Adhyaya 6

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदुक्तं भवता सूत महदाख्यानमद्भुतम् । शम्भोर्माहात्म्यकथनमशेषाघहरं परम्

ঋষিসকলে ক’লে: হে সূত! আপুনি যি মহৎ আৰু আশ্চৰ্য আখ্যান ক’লে—শম্ভুৰ মাহাত্ম্যৰ এই কীৰ্তন—সৰ্বোত্তম; ই অবশিষ্ট নথকা দৰে সকলো পাপ হৰণ কৰে।

Verse 2

भूयोपि श्रोतुमिच्छामस्तदेव सुसमाहिताः । प्रदोषे भगवाञ्छंभुः पूजितस्तु महात्मभिः

আমি সকলোৱে পুনৰ সেই একে বৃত্তান্ত শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ, মন সুসংযত কৰি—প্ৰদোষ সময়ত ভগৱান শম্ভুক মহাত্মাসকলে কেনেকৈ পূজা কৰে।

Verse 3

संप्रयच्छति कां सिद्धिमेतन्नो ब्रूहि सुव्रत । श्रुतमप्यसकृत्सूत भूयस्तृष्णा प्रवर्धते

হে সুব্ৰত! এই (প্ৰদোষ পূজা) কোন সিদ্ধি দান কৰে, আমাক কওক। হে সূত! আমি বহুবার শুনিলেও পুনৰ শুনিবলৈ তৃষ্ণা অধিক বাঢ়ি যায়।

Verse 4

सूत उवाच । साधु पृष्टं महाप्राज्ञा भवद्भिर्लोकविश्रुतैः । अतोऽहं संप्रवक्ष्यामि शिवपूजाफलं महत्

সূতে ক’লে: হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, জগতত খ্যাত ঋষিসকল! আপোনালোকৰ প্ৰশ্ন অতি উত্তম। সেয়ে মই এতিয়া শিৱপূজাৰ মহৎ ফল বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 5

त्रयोदश्यां तिथौ सायं प्रदोषः परिकीर्त्तितः । तत्र पूज्यो महादेवो नान्यो देवः फलार्थिभिः

চন্দ্ৰমাসৰ ত্ৰয়োদশী তিথিৰ সন্ধ্যাকালক ‘প্ৰদোষ’ বুলি কোৱা হয়। সেই সময়ত ফল কামনা কৰা লোকসকলে মহাদেৱকেই পূজা কৰিব লাগে, অন্য কোনো দেৱক নহয়।

Verse 6

प्रदोषपूजामाहात्म्यं को नु वर्णयितुं क्षमः । यत्र सर्वेऽपि विबुधास्तिष्ठंति गिरिशांतिके

প্ৰদোষ-পূজাৰ মাহাত্ম্য কোনে বৰ্ণনা কৰিবলৈ সক্ষম? য’ত সকলো দেৱতাই গিৰীশ (শিৱ)ৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ সেৱাত থিয় থাকে।

Verse 7

प्रदोषसमये देवः कैलासे रजतालये । करोति नृत्यं विबुधैरभिष्टुतगुणोदयः

প্ৰদোষ সময়ত প্ৰভু কৈলাসৰ ৰজত-আলয়ত নৃত্য কৰে; দেৱতাসকলে তেওঁৰ গুণ-মাহাত্ম্যৰ উদয়ক স্তৱগান কৰে।

Verse 8

अतः पूजा जपो होमस्तत्कथास्तद्गुणस्तवः । कर्त्तव्यो नियतं मर्त्यैश्चतुर्वर्गफला र्थिभिः

সেয়ে পূজা, জপ, হোম, তেখেতৰ কথা-শ্ৰৱণ আৰু গুণ-স্তৱ নিশ্চয়কৈ সেই মর্ত্যসকলে কৰিব লাগে, যিসকলে চতুৰ্বৰ্গ—ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম, মোক্ষ—ৰ ফল বিচাৰে।

Verse 9

दारिद्यतिमिरांधानां मर्त्यानां भवभीरुणाम् । भवसागरमग्नानां प्लवोऽयं पारदर्शनः

দাৰিদ্ৰ্যৰ অন্ধকাৰত অন্ধ আৰু সংসাৰ-ভয়ত কঁপা মর্ত্যসকলৰ বাবে, সংসাৰ-সাগৰত ডুবা লোকৰ এই (প্ৰদোষ-ভক্তি) পাৰ দেখুৱোৱা নাও-সদৃশ।

Verse 10

दुःखशोकभयार्त्तानां क्लेशनिर्वाणमिच्छताम् । प्रदोषे पार्वतीशस्य पूजनं मंगलायनम्

দুখ, শোক আৰু ভয়ত পীড়িতসকলৰ বাবে, আৰু ক্লেশ-নিবাৰণ বিচৰা লোকৰ বাবে, প্রদোষ সময়ত পাৰ্বতীশ (শিৱ)ৰ পূজা মঙ্গলৰ উৎস আৰু আশ্ৰয়।

