Adhyaya 13

Verse 1

व्यास उवाच । शंभोश्च पश्चिमे भागे स्थापितः कश्यपात्मजः । तत्रास्ति तन्महाभाग रविक्षेत्रं तदुच्यते

ব্যাসে ক’লে: শম্ভুৰ পশ্চিম ভাগত কশ্যপৰ পুত্ৰ স্থাপিত আছে। তাত, হে মহাভাগ, সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰক ‘ৰবিক্ষেত্ৰ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 2

तत्रोत्पन्नौ महादिव्यौ रूपयौवनसंयुतौ । नासत्यावश्विनौ देवौ विख्यातौ गदनाशनौ

তাত দুজন মহাদিব্য অশ্বিনী-কুমাৰ জন্মিল—নাসত্য আৰু অশ্বিন; দীপ্তিমান সৌন্দৰ্য আৰু যৌৱনৰ বলৰে সমন্বিত, আৰু দেৱলোকত ৰোগ-নাশক বুলি বিখ্যাত।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । पितामह महाभाग कथयस्व प्रसादतः । उत्पत्तिरश्विनोश्चैव मृत्युलोके च तत्कथम्

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে পিতামহ, হে মহাভাগ! কৃপাৰে কওক—অশ্বিনী কুমাৰদ্বয়ৰ উৎপত্তি কেনেকৈ হ’ল, আৰু মর্ত্যলোকত ই কেনেকৈ ঘটিল?

Verse 4

रविलोकात्कथं सूर्यो धरायामवतारितः । एतत्सर्वं प्रयत्नेन कथयस्व प्रसादतः

ৰবিলোকৰ পৰা সূৰ্যক কেনেকৈ ধৰাত অৱতাৰিত কৰা হ’ল? এই সকলো কথা যত্নসহ কৃপাৰে বিস্তাৰে কওক।

Verse 5

यच्छ्रुत्वा हि महाभाग सर्वपापैः प्रमुच्यते

হে মহাভাগ, এই কথা শুনিলে মানুহ নিশ্চয়েই সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 6

व्यास उवाच । साधु पृष्टं त्वया भूप ऊर्ध्वलोककथानकम् । यच्छ्रुत्वा नरशार्दूल सर्वरोगात्प्रमुच्यते । विश्वकर्म्मसुता संज्ञा अंशुमद्रविणा वृता

ব্যাস ক’লে: হে ৰাজন, তুমি ঊৰ্ধ্বলোকৰ এই কাহিনী বিষয়ে ভালেই সুধিছা। হে নৰশাৰ্দূল, ই শুনিলে মানুহ সকলো ৰোগৰ পৰা মুক্ত হয়। বিশ্বকৰ্মাৰ কন্যা সংজ্ঞা অংশুমান (সূৰ্য)ৰ সৈতে বিবাহিতা হৈছিল।

Verse 8

सूर्य उवाच । मयि दृष्टे सदा यस्मात्कुरुषे स्वाक्षिसंयमम् । तस्माज्जनिष्यते मूढे प्रजासंयमनो यमः

সূৰ্য্যই ক’লে: তুমি যেতিয়া মোক চোৱা, তেতিয়া সদায় নিজৰ চকুৰ সংযম কৰাঁ; সেয়ে, হে মোহগ্ৰস্তা, প্ৰজাসংযমক তথা নিয়ন্তা যম জন্ম ল’ব।

Verse 9

ततः सा चपलं देवी ददर्श च भयाकुलम् । विलोलितदृशं दृष्ट्वा पुनराह च तां रविः

তেতিয়া দেৱীয়ে তাক চঞ্চল আৰু ভয়াকুল অৱস্থাত দেখিলে। তাৰ দৃষ্টি ডোল খাই থকা দেখি ৰবি (সূৰ্য্য) পুনৰ তাইক ক’লে।

Verse 10

यस्माद्विलोलिता दृष्टिर्मयि दृष्टे त्वया धुना । तस्माद्विलोलितां संज्ञे तनयां प्रसविष्यसि

কাৰণ এতিয়া মোক চোৱাৰ ফলত তোমাৰ দৃষ্টি ডোল খাইছে; সেয়ে, হে সংজ্ঞা, তুমি ‘বিলোলিতা’ নামৰ কন্যা প্ৰসৱ কৰিবা।

Verse 11

व्यास उवाच । ततस्तस्यास्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै । यमश्च यमुना येयं विख्याता सुमहानदी

ব্যাসে ক’লে: তাৰ পাছত, স্বামীৰ সেই শাপৰ ফলত যম জন্মিল; আৰু যমুনাও—এই বিখ্যাত আৰু অতি মহান নদী।

Verse 12

सा च संज्ञा रवेस्तेजो महद्दुःखेन भामिनी । असहंतीव सा चित्ते चिंतयामास वै तदा

ৰৱিৰ দাহক তেজত সেই তেজস্বিনী সংজ্ঞা মহাদুঃখত পৰিল। যেন সহিব নোৱাৰা, তেতিয়া তাই হৃদয়ত গভীৰ চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 13

किं करोमि क्व गच्छामि क्व गतायाश्च निर्वृतिः । भवेन्मम कथं भर्तुः कोपमर्कस्य नश्यति

মই কি কৰোঁ? ক’লৈ যাওঁ? আৰু গৈ থকাৰ পিছত শান্তি ক’ত পাম? মোৰ স্বামীৰ—সূৰ্যদেৱৰ—ক্ৰোধ কেনেকৈ শান্ত হৈ নাশ পাব?

