Adhyaya 29

Verse 1

सूत उवाच । अतः परं शृणुध्वं हि लोहासुरविचेष्टितम् । बलेः पुत्रशतस्यापि कथयिष्यामि विश्रुतम्

সূত উৱাচ: এতিয়া আগলৈ লোহাসুৰৰ প্ৰসিদ্ধ কীৰ্তি শুনা। ব’লিৰ শত পুত্ৰৰো সুপ্ৰসিদ্ধ বৃত্তান্ত মই ক’ম।

Verse 2

यथा तौ भ्रातरौ वृद्धौ प्रापतुः स्थानमुत्तमम् । तदा प्रभृति वैराग्यं दैत्यो लोहासुरे दधौ

যেতিয়া সেই দুজন জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা পৰম পদ লাভ কৰিলে, তেতিয়াৰ পৰাই দৈত্য লোহাসুৰে বৈৰাগ্য ধাৰণ কৰিলে।

Verse 3

किं करोमि क्व गच्छामि तपसे स्थानमुत्तमम् । यस्य पारं न जानंति देवता मुनयो नराः

“মই কি কৰিম? ক’লৈ যাম—তপস্যাৰ সেই পৰম স্থান ক’ত, যাৰ সীমা দেবতা, মুনি আৰু মানুহেও নাজানে?”

Verse 4

को मयाऽराध्यतां देवो हृदि चिंतयते भृशम् । इति चिंतयतस्तस्य मतिर्जाता महात्मनः

“মই কোন দেৱতাক আৰাধনা কৰিম?”—এনেদৰে সি হৃদয়ত গভীৰ চিন্তা কৰিলে; চিন্তা কৰোঁতে সেই মহাত্মাৰ মনত দৃঢ় সংকল্প জাগিল।

Verse 5

दधौ गंगां स्वशीर्षेण पुष्पवंतौ च नेत्रयोः । हृदा नारायणं देवं ब्रह्माणं कटिमंडले

সি নিজৰ মূৰত গঙ্গাক স্থাপন কৰিলে; চকুত ফুলি উঠা পুষ্প ৰাখিলে; হৃদয়ত নাৰায়ণ দেৱক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে আৰু কটিদেশত ব্ৰহ্মাক, যেন পবিত্ৰ মণ্ডল প্ৰতিষ্ঠা।

Verse 6

इंद्राद्या देवताः सर्वे यद्देहे प्रतिबिंबिताः । प्रपश्यंति तदात्मानं भास्करः सलिले यथा

ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতাই তেওঁৰ দেহত নিজৰ প্ৰতিবিম্ব দেখা পাই, তাতেই নিজৰ ৰূপ দৰ্শন কৰিলে—যেনেকৈ জলে সূৰ্যৰ প্ৰতিফলন দেখা যায়।

Verse 7

तमेवाराधयिष्यामि निरंजनमकल्मषः । एवं कृत्वा मतिं दैत्य स्तपस्तेपे सुदुष्करम् । भीतो जन्मभयाद्घोराद्दुष्करं यन्महात्मभिः

“মই কেৱল সেই নিৰঞ্জন, অকল্মষ প্ৰভুকেই আৰাধনা কৰিম।” এইদৰে সংকল্প স্থিৰ কৰি দৈত্যই পুনৰ্জন্মৰ ভয়ংকৰ আতংকত তাড়িত হৈ অতি দুষ্কৰ তপস্যা কৰিলে—যি মহাত্মাসকলৰ বাবেও কঠিন।

Verse 8

अंबुभक्षो वायुभक्षः शीर्णपर्णाशनस्तथा । दिव्यं वर्षशतं साग्रं यदा तेपे महत्तपः । ततस्तुतोष भगवांस्त्रिशूलवरधारकः

জল আহাৰ কৰি, তাৰ পিছত বায়ু আহাৰ কৰি, আৰু শুকান পাত খাই, তেওঁ সাগ্ৰে একশ দিৱ্য বৰ্ষ ধৰি মহৎ তপস্যা কৰিলে। তেতিয়া উত্তম ত্ৰিশূলধাৰী ভগৱান সন্তুষ্ট হল।

Verse 9

ईश्वर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते मनसा यदभीप्सितम् । लोहासुर मया देयं तव नास्ति तपोबलात्

ঈশ্বৰে ক’লে: “বৰ বাছি লোৱা; তোমাৰ মঙ্গল হওক—মনতে যি ইচ্ছা। হে লোহাসুৰ! তোমাৰ তপোবলৰ দ্বাৰা মোৰ পক্ষে তোমাক দিব নোৱাৰা একোৱেই নাই।”