Verse 11

दुर्बुद्धिरपि नीचोपि मन्दभाग्यः शठोऽपि वा । प्रदोषे पूज्य देवेशं विपद्भ्यः स प्रमुच्यते

দুৰ্বুদ্ধি, নীচ, মন্দভাগ্যবান বা শঠ হলেও—যদি প্ৰদোষ সময়ত দেৱেশ্বৰ (দেৱতাৰ অধিপতি)ক পূজা কৰে, তেন্তে সি বিপদ-আপদৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 12

शत्रुभिर्हन्यमानोऽपि दश्यमानोपि पन्नगैः । शैलैराक्रम्यमाणोऽपि पतितोऽपि महांबुधौ

শত্ৰুৰ দ্বাৰা আঘাতপ্ৰাপ্ত হলেও, সৰ্পে দংশন কৰিলেও; শিলাখণ্ডে চেপি ধৰিলেও, মহাসাগৰত পতিত হলেও—

Verse 13

आविद्धकालदण्डोऽपि नानारोगहतोऽपि वा । न विनश्यति मर्त्योऽसौ प्रदोषे गिरिशार्चनात्

কালদণ্ডে আবদ্ধ হলেও, নানাৰোগে পীড়িত হলেও—প্ৰদোষ সময়ত গিৰীশ (শিৱ)ৰ অৰ্চনা কৰিলে সেই মর্ত্য নাশ নহয়।

Verse 14

दारिद्र्यं मरणं दुःखमृणभारं नगोपमम् । सद्यो विधूय संपद्भिः पूज्यते शिवपूजनात्

দাৰিদ্ৰ্য, মৰণসম বিপদ, দুখ আৰু পৰ্বতসম ঋণভাৰ—এই সকলো সদ্য ঝাৰি পেলাই, শিৱপূজাৰ দ্বাৰা সম্পদৰ মাজত সন্মানিত হয়।

Verse 15

अत्र वक्ष्ये महापुण्यमितिहासं पुरातनम् । यं श्रुत्वा मनुजाः सर्वे प्रयांति कृतकृत्यताम्

এতিয়া মই মহাপুণ্যময় এক প্ৰাচীন ইতিাহাস-কথা ক’ম; ইয়াক শুনিলে সকলো মানুহে কৃতকৃত্যতা, অৰ্থাৎ জীৱনৰ উদ্দেশ্য পূৰ্ণ হোৱাৰ অৱস্থা লাভ কৰে।

Verse 16

आसीद्विदर्भविषये नाम्ना सत्यरथो नृपः । सर्वधर्मरतो धीरः सुशीलः सत्यसंगरः

বিদৰ্ভ দেশত এক সময়ত সত্যৰথ নামে এজন নৃপতি আছিল। তেওঁ সকলো ধৰ্মকাৰ্যত ৰত, ধীৰ, সুসীল আৰু সত্য-সংকল্পত অচল আছিল।

Verse 17

तस्य पालयतो भूमिं धर्मेण मुनिपुंगवाः । व्यतीयाय महान्कालः सुखेनैव महामतेः

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, তেওঁ ধৰ্ম অনুসাৰে পৃথিৱী পালন কৰি থাকোঁতে সেই মহামতি ৰজাৰ বাবে দীঘল সময় সুখ-শান্তিৰে পাৰ হৈ গ’ল।

Verse 18

अथ तस्य महीभर्तुर्बभूवुः शाल्वभूभुजः । शत्रवश्चोद्धतबला दुर्मर्षणपुरोगमाः

তাৰ পাছত সেই ভূমিপতিৰ বিপক্ষে শাল্বৰাজাসকল শত্রু হৈ উঠিল—বলৰ অহংকাৰত উদ্ধত, আৰু সহ্যকৰিবলৈ কঠিন দুৰ্মর্ষণৰ নেতৃত্বত।

Verse 19

कदाचिदथ ते शाल्वाः संनद्धबहुसैनिकाः । विदर्भनगरीं प्राप्य रुरुधुर्विजिगीषवः

এদিন শাল্বসকলে বহু সজ্জিত সৈন্যসহ বিজয়লালসায় বিদৰ্ভ নগৰীত উপস্থিত হৈ তাক অৱৰোধ কৰিলে।

Verse 20

दृष्ट्वा निरुद्ध्यमानां तां विदर्भाधिपतिः पुरीम् । योद्धुमभ्याययौ तूर्णं बलेन महता वृतः

নগৰীখন অৱৰোধিত হোৱা দেখি, বিদৰ্ভৰ অধিপতিয়ে নিজৰ মহান সেনাবাহিনীৰে বেষ্টিত হৈ তৎক্ষণাৎ যুদ্ধলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 21