Verse 14

इति संचिंत्य बहुधा प्रजापतिसुता तदा । साधु मेने महाभागा पितृसंश्रयमापसा

এইদৰে বহু প্ৰকাৰ চিন্তা কৰি, তেতিয়া প্ৰজাপতিৰ কন্যা সেই মহাভাগ্যৱতী জনীয়ে পিতৃৰ আশ্ৰয় আৰু শৰণ লোৱাই উত্তম বুলি স্থিৰ কৰিলে।

Verse 15

ततः पितृगृहं गंतुं कृतबुद्धिर्यशस्विनी । छायामाहूयात्मनस्तु सा देवी दयिता रवेः

তাৰ পাছত পিতৃগৃহলৈ যোৱাৰ দৃঢ় সংকল্প কৰি, যশস্বিনী দেৱী—সূৰ্যদেৱৰ প্ৰিয়া—নিজৰ প্ৰতিস্থাপক ৰূপে ছায়াক আহ্বান কৰিলে।

Verse 16

तां चोवाच त्वया स्थेयमत्र भानोर्यथा मया । तथा सम्यगपत्येषु वर्तितव्यं तथा रवौ

আৰু তাইক ক’লে—“তুমি ইয়াত ভানুৰ সৈতে মোৰ ঠাইত থাকিবা; সন্তানসকলৰ প্ৰতি যথাযথ আচৰণ কৰিবা, আৰু ৰৱিৰ প্ৰতিো তেনেদৰেই সঠিকভাৱে থাকিবা।”

Verse 17

दुष्टमपि न वाच्यं ते यथा बहुमतं मम । सैवास्मि संज्ञाहमिति वाच्यमेवं त्वयानघे

“যদি কিবা অনুচিতো ঘটে, তেন্তে তুমি একো নক’বা; কিয়নো এই মোৰ দৃঢ় সিদ্ধান্ত। হে নিৰ্দোষে, তুমি এইদৰে ক’বা—‘মইয়ে সংজ্ঞা নিজে।’”

Verse 18

छायासंज्ञोवाच । आकेशग्रहणाच्चाहमाशापाच्च वचस्तथा । करिष्ये कथयिष्यामि यावत्केशापकर्षणा त्

ছায়াই ক’লে: “তুমি মোৰ চুলি ধৰি টানিছা, আৰু তোমাৰ আদেশৰ বাবে মই তোমাৰ কথামতে কৰিম আৰু ক’ম—যেতিয়ালৈকে এই চুলি-টানৰ ফল প্ৰকাশ নোহোৱা।”

Verse 19

इत्युक्ता सा तदा देवी जगाम भवनं पितुः । ददर्श तत्र त्वष्टारं तपसा धूतकिल्बिषम्

এইদৰে কোৱা হ’লে সেই দেৱী তেতিয়া পিতৃগৃহলৈ গ’ল। তাত তেওঁ ত্বষ্টা (বিশ্বকৰ্মা)ক দেখিলে, যাৰ তপস্যাই সকলো কলুষ ধুই পেলাইছিল।

Verse 20

बहुमानाच्च तेनापि पूजिता विश्व कर्म्मणा । तत्स्थौ पितृगृहे सा तु किंचित्कालमनिंदिता

তেওঁৰ দ্বাৰাও—বিশ্বকৰ্মাৰ দ্বাৰা—বহু মান-সম্মানে পূজিতা হৈ, সেই অনিন্দিতা দেৱী কিছুকাল পিতৃগৃহতে থাকিল।

Verse 21

ततः प्राह स धर्मज्ञः पिता नातिचिरोषिताम् । विश्वकर्मा सुतां प्रेम्णा बहुमा नपुरस्सरम्

তাৰ পাছত ধৰ্মজ্ঞ পিতা বিশ্বকৰ্মাই, যি বেছি দিন নথকাকৈ আছিল, সেই কন্যাক প্ৰেমেৰে, মান-সম্মানপূৰ্ণ বাক্য ক’লে।

Verse 22

त्वां तु मे पश्यतो वत्से दिनानि सुबहून्यपि । मुहूर्तेन समानि स्युः किंतु धर्मो विलुप्यते

“কিন্তু, মোৰ প্ৰিয় বাচ্চা, মই তোমাক চাই থাকোঁতে বহু দিনো যেন এক মুহূৰ্তৰ সমান লাগে; তথাপি এই অৱস্থাত ধৰ্ম ক্ষয় হৈ সৰি গৈছে।”