Verse 10

इत्युक्तो दानवस्तत्र शंकराग्रे वचोऽब्रवीत्

এইদৰে কোৱা হ’লে, তাত দানৱে শংকৰৰ সন্মুখত নিজৰ বাক্য ক’লে।

Verse 11

लोहासुर उवाच । यदि तुष्टोसि देवेश वरमेकं वृणोम्यहम् । शरीरस्याजरत्वं च मा मृत्योरपि मे भयम्

লোহাসুৰে ক’লে: “হে দেৱেশ্বৰ! যদি আপুনি সন্তুষ্ট, তেন্তে মই এটা বৰ বাছোঁ—মোৰ দেহ জৰাৰহিত হওক, আৰু মৃত্যুৰ প্ৰতিও মোৰ কোনো ভয় নাথাকক।”

Verse 12

जन्मन्यस्मिन्प्रभो भूयात्स्थातव्यं हृदये मम । एवमस्तु शिवः प्राह तत्र तं दानवेश्वरम्

“হে প্ৰভু! এই জন্মতেই ই হওক, আৰু ই মোৰ হৃদয়ত স্থিৰ হৈ থাকক।” তেতিয়া শিৱে সেই দানৱেশ্বৰক ক’লে: “এৱমস্তু—তথাই হওক।”

Verse 13

शर्वलब्धवरो दैवात्पुनस्तेपे महत्तपः । रम्ये सरस्वतीतीरे तरणाय भवार्णवात्

শৰৱ (শিৱ)ৰ পৰা দৈৱবিধিত বৰ লাভ কৰি, সি পুনৰ মহাতপস্যা কৰিলে—ৰম্য সৰস্বতী নদীৰ তীৰত, সংসাৰ-সাগৰ পাৰ হ’বলৈ আকাঙ্ক্ষা কৰি।

Verse 14

वत्सराणां सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च । शंकते भगवानिंद्रो भीतस्तस्य तपोबलात्

হাজাৰ হাজাৰ বছৰ—দহ হাজাৰ আৰু কোটিলৈকে—সি তপস্যা কৰি থাকিল; আৰু সেই তপোবলৰ ভয়ত ভগৱান ইন্দ্ৰ চিন্তিত হৈ পৰিল।

Verse 15

मा मे पदच्युतिर्भूयाद्दैत्यल्लोहासुरात्क्वचित् । मघवान्गुप्तरूपेण समेत्याश्रमकाननम्

“কেতিয়াও যেন দানৱ লোহাসুৰৰ কাৰণে মোৰ পদচ্যুতি নহয়।” এইদৰে ভাবি মঘৱান (ইন্দ্ৰ) গুপ্ত ৰূপ ধৰি আশ্ৰম-কাননত উপস্থিত হ’ল।

Verse 16

तपोभंगं प्रकुरुते कंपयित्वा महासुरम् । ताडयंति शरीरे तं मुष्टिभिस्तीक्ष्णकर्कशैः

তেওঁ মহাসুৰক কঁপাই তপোভংগ ঘটালে; আৰু তীক্ষ্ণ, কঠোৰ মুষ্টিঘাতে তাৰ দেহত প্ৰহাৰ কৰিলে।

Verse 17

अथ तेन च दैत्येन ध्यानमुत्सृज्य वीक्षितम् । इंद्रेण तत्कृतं सर्वं तपोबलविनाशनम्

তেতিয়া সেই দৈত্যে ধ্যান ত্যাগ কৰি চাৰিওফালে চালে আৰু বুজিলে যে তাৰ তপোবলৰ সমগ্ৰ বিনাশ ইন্দ্ৰই ঘটাইছে।

Verse 18

तस्य तैरभवद्युद्धमिंद्राद्यैरथ कर्क्कशैः । एकस्य बहुभिः सार्द्धं देवास्ते तेन संयुगे

তাৰ পাছত ইন্দ্ৰ আদি সেই কঠোৰ দেৱসকলৰ সৈতে তাৰ ভয়ংকৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল; সেই সংঘাতে এক জন যোদ্ধাৰ বিপক্ষে বহু দেৱ একেলগে যুঁজিলে।

Verse 19

रुधिराक्लिन्नदेहा वै प्रहारैर्जर्जरीकृताः । केशवं शरणं प्राप्ता त्राहि त्राहीति भाषिणः

ৰক্তে ভিজা দেহ আৰু আঘাতে চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হৈ তেওঁলোকে কেশৱৰ শৰণ ল’লে, ‘ৰক্ষা কৰক! ৰক্ষা কৰক!’ বুলি কাতৰাই ক’লে।

Verse 20

सूत उवाच । देवानां वाक्यमाकर्ण्य वासुदेवो जनार्दनः । युयुधे केशवस्तेन युद्धे वर्षशतं किल