तस्य तैरभवयुद्धं शाल्वैरपि बलोद्धतैः । पाताले पन्नगेन्द्रस्य गन्धर्वैरिव दुर्मदैः

তেতিয়া তেওঁৰ সৈতে বলত উন্মত্ত সেই শাল্বসকলৰ ভয়ংকৰ যুদ্ধ উঠিল—যেন পাতালত নাগৰাজৰ সৈতে দুষ্টমদ গন্ধৰ্বসকলৰ সংঘৰ্ষ।

Verse 22

विदर्भनृपतिः सोऽथ कृत्वा युद्धं सुदारुणम् । प्रनष्टोरुबलैः शाल्वैर्निहतो रणमूर्धनि

তাৰ পাছত বিদর্ভৰ সেই নৃপতিয়ে অতি ভয়ংকৰ যুদ্ধ কৰি, অক্ষুণ্ণ মহাবলধাৰী শাল্বসকলৰ দ্বাৰা ৰণৰ শীৰ্ষক্ষণতে নিহিত হ’ল।

Verse 23

तस्मिन्महारथे वीरे निहते मंत्रिभिः सह । दुद्रुवुः समरे भग्ना हतशेषाश्च सैनिकाः

যেতিয়া সেই বীৰ মহাৰথী মন্ত্ৰীসকলসহ নিহিত হ’ল, তেতিয়া সমৰত ভগ্ন হৈ থকা অৱশিষ্ট সৈন্যসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰ এৰি পলাই গ’ল।

Verse 24

अथ युद्धेभिविरते नदत्सु रिपुमंत्रिषु । नगर्यां युद्ध्यमानायां जाते कोलाहले रवे

তাৰ পাছত যুদ্ধ থমকি যেতিয়া শত্রু-মন্ত্ৰীসকলে গর্জন কৰিলে, আৰু নগৰীত যুদ্ধৰ তোলপাৰ লাগি কোলাহল উঠিল, তেতিয়া মহা হুলস্থুল ধ্বনি বিয়পি পৰিল।

Verse 25

तस्य सत्यरथस्यैका विदर्भाधिपतेः सती । भूरिशोकसमाविष्टा क्वचिद्यत्नाद्विनिर्ययौ

তেতিয়া বিদর্ভাধিপতি সত্যৰথৰ পতিব্ৰতা ৰাণী, অপাৰ শোকে আচ্ছন্ন হৈ, কোনো মতে মহা প্ৰয়াসেৰে বাহিৰলৈ ওলাই আহিল।

Verse 26

सा निशासमये यत्नादंतर्वत्नी नृपांगना । निर्गता शोक संतप्ता प्रतीचीं प्रययौ दिशम्

নিশাৰ সময়ত গৰ্ভৱতী ৰাণী অতি যত্নেৰে বাহিৰলৈ ওলাই আহিল। শোক-সন্তাপে দগ্ধ হৈ তাই পশ্চিম দিশলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 27

अथ प्रभाते मार्गेण गच्छन्ती शनकैः सती । अतीत्य दूरमध्वानं ददर्श विमलं सरः

তাৰ পাছত প্ৰভাতত সেই সতি ধীৰে ধীৰে পথেদি আগবাঢ়িল। দীঘল পথ অতিক্ৰম কৰি তাই এটা নিৰ্মল সৰোবৰ দেখিলে।

Verse 28

तत्रागत्य वरारोहा तप्ता तापेन भूयसा । विलसंतं सरस्तीरे छायावृक्षं समाश्रयत्

সেই ঠাইত উপস্থিত হৈ উচ্চকুলীয়া সুন্দৰী নাৰী তীব্ৰ তাপত অতিশয় কষ্ট পালে। সৰোবৰ তীৰত শোভা পোৱা ছাঁ-দিয়া গছৰ আশ্ৰয় ল’লে।

Verse 29

तत्र दैववशाद्राज्ञी विजने तरुकुट्टिमे । असूत तनयं साध्वी मूहूर्ते सद्गुणान्विते

তাত দেৱবশত ৰাণীজনী নিৰ্জন বন-উদ্যানত একাকী থাকি, সাধ্বী হৈ, শুভ মুহূর্তত সদ্গুণসম্পন্ন পুত্ৰ জন্ম দিলে।

Verse 30

अथ सा राजमहिषी पिपासाभिहता भृशम् । सरोऽवतीर्णा चार्वंगी ग्रस्ता ग्राहेण भूयसा

তাৰ পাছত তীব্ৰ পিপাসাত অতিশয় কাতৰ ৰাজমহিষী সৰোবৰলৈ নামিল। সেই সুন্দৰাঙ্গী নাৰীজনীক এক ভয়ংকৰ কুমিৰে জোৰেৰে ধৰি পেলালে।