Verse 23

बांधवेषु चिरं वासो न नारीणां यशस्करः । मनोरथो बांधवानां भार्या पितृगृहे स्थिता

নিজ বংশীয় আত্মীয়ৰ মাজত দীৰ্ঘকাল বাস কৰা বিবাহিতা নাৰীৰ যশ-বৃদ্ধিকৰ বুলি গণ্য নহয়; পত্নী পিতৃগৃহত স্থিৰ হৈ থাকিলে সেয়া বংশীয়সকলৰ মনোৰথ-আশা হৈ উঠে।

Verse 24

स त्वं त्रैलोक्यनाथेन भर्त्रा सूर्येण संगता । पितुर्गृहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके

হে কন্যা, তুমি ত্ৰিলোকনাথ স্বামী সূৰ্যদেৱৰ সৈতে সংযুক্তা; সেয়ে পিতৃগৃহত দীৰ্ঘকাল বাস কৰা তোমাৰ উচিত নহয়।

Verse 25

अतो भर्तृगृहं गच्छ दृष्टोऽहं पूजिता च मे । पुनरागमनं कार्यं दर्शनाय शुभेक्षणे

সেয়ে এতিয়া স্বামীৰ গৃহলৈ যোৱা। তুমি মোক দৰ্শন কৰিলা আৰু বিধিমতে পূজা কৰিলা; তথাপি, হে শুভনয়না, পুনৰ দৰ্শনৰ বাবে আকৌ আহিবা।

Verse 26

व्यास उवाच । इत्युक्ता सा तदा क्षिप्रं तथेत्युक्ता च वै मुने । पूजयित्वा तु पितरं सा जगामोत्तरान्कुरून्

ব্যাসে ক’লে: এইদৰে কোৱা হ’লে তাই তৎক্ষণাৎ ‘তথাস্তु’ বুলি ক’লে, হে মুনি। পিতৃক পূজা কৰি তাই উত্তৰ কুৰুলৈ গ’ল।

Verse 27

सूर्यतापमनिच्छती तेजसस्तस्य बिभ्यती । तपश्चचार तत्रापि वडवारूपधारिणी

সূৰ্যৰ দাহ সহিব নোখুজি, আৰু তেওঁৰ দ্যুতি-তেজত ভয় পাই, তাই ওচৰতেও বডৱা (ঘোঁৰী) ৰূপ ধৰি তপস্যা কৰিলে।

Verse 28

संज्ञामित्येव मन्वानो द्वितीयायां दिवस्पतिः । जनयामास तनयौ कन्यां चैकां मनोरमाम्

‘এইজনী নিশ্চয় সঞ্জ্ঞা’ বুলি ভাবি, দিবসপতি সূৰ্যই দ্বিতীয় পত্নীৰ সৈতে দুজন পুত্ৰ আৰু এক অতি মনোহৰী কন্যাক জন্ম দিলে।

Verse 29

छाया स्वतनयेष्वेव यथा प्रेष्णाध्यवर्तत । तथा न संज्ञाकन्यायां पुत्रयोश्चाप्यवर्तत । लालनासु च भोज्येषु विशेषमनुवासरम्

ছায়াই নিজৰ সন্তানসকলৰ প্ৰতি যিদৰে অধিক স্নেহ দেখুৱাইছিল, সঞ্জ্ঞাৰ কন্যা আৰু পুত্ৰসকলৰ প্ৰতি তেনেদৰে নাছিল। দিনেদিনে লালনা আৰু আহাৰত তাই বিশেষ ভেদাভেদ কৰিছিল।

Verse 30

मनुस्तत्क्षांतवानस्या यमस्तस्या न चाक्षमत् । ताडनाय ततः कोपात्पादस्तेन समुद्यतः । तस्याः पुनः क्षांतमना न तु देहे न्यपातयत्

মনুৱে সেইটো সহ্য কৰিলে, কিন্তু যমে সহিব নোৱাৰিলে। তেতিয়া ক্ৰোধত তাইক মাৰিবলৈ পা উঠালে; কিন্তু পুনৰ মন সংযত কৰি, সেই পা তাইৰ দেহত নপতালে।

Verse 31

ततः शशाप तं कोपाच्छायासंज्ञा यमं नृप । किंचित्प्रस्फुरमाणोष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा

তেতিয়া, হে নৃপ, ক্ৰোধত ছায়া—যি সঞ্জ্ঞা নামে পৰিচিত—যমক শাপ দিলে; তাইৰ ওঁঠ কঁপিছিল আৰু কোমল হাত কঁপনি ধৰিছিল।

Verse 32

पत्न्यां पितुर्मयि यदि पादमुद्यच्छसे बलात् । भुवि तस्मादयं पादस्तवाद्यैव भविष्यति

‘যদি তুমি বলপূৰ্বক মোৰ ওপৰত—তোমাৰ পিতাৰ পত্নীৰ ওপৰত—পা উঠোৱা, তেন্তে তাৰ ফলত আজিৰ পৰা তোমাৰ এই পা মাটিত পৰি থাকিব।’