সূতে ক’লে: দেৱসকলৰ বাক্য শুনি বাসুদেৱ জনাৰ্দন—কেশৱ—তাৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে; কোৱা হয়, সেই যুদ্ধ শতবছৰ ধৰি চলিছিল।

Verse 21

ततो नारायणं तत्र जिगाय स वरोर्जितः । अथ नारायणो देवो जितो लोहासुरेण तु

তেতিয়া বৰৰ শক্তিৰে বলীয়ান হৈ সি তাত নাৰায়ণক জয় কৰিলে। এইদৰে দেৱ নাৰায়ণো লোহাসুৰৰ দ্বাৰা পৰাজিত হ’ল।

Verse 22

मंत्रयामास रुद्रेण ब्रह्मणा च पुनःपुनः । मीमांसित्वा त्रयो देवाः पुनर्युद्धसमुद्यमम्

সি ৰুদ্ৰ আৰু ব্ৰহ্মাৰ সৈতে পুনঃপুনঃ পৰামৰ্শ কৰিলে। বিচাৰ-বিমৰ্শ কৰি তিনিও দেৱতাই পুনৰ যুদ্ধলৈ উদ্যোগ ল’লে।

Verse 23

लोहासुरस्य दैत्यस्य वपुर्दृष्ट्वा पुनर्नवम् । महदासीत्पुनर्युद्धं दैत्यकेशवयोस्ततः

দৈত্য লোহাসুৰৰ দেহ পুনৰ নতুন হোৱা দেখি, তেতিয়া দৈত্য আৰু কেশৱৰ মাজত পুনৰ মহাযুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল।

Verse 24

न ममार यदा दैत्यो विष्णुना प्रभविष्णुना । तरसा तं केशवोऽपि पातयामास भूतले

যেতিয়া মহাশক্তিমান বিষ্ণুৰ প্ৰভাৱেও দৈত্যটো নুমৰিল, তেতিয়া কেশৱে বেগেৰে তাক ভূমিত পেলাই দিলে।

Verse 25

उत्तानं पतितं दृष्ट्वा पिनाकी परमेश्वरः । दधार हृदये तस्य स्वरूपं रूपवर्जितः

তাক চিত হৈ পৰি থকা দেখি, পিনাকী পৰমেশ্বৰে—ৰূপবিহীন হৈ—তাৰ তত্ত্ব-স্বরূপ হৃদয়ত ধাৰণ কৰিলে।

Verse 26

कण्ठे तस्थौ ततो ब्रह्मा तस्य लोहासुरस्य च । चरणौ पीडयामास स्वस्थित्या पुरुषोत्तमः

তেতিয়া ব্ৰহ্মা সেই লোহাসুৰৰ কণ্ঠত থিয় হ’ল; আৰু পুৰুষোত্তমে নিজৰ অচল স্থিতিৰে তাৰ চৰণ দুটা দমাই ৰাখিলে।

Verse 27

अथ दैत्यः समुत्तस्थौ भृशं बद्धोपि भूतले । दृष्ट्वोत्थितं ततो दैत्यं पातयंतं सुरोत्तमान्

তাৰ পাছত দানৱটো ভূতলত কঠোৰকৈ বাঁধা থাকিলেও অতি জোৰে উঠি দাঁড়াল। দানৱক পুনৰ উঠি দেৱশ্ৰেষ্ঠসকলক পটকাই পেলোৱা দেখি,

Verse 28

उवाच दिव्यया वाचा विरंचिः कमलासनः

তেতিয়া কমলাসন বিৰঞ্চিয়ে দিৱ্য বাণীৰে ক’লে।

Verse 29

ब्रह्मोवाच । लोहासुर सदा रक्ष वाचोधर्ममभीक्ष्णशः । त्वया यत्प्रार्थितं रुद्रात्तदेव समुपस्थितम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “হে লোহাসুৰ, সদায় তোমাৰ বাক্যৰ ধৰ্ম ৰক্ষা কৰা—অবিৰত। ৰুদ্ৰৰ পৰা তুমি যি প্ৰাৰ্থনা কৰিছিলা, সেই একে বৰদান এতিয়া তোমাৰ ওচৰত উপস্থিত হৈছে।”

Verse 30

अहं विष्णुश्च रुद्रश्च त्रयोऽमी सुरसत्तमाः । त्वद्देहमुपवेक्ष्यामो यावदाभूतसंप्लवम्

“মই, বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰ—আমি তিনিও দেৱশ্ৰেষ্ঠ—প্ৰাণীৰ অন্তিম প্ৰলয়লৈকে তোমাৰ দেহৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰিম।”

Verse 31

दानवेश शिवप्राप्तिर्भावभक्त्यैव जायते । शिवं चालयितुं बुद्धिः कथं तव भविष्यति

হে দানৱৰ অধিপতি, শিৱপ্ৰাপ্তি কেৱল ভাৱভক্তিৰ দ্বাৰাই জন্মে। তেন্তে শিৱক বিচলিত কৰিবলৈ তোমাৰ বুদ্ধি কেনেকৈ উদয় হ’ব পাৰে?