Verse 31

जातमात्रः कुमारोऽपि विनष्टपितृमातृकः । रुरोदोच्चैः सरस्तीरे क्षुत्पिपासार्दितोऽबलः

জন্মমাত্ৰ কুমাৰজন পিতৃ-মাতৃহীন হৈ সৰোবৰৰ তীৰত উচ্চস্বৰে কন্দিলে; ক্ষুধা-পিপাসাত পীড়িত, দুৰ্বল হৈ পৰিল।

Verse 32

तस्मिन्नेवं क्रन्दमाने जातमात्रे कुमारके । काचिदभ्याययौ शीघ्रं दिष्ट्या विप्रवरांगना

সেই নৱজাত কুমাৰ এনেদৰে কন্দি থাকোঁতে, ভাগ্যবশত এগৰাকী উত্তম দ্বিজবধূ তৎক্ষণাৎ দৌৰি আহিল।

Verse 33

साप्येकहायनं बालमुद्वहन्ती निजात्मजम् । अधना भर्तृरहिता याचमाना गृहेगृहे

সেয়ো নিজৰ একবছৰীয়া পুত্ৰক কোলাত লৈ আছিল; দৰিদ্ৰা আৰু স্বামীহীনা হৈ ঘৰে ঘৰে ভিক্ষা মাগি ফুৰিছিল।

Verse 34

एकात्मजा बंधुहीना याञ्चामार्गवशंगता । उमानाम द्विजसतीददर्श नृपनंदनम्

একমাত্ৰ সন্তান থকা, আত্মীয়হীন, ভিক্ষাৰ পথত বাধ্য হৈ পৰি—উমা নামৰ পতিব্ৰতা দ্বিজসতীয়ে ৰজাৰ পুত্ৰক দেখিলে।

Verse 35

सा दृष्ट्वा राजतनयं सूर्यबिंवमिव च्युतम् । अनाथमेनं क्रंदंतं चिंतयामास भूरिशः

সেয়া ৰজাৰ পুত্ৰক সূৰ্যবিম্ব যেন পতিত দেখিলে; অনাথ হৈ উচ্চস্বৰে কন্দা সেই শিশুটিক দেখি-শুনি সি বহুত সময় গভীৰ চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল।

Verse 36

अहो सुमहदाश्चर्यमिदं दृष्टं मयाधुना । अच्छिन्ननाभिसूत्रोऽयं शिशुर्माता क्व वा गता

আহা! মই এতিয়াই এক মহা আশ্চৰ্য দেখিলোঁ। এই শিশুটিৰ নাভিৰ ডোৰা এতিয়াও নাকটা; মাতা সঁচাকৈ ক’লৈ গ’ল?

Verse 37

पिता नास्ति न चान्योस्ति नास्ति बंधुजनोऽपि वा । अनाथः कृपणो बालः शेते केवल भूतले

পিতা নাই, আন কোনোও নাই; আত্মীয়স্বজনো নাই। এই দুখীয়া অনাথ শিশুটি অসহায় হৈ নিৰ্জন মাটিত শুই আছে।

Verse 38

एष चांडालजो वापि शूद्रजो वैश्यजोपि वा । विप्रात्मजो वा नृपजो ज्ञायते कथमर्भकः

এই সৰু শিশুটি—চাণ্ডালৰ সন্তান নে, শূদ্ৰৰ নে, বৈশ্যৰ নে, বিপ্ৰ (ব্ৰাহ্মণ)ৰ নে, নতুবা ৰজাৰো? এই শিশুৰ বংশ-পরিচয় কেনেকৈ জানিব?

Verse 39

शिशुमेनं समुद्धृत्य पुष्णाम्यौरसवद्ध्रुवम् । किं त्वविज्ञातकुलजं नोत्सहे स्प्रष्टुमुत्तमम्

মই নিশ্চয় এই শিশুটিক তুলি লৈ নিজৰ পুত্ৰৰ দৰে পালন কৰিম। কিন্তু অজ্ঞাত কুলত জন্ম হোৱা বাবে, সম্পূৰ্ণ নিশ্চিন্ততাৰে এই উত্তম শিশুটিক স্পৰ্শ কৰিবলৈ সাহস নকৰোঁ।

Verse 40

इति मीमांसमानायां तस्यां विप्रवरस्त्रियाम्

এইদৰে বিবেচনা কৰি থকা সেই উত্তম বিপ্ৰ-স্ত্ৰীত…

Verse 42

रक्षैनं बालकं सुभ्रुर्विसृज्य हृदि संशयम् । अनेन परमं श्रेयः प्राप्स्यसे ह्यचिरादेिह

হে সুন্দৰ ভ্ৰূৱতী, এই শিশুটিক ৰক্ষা কৰা; হৃদয়ৰ সংশয় ত্যাগ কৰা। ইয়াৰ দ্বাৰাই তুমি এই জীৱনতেই শীঘ্ৰে পৰম কল্যাণ লাভ কৰিবা।