Verse 33

इत्याकर्ण्य यमः शापं मातर्यतिविशंकितः । अभ्येत्य पितरं प्राह प्रणिपातपुरस्सरम्

সেই শাপৰ কথা শুনি যম মাতৃ-বিষয়ে অতি শংকিত হ’ল। পিতৃৰ ওচৰলৈ গৈ, প্ৰথমে প্ৰণিপাত কৰি, বিনীতভাৱে ক’লে।

Verse 34

तातैतन्महदाश्चर्यमदृष्टमिति च क्वचित् । माता वात्सल्यरूपेण शापं पुत्रे प्रयच्छति

সেইবুলি ক’লে, “পিতৃদেৱ, ই এক মহা আশ্চৰ্য—বিৰলকৈ দেখা যায়; যে মাতা স্নেহৰ ৰূপ লৈও পুত্ৰক শাপ দান কৰে।”

Verse 35

यथा माता ममाचष्ट नेयं माता तथा मम । निर्गुणेष्वपि पुत्रेषु न माता निर्गुणा भवेत्

“মোৰ মাতৃয়ে যিদৰে কৈছে, সেই ৰূপে তেওঁ মোৰ সত্য মাতৃ নহয়। পুত্ৰ গুণহীন হলেও মাতা গুণহীন হোৱা উচিত নহয়।”

Verse 36

यमस्यैतद्वचः श्रुत्वा भगवांस्तिमिरापहः । छायासंज्ञामथाहूय पप्रच्छ क्वगतेति च

যমৰ এই বাক্য শুনি ভগৱান—অন্ধকাৰ নাশক—‘ছায়া’ নামধাৰিণীক আহ্বান কৰি সুধিলে, “সা ক’লৈ গ’ল?”

Verse 37

सा चाह तनया त्वष्टुरहं संज्ञा विभावसो । पत्नी तव त्वयापत्यान्येतानि जनितानि मे

সেয়ে ক’লে, “হে বিভাৱসু, মই ত্বষ্টৃৰ কন্যা সংজ্ঞা। মই তোমাৰ পত্নী; তোমাৰ দ্বাৰাই এই সন্তানসমূহ মোৰ গৰ্ভৰ পৰা জন্মিছে।”

Verse 38

इत्थं विवस्वतस्तां तु बहुशः पृच्छतो यदा । नाचचक्षे तदा क्रुद्धो भास्वांस्तां शप्तुमुद्यतः

এইদৰে বিবস্বানে তাইক বাৰে বাৰে সুধিলে, আৰু সি একো প্ৰকাশ নকৰাত, তেতিয়া দীপ্তিমান ভাস্বান ক্ৰুদ্ধ হৈ তাইক শাপ দিবলৈ উদ্যত হ’ল।

Verse 39

ततः सा कथयामास यथावृत्तं विवस्वते । विदितार्थश्च भगवाञ्जगाम त्वष्टु रालयम्

তাৰ পাছত সি যি দৰে ঘটনা ঘটিছিল, সেই সমগ্ৰ বৃত্তান্ত বিবস্বানক ক’লে। সত্য বুজি ভগৱান ত্বষ্টৃৰ নিবাসলৈ গ’ল।

Verse 40

ततः संपूजयामास त्वष्टा त्रैलोक्यपूजितम् । भास्वन्किं रहिता शक्त्या निजगेहमुपागतः

তাৰ পাছত ত্বষ্টাই ত্ৰিলোকপূজিত সেই দীপ্তিমানক বিধিমতে পূজা-সন্মান কৰিলে আৰু সুধিলে— “হে ভাস্বান, শক্তিহীন যেন হৈ নিজ গৃহলৈ কিয় আহিলা?”

Verse 41

संज्ञां पप्रच्छ तं तस्मै कथयामास तत्त्ववित् । आगता सेह मे वेश्म भवतः प्रेषिता रवे

তেওঁ সংজ্ঞাৰ বিষয়ে সুধিলে, তেতিয়া তত্ত্ববিত জনে ক’লে— “হে ৰবি, তোমাৰেই প্ৰেৰিত হৈ সি মোৰ গৃহলৈ ইয়াত আহিছে।”

Verse 42

दिवाकरः समाधिस्थो वडवारूपधारिणीम् । तपश्चरंतीं ददृशे उत्तरेषु कुरुष्वथ

দিবাকৰে সমাধিস্থ হৈ উত্তৰ কুৰুষ্বত, ঘোঁৰাৰূপ ধাৰণ কৰি তপস্যা কৰোঁতে তাইক দৰ্শন কৰিলে।

Verse 43

असह्यमाना सूर्यस्य तेजस्तेनातिपीडिता । वह्न्याभनिजरूपं तु च्छायारूपं विमुच्य च

সূৰ্যৰ দাহক তেজ সহিব নোৱাৰি, সেই দীপ্তিত অতিশয় পীড়িতা হৈ, তাই ছায়া-ৰূপ ত্যাগ কৰি অগ্নিসদৃশ দীপ্ত নিজ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 44