Verse 32

अचलांश्चालयेद्यस्तु प्रासादान्ब्राह्मणान्पुरान् । अचिरेणैव कालेन पातकेनैव लिप्यते

কিন্তু যি অচল হ’বলগীয়া বস্তু—মন্দিৰ, ব্ৰাহ্মণ আৰু পবিত্ৰ নগৰ—কাঁপাবলৈ চেষ্টা কৰে, সি অতি সোনকালেই পাপৰ দাগে লিপ্ত হয়।

Verse 33

श्मशानवत्परित्याज्यः सत्यधर्मबहिष्कृतः । सत्यवागसि भद्रं ते मा विचालय देवताः

যি সত্য আৰু ধৰ্মৰ পৰা বহিষ্কৃত, তাক শ্মশানভূমিৰ দৰে পৰিত্যাগ কৰিব লাগে। কিন্তু তুমি সত্যবাক্য; তোমাৰ মঙ্গল হওক—দেৱতাসকলক বিচলিত নকৰিবা।

Verse 34

येन यातास्तु पितरो येन याताः पितामहाः । तेन मार्गेण गंतव्यं न चोल्लंघ्या सतां गतिः

যে পথেদি পিতৃসকল আৰু পিতামহসকল গৈছে, সেই পথেদিয়েই গমন কৰা উচিত; সৎলোকৰ গতি কেতিয়াও লঙ্ঘন কৰিব নালাগে।

Verse 35

दानवेश पिता ते हि ददौ लोकत्रयं हरेः । वाक्पाशबद्धः पाताले राज्यं चक्रे महीपतिः

হে দানৱৰ অধিপতি, তোমাৰ পিতাই হৰিৰ অধিকাৰভুক্ত ত্ৰিলোক দান কৰিছিল। নিজৰ বাক্যৰ পাঁশত বদ্ধ হৈ, সেই ৰজাই পাতালত ৰাজ্য কৰিছিল।

Verse 36

तथा त्वमसि वाक्पाशाच्छिवभक्तिसमन्वितः । भूतले तिष्ठ दैत्येंद्र मा वाग्वैकल्प्यमाप्नुहि

তুমিও নিজৰ বাক্য-পাশত আবদ্ধ আৰু শিৱভক্তিৰে সমন্বিত। হে দৈত্যেন্দ্ৰ, ভূতলতে স্থিৰে থাক; বাক্যত দোদুল্যমানতা বা বিৰোধ নকৰিবা।

Verse 37

वरांस्ते च प्रदास्यामो मा विचाल्या हि देवताः

আমি তোমাক বৰসমূহ দিম; কেৱল দেৱতাসকলক বিচলিত নকৰিবা।

Verse 38

व्यास उवाच । तच्छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं संतुष्टो दानवेश्वरः । प्राह प्रसन्नया वाचा ब्रह्माणं केशवं हरम्

ব্যাসে ক’লে: ব্ৰহ্মাৰ বাক্য শুনি দানৱেশ্বৰ সন্তুষ্ট হ’ল। তাৰ পাছত প্ৰসন্ন কণ্ঠে তেওঁ ব্ৰহ্মা, কেশৱ আৰু হৰক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 39

लोहासुर उवाच । वाक्पाशबद्धस्तिष्ठामि न पुनर्भवतां बले । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च त्रयोऽमी सुरसत्तमाः

লোহাসুৰে ক’লে: নিজৰ বাক্য-পাশত আবদ্ধ হৈ মই স্থিৰে থাকিম—এতিয়া তোমালোকৰ বলত নহয়। ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰ—এই তিনিও দেৱতাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 40

स्थास्यंति चेच्छरीरे मे किं न लब्धं मया ततः । इदं कलेवरं मे हि समारूढं त्रिभिः सुरैः

যদি তোমালোক মোৰ দেহতেই অৱস্থিত হওঁ, তেন্তে মোৰ বাবে কিহে অপ্রাপ্ত থাকিব? কিয়নো মোৰ এই কলেৱৰ ত্ৰয়ো সুৰে অধিষ্ঠিত—আৰূঢ়—হৈ আছে।

Verse 41

भूम्यां भवतु विख्यातं मत्प्रभावात्सुरोत्तमाः

হে সুৰোত্তমসকল, মোৰ প্ৰভাৱত ই পৃথিৱীত সুপ্ৰসিদ্ধ হওক।

Verse 42

लोहासुरस्य वाक्येन हर्षिता स्त्रिदशास्त्रयः । ददुः प्रत्युत्तरं तस्मै ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