Verse 43

एतावदुक्त्वा त्वरितो भिक्षुः कारुणिको ययौ । अथ तस्मिन्गते भिक्षौ विश्रब्धा विप्रभामिनी

ইমানেই কৈ দয়ালু ভিক্ষুকজন তৎক্ষণাৎ গুচি গ’ল। আৰু সেই ভিক্ষুক গুচি যোৱাত ব্ৰাহ্মণী নাৰীজনী নিশ্চিন্ত হ’ল।

Verse 44

तमर्भकं समादाय निजमेव गृहं ययौ । भिक्षुवाक्येन विश्रब्धा सा राज तनयं सती

সেই কণমানি শিশুটিক কোলাত লৈ তাই নিজৰেই ঘৰলৈ গ’ল। ভিক্ষুকৰ বাক্যত আশ্বস্ত হৈ সেই সতী—ৰাজকন্যা—…

Verse 47

ब्राह्मणैः कृतसंस्कारौ ववृधाते सुपूजितौ कृतोपनयनौ काले बालकौ नियमे स्थितौ

ব্ৰাহ্মণসকলে সম্পন্ন কৰা সংস্কাৰসমূহেৰে সেই দুজন বালক অতি সন্মানিত হৈ ডাঙৰ হ’ল। সময়মতে তেওঁলোকৰ উপনয়ন সম্পন্ন হ’ল আৰু তেওঁলোকে নিয়ম-সংযমত স্থিত থাকিল।

Verse 48

भिक्षार्थं चेरतुस्तत्र मात्रा सह दिनेदिने । ताभ्यां कदाचिद्बालाभ्यां सा विप्रवनिता सह

দিনে দিনে তেওঁলোকে মাতৃৰ সৈতে তাত ভিক্ষাৰ্থে ঘূৰি ফুৰিছিল। এবাৰ সেই ব্ৰাহ্মণী নাৰীজনী সেই দুজন বালকৰ সৈতে একেলগে গ’ল…

Verse 49

आत्मपुत्रेण सदृशं कृपया पर्यपोषयत् । एकचक्राह्वये रम्ये ग्रामे कृतनिकेतना

কৃপাৰে তেওঁ তাক নিজৰ পুত্ৰৰ দৰে লালন-পালন কৰিলে, আৰু একচক্ৰা নামে মনোৰম গাঁৱত গৃহ স্থাপন কৰি বাস কৰিলে।

Verse 50

तौ दृष्ट्वा बालकौ धीमाञ्छांडिल्यो मुनिरब्रवीत् । अहो दैवबलं चित्रमहो कर्म दुरत्ययम्

দুয়োটা বালকক দেখি বুদ্ধিমান মুনি শাণ্ডিল্য ক’লে— “আহা, দেৱবিধিৰ বল কিমান আশ্চৰ্য! আহা, কৰ্ম কিমান অতিক্ৰমণীয় নহয়!”

Verse 51

एष बालोऽन्यजननीं श्रितो भैक्ष्येण जीवति । इमामेव द्विजवधूं प्राप्य मातरमुत्तमाम्

“এই বালক অন্য মাতৃৰ আশ্ৰয় লৈ ভিক্ষাৰে জীৱন ধাৰে; আৰু এই ব্ৰাহ্মণ-বধূকেই উত্তম মাতৃ ৰূপে লাভ কৰি…।”

Verse 52

सहैव द्विजपुत्रेण द्विजभावं समाश्रितः । इति श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं शांडिल्यस्य द्विजांगना

“…ব্ৰাহ্মণ-পুত্ৰৰ সৈতে একেলগে সি দ্বিজ-ভাব আৰু দ্বিজ-আচাৰ গ্ৰহণ কৰিছে।” মুনি শাণ্ডিল্যৰ এই বাক্য শুনি ব্ৰাহ্মণী…

Verse 53

सा प्रणम्य सभामध्ये पर्यपृच्छत्सविस्मया । ब्रह्मन्नेषोर्भको नीतो मया भिक्षोर्गिरा गृहम्

সা সভামাঝত প্ৰণাম কৰি বিস্ময়ে সুধিলে— “হে ব্ৰাহ্মণ! এই শিশুটোক ভিক্ষুকৰ কথামতে মই ঘৰলৈ আনিছিলোঁ।”

Verse 54

अविज्ञातकुलोद्यापि सुतवत्परिपोष्यते । कस्मिन्कुले प्रसूतोऽयं का माता जनकोस्य कः

যদিও তাৰ কুল-পৰিচয় এতিয়াও অজ্ঞাত, তথাপি তাক পুত্ৰৰ দৰে পালন কৰা হৈছে। সি কোন কুলত জন্মিলে? তাৰ মাতা কোন, আৰু পিতা কোন?