धर्मारण्ये समागत्य तप स्तेपे सुदुष्करम् । छायापुत्रं शनिं दृष्ट्वा यमं चान्यं च भूपते

ধর্মাৰণ্যলৈ আহি তাই অতি দুঃসাধ্য তপস্যা কৰিলে। হে ৰাজন, ছায়াৰ পুত্ৰ শনি আৰু যমক, লগতে আন এজন সন্তানক দেখি (বিষয়টো স্পষ্ট হ’ল)।

Verse 45

तदैव विस्मितः सूर्यो दुष्टपुत्रौ समीक्ष्य च । ज्ञातुं दध्यौ क्षणं ध्यात्वा विदित्वा तच्च कारणम्

সেই মুহূর্ততে সূৰ্য দুষ্ট পুত্ৰ দুজনক দেখি বিস্মিত হ’ল। বুজিবলৈ তেওঁ চিন্তা কৰিলে; ক্ষণেক ধ্যান কৰি সেই কাৰণ জানিলে।

Verse 46

घृण्यौष्ण्याद्दग्धदेहा सा तपस्तेपे पतिव्रता । येन मां तेजसा सह्यं द्रष्टुं नैव शशाक ह

তীব্ৰ উষ্ণতাত দেহ দগ্ধ হৈও সেই পতিব্ৰতা তপস্যা কৰিলে—কাৰণ মোৰ অসহ্য তেজৰ বাবে তাই মোক চাবই নোৱাৰিছিল।

Verse 47

पञ्चाशद्धायनेतीते गत्वा कौ तप आचरत् । प्रद्योतनो विचार्यैवं गत्वा शीघ्रं मनोजवः

পঞ্চাশ বছৰ পাৰ হোৱাত তেওঁ তাই তপস্যা কৰা ঠাইলৈ গ’ল। এইদৰে ভাবি, প্ৰদ্যোতন—মনোজৱে দ্ৰুত—শীঘ্ৰে তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 48

धर्मारण्ये वरे पुण्ये यत्र संज्ञास्थिता तपः । आगतं तं रविं दृष्ट्वा वडवा समजायत

উত্তম আৰু পুণ্যময় ধৰ্মাৰণ্যত, য’ত সঞ্জ্ঞা তপস্যাত স্থিত আছিল, ৰবি (সূৰ্য) আহি পোৱা দেখি তাই বডৱা—ঘোঁৰী—হৈ উঠিল।

Verse 49

सूर्यपत्नी सदा संज्ञा सूर्यश्चाश्वस्ततोऽभवत् । ताभ्यां सहाभूत्संयोगो घ्राणे लिंगं निवेश्य च

সঞ্জ্ঞা সদায় সূৰ্যৰ পত্নী আছিল, আৰু সূৰ্য তেতিয়া আশ্বস্ত হ’ল। তাৰ পাছত, তেওঁ তাইৰ নাসাৰন্ধ্ৰত নিজৰ লিঙ্গ স্থাপন কৰি, উভয়ৰ সংযোগ ঘটিল।

Verse 50

तदा तौ च समुत्पन्नौ युगलावश्विनौ भुवि । प्रादुर्भूतं जलं तत्र दक्षिणेन खुरेण च

তেতিয়া পৃথিৱীত যুগল অশ্বিনীদেৱ দুজন জন্মিল। আৰু তাত সোঁ খুৰেৰে (আঘাত কৰি) জল প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।

Verse 51

विदलिते भूमिभागे तत्र कुंडं समुद्बभौ । द्वितीयं तु पुनः कुंडं पश्चार्धचरणोद्भवम्

যেতিয়া ভূমিৰ সেই অংশ বিদলিত হ’ল, তাত এটা কুণ্ড উদ্ভৱ হ’ল। পুনৰ দ্বিতীয় এটা কুণ্ডো উদ্ভৱ হ’ল, যি পশ্চাৎ অর্ধচৰণ/খুৰৰ পৰা জন্মিল।

Verse 52

उत्तरवाहिन्याः काश्या कुरुक्षेत्रादि वै तथा । गंगापुरीसमफलं कुण्डेऽत्र मुनिनोदितम्

মুনিয়ে কোৱা মতে, এই কুণ্ডত লাভ হোৱা পুণ্য উত্তৰবাহিনী কাশী, আৰু কুরুক্ষেত্ৰ আদি তীৰ্থসমূহৰ সমান; নিশ্চয়েই গঙ্গাপুৰীৰ সমফলদায়ক।

Verse 53

तत्फलं समवाप्नोति तप्तकुण्डे न संशयः । स्नानं विधाय तत्रैव सर्वपापैः प्रमुच्यते

তপ্তকুণ্ডত নিঃসন্দেহে সেই একে ফল লাভ হয়। তাতেই বিধিপূৰ্বক স্নান কৰিলে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 54

न पुनर्जायते देहः कुष्ठादिव्याधिपीडितः । एतत्ते कथितं भूप दस्रांशोत्पत्तिकारणम्

পুনৰ কুষ্ঠ আদি ব্যাধিয়ে পীড়িত দেহ লৈ জন্ম নহয়। হে ভূপ, দশ্ৰাংশৰ প্ৰকাশৰ কাৰণ তোমাক এইদৰে কোৱা হ’ল।