লোহাসুৰৰ বাক্যত সন্তুষ্ট হৈ ত্ৰিদশদেৱতাৰ ত্ৰয়ী আনন্দিত হ’ল; আৰু ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, মহেশ্বৰে তাক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।

Verse 43

सत्यवाक्पाशतो दैत्यो न सत्याच्चलितो यतः । तेन सत्येन संतुष्टा दास्या मस्ते मनीप्सितम्

হে দৈত্য, সত্যবাক্যৰ পাশত যেন বাঁধা হৈ তুমি সত্যৰ পৰা কেতিয়াও নচলিলা; সেই সত্যত আমি সন্তুষ্ট। তোমাৰ মনঃপসন্দ বস্তু আমি তোমাক দিম।

Verse 44

ब्रह्मोवाच । यथा स्नानं ब्रह्मज्ञानं देहत्यागो गयातले । धर्मारण्ये तथा दैत्य धर्म्मेश्वरपुरः स्थिते

ব্ৰহ্মাই ক’লে: গয়া-তলত যিদৰে স্নান, ব্ৰহ্মজ্ঞান আৰু দেহত্যাগ অতি ফলপ্ৰদ, তেনেদৰে হে দৈত্য, ধৰ্মাৰণ্যত ধৰ্ম্মেশ্বৰ-পুৰৰ সন্মুখত কৰা কৰ্মও মহাফলদায়ক।

Verse 45

कूपे तर्प्पणकं श्राद्धं शंसंति पितरो दिवि । संतुष्टा पिंडदानेन गयायां पितरो यथा

স্বৰ্গত পিতৃসকলে পবিত্ৰ কূপত তৰ্পণসহ শ্ৰাদ্ধৰ প্ৰশংসা কৰে; যেনেকৈ গয়াত পিণ্ডদানত পিতৃসকল সন্তুষ্ট হয়।

Verse 46

वांछंति तर्प्पणं कूपे धर्मारण्ये विशुद्धये । दानवेन्द्र शरीरं तु तीर्थं तव भविष्यति

ধৰ্মাৰণ্যৰ কূপত শুদ্ধিৰ বাবে লোকসকলে তৰ্পণ কৰিবলৈ আকুল হ’ব। হে দানৱৰেন্দ্ৰ, তোমাৰ দেহেই তীৰ্থ হৈ উঠিব।

Verse 47

एकविंशतिवारांस्तु गयायां तर्प्पणे कृते । पितॄणां या परा तृप्तिर्जायते दानवाधिप

হে দানৱাধিপ, গয়াত একবিংশতি বাৰ তৰ্পণ কৰিলে পিতৃসকলৰ যি পৰম তৃপ্তি জন্মে—

Verse 48

धर्मेश्वर पुरस्तात्सा त्वेकदा पितृतर्पणात् । स्याद्वै दशगुणा तृप्तिः सत्यमेव न संशयः

—সেই তৃপ্তি ধৰ্মেশ্বৰ আগত একবাৰ পিতৃ-তৰ্পণ কৰিলেই দহগুণ হয়। ই সত্য, কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 49

पितॄणां पिंडदानेन अक्षय्या तृप्तिरस्त्विह । शिवरूपांतराले वै धर्मारण्ये धरातले

ইয়াত ধৰ্মাৰণ্যৰ ধৰাতলত—শিৱৰ প্ৰকাশে চিহ্নিত পবিত্ৰ অন্তৰালত—পিণ্ডদানৰ দ্বাৰা পিতৃসকলৰ অক্ষয় তৃপ্তি হওক।

Verse 50

श्रद्धयैव हि कर्त्तव्याः श्राद्धपिंडोदकक्रियाः । तथांतराले चास्माकं श्राद्धपिंडौ विशेषतः

নিশ্চয় শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰাদ্ধৰ ক্ৰিয়া—পিণ্ড অৰ্পণ আৰু উদক-তৰ্পণ—কৰিব লাগে। আৰু ইয়াত সেই পবিত্ৰ অন্তৰালত আমাৰ শ্ৰাদ্ধ আৰু পিণ্ডদান বিশেষ ফলদায়ক।

Verse 51

तथा शरीरे क्वापिस्तांचिंता सत्योऽसि सुव्रत । त्रिषु लोकेषु दुष्प्रापं सत्यं ते दिवि संस्थितम्

তথাপি, হে সত্যবান সুৱ্ৰত, তোমাৰ দেহত ক’তো চিন্তা নাথাকক। ত্ৰিলোকত সত্য দুষ্প্ৰাপ্য; তোমাৰ সত্যতা স্বৰ্গতো প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 52

