Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 43

Devanagari script

व्यास उवाच ज्ञायते गोत्रसंज्ञाऽथ केचिच्चैव पराक्रमैः । यस्ययस्य च यत्कर्म तस्य तस्यावटंककः

Transliteration

vyāsa uvāca jñāyate gotrasaṃjñā'tha keciccaiva parākramaiḥ | yasyayasya ca yatkarma tasya tasyāvaṭaṃkakaḥ

Translation

ব্যাসে ক’লে: গোত্ৰৰ সঞ্জ্ঞা বুজা যায়—কিছুমান লোক নিজৰ পৰাক্ৰমৰ দ্বাৰাই পৰিচিত হয়। আৰু যিজনে যি কৰ্ম কৰে, সেই কৰ্মই তাৰ চিহ্ন (অৱটংকক) হয়।

Word by Word

• व्यासः: Vyāsa
• व्यासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक)
• Form: लिङ्गम्—पुंलिङ्गः; विभक्तिः—प्रथमा; वचनम्—एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लकारः—लिट् (Perfect); पुरुषः—प्रथम; वचनम्—एकवचनम्; पदम्—परस्मैपदम्; धातुः—वच् (वचने)

• ज्ञायते: is known/is ascertained
• ज्ञायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: लकारः—लट् (Present); पुरुषः—प्रथम; वचनम्—एकवचनम्; पदम्—आत्मनेपदम्; प्रयोगः—कर्मणि (passive)

• गोत्रसंज्ञा: the clan-designation/name
• गोत्रसंज्ञा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: समासः—तत्पुरुषः (गोत्रस्य संज्ञा); लिङ्गम्—स्त्रीलिङ्गः; विभक्तिः—प्रथमा; वचनम्—एकवचनम्

• अथ: then/now
• अथ: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अनुक्रम/आरम्भार्थक-निपातः (then/now)

• केचित्: some (people)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; लिङ्गम्—पुंलिङ्गः; विभक्तिः—प्रथमा; वचनम्—बहुवचनम् (अनिश्चितार्थक: 'some')

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• एव: indeed/only
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारणार्थक-निपातः (emphatic particle)

• पराक्रमैः: by (their) prowess/valor
• पराक्रमैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पराक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: लिङ्गम्—पुंलिङ्गः; विभक्तिः—तृतीया; वचनम्—बहुवचनम्

• यस्य: of whom/whose
• यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; लिङ्गम्—पुं/नपुंसक; विभक्तिः—षष्ठी; वचनम्—एकवचनम्

• यस्य: of each (one)
• यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; लिङ्गम्—पुं/नपुंसक; विभक्तिः—षष्ठी; वचनम्—एकवचनम् (पुनरुक्तिः—यस्य यस्य)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः

• यत्: whatever/which
• यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; लिङ्गम्—नपुंसकलिङ्गः; विभक्तिः—प्रथमा/द्वितीया; वचनम्—एकवचनम् (अत्र कर्मविशेषणम्)

• कर्म: deed/occupation
• कर्म: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: लिङ्गम्—नपुंसकलिङ्गः; विभक्तिः—प्रथमा; वचनम्—एकवचनम्

• तस्य: of that (person)
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; लिङ्गम्—पुं/नपुंसक; विभक्तिः—षष्ठी; वचनम्—एकवचनम्

• तस्य: of each (one)
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; लिङ्गम्—पुं/नपुंसक; विभक्तिः—षष्ठी; वचनम्—एकवचनम् (पुनरुक्तिः—तस्य तस्य)

• अवटंककः: (is) the avaṭaṃkaka (identifier/mark)
• अवटंककः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अवटंकक (प्रातिपदिक)
• Form: लिङ्गम्—पुंलिङ्गः; विभक्तिः—प्रथमा; वचनम्—एकवचनम्

Speaker

Vyāsa

Skanda Dialogue

Listener: assembly including a prince/disciple

Visual Art Cues

Scene: Vyāsa instructs: two figures contrasted—one with high lineage but lax conduct, another with modest birth yet noble deeds; symbolic ‘marks’ appear as emblems of their actions.

Characters & Entities

• Vyāsa
• gotra
• avaṭaṃkaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True identity is recognized not only by birth-lineage but also by conduct and the visible signs of one’s chosen work aligned with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching occurs within the Dharmāraṇya context, but this verse focuses on social-dharmic identification rather than a single tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is stated; it supports correct self-identification used in rites (gotra/pravara) and dhārmic duties.