Verse 55

सर्वं विज्ञातुमिच्छामि भवतो ज्ञानचक्षुषः

হে জ্ঞান-চক্ষুধাৰী মহাত্মা, আপোনাৰ পৰা মই সকলো কথা জানিব বিচাৰোঁ।

Verse 56

इति पृष्टो मुनिः सोथ ज्ञानदृष्टिर्द्विजस्त्रियां । आचख्यौ तस्य बालस्य जन्म कर्म च पौर्विकम्

এইদৰে সোধা হোৱাত, জ্ঞান-দৃষ্টিসম্পন্ন সেই মুনিয়ে ব্ৰাহ্মণী নাৰীক সেই বালকৰ জন্ম আৰু তাৰ পূৰ্বকৰ্ম সকলো বিস্তাৰে ক’লে।

Verse 57

विदर्भराजपुत्रस्तु तत्पितुः समरे मृतिम् । तन्मातुर्नक्रहरणं साकल्येन न्यवेदयत्

সি সম্পূৰ্ণকৈ জনালে যে সেই বালক বিদৰ্ভৰ ৰজাৰ পুত্ৰ—তাৰ পিতা যুদ্ধক্ষেত্ৰত কেনেকৈ মৃত্যু বরণ কৰিলে, আৰু তাৰ মাতা কুমিৰে কেনেকৈ হৰণ কৰি নিলে।

Verse 58

अथ सा विस्मिता नारी पुनः प्रपच्छ तं मुनिम् । स राजा सकलान्भोगान्हित्वा युद्धे कथं मृतः

তেতিয়া বিস্মিত সেই নাৰীয়ে পুনৰ মুনিক সুধিলে—“সেই ৰজাই সকলো ভোগ-বিলাস ত্যাগ কৰি যুদ্ধত কেনেকৈ মৃত্যু বরণ কৰিলে?”

Verse 59

दारिद्र्यमस्य बालस्य कथं प्राप्तं महामुने । दारिद्र्यं पुनरुद्धूय कथं राज्यमवाप्स्यति

হে মহামুনি, এই বালকজনৰ দাৰিদ্ৰ্য কেনেকৈ লাভ হ’ল? আৰু দাৰিদ্ৰ্য দূৰ কৰি সি কেনেকৈ পুনৰ ৰাজভাগ লাভ কৰিব?

Verse 60

अस्यापि मम पुत्रस्य भिक्षान्नेनैव जीवतः । दारिद्र्यशमनोपायमुपदेष्टुं त्वमर्हसि

মোৰ এই পুত্ৰও ভিক্ষাৰে পোৱা অন্নতেই জীৱে। দাৰিদ্ৰ্য শান্ত কৰি দূৰ কৰাৰ উপায় তুমি কৃপা কৰি উপদেশ দিয়া উচিত।

Verse 61

शांडिल्य उवाच । अमुष्य बालस्य पिता स विदर्भमहीपतिः । पूर्वजन्मनि पांड्येशो बभूव नृपसत्तमः

শাণ্ডিল্য ক’লে: এই বালকৰ পিতা বিদৰ্ভ দেশৰ মহীপতি। পূৰ্বজন্মত তেওঁ পাণ্ড্য দেশৰ অধিপতি আছিল—মানৱৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ নৃপতি।

Verse 62

स राजा सर्वधर्मज्ञः पालयन्सकलां महीम् । प्रदोषसमये शंभुं कदा चित्प्रत्यपूजयत्

সেই ৰজা সকলো ধৰ্মৰ জ্ঞানী আছিল; সমগ্ৰ পৃথিৱী শাসন কৰি থাকোঁতে, এদিন প্ৰদোষ সময়ত শম্ভুক পূজা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 63

तस्य पूजयतो भक्त्या देवं त्रिभुवनेश्वरम् । आसीत्कलकलारावः सर्वत्र नगरे महान्

ভক্তিৰে ত্ৰিভুবনেশ্বৰ দেৱক পূজা কৰোঁতে, নগৰৰ সৰ্বত্র এক মহা কোলাহলধ্বনি উঠিল।

Verse 64

श्रुत्वा तमुत्कटं शब्दं राजा त्यक्तशिवार्चनः । निर्ययौ राजभवनान्नगरक्षोभशंकया

সেই ভয়ংকৰ শব্দ শুনি ৰজাই শিৱ-অৰ্চনা ত্যাগ কৰি নগৰত উপদ্ৰৱৰ আশংকাত ৰাজভৱনৰ পৰা বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল।

Verse 65

एतस्मिन्नेव समये तस्यामात्यो महाबलः । शत्रुं गृहीत्वा सामंतं राजांतिकमुपागमत्

ঠিক সেই সময়তে তেওঁৰ মহাবলী আমাত্যই শত্রু সামন্তক ধৰি ৰজাৰ সন্মুখলৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 66

