत्सेत्वधिपं हरिम् । देवीपत्तनमारभ्य यत्कृतं सेतुबंधनम्
তদ্ৰূপে চক্রতীৰ্থত স্নান কৰি সেতুৰ অধিপতি হৰিক ভজনা-উপাসনা কৰা উচিত; কিয়নো দেৱীপত্তনৰ পৰাই সেতুবন্ধনৰ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল।
Verse 59
तत्सेतुमूलं विप्रेंद्रा यथार्थं परिकल्पितम् । सेतोस्तु पश्चिमा कोटिर्दर्भशय्या प्रकीर्तिता
হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠসকল! সেই স্থান সত্যই সেতুৰ মূল বুলি যথাৰ্থভাবে স্থাপিত; আৰু সেতুৰ পশ্চিম সীমা ‘দৰ্ভশয্যা’ নামে প্ৰখ্যাত।
Verse 60
देवीपुरी च प्राक्कोटिरुभयं सेतुमूलकम् । उभयं पुण्यमाख्यातं पवित्रं पापनाशनम्
দেৱীপুৰী পূৰ্ব সীমা, আৰু দুয়ো প্ৰান্তই সেতুমূলৰ অন্তৰ্গত। দুয়োটাই পুণ্যময় বুলি কোৱা হৈছে—পবিত্ৰকাৰী আৰু পাপনাশক।
Verse 61
यत्सेतुमूलं गच्छंति येन मार्गेण वै नराः । तत्तन्मार्गगतास्ते ते तस्मिंस्तस्मिन्विमुक्तिदे
মানুহে যি সেতুমূললৈ যায় আৰু যি পথে গমন কৰে—সেই সেই পথত আগবঢ়া লোকসকলে তাত তাত (প্ৰত্যেক পবিত্ৰ স্থানে) মুক্তিদায়ক ফল লাভ কৰে।
Verse 62
स्नात्वादौ सेतुमूले तु चक्रतीर्थे तथैव च । संकल्पपूर्वकं पश्चाद्गच्छेयुः सेतुबंधनम्
প্ৰথমে সেতুমূলত স্নান কৰি, তদুপৰি চক্ৰতীৰ্থতো স্নান কৰি, তাৰ পাছত সংকল্প-পূৰ্বক সেতুবন্ধন (সেতু-স্থান)লৈ গমন কৰিব।
Verse 63
देवीपुरे तथा दर्भशय्यायामपि भूसुराः । चक्रतीर्थे शिवे स्नानं पुण्यपापविनाशनम्
হে ভূসুৰ (ব্ৰাহ্মণ)সকল, দেবীপুৰত আৰু দৰ্ভশয্যাতো, শিৱ-শুভ চক্ৰতীৰ্থত স্নান কৰিলে পাপ নাশ হয় আৰু পুণ্য বৃদ্ধি পায়।
Verse 64
स्मरणादुभयत्रापि चक्रतीर्थस्य वै द्विजाः । भस्मीभवंति पापानि लक्षजन्मकृतान्यपि
হে দ্বিজসকল, চক্ৰতীৰ্থক কেৱল স্মৰণ কৰিলেই—ইয়াতো আৰু তাতো (উভয় ঠাইতে)—লক্ষ জন্মত কৰা পাপসমূহো ভস্মীভূত হয়।
Verse 65
जन्मापि विलयं यायान्मुक्तिश्चापि करे स्थिता । चक्रतीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति
পুনর্জন্মো লয়লৈ যায়, আৰু মুক্তি যেন হাততে স্থিত হয়; চক্ৰতীৰ্থৰ সমান কোনো তীৰ্থ ন অতীতে আছিল, ন ভবিষ্যতে হ’ব।
Verse 66
भूलोके यानि तीर्थानि गंगादीनि द्विजोत्तमाः । चक्रतीर्थस्य तान्यद्धा कलां नार्हंति षोडशीम्