अस्मद्वाक्येन सत्येन तत्तथाऽसुरसत्तम । गयासमधिकं तीर्थं तव जातं धरातले

আমাৰ বাক্যৰ সত্যশক্তিৰ দ্বাৰা, হে অসুৰশ্ৰেষ্ঠ, সেয়াই নিশ্চয় হ’ব। পৃথিৱীত তোমাৰ বাবে গয়া-সমান, বা তাতো অধিক, এক তীৰ্থ উদ্ভৱ হৈছে।

Verse 53

अस्माकं स्थितिरव्यग्रा तव देहे न संशयः । सत्यपाशेन बद्धाः स्म दृढमेव त्वयाऽनघ

আমাৰ অৱস্থান তোমাৰ দেহত অচঞ্চল আৰু নিৰ্বিঘ্ন—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। হে অনঘ, সত্যৰ পাশৰে তুমি আমাক দৃঢ়ভাৱে বেঁধা ৰাখিছা।

Verse 54

विष्णुरुवाच । गयाप्रयाग कस्याऽपि फलं समधिकं स्मृतम् । चतुर्द्दश्याममावास्यां लोहयष्ट्यां पिंडदानतः

বিষ্ণুৱে ক’লে: গয়া আৰু প্ৰয়াগৰ ফল অন্য সকলো স্থানৰ ফলতকৈ অধিক বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে—বিশেষকৈ চতুৰ্দশী আৰু অমাৱস্যাত, লোহযষ্টীত পিণ্ডদান কৰিলে।

Verse 55

बलिपुत्रस्य सत्येन महती तृप्तिरत्र हि । मा कुरुष्वात्र संदेहं तव देहे स्थिता स्वयम्

বলি-পুত্ৰৰ সত্যতাৰ দ্বাৰা ইয়াত পিতৃলোকৰ মহা তৃপ্তি হয়। এই বিষয়ে সন্দেহ নকৰিবা; সেয়া (পুণ্যশক্তি) নিজে নিজে তোমাৰ দেহত অৱস্থিত।

Verse 56

सरस्वती पुण्यतोया ब्रह्मलोकात्प्रयात्युत । प्लावयिष्यंति देहांगं मया सह सुसंगता

পুণ্য-জলধাৰা সৰস্বতী নিশ্চয়েই ব্ৰহ্মলোকৰ পৰা প্ৰবাহিত হৈ আহিব; মোৰ সৈতে সুসঙ্গত হৈ দেহৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ স্নান কৰাই পবিত্ৰতাৰে প্লাৱিত কৰিব।

Verse 57

यथो वै द्वारका वासो देवस्तत्र महेश्वरः । विरंचिर्यत्र तीर्थानि त्रीण्येतानि धरातले

যেনেদৰে দ্বাৰকা দেৱীয় নিবাস আৰু তাত মহেশ্বৰ দেৱ পূজিত; আৰু য’ত বিরঞ্চি (ব্ৰহ্মা) অৱস্থিত—ধৰাতলত এই তিনিও তীৰ্থ ৰূপে খ্যাত।

Verse 58

भविष्यति च पाताले स्वर्गलोके यमक्षये । विख्यातान्यसुरश्रेष्ठ पि तॄणां तृप्तिहेतवे

হে অসুৰশ্ৰেষ্ঠ! ইহঁত পাতাল, স্বৰ্গলোক আৰু যমলোকতো খ্যাত হ’ব—পিতৃসকলৰ তৃপ্তিৰ কাৰণ ৰূপে প্ৰসিদ্ধ।

Verse 59

अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि गाथां पितृकृतां पराम् । आज्ञारूपां हि पुत्राणां तां शृणुष्व ममानघ

এতিয়া মই পিতৃসকলে ৰচনা কৰা আন এক পৰম গাথা ক’ম—পুত্ৰসকলৰ বাবে আদেশ-ৰূপ উপদেশ। হে নিৰ্দোষ! মোৰ কথা শুনা।

Verse 60

पितर ऊचुः । शंकरस्याग्रतः स्थानं रुद्रलोकप्रदं नृणाम् । पापदेहविशुद्ध्यर्थं पापेनोपहतात्मनाम्

পিতৃসকলে ক’লে: শংকৰৰ সম্মুখত এক পবিত্ৰ স্থান আছে, যি নৰসকলক ৰুদ্ৰলোক প্ৰদান কৰে; পাপে আঘাতপ্ৰাপ্ত আত্মাসকলৰ পাপদেহ শুদ্ধিৰ বাবে ই স্থাপিত।