अमात्येन समानीतं शत्रुं सामंतमुद्धतम् । दृष्ट्वा क्रोधेन नृपतिः शिरच्छेदमकारयत्

আমাত্যই আনি দিয়া উদ্ধত শত্রু সামন্তক দেখি নৃপতিয়ে ক্ৰোধত তাৰ শিৰচ্ছেদ কৰাবলৈ আদেশ দিলে।

Verse 67

स तथैव महीपालो विसृज्य शिवपूजनम् । असमाप्तात्मनियमश्चकार निशि भोजनम्

এইদৰে সেই মহীপালে শিৱ-পূজন ত্যাগ কৰি, আত্মনিয়ম অসমাপ্ত থাকিলেও, ৰাতি ভোজন কৰিলে।

Verse 68

तत्पुत्रोपि तथा चक्रे प्रदोषसमये शिवम् । अनर्चयित्वा मूढात्मा भुक्त्वा सुष्वाप दुर्मदः

তেওঁৰ পুত্ৰেও তেনেদৰেই কৰিলে; প্ৰদোষ সময়ত শিৱক অৰ্চনা নকৰাকৈ, সেই মূঢ় আৰু দম্ভীজনে ভোজন কৰি পাছত শুই পৰিল।

Verse 69

जन्मांतरे स नृपतिर्विदर्भक्षितिपोऽभवत् । शिवार्चनांतरायेण परैर्भोगांतरे हतः

অন্য জন্মত সি নৃপতি বিদৰ্ভৰ ক্ষিতিপতি হৈছিল। কিন্তু শিৱ-পূজাত অন্তৰায় সৃষ্টি কৰাৰ বাবে, ভোগ-বিলাসৰ মাজতেই পৰৰ হাতে নিহত হ’ল।

Verse 70

तत्पुत्रो यः पूर्वभवे सोस्मिञ्जन्मनि तत्सुतः । भूत्वा दारिद्र्यमापन्नः शिवपूजाव्यतिक्रमात्

যি পূৰ্বভৱত তাৰ পুত্ৰ আছিল, এই জন্মতো সি পুনৰ তাৰেই পুত্ৰ হ’ল। শিৱ-পূজা অৱহেলা কৰাৰ ফলত সি দাৰিদ্ৰ্যত পতিত হ’ল।

Verse 71

अस्य माता पूर्वभवे सपत्नीं छद्मनाहनत् । तेन पापेन महता ग्राहेणास्मिन्भवे हता

ইয়াৰ মাতৃয়ে পূৰ্বভৱত ছল কৰি নিজৰ সতীনক হত্যা কৰিছিল। সেই মহাপাপৰ ফলত এই ভৱত সি কুমিৰে হত্যা কৰিলে।

Verse 72

एषा प्रवृत्तिरेतेषां भवत्यै समुदाहृता । अनर्चितशिवा मर्त्याः प्राप्नुवंति दरिद्रताम्

হে দেবী, ইহঁতৰ এই ঘটনাক্ৰম মই বৰ্ণনা কৰিলোঁ। যিসকল মৰ্ত্য শিৱক অর্চনা নকৰে, সিহঁতে দাৰিদ্ৰ্য লাভ কৰে।

Verse 73

सत्यं ब्रवीमि परलोकहितं ब्रवीमि सारं ब्रवीम्युपनिषद्धृदयं ब्रवीमि । संसारमुल्बणमसारमवाप्य जंतोः सारो यमीश्वरपदांबुरुहस्य सेवा

মই সত্য কওঁ; মই পৰলোক-হিতৰ কথা কওঁ; মই সাৰ কওঁ; মই উপনিষদৰ হৃদয়-সাৰ কওঁ। এই কঠোৰ আৰু অসাৰ সংসাৰচক্ৰত পতিত জীৱৰ বাবে সাৰ হ’ল—যমীশ্বৰ (শিৱ)ৰ পদ্মচৰণ-সেৱা।

Verse 74

ये नार्चयंति गिरिशं समये प्रदोषे ये नार्चितं शिवमपि प्रणमंति चान्ये । एतत्कथां श्रुतिपुटैर्न पिबंति मूढास्ते जन्मजन्मसु भवंति नरा दरिद्राः

যিসকলে প্ৰদোষ সময়ত গিৰীশক আৰাধনা নকৰে, আৰু আন কিছুমানে শিৱ পূজিত হ’লেও নমস্কাৰ নকৰে; আৰু যি মূঢ়ে এই কথা কাণেৰে পান নকৰে—সেই নৰসকল জন্মে জন্মে দৰিদ্ৰ হয়।

Verse 75

ये वै प्रदोषसमये परमेश्वरस्य कुर्वंत्यनन्यमनसोंऽघ्रिसरोजपूजाम् । नित्यं प्रवृद्धधन धान्यकलत्रपुत्रसौभाग्यसंपदधिकास्त इहैव लोके