Verse 55

तदा ब्रह्मादयो देवा आगतास्तत्र भूपते । दत्त्वा संज्ञावरं शुभ्रं चिंतितादधिकं हि तैः

তেতিয়া, হে ভূপতে, ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকল তাত আহিল। তেওঁলোকে সংজ্ঞাক শুভ বৰ দিলে—সঁচাকৈয়ে, তেওঁলোকে যি চিন্তা কৰিছিল তাৰো অধিক।

Verse 56

स्थापयित्वा रविं तत्र बकुलाख्यवनाधिपम् । आनर्चुस्ते तदा संज्ञां पूर्वरूपाऽभवत्तदा

বকুল নামৰ বনাধিপতি ৰবিক তাত স্থাপন কৰি, দেৱসকলে তেতিয়া সংজ্ঞাৰ আৰাধনা কৰিলে; আৰু সেই সময়তে তাই নিজৰ পূৰ্বৰূপ পুনৰ লাভ কৰিলে।

Verse 57

स्थापिता तत्र राज्ञी च कुमारौ युगलौ तदा । एतत्तीर्थफलं वक्ष्ये शृणु राजन्महामते

তাত তেতিয়া ৰাণী আৰু দুজন কুমাৰৰ যুগলকো স্থাপন কৰা হ’ল। এতিয়া এই তীৰ্থৰ ফল ক’ম—শুনা, হে মহামতি ৰাজন।

Verse 58

आदिस्थानं कुरुश्रेष्ठ देवैरपि सुदुर्लभम् । रविकुण्डे नरः स्नात्वा श्रद्धायुक्तो जितेंद्रियः

হে কুৰুশ্ৰেষ্ঠ! এই আদিস্থান তীৰ্থ দেৱতাসকলৰো অতি দুৰ্লভ। যি নৰ ৰৱিকুণ্ডত শ্ৰদ্ধাসহ ইন্দ্ৰিয়-সংযম কৰি স্নান কৰে—

Verse 59

तारयेत्स पितॄन्सर्वान्महानरकगानपि । श्रद्धया यः पिबेत्तोयं संतर्प्य पितृदेवताः

সেই জনে সকলো পিতৃলোকক—মহান নৰকত পতিতসকলকো—উদ্ধাৰ কৰে। যি শ্ৰদ্ধাৰে পিতৃ-দেৱতাসকলক সন্তৰ্পণ কৰি এই জল পান কৰে—

Verse 60

स्वल्पं वापि बहुवापि सर्वं कोटिगुणं भवेत् । सप्तम्यां रविवारेण ग्रहणं चंद्रसूर्ययोः

অল্প হওক বা অধিক হওক, সকলো কৰ্ম কোটিগুণ ফলদায়ী হয়। সপ্তমীত, ৰবিবাৰে, আৰু চন্দ্ৰ-সূৰ্য গ্ৰহণৰ সময়ত—

Verse 61

रविकुण्डे च ये स्नाताः न ते वै गर्भगामिनः । सक्रांतौ च व्यतीपाते वैधृतेषु च पर्वसु

যিসকলে ৰৱিকুণ্ডত স্নান কৰে, তেওঁলোক পুনৰ গৰ্ভগামী নহয় (অর্থাৎ পুনর্জন্ম নাপায়)। বিশেষকৈ সংক্রান্তিত, ব্যতীপাতে, বৈধৃতিত আৰু পৰ্ব-সন্ধিক্ষণত—

Verse 62

पूर्णमास्याममावास्यां चतुर्द्दश्यां सितासिते । रविकुंडे च यः स्नातः क्रतुकोटिफलं लभेत्

পূৰ্ণিমা, অমাৱস্যা, আৰু শুক্ল-কৃষ্ণ উভয় পক্ষৰ চতুৰ্দশীত—যি ৰৱিকুণ্ডত স্নান কৰে, সি কোটিযজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 63

पूजयेद्बकुलार्कं च एकचित्तेन मानवः । स याति परमं धाम स यावत्तपते रविः

যি মানুহে একাগ্ৰচিত্তে বকুলাৰ্কক পূজা কৰে, সি পৰম ধাম লাভ কৰে—যিমান দিন সূৰ্য তপে তিমান দিনলৈ।

Verse 64

तस्य लक्ष्मीः स्थिरा नूनं लभते संततिं सुखम् । अरिवर्गः क्षयं याति प्रसादाच्च दिवस्पतेः

তাৰ লক্ষ্মী নিশ্চয় স্থিৰ হয়; সি সন্ততি আৰু সুখ লাভ কৰে। দিবসপতি (সূৰ্যদেৱ)ৰ প্ৰসাদে তাৰ শত্রুবৰ্গ বিনাশ পায়।

Verse 65

नाग्नेर्भयं हि तस्य स्यान्न व्याघ्रान्न च दंतिनः । न च सर्प्पभयं क्वापि भूतप्रेतादिभीर्नहि