Verse 61

तस्मिंस्तिलोदकेनापि सद्गतिं यांति तर्पिताः । पितरो नरकाद्वा पि सुपुत्रेण सुमेधसा

তাত তিলোদক (তিল-মিশ্ৰিত জল) অৰ্পণ কৰিলেও তৃপ্ত পিতৃসকলে সদ্গতি লাভ কৰে। সৎ আৰু সু-মেধাসম্পন্ন পুত্ৰৰ পুণ্যবলে পিতৃগণ নৰকৰ পৰাো মুক্ত হয়।

Verse 62

गोप्रदानं प्रशंसंति तत्तत्र पितृमुक्तये । पित्रादिकान्समुद्दिश्य दृष्ट्वा रुद्रं च केशवम्

তাত পিতৃমুক্তিৰ বাবে গোপ্ৰদানৰ মহিমা প্ৰশংসা কৰা হয়। পিতৃ আদি সকলক উদ্দেশ্য কৰি আহ্বান কৰি, ৰুদ্ৰ আৰু কেশৱ—দুয়োৰে দৰ্শন-পূজা কৰিব লাগে।

Verse 63

तिलपिण्याकपिंडेन तृप्तिं यास्यामहे पराम् । चतुर्द्दश्याममावास्यां तथा च पितृतर्पणम्

তিলপিণ্যাকেৰে গঢ়া পিণ্ডেৰে আমি পিতৃসকলৰ বাবে পৰম তৃপ্তি সাধন কৰিম। তদ্ৰূপে চতুৰ্দশী তিথি আৰু অমাৱস্যাত পিতৃতৰ্পণ কৰণীয়।

Verse 64

अज्ञातगोत्रजन्मानस्तेभ्यः पिंडांस्तु निर्वपेत् । तेऽपि यांति दिवं सर्वे ये दत्त इति श्रुतिः

যিসকলৰ গোত্ৰ-জন্ম অজ্ঞাত, তেনেসকলৰ বাবেও পিণ্ড অৰ্পণ কৰিব লাগে। শ্ৰুতি ঘোষণা কৰে—‘যাক দান দিয়া হয়’—তেওঁলোক সকলোৱে দিৱলোক (স্বৰ্গ) লাভ কৰে।

Verse 65

सर्वकार्याणि संत्यज्य मानवैः पुण्यमीप्सुभिः । प्राप्ते भाद्रपदे मासे गंतव्या लोहयिष्टका । अज्ञातगोत्रनाम्ना तु पिंड मंत्रमिमं शृणु

পুণ্য কামনা কৰা মানুহে সকলো কাৰ্য ত্যাগ কৰি, ভাদ্ৰপদ মাহ আহিলে লোহয়িষ্টকা গমন কৰিব লাগে। আৰু অজ্ঞাত গোত্ৰ-নামৰ বাবে ব্যৱহাৰ্য এই পিণ্ড-মন্ত্ৰ শুনা।

Verse 66

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । अतीतगोत्रजास्तेभ्यः पिंडोऽयमुपतिष्ठतु

পিতৃবংশত মৃতসকল আৰু মাতৃবংশতো মৃতসকল—অতীত আৰু বিস্মৃত গোত্ৰৰ পিতৃসকললৈ এই পিণ্ড নিবেদন হওক।

Verse 67

विष्णुरुवाच । अनेनैव तु मंत्रेण ममाग्रे सुरसत्तम । क्षीणे चंद्रे चतुर्द्दश्यां नभस्ये पिंडमाहरेत्

বিষ্ণুৱে ক’লে: হে দেবশ্ৰেষ্ঠ! এই একে মন্ত্ৰেৰে, মোৰ সন্মুখত, নভস্য মাহত, চন্দ্ৰ ক্ষয়মান থাকোঁতে চতুৰ্দশীত পিণ্ড নিবেদন কৰিব লাগে।

Verse 68

पितॄणामक्षया तृप्तिर्भविष्यति न संशयः । तिलपिण्याकपिंडेन पितरो मोक्षमाप्नुयुः

পিতৃসকলৰ অক্ষয় তৃপ্তি হব—ইয়াত সন্দেহ নাই। তিল-পিণ্যাকৰ পিণ্ডে পিতৃসকলে মোক্ষ লাভ কৰিব পাৰে।

Verse 69

क्षणत्रयविनिर्मुक्ता मानवा जगतीतले । भविष्यंति न संदेहो लोहयष्ट्या तिलतर्पणे

লোহযষ্টীত তিল-তৰ্পণ কৰিলে পৃথিৱীত থকা মানুহ তিনিক্ষণতে (পাপভাৰৰ পৰা) মুক্ত হব—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 70

स्नात्वा यः कुरुते चात्र पितृपिंडोदकक्रियाः । पितरस्तस्य तृप्यंति यावद्ब्रह्मदिवानिशम्