যিসকলে প্ৰদোষ সময়ত একাগ্ৰচিত্তে পৰমেশ্বৰৰ চৰণকমল পূজা কৰে, তেওঁলোক এই লোকতেই সদায় ধন-ধান্য, পত্নী-পুত্ৰ, সৌভাগ্য আৰু সমৃদ্ধিত অধিক হয়।

Verse 76

कैलासशैलभवने त्रिजगजनित्रीं गौरीं निवेश्य कनकांचितरत्नपीठे । नृत्यं विधातु मभिवाञ्छति शूलपाणौ देवाः प्रदोषसमयेऽनुभजंति सर्वे

কৈলাস পৰ্বতৰ প্ৰাসাদত ত্ৰিজগতজনিত্ৰী গৌৰীক সোনাৰে অলংকৃত ৰত্নাসনত স্থাপন কৰি, যেতিয়া শূলপাণি নৃত্য আৰম্ভ কৰিব খোজে, তেতিয়া প্ৰদোষ সময়ত সকলো দেৱতা একত্ৰ হৈ তেওঁৰ সান্নিধ্যত সেৱা কৰে।

Verse 77

वाग्देवी धृतवल्लकी शतमखो वेणुं दधत्पद्मजस्तालोन्निद्रकरो रमा भगवती गेयप्रयोगान्विता । विष्णुः सांद्रमृदंगवादनपटुर्देवाः समंतात्स्थिताः सेवंते तमनु प्रदोषसमये देवं मृडानीपतिम्

বাগ্দেৱী বীণা ধৰে; শতমখ (ইন্দ্ৰ) বাঁহী বহন কৰে; পদ্মজ (ব্ৰহ্মা) উচ্ছ্বসিত হাতে তাল দিয়ে; ভগৱতী ৰমা (লক্ষ্মী) গীত-প্ৰয়োগত নিপুণ। বিষ্ণু গম্ভীৰ মৃদংগ বজোৱাত দক্ষ; দেৱতাসকল চাৰিওফালে থিয় হৈ—প্ৰদোষ সময়ত মৃডানীপতি দেৱ (শিৱ)ক সেৱা কৰে।

Verse 78

गंधर्वयक्षपतगोरगसिद्ध साध्या विद्याधरामरवराप्सरसां गणाश्च । येऽन्ये त्रिलोकनिलयाः सह भूतवर्गाः प्राप्ते प्रदोषसमये हरपार्थसंस्थाः

গন্ধৰ্ব, যক্ষ, পক্ষী, নাগ, সিদ্ধ আৰু সাধ্যসকলৰ দল; বিদ্যাধৰ, দেৱতা আৰু শ্ৰেষ্ঠ অপ্সৰাসকলৰ গণ; আৰু ত্ৰিলোকৰ আন সকলো নিবাসী ভূতবৰ্গসহ—প্ৰদোষ আহিলে তেওঁলোকে পাৰ্বতীৰ সৈতে হৰ (শিৱ)ৰ সান্নিধ্যত নিজ নিজ স্থান গ্ৰহণ কৰে।

Verse 79

अतः प्रदोषे शिव एक एव पूज्योऽथ नान्ये हरिपद्मजाद्याः । तस्मिन्महेशे विधिनेज्यमाने सर्वे प्रसीदंति सुराधिनाथाः

সেয়ে প্ৰদোষ-সময়ত কেৱল শিৱদেৱকেই পূজা কৰিব লাগে—হৰি (বিষ্ণু), পদ্মজ (ব্ৰহ্মা) আদি আনক নহয়। বিধি অনুসাৰে সেই মহেশৰ আৰাধনা কৰিলে, দেৱলোকৰ সকলো অধিনায়ক প্ৰসন্ন হয়।

Verse 80

एष ते तनयः पूर्वजन्मनि ब्राह्मणोत्तमः । प्रतिग्रहैर्वयो निन्ये न यज्ञाद्यैः सुकर्मभिः

এই তোমাৰ পুত্ৰ পূৰ্বজন্মত উত্তম ব্ৰাহ্মণ আছিল। কিন্তু যজ্ঞ আদি সুকৰ্মেৰে নহয়, অনুচিত দান-প্ৰতিগ্ৰহ গ্ৰহণ কৰিয়েই সি জীৱন কটালে।

Verse 81

अतो दारिद्र्यमापन्नः पुत्रस्ते द्विजभामिनि । तद्दोष परिहारार्थं शरणं यातु शंकरम्

সেয়ে, হে দ্বিজভামিনী, তোমাৰ পুত্ৰ দাৰিদ্ৰ্যত পতিত হৈছে। সেই দোষ নিবারণৰ বাবে সি শংকৰৰ শৰণ লওক।