তাৰ অগ্নিভয় নাথাকে, ন বাঘৰ পৰা, ন হাতীৰ পৰা। ক’তো সাপৰ ভয় নাথাকে, আৰু ভূত-প্ৰেত আদি থেকেও নহয়।

Verse 66

बालग्रहाश्च सर्वेऽपि रेवती वृद्धरेवती । ते सर्वे नाशमायांति बकुलार्क नमोस्तु ते

সকলো বালগ্ৰহ দোষ—ৰেৱতী আৰু বৃদ্ধ-ৰেৱতীসহ—বিনাশ পায়, সকলোৰে অন্ত হয়। হে বকুলাৰ্ক, তোমাক নমস্কাৰ!

Verse 67

गावस्तस्य विवर्द्धंते धनं धान्यं तथैव च । अविच्छेदो भवेद्वंशो बकुलार्के नमस्कृते

তাৰ গৰু-গাই বৃদ্ধি পায়, ধন আৰু ধান্যও তেনেদৰে বৃদ্ধি পায়। বকুলাৰ্কক নমস্কাৰ কৰিলে তাৰ বংশ অবিচ্ছিন্ন হয়।

Verse 68

काकवन्ध्या च या नारी अनपत्या मृतप्रजा । वन्ध्या विरूपिता चैव विषकन्याश्च याः स्त्रियः

যি নাৰী ‘কাক-বন্ধ্যা’ (মৰা-জন্ম সন্তান জন্মায়), যি অপত্যহীনা, যাৰ সন্তান মৃত্যু হৈছে, যি বন্ধ্যা, যি বিকৃত-ৰূপিণী, আৰু যিসকলক ‘বিষ-কন্যা’ বুলি কোৱা হয়—এনে নাৰীসকল…

Verse 69

एवं दोषैः प्रमुच्यंते स्नात्वा कुण्डे च भूपते । सौभाग्यस्त्रीसुतांश्चैव रूपं चाप्नोति सर्वशः

হে ভূপতে (ৰাজন)! এই কুণ্ডত স্নান কৰিলে তেওঁলোকে এনে দোষৰ পৰা মুক্ত হয়। সৰ্বতোভাৱে সৌভাগ্য, স্বামী, পুত্ৰ আৰু সৌন্দৰ্য লাভ কৰে।

Verse 70

व्याधिग्रस्तोपि यो मर्त्यः षण्मासाच्चैव मानवः । रविकुण्डे च सुस्नातः सर्वरोगात्प्रमुच्यते

ৰোগে পীড়িত যি মর্ত্য—যদি সেই মানুহে ছয় মাহ ধৰি ৰৱিকুণ্ডত ভালদৰে স্নান কৰে—তেন্তে সি সকলো ৰোগৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 71

नीलोत्सर्गविधिं यस्तु रविक्षेत्रे करोति वै । पितरस्तृप्तिमायांति यावदाभूतसंप्लवम्

যি কোনোবাই ৰৱিক্ষেত্ৰত নীলোৎসৰ্গ বিধি সম্পন্ন কৰে, তাৰ পিতৃলোক তৃপ্তি লাভ কৰে—জগত-প্ৰলয় পৰ্যন্ত।

Verse 72

कन्यादानं च यः कुर्यादस्मिन्क्षेत्रे च पुत्रक । उद्वाहपरिपूतात्मा ब्रह्मलोके महीयते

আৰু হে পুত্ৰক! যি কোনোবাই এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত কন্যাদান কৰে, বিবাহ-সংস্কাৰে পৰিশুদ্ধ আত্মা লৈ সি ব্ৰহ্মলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 73

धेनुदानं च शय्यां च विद्रुमं च हयं तथा । दासीमहिषीघण्टाश्च तिलं कांचनसंयुतम्

ধেনুদান, শয্যাদান, বিদ্ৰুম (প্ৰবাল) আৰু ঘোঁৰা; লগতে দাসী, মহিষী, ঘণ্টা, আৰু সোণ-মিশ্ৰিত তিল—এই সকলোকে ইয়াত পুণ্যদায়ক দান-কর্ম বুলি বিধান কৰা হৈছে।

Verse 74

धेनुं तिलमयीं दद्यादस्मि न्क्षेत्रे च भारत । उपानहौ च छत्रं च शीतत्राणादिकं तथा

হে ভাৰত! এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত তিলময়ী ধেনু (তিলৰ দান-ধেনু) দান কৰিব লাগে; লগতে জোতা, ছাতি, আৰু শীতৰ পৰা ৰক্ষা কৰা আন সামগ্ৰীও দান কৰিব লাগে।

Verse 75

लक्षहोमं तथा रुद्रं रुद्रातिरुद्रमेव च । तस्मिन्स्थाने च यत्किंचिद्ददाति श्रद्धयान्वितः