হে দ্বিজোত্তম, ভূলোকে গঙ্গা আদি যিমান তীৰ্থ আছে, সেয়া সত্যই চক্ৰতীৰ্থৰ মহিমাৰ ষোড়শাংশৰো সমান নহয়।
Verse 67
आदौ तु नवपाषाणमध्येऽब्धौ स्नानमाचरेत् । क्षेत्रपिंडे ततः कुर्याच्चक्रतीर्थे तथैव च
প্ৰথমে নৱ-পাষাণৰ মাজত সাগৰত স্নান কৰিব। তাৰ পাছত ক্ষেত্ৰ-পিণ্ড নামৰ পবিত্ৰ অৰ্ঘ্য নিবেদন কৰিব, আৰু চক্ৰ-তীৰ্থতো তেনেদৰেই কৰিব।
Verse 68
सेतुनाथं हरिं सेवेत्स्वपापपरिशुद्धये । एवं हि दर्भशय्यायां कुर्युस्तन्मार्गतो गताः
নিজ পাপৰ সম্পূৰ্ণ শুদ্ধিৰ বাবে সেতুনাথ হৰিৰ সেৱা-পূজা কৰিব। এইদৰে পবিত্ৰ পথেদি আগবঢ়া লোকসকলে দৰ্ভা-ঘাঁহৰ শয্যাত শুই তেনেকৈ কৰিব।
Verse 69
आरूढं रामचंद्रेण यो नमस्कुरुते जनः । सिंहासनं नलकृतं न तस्य नरकाद्भयम्
যি জনে ৰামচন্দ্ৰে আৰূঢ় কৰা সিংহাসন—নলে নিৰ্মিত সিংহাসন—ক নমস্কাৰ কৰে, তাৰ নৰকৰ ভয় নাথাকে।
Verse 70
सेतुमादौ नमस्कुर्याद्रामं ध्यायन्हृदा तदा । रघुवीरपदन्यास पवित्रीकृतपांसवे
আৰম্ভতে সেতুক নমস্কাৰ কৰিব, তাৰ পাছত হৃদয়ত ৰামক ধ্যান কৰিব—সেই সেতুক, যাৰ ধূলি ৰঘুবংশীয় বীৰৰ পদচিহ্নে পবিত্ৰ হৈছে।
Verse 71
दशकंठशिरश्छेदहेतवे सेतवे नमः । केतवे रामचंद्रस्य मोक्षमार्गैकहेतवे
দশকণ্ঠ (ৰাৱণ)ৰ শিৰচ্ছেদৰ কাৰণ হোৱা সেতুক নমঃ। ৰামচন্দ্ৰৰ কেতু-চিহ্ন, মোক্ষ-মাৰ্গৰ একমাত্ৰ কাৰণ, তাকো নমঃ।
Verse 72
सीताया मानसांभोजभानवे सेतवे नमः । साष्टांगं प्रणिपत्यादौ मंत्रेणानेन वै द्विजाः
সীতাৰ মন-পদ্মৰ সূৰ্য্যস্বৰূপ সেতুক নমস্কাৰ। হে দ্বিজসকল, আদিতে অষ্টাঙ্গ প্ৰণিপাত কৰি, এই মন্ত্ৰেৰে উপাসনা কৰা।
Verse 73
ततो वेतालवरदं तीर्थं गच्छेन्महाबलम् । तत्र स्नानादवाप्नोति सिद्धिं पारामिकां नरः
তাৰ পাছত মহাবল ‘ৱেতাল-ৱৰদ’ নামৰ তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত। তাত স্নান কৰিলে মানুহে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 74
योऽध्यायमेनं पठते मनुष्यः शृणोति वा भक्तियुतो द्विजेंद्राः । स्वर्गादयस्तस्य न दुर्लभाः स्युः कैवल्यमप्यस्य करस्थमेव
হে দ্বিজেন্দ্ৰসকল, যি মানুহে এই অধ্যায় পাঠ কৰে বা ভক্তিসহ শুনে, তাৰ বাবে স্বৰ্গ আদি দুষ্প্ৰাপ্য নহয়; কৈৱল্যো যেন তাৰ হাততে থাকে।