যি ইয়াত স্নান কৰি পিতৃসকলৰ বাবে পিণ্ড আৰু উদক-অৰ্পণৰ ক্ৰিয়া কৰে, তাৰ পিতৃসকল ব্ৰহ্মাৰ দিন-ৰাতি যিমান দিন থাকে সিমান কাল তৃপ্ত থাকে।

Verse 71

अमावास्यादिनं प्राप्य मासि भाद्रपदे सरः । ब्रह्मणो यष्टिकायां तु यः कुर्यात्पितृतर्पणम्

ভাদ্ৰপদ মাহৰ অমাৱস্যা দিনত, ব্ৰহ্মাৰ যষ্টিকা নামে পবিত্ৰ সৰোবৰত যি পিতৃসকললৈ তৰ্পণ (জল-অৰ্পণ) কৰে, সি সেই তীৰ্থৰ বিশেষ পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 72

पितरस्तस्य तृप्ताः स्युर्यावदाभूतसंप्लवम् । तेषां प्रसन्नो भगवानादिदेवो महेश्वरः

তাৰ পিতৃসকল প্ৰলয় পৰ্যন্ত তৃপ্ত থাকে; আৰু তেওঁলোকৰ হিতাৰ্থে আদিদেৱ মহেশ্বৰ ভগৱান প্ৰসন্ন হয়।

Verse 73

अस्य तीर्थस्य यात्रायां मतिर्येषां भविष्यति । गोक्षीरेण तिलैः श्वेतैः स्नात्वा सारस्वते जले

যিসকলৰ মন এই তীৰ্থযাত্ৰালৈ ধাৱিত হয়, তেওঁলোকে গোৱালীৰ দুধ আৰু শ্বেত তিল লৈ সাৰস্বত জলে স্নান কৰি (পিতৃ-পুণ্যৰ যোগ্য হয়)।

Verse 74

तर्पयेदक्षया तृप्तिः पितॄणां तस्य जायते । श्राद्धं चैव प्रकु र्वीत सक्तुभिः पयसा सह

সি তৰ্পণ কৰক; তেতিয়া তাৰ পিতৃসকলৰ বাবে অক্ষয় তৃপ্তি জন্মে। লগতে দুধসহ সক্তু (ভাজা যৱৰ গুঁড়া) লৈ শ্ৰাদ্ধো কৰিব।

Verse 75

अमावास्यादिनं प्राप्य पितॄणां मोदमिच्छुकः । रुद्रतीर्थे ततो धेनुं दयाद्वस्त्राणि यमतीर्थके

অমাৱস্যা দিনত, পিতৃসকলৰ আনন্দ কামনা কৰি, সি ৰুদ্ৰ-তীৰ্থত গৰু দান কৰিব; আৰু যম-তীৰ্থকত বস্ত্ৰ দান কৰিব।

Verse 76

विष्णुतीर्थे हिरण्यं च पितॄणां मोक्षमिच्छुकः । विनाक्षतैर्विना दर्भैर्विना चासनमेव च । वारिमात्राल्लोहयष्ट्यां गयाश्राद्धफलं लभेत्

পিতৃলোকৰ মোক্ষ কামনা কৰা জনে বিষ্ণু-তীৰ্থত সোণ দান কৰিব। লোহযষ্টীত কেৱল জলমাত্ৰে—অক্ষত চাউল নোহোৱাকৈ, দৰ্ভা ঘাঁহ নোহোৱাকৈ, আৰু আসন নোহোৱাকৈও—গয়াত কৰা শ্ৰাদ্ধৰ ফল লাভ হয়।

Verse 77

सूत उवाच । एतद्वः कथितं विप्रा लोहासुरविचेष्टितम् । यच्छ्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मुच्यते सर्वपातकैः

সূত ক’লে: হে বিপ্ৰসকল, লোহাসুৰ-সম্পৰ্কীয় এই কীৰ্তি মই তোমালোকক ক’লোঁ। ইয়াক শুনিলে ব্ৰহ্মহত্যা বা গোহত্যাৰ দোষীও সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 78

एकविंशतिवारन्तु गयायां पिंड पातने । तत्फलं समवाप्नोति सकृदस्मिञ्छ्रुते सति

গয়াত একবিংশবাৰ পিণ্ড অৰ্পণ কৰিলে যি ফল হয়, এই কথা একবাৰ শুনিলেই সেই ফল লাভ হয়।

Verse 79

चतुःष्कोटि द्विलक्षं च सहस्रं शतमेव च । धेनवस्तेन दत्ताः स्युर्माहात्म्यं शृणु यात्तु यः

যি জনে এই মাহাত্ম্য শুনে, তেওঁক চাৰ কোটি, দুই লক্ষ, এক হাজাৰ আৰু এক শ’ গাই দান কৰা সমান পুণ্য লাভ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।