লক্ষ-হোম হওক, ৰুদ্ৰ-যাগ হওক বা ৰুদ্ৰাতিৰুদ্ৰ মহাপূজা—সেই স্থানত যি কোনো বস্তু শ্ৰদ্ধাসহ দান কৰা হয়, সেয়া পৰম পুণ্যদায়ক হয়।

Verse 76

एकैकस्य फलं तात वक्ष्यामि शृणु तत्त्वतः । दानेन लभते भोगानिह लोके परत्र च

হে তাত! একেকটাৰ সত্য ফল মই ক’ম—তত্ত্বসহ শুনা: দানৰ দ্বাৰা মানুহে এই লোকতো আৰু পৰলোকতো ভোগ লাভ কৰে।

Verse 77

राज्यं च लभते मर्त्यः कृत्वोद्वाहं तु मानुषाः । जायातो धर्मकामार्थाः प्राप्यंते नात्र संशयः

বিবাহ কৰি গৃহস্থাশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰা মর্ত্যই ৰাজ্য আৰু স্থিতি লাভ কৰে; আৰু পত্নীৰ দ্বাৰা ধৰ্ম, কাম আৰু অৰ্থ প্ৰাপ্ত হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 78

पूजाया लभते सौख्यं भवेज्जन्मनिजन्मनि । सप्तम्यां रवियुक्तायां बकुलार्कं स्मरेत्तु यः

পূজাৰ দ্বাৰা মানুহে সুখ লাভ কৰে, জন্মে জন্মে। আৰু যি জনে সপ্‌তমীত, যেতিয়া ৰবিবাৰৰ যোগ হয়, ‘বকুলাৰ্ক’ক স্মৰণ কৰে, সি বিশেষ পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 79

ज्वरादेः शत्रुतश्चैव व्याधेस्तस्य भयं नहि

তাৰ জ্বৰ আদি, শত্রু আৰু ব্যাধিৰ পৰা কোনো ভয় নাথাকে।

Verse 80

युधिष्ठिर उवाच । बकुलार्केति वै नाम कथं जातं रवेर्मुने । एतन्मे वदतां श्रेष्ठ तत्त्वमाख्यातुमर्हसि

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: হে মুনি, ৰবিৰ ‘বকুলাৰ্ক’ নাম কেনেকৈ হ’ল? হে বক্তাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, অনুগ্ৰহ কৰি এই তত্ত্ব মোক বৰ্ণনা কৰক।

Verse 81

व्यास उवाच । यदा संज्ञा च राजेंद्र सूर्यार्थंं चैकचेतसा । तेपे बकुलवृक्षाधः पत्युस्तेजः प्रशां तये

ব্যাসে ক’লে: হে ৰাজেন্দ্ৰ, যেতিয়া সংজ্ঞাই সূৰ্যৰ হিতৰ বাবে একাগ্ৰচিত্তে বকুল গছৰ তলত তপস্যা কৰিলে, সেয়া আছিল স্বামীৰ দহি উঠা তেজ শান্ত কৰিবলৈ।

Verse 82

प्रादुर्भावं रवेर्दृष्ट्वा वडवा समजायत । अत्यंतं गोपतिः शांतो बकुलस्य समीपतः

ৰবিৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ দেখি তাই বডৱা—ঘোঁড়ী—হ’ল। আৰু বকুল গছৰ ওচৰত গোপতি—সূৰ্য—অত্যন্ত শান্ত আৰু স্থিৰ হ’ল।

Verse 83

सुषुवे च तदा राज्ञी सुतौ दिव्यौ मनोहरौ । तेनास्य प्रथितं नाम बकुलार्केति वै रवेः

তেতিয়া ৰাণীয়ে দুজন দিৱ্য আৰু মনোহৰ পুত্ৰ প্ৰসৱ কৰিলে। সেই ঘটনাৰ ফলত তাত ৰৱি ‘বকুলাৰ্ক’ নামে প্ৰখ্যাত হ’ল।

Verse 84

यस्तत्र कुरुते स्नानं व्याधिस्तस्य न पीडयेत् । धर्ममर्थं च कामं च लभते नात्र संशयः

যি তাত স্নান কৰে, তাক ব্যাধিয়ে নপীড়ায়। সি ধৰ্ম, অৰ্থ আৰু কাম লাভ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 85

षण्मासात्सिद्धिमाप्नोति मोक्षं च लभते नरः । एतदुक्तं महाराज बकुलार्कस्य वैभवम्

ছয় মাহৰ ভিতৰত মানুহে সিদ্ধি লাভ কৰে আৰু মোক্ষও পায়। হে মহাৰাজ, এইদৰে বকুলাৰ্কৰ বৈভৱ বৰ্ণিত হ’ল।

Verse 97

सूर्यं दृष्ट्वा सदा संज्ञा स्वाक्षिसंयमनं व्यधात् । यतस्ततः सरोषोऽर्कः संज्ञां वचनमब्रवीत्

সঞ্জ্ঞাই সূৰ্যক দেখি সদায় নিজৰ চকু সংযম কৰিছিল। সেয়া দেখি অর্ক ক্ৰোধিত হৈ সঞ্জ্ঞাক কথা ক